೨. ಹತ್ಥಿನಾಗವಗ್ಗೋ

೧. ಮಾತುಪೋಸಕಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೧. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕುಞ್ಜರೋತಿ ಹತ್ಥೀ. ಮಾತುಪೋಸಕೋತಿ ಅನ್ಧಾಯ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾಯ ಮಾತುಯಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನಕೋ. ಮಹಿಯಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ. ಗುಣೇನಾತಿ ಸೀಲಗುಣೇನ, ತದಾ ಮಮ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ತದಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಹತ್ಥಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಹತ್ಥೀ ಅನೇಕಹತ್ಥಿಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಅನ್ಧಾ. ಸೋ ಮಧುರಫಲಾಫಲಾನಿ ಹತ್ಥೀನಂ ಹತ್ಥೇಸು ದತ್ವಾ ಮಾತು ಪೇಸೇತಿ. ಹತ್ಥಿನೋ ತಸ್ಸಾ ಅದತ್ವಾ ಸಯಂ ಖಾದನ್ತಿ. ಸೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಯೂಥಂ ಪಹಾಯ ಮಾತರಮೇವ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಮಾತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಣ್ಡೋರಣಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ನಳಿನಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾಯ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯ ಮಾತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ.

೨-೩. ಪವನೇ ದಿಸ್ವಾ ವನಚರೋತಿ ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ಪುರಿಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ. ರಞ್ಞೋ ಮಂ ಪಟಿವೇದಯೀತಿ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಸೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ದಿಸಂ ವವತ್ಥಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅನಾಥೋ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಏಸ ಮಯಿ ಠಿತೇ ಇಧ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭಯೇನ ಪಲಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ, ಮಾ ಪಲಾಯಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತಂ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಪಾಪೋ ‘‘ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಸಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಮತೋ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತವಾನುಚ್ಛವೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಜೋ ವಸತಿ ಕಾನನೇ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತವಾನುಚ್ಛವೋತಿ ತವ ಓಪವಯ್ಹಂ ಕಾತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ಯುತ್ತೋ. ನ ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾಯತ್ಥೋತಿ ತಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಗಮನುಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಸಮನ್ತತೋ ಖಣಿತಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾಯ ವಾ ಕರೇಣುಯಾ ಕಣ್ಣಪುಟೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಖಿತ್ತಪಾಸರಜ್ಜುಯಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಆಳಕಸಙ್ಖಾತಆಲಾನೇನ ವಾ ಯತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠೋ ಕತ್ಥಚಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸವಞ್ಚನಕಾಸುಯಾ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ಸಹಗಹಿತೇತಿ ಗಹಣಸಮಕಾಲಂ ಏವ. ಏಹಿತೀತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ.

ರಾಜಾ ಇಮಂ ಮಗ್ಗದೇಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಸಹ ಪರಿವಾರೇನ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಳಿನಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೪. ‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ರಾಜಾಪಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ;

ಪೇಸೇಸಿ ಹತ್ಥಿದಮಕಂ, ಛೇಕಾಚರಿಯಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಂ.

೫. ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋ ಹತ್ಥಿದಮಕೋ, ಅದ್ದಸ ಪದುಮಸ್ಸರೇ;

ಭಿಸಮುಳಾಲಂ ಉದ್ಧರನ್ತಂ, ಯಾಪನತ್ಥಾಯ ಮಾತುಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಛೇಕಾಚರಿಯನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಬನ್ಧನಾದಿವಿಧಿಮ್ಹಿ ಕುಸಲಂ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ. ಸುಸಿಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಹತ್ಥೀನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನವಿಜ್ಜಾಯ ನಿಟ್ಠಙ್ಗಮನೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಿಕ್ಖಿತಂ.

೬. ವಿಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೀಲಗುಣನ್ತಿ ‘‘ಭದ್ದೋ ಅಯಂ ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯೋ ನ ಮನ್ದೋ, ನ ಚಣ್ಡೋ, ನ ವೋಮಿಸ್ಸಸೀಲೋ ವಾ’’ತಿ ಮಮ ಸೀಲಗುಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಕಥಂ? ಲಕ್ಖಣಂ ಉಪಧಾರಯೀತಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪತ್ತಾ ಮಮ ಲಕ್ಖಣಂ ಸಮನ್ತತೋ ಉಪಧಾರೇಸಿ. ತೇನ ಸೋ ಏಹಿ ಪುತ್ತಾತಿ ವತ್ವಾನ, ಮಮ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಅಗ್ಗಹಿ.

೭. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ಭಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಮಹಾಬಲೋ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಪಹೋಮಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸರಟ್ಠಕಂ ಸೇನಾವಾಹನಂ ನಾಸೇತುಂ, ಸಚೇ ಪನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಲಂ ಮೇ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಟಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಸಂ ಓನಾಮೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯಂ ಮೇ ತದಾ ಪಾಕತಿಕಂ, ಸರೀರಾನುಗತಂ ಬಲ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಪಾಕತಿಕನ್ತಿ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಂ. ಸರೀರಾನುಗತನ್ತಿ ಸರೀರಮೇವ ಅನುಗತಂ ಕಾಯಬಲಂ, ನ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಸಙ್ಖಾತಞಾಣಾನುಗತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಜ್ಜ ನಾಗಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅಜ್ಜಕಾಲೇ ಅನೇಕೇಸಂ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಮುದಿತಾನಂ. ಬಲೇನ ಸಮಸಾದಿಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸರೀರಬಲೇನ ಸಮಸಮಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಸದಿಸಂ, ನ ಉಪಮಾಮತ್ತೇನ. ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಕುಲೇ ಹಿ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ.

೮. ಯದಿಹಂ ತೇಸಂ ಪಕುಪ್ಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಂ ಗಹಣಾಯ ಉಪಗತಾನಂ ತೇಸಂ ಅಹಂ ಯದಿ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ, ತೇಸಂ ಜೀವಿತಮದ್ದನೇ ಪಟಿಬಲೋ ಭವೇಯ್ಯಂ. ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವ ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ಮಾನುಸನ್ತಿ ಯತೋ ರಜ್ಜತೋ ತೇಸಂ ಆಗತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರೇಯ್ಯಂ.

೯. ಅಪಿ ಚಾಹಂ ಸೀಲರಕ್ಖಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ಚ ಅಹಂ ಅತ್ತನಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಸೀಲರಕ್ಖಾಯ ಸೀಲಗುತ್ತಿಯಾ ಗುತ್ತೋ ಬನ್ಧೋ ವಿಯ. ನ ಕರೋಮಿ ಚಿತ್ತೇ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಭೂತಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪೋಥನಾದಿವಿಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತೇ ನ ಕರೋಮಿ, ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಮಿ. ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಂ ಮಮಾಳಕೇತಿ ಆಲಾನತ್ಥಮ್ಭೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಂ, ‘‘ದಿಸ್ವಾಪೀ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ, ಸೀಲಪಾರಮಿಪೂರಿಯಾ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಸೀಲಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸೀಲಪಾರಮೀ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ ಸೀಲಪಾರಮಿಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇ ನ ಕರೋಮೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೦. ‘‘ಯದಿ ತೇ ಮ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಸೀಲರಕ್ಖಾಯ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಿತಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕೋಟ್ಟೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಸೀಲಖಣ್ಡಭಯಾ ಮಮಾತಿ ಮಮ ಸೀಲಸ್ಸ ಖಣ್ಡನಭಯೇನ.

ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ನಿಚ್ಚಲೇ ಠಿತೇ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಪದುಮಸರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ರಜತದಾಮಸದಿಸಾಯ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನೋವ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಕತಗನ್ಧಪರಿಭಣ್ಡಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ವಿಚಿತ್ರಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಮಾತರಂ ವಿನಾ ಗೋಚರಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಯಾಚಿತೋಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ –

‘‘ಸಾ ನೂನಸಾ ಕಪಣಿಕಾ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ;

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ. –

ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ –

‘‘ಕಾ ನು ತೇ ಸಾ ಮಹಾನಾಗ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ;

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ. – ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ –

‘‘ಮಾತಾ ಮೇ ಸಾ ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ;

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ. –

ವುತ್ತೇ ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ‘‘ಮಾತಾ ಮೇ ಗೋಚರಂ ನ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವದತೋ ಇಮಸ್ಸ ಗೋಚರಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾ –

‘‘ಮುಞ್ಚಥೇತಂ ಮಹಾನಾಗಂ, ಯೋಯಂ ಭರತಿ ಮಾತರಂ;

ಸಮೇತು ಮಾತರಾ ನಾಗೋ, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭೀ’’ತಿ. – ವತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಾಪೇಸಿ –

‘‘ಮುತ್ತೋ ಚ ಬನ್ಧನಾ ನಾಗೋ, ಮುತ್ತದಾಮಾಯ ಕುಞ್ಜರೋ;

ಮುಹುತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಯಿತ್ವಾ, ಅಗಮಾ ಯೇನ ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಪಣಿಕಾತಿ ವರಾಕಾ. ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಅನ್ಧತಾಯ ಪುತ್ತವಿಯೋಗದುಕ್ಖೇನ ಚ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರುಕ್ಖಕಳಿಙ್ಗರೇ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ. ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀತಿ ಚಣ್ಡೋರಣಪಬ್ಬತಾಭಿಮುಖೀ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪರಿಬ್ಭಮಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಗಮಾ ಯೇನ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಸೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತೋ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸರಾಜಧಮ್ಮಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಿಯಮಾನೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತದಹೇವ ಮಾತರಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ –

‘‘ಚಿರಂ ಜೀವತು ಸೋ ರಾಜಾ, ಕಾಸೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ;

ಯೋ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಪಮೋಚೇಸಿ, ಸದಾ ವುದ್ಧಾಪಚಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೧.೧೨) –

ರಞ್ಞೋ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ನಳಿನಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಗಾಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತು ಚಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಂ ವತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತರಿ ಮತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಪರಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕುರಣ್ಡಕಅಸ್ಸಮಪದಂ ನಾಮ ಗತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇಸಯೋ ವಸಿಂಸು. ತಂ ವತ್ತಂ ತೇಸಂ ದತ್ವಾ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನರೂಪಂ ಸಿಲಾಪಟಿಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಮಹಂ ನಾಮ ಕರಿಂಸು.

ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಹತ್ಥಿನೀ ಮಹಾಮಾಯಾ, ವನಚರಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಮಾತುಪೋಸಕಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ಇಧಾಪಿ ದಾನಪಾರಮಿಆದಯೋ ಯಥಾರಹಂ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ಸೀಲಪಾರಮೀ ಪನ ಅತಿಸಯವತೀತಿ ಸಾ ಏವ ದೇಸನಂ ಆರುಳ್ಹಾ. ತಥಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುಬ್ಬದೇವಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಆಹುನೇಯ್ಯಾದಿಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನಪಿ ಪಸತ್ಥಭಾವಾನುರೂಪಂ ಮಾತುಯಾ ಗರುಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾ ನಾಮೇಸಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕೇಸಂ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಇಸ್ಸರಾಧಿಪತಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಯೂಥಪತಿ ಹುತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅನುವತ್ತಿಯಮಾನೋ ಏಕಕವಿಹಾರೇ ಅನ್ತರಾಯಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಯೂಥಂ ಪಹಾಯ ಏಕಕೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಕಾರಿಖೇತ್ತಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಾತುಪೋಸನಂ, ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಗೋಚರಸಮ್ಪಾಪನಂ, ತೇನ ಚ ಕತಾಪರಾಧಸಹನಂ, ಹತ್ಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ಆಗತಪುರಿಸಾನಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಸನ್ತಾಸನಮತ್ತೇನಪಿ ತೇಸಂ ಪೀಳನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಸೀಲಸ್ಸ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋತಿ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಸುದನ್ತೇನ ಓಪವಯ್ಹೋ ವಿಯ ಸುಖೇನೇವ ಗಹಣೂಪಗಮನಂ, ಮಾತರಂ ವಿನಾ ನ ಕಞ್ಚಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ಅನಾಹಾರತಾ, ಇಮಿನಾಪಾಹಂ ಬನ್ಧಾಪಿತೋತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರಣಂ, ತಸ್ಸ ಚ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಇಧ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಏತೇ, ಅಬ್ಭುತಾ ಚ ಮಹೇಸಿನೋ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ.

ಮಾತುಪೋಸಕಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಭೂರಿದತ್ತಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯೇ ಭೂರಿದತ್ತೋತಿ ಭೂರಿಸಮದತ್ತೋ. ದತ್ತೋತಿ ಹಿ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಕತಂ ನಾಮಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇಸೋ ನಾಗಭವನೇ ವಿರೂಪಕ್ಖಮಹಾರಾಜಭವನೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಞ್ಹೇ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿನಿಚ್ಛಿನಾತಿ, ಏಕದಿವಸಞ್ಚ ವಿರೂಪಕ್ಖಮಹಾರಾಜೇ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಿದಸಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ದೇವಾನಮನ್ತರೇ ಪಞ್ಹೋ ಸಮುಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಕೋಚಿ ಕಥೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸಕ್ಕೇನ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕವರಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋವ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ದೇವರಾಜಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ‘‘ದತ್ತ, ತ್ವಂ ಪಥವಿಸಮಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂರಿದತ್ತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭೂರೀತಿ ಹಿ ಪಥವಿಯಾ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಭೂರಿಸಮತಾಯ ಭೂತೇ ಅತ್ಥೇ ರಮತೀತಿ ಚ ಭೂರಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮಹತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಭೂರಿದತ್ತೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಮಹತಿಯಾ ಪನ ನಾಗಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಚಾತಿ.

ಅತೀತೇ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪೇ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಪಿತರಾ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ವನೇ ವಸನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಾಯ ನಾಗಮಾಣವಿಕಾಯ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ಜಾಯಿಂಸು – ಪುತ್ತೋ ಚ ಧೀತಾ ಚ. ಪುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಸಾಗರಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು ಧೀತಾಯ ‘‘ಸಮುದ್ದಜಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥ ಧತರಟ್ಠೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕೇ ನಾಗಭವನೇ ನಾಗರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ತಂ ಅಭೂತವಾದಿಕೇನ ಚಿತ್ತಚೂಳೇನ ನಾಮ ಕಚ್ಛಪೇನ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ತುಯ್ಹಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಸಾ ಖೋ ಪನ ರಾಜಧೀತಾ ಸಮುದ್ದಜಾ ನಾಮ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಚಾ’’ತಿ ಕಥಿತಂ ಸುತ್ವಾ ಧತರಟ್ಠೋ ಚತ್ತಾರೋ ನಾಗಮಾಣವಕೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ದಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಂ ನಾಗವಿಭಿಂಸಿಕಾಯ ಭಿಂಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಹನ್ತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಹತಿಯಾ ನಾಗಿದ್ಧಿಯಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ತಸ್ಸ ಧೀತರಂ ನಾಗಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಧತರಟ್ಠಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸುದಸ್ಸನೋ, ದತ್ತೋ, ಸುಭೋಗೋ, ಅರಿಟ್ಠೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತೇ ಪಟಿಲಭಿ. ತೇಸು ದತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಕ್ಕೇನ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಭೂರಿದತ್ತೋ’’ತಿ ಗಹಿತನಾಮತ್ತಾ ‘‘ಭೂರಿದತ್ತೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಥ ನೇಸಂ ಪಿತಾ ಯೋಜನಸತಿಕಂ ಯೋಜನಸತಿಕಂ ರಜ್ಜಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಮಹನ್ತೋ ಯಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋಳಸಸೋಳಸನಾಗಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಪಿತುಪಿ ಏಕಯೋಜನಸತಮೇವ ರಜ್ಜಂ ಅಹೋಸಿ. ತಯೋ ಪುತ್ತಾ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವಿರೂಪಕ್ಖಮಹಾರಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದಂ ಸುಧಮ್ಮದೇವಸಭಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಕೋವಿಳಾರಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ದೇವಚ್ಛರಾಪರಿವಾರಂ ಅತಿಮನೋಹರಂ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಗತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭಂ, ಕುತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧೀ’’ತಿ ನಾಗತ್ತಭಾವಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸೀಲಮೇವ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಬೋಧಿಪರಿಪಾಚನಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇಹಿ ‘‘ಇಧೇವ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಾಹಿ, ಬಹಿಗತಾನಂ ನಾಗಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕವಾರಂ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ನಾಗಕಞ್ಞಾಹಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಪುನವಾರೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಮುನಾತೀರೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಭೋಗೇ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಾಗಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಥಾ ಕರೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿರೂಪಕ್ಖೇನ ಮಹಾರಞ್ಞಾ, ದೇವಲೋಕಮಗಞ್ಛಹ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ವಿರೂಪಕ್ಖೇನ ಮಹಾರಞ್ಞಾತಿ ವಿರೂಪಕ್ಖೇನ ನಾಮ ನಾಗಾಧಿಪತಿಮಹಾರಾಜೇನ. ದೇವಲೋಕನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕಂ. ಅಗಞ್ಛಹನ್ತಿ ಅಗಞ್ಛಿಂ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂ ಅಹಂ.

೧೨. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ. ಪಸ್ಸಿಂ ತ್ವಾಹನ್ತಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ ಅಹಂ ತು-ಸದ್ದೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ. ಏಕನ್ತಂ ಸುಖಸಮಪ್ಪಿತೇತಿ ಏಕನ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸುಖೇನ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೇ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಿಕಾ ನಾಮ ಸಗ್ಗಾ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸುಕರಂ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಯಾವ ಸುಖಾ ಸಗ್ಗಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೫) ಚ. ತಂಸಗ್ಗಗಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಗಮನತ್ಥಾಯ. ಸೀಲಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೀಲಸಙ್ಖಾತಂ ವತಂ. ಅಥ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಸೀಲಞ್ಚೇವ ‘‘ಮಮ ಚಮ್ಮಂ ಚಮ್ಮತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಾವಯವಪರಿಚ್ಚಾಗಸಮಾದಿಯನಸಙ್ಖಾತಂ ವತಞ್ಚ.

೧೩. ಸರೀರಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಮುಖಧೋವನಾದಿಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ. ಭುತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಕನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾನಿ ಕಾತುಂ ಸರೀರಟ್ಠಿತಿಮತ್ತಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ. ಚತುರೋ ಅಙ್ಗೇತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ. ಸೇಮೀತಿ ಸಯಾಮಿ.

೧೪. ಛವಿಯಾತಿಆದಿ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಚ ಛವಿಚಮ್ಮಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ, ಸೇಸಾನಿ ಏಕೇಕಮೇವ, ಮಂಸಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ರುಧಿರಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತೇನಾತಿ ಏತೇಹಿ. ಹರಾತು ಸೋತಿ ಯಸ್ಸ ಏತೇಹಿ ಛವಿಆದೀಹಿ ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಮಯಾ ದಿನ್ನಮೇವೇತಂ. ಸಬ್ಬಂ ಸೋ ಹರತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅನಪೇಕ್ಖಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನೇವ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದೀಘೋ ಅದ್ಧಾ ವೀತಿವತ್ತೋ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಏಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋಮದತ್ತೇನ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇನ ಸಹ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಸಮಯೇ ನಾಗಕಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿವಾರಿಯಮಾನಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾವದೇವ ನಾಗಕಞ್ಞಾಯೋ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ದೇವೋ ವಾ ಯಕ್ಖೋ ವಾ ನಾಗೋ ವಾ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿ ಕತ್ವಾ ಸಚಾಯಂ ಇತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇಧ ಮೇ ವಾಸಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತೇನ ಮೇ ಉಪೋಸಥವಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋಪಿ ಸಿಯಾ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಇಮಂ ನಾಗಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಮಹತಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಯೋಜೇಯ್ಯಂ. ಏವಾಯಂ ತತ್ಥೇವ ಅಭಿರಮಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಮೇ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಸಿಯಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹನ್ತಂ ತೇ ಯಸಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ರಮಣೀಯಂ ನಾಗಭವನಂ, ಏಹಿ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸಾಮಿ, ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಗಚ್ಛ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತಂ ಆನೇಹೀತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಆನೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ನಾಗಭವನಂ ಆನೇಸಿ. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪಾತುಭವಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಗಕಞ್ಞಾಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಮಹತಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತತೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ತೇ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನೋ ಅಭಿರಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೋಮದತ್ತೇನಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಂವಚ್ಛರಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಮನ್ದಪುಞ್ಞತಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ದೀಯಮಾನಂ ಬಹುಂ ಧನಂ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಮಣಿರತನಮ್ಪಿ ಅಲಕ್ಖಿಕತಾಯ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಾಗಮಾಣವಕೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಪುತ್ತಕಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ದಿಬ್ಬಾಭರಣಾನಿ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಾನಿ ಚ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಏಕಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಾನಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ಪಠಮನಿವತ್ಥಕಾಸಾವಪಿಲೋತಿಕಾವ ಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿ, ಧನುಸರಸತ್ತಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗೇ ವಧಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಿಯಾಮೇನೇವ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ತಾಪಸೋ ಸುಪಣ್ಣರಾಜತೋ ಲದ್ಧಂ ಅಲಮ್ಪಾಯನಮನ್ತಂ ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ಓಸಧಾನಿ ಮನ್ತೂಪಚಾರಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಲದ್ಧೋ ಮೇ ಜೀವಿಕೂಪಾಯೋ’’ತಿ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಯಮುನಾತೀರಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಮನ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಭವನತೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ನಾಗಮಾಣವಿಕಾ ತಂ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಮಣಿರತನಂ ಆದಾಯ ಯಮುನಾತೀರೇ ವಾಲುಕಾರಾಸಿಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೋಭಾಸೇನ ರತ್ತಿಯಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮನ್ತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸುಪಣ್ಣೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಮಣಿರತನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಅಗಮಂಸು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಮಣಿರತನಂ ಆದಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೋ ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಗವಧಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ತಂ ಮಣಿರತನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಭೂರಿದತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಮಣಿರತನ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಲ್ಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಮನ್ತವಾದಿಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಮಣಿರತನಂ ದಸ್ಸಸಿ, ಏವಾಹಂ ತೇ ಮಹಾನುಭಾವಂ ನಾಗಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ತ್ವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಚರನ್ತೋ ಬಹುಧನಂ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪೋಸಥಕರಣಟ್ಠಾನೇ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಭೋಗೇ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಂ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ನೇಸಾದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಮೇ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ನಾಗಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿ. ತತೋ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಮಯಾ ದೀಯಮಾನಮ್ಪಿ ಮಣಿರತನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ಅಹಿಗುಣ್ಡಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿನೋ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ, ಸೀಲಂ ಮೇ ಖಣ್ಡಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮಯಾ ಖೋ ಪನ ಪಠಮಂಯೇವ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪೋಸಥೋ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ, ಸೋ ಯಥಾಧಿಟ್ಠಿತೋವ ಹೋತು. ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ಮಂ ಛಿನ್ದತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ನೇವಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮಿಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಭೋಗನ್ತರೇ ಸೀಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಹುತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ‘‘ಭೋ ಅಲಮ್ಪಾಯನ, ಇಮಂ ನಾಗಂ ಗಣ್ಹ, ಮಣಿಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ನಾಗಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಮಣಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅಗಣೇತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಖಿಪಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿತಮತ್ತೋವ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತೋ. ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಣಿರತನತೋ ಭೂರಿದತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವತೋ ಚ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯೋವ ಪಕ್ಕನ್ತೋ.

೧೫. ಅಲಮ್ಪಾಯನೋಪಿ ಮಹಾನುಭಾವೇಹಿ ಓಸಧೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಖೇಳಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಮನ್ತಂ ಜಪ್ಪನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮುಖಮಸ್ಸ ವಿವರಿತ್ವಾ ಓಸಧಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮುಖೇ ಸಹಖೇಳಂ ಓಸಿಞ್ಚಿ. ಸುಚಿಜಾತಿಕೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಭಯೇನ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನ ಉಮ್ಮೀಲೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಓಸಧಮನ್ತಬಲೇನ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಗಹಿತಗೋಚರಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ದೀಘಸೋ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಸೂರಕಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪರಿಮದ್ದಿ. ಅಟ್ಠೀನಿ ಚುಣ್ಣಿಯಮಾನಾನಿ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ.

ಪುನ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸಂ ಪೋಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪೋಥೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಕುಜ್ಝಿತ್ಥ. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಮೇವ ಆವಜ್ಜೇಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾ ವಲ್ಲೀಹಿ ಪೇಳಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಸರೀರಂ ಪನಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ತತ್ಥ ನ ಪವಿಸತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಣ್ಹಿಯಾ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪೇಳಂ ಆದಾಯ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಗಸ್ಸ ನಚ್ಚಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ‘‘ನಿಕ್ಖಮ ಮಹಾನಾಗಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಪರಿಸಂ ತೋಸೇನ್ತೇನ ಕೀಳಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ಬಹುಧನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತಿ, ಯಂ ಯಂ ಏಸ ಮಂ ಕಾರೇತಿ, ತಂ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪೇಳತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ‘‘ಮಹಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಸೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಖುದ್ದಕೋ ವಟ್ಟೋ ವಿಫಣೋ ಏಕಫಣೋ ದ್ವಿಫಣೋ ಯಾವ ಸಹಸ್ಸಫಣೋ ಉಚ್ಚೋ ನೀಚೋ ದಿಸ್ಸಮಾನಕಾಯೋ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕಾಯೋ ದಿಸ್ಸಮಾನಉಪಡ್ಢಕಾಯೋ ನೀಲೋ ಪೀತೋ ಲೋಹಿತೋ ಓದಾತೋ ಮಞ್ಜಿಟ್ಠೋ ಹೋಹಿ, ಧೂಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ, ಜಾಲಸಿಖಂ ಉದಕಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇನ ವುತ್ತಂ ತಂ ತಂ ಆಕಾರಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ಬಹುಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದಿಂ ಅದಂಸು. ಇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಲಭಿ. ಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಪನ ಧನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಕೇಪಿ ತಾವ ಮಯಾ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ನಗರೇ ಕಿರ ಬಹುಧನಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧನಲೋಭೇನ ನ ಮುಞ್ಚಿ.

ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ರತನಮಯಂ ಪೇಳಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸುಖಯಾನಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ತಂ ಕೀಳಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಮಧುಲಾಜಂ ದೇತಿ, ಅಬದ್ಧಸತ್ತುಞ್ಚ ದೇತಿ. ಸೋ ಗೋಚರಂ ನ ಗಣ್ಹಿ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನಭಯೇನ. ಗೋಚರಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಮ್ಪಿ ಚ ನಂ ಚತ್ತಾರೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮಾಸಮತ್ತಂ ಕೀಳಾಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂಸಿತೋ ಅಕತಞ್ಞುನಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಸಂಸಿತೋತಿ ಏಸೋ ನಾಗೋ ಅಮುಕಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಸಯಿತೋತಿ ಏವಂ ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತೋ. ಅಕತಞ್ಞುನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿನಾ ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಲಮ್ಪಾಯನೋತಿ ಅಲಮ್ಪಾಯನವಿಜ್ಜಾಪರಿಜಪ್ಪನೇನ ‘‘ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಮಮಗ್ಗಹೀತಿ ಮಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಕೀಳೇತಿ ಮಂ ತಹಿಂ ತಹಿನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿಕತ್ಥಂ ಮಂ ಕೀಳಾಪೇತಿ.

೧೭. ತಿಣತೋಪಿ ಲಹುಕೋ ಮಮಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ತಿಣಸಲಾಕಪರಿಚ್ಚಾಗತೋಪಿ ಲಹುಕೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಥವೀಉಪ್ಪತನಂ ವಿಯಾತಿ ಸೀಲವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಪನ ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಾಯ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನಂ ವಿಯ ತತೋಪಿ ತಂ ಭಾರಿಯತರಂ ಹುತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೮. ನಿರನ್ತರಂ ಜಾತಿಸತನ್ತಿ ಮಮ ಜಾತೀನಂ ಅನೇಕಸತಮ್ಪಿ ಅನೇಕಸತಾಸುಪಿ ಜಾತೀಸು ನಿರನ್ತರಮೇವ ಸೀಲಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನಹೇತು. ಮಮ ಜೀವಿತಂ ಚಜೇಯ್ಯಂ ಚಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ನೇವ ಸೀಲಂ ಪಭಿನ್ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೀಲಂ ಪನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಏಕಮ್ಪಿ ನೇವ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ ನ ವಿನಾಸೇಯ್ಯಂ. ಚತುದ್ದೀಪಾನ ಹೇತೂತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಸಿರಿಯಾಪಿ ಕಾರಣಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೯. ಇದಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತದಾ ಸೀಲಮೇವ ರಕ್ಖಿತಂ, ತಾಯ ಚ ಸೀಲರಕ್ಖಾಯ ತಥಾ ಅನತ್ಥಕಾರಕೇಸು ನೇಸಾದಅಲಮ್ಪಾಯನಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ನ ಕತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿ ಚಾ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ಏವಂ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಹತ್ಥಗತೇ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ದುಸ್ಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಞ್ಚ ತತ್ಥ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಸೋಕಾಭಿಭೂತಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಸುದಸ್ಸನೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಭೋಗಂ ‘‘ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಮಹಾನದೀಸು ಸತ್ತಸು ಮಹಾಸರೇಸು ಭೂರಿದತ್ತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿ. ಕಾಣಾರಿಟ್ಠಂ ‘‘ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚೇ ದೇವತಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾಹಿ ಭೂರಿದತ್ತೋ ತತ್ಥ ನೀತೋ, ತತೋ ನಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿ. ಸಯಂ ಪನ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಪಸವೇಸೇನ ನಾಗಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಚ್ಚಿಮುಖೀ ನಾಮಸ್ಸ ವೇಮಾತಿಕಾ ಭಗಿನೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಅಧಿಮತ್ತಸಿನೇಹಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತಂ ಮಣ್ಡೂಕಚ್ಛಾಪಿಂ ಕತ್ವಾ ಜಟನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಗವೇಸನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ರಞ್ಞೋ ಭೂರಿದತ್ತಸ್ಸ ಕೀಳಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪೇಳಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಮಹಾನಾಗಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೀಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೇಳತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತದಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಭೀತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪೇಳಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ದಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸುದಸ್ಸನೋ ‘‘ಅಯಂ ನಾಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತೇನ ವಾದಪ್ಪಟಿವಾದಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಜ್ಜಸಿ, ಅಹಂ ತಂ ಇಮಾಯ ಮಣ್ಡೂಕಚ್ಛಾಪಿಯಾ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಸಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗಿನಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಜಟನ್ತರೇ ನಿಪನ್ನಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಣ್ಡೂಕವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಂಸಕೂಟೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತಲೇ ತೀಣಿ ವಿಸಬಿನ್ದೂನಿ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಜಟನ್ತರಮೇವ ಪಾವಿಸಿ.

ಸುದಸ್ಸನೋ ವಿಸಬಿನ್ದುಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಬಿನ್ದುಂ ಸಚೇ ಪಥವಿಯಂ ಪಾತೇಸ್ಸತಿ, ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತಯೋ ಸಬ್ಬೇ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಉದಕೇ ಪಾತೇಸ್ಸತಿ, ಯಾವತಾ ತತ್ಥ ಉದಕಜಾತಾ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಮರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸದ್ದಹಾಪೇತುಂ ತಯೋ ಆವಾಟೇ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ನಾನಾಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಪೂರೇಸಿ, ದುತಿಯಂ ಗೋಮಯಸ್ಸ, ತತಿಯಂ ದಿಬ್ಬೋಸಧಾನಞ್ಚೇವ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಆವಾಟೇ ವಿಸಬಿನ್ದುಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಧೂಮಾಯಿತ್ವಾ ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಮಯಾವಾಟಂ ಗಣ್ಹಿ. ತತೋಪಿ ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದಿಬ್ಬೋಸಧಪುಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೋಸಧಾನಿ ಝಾಪೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಅಲಮ್ಪಾಯನಂ ತತ್ಥ ಆವಾಟಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತಂ ಉಸುಮಾ ಫರಿತ್ವಾ ಸರೀರಚ್ಛವಿಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಗತಾ. ಸೇತಕುಟ್ಠೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಭಯತಜ್ಜಿತೋ ‘‘ನಾಗರಾಜಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರತನಪೇಳಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಲೀಳಾಯ ಠಿತೋ. ಸುದಸ್ಸನೋ ಚ ಅಚ್ಚಿಮುಖೀ ಚ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಂಸು.

ತತೋ ಸುದಸ್ಸನೋ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತೇ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಭೂರಿದತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ತಾತ, ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ತಂ ಅಲಮ್ಪಾಯನೋ ಕಥಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಅಥ ಸುದಸ್ಸನೋ ‘‘ಮಾತುಲ, ಮಮ ಮಾತಾ ಭೂರಿದತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಕಿಲಮತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಧ ಪಪಞ್ಚಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಮಾತುಲಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಭೂರಿದತ್ತಅಚ್ಚಿಮುಖೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತೋ.

ಅಥ ತತ್ಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಗಿಲಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪನ್ನೋ ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛನತ್ಥಂ ಆಗತಾಯ ಮಹತಿಯಾ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ವೇದೇ ಚ ಯಞ್ಞೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ಕಾಣಾರಿಟ್ಠೇ ಕಥೇನ್ತೇ ತಂ ವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಸೋಮದತ್ತೋ ಆನನ್ದೋ, ಅಚ್ಚಿಮುಖೀ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಸುದಸ್ಸನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸುಭೋಗೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಕಾಣಾರಿಟ್ಠೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ, ಭೂರಿದತ್ತೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ಸೇಸಪಾರಮಿಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ಇಧಾಪಿ ಯೋಜನಸತಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಟ್ಠಾನೇ ಸೋಳಸಹಿ ನಾಗಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಚಿತ್ತರೂಪಂ ವಿಯ ಪರಿಚಾರಿಯಮಾನೋ ದೇವಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸೇ ನಾಗಲೋಕಿಸ್ಸರಿಯೇ ಠಿತೋಪಿ ಇಸ್ಸರಿಯಮದಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯನಂ, ಸಕಲಾಯ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಪರಿಸಾಯ ತಾವತಿಂಸಪರಿಸಾಯ ಚ ಸಮುಟ್ಠಿತಪಞ್ಹಾನಂ ತಂತಂಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕುಮುದನಾಲಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಸುನಿಸಿತಸತ್ಥೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೇನ ತಾವದೇವ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಾನುಕೂಲಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಜೀವಿತನಿರಪೇಕ್ಖಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಪೋಸಥಾಧಿಟ್ಠಾನಂ, ತತ್ಥ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ವಿಸಂವಾದನಭಯೇನ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಹತ್ಥಗಮನಂ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮುಖೇ ವಿಸಮಿಸ್ಸಖೇಳಪಾತನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛನಂ ಕಡ್ಢನಂ ಭೂಮಿಯಂ ಘಂಸನಂ ಮದ್ದನಂ ಪೋಥನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇಪಿ ಏವರೂಪಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವತೋಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಮತ್ತೇನ ತಂ ಛಾರಿಕಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸೀಲಖಣ್ಡನಭಯೇನ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಕಾರಾಭಾವೋ, ಧನಂ ಲಭಾಪೇಮೀತಿ ವಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನುವತ್ತನಂ, ಸುಭೋಗೇನ ಪುನಾನೀತಸ್ಸ ಅಕತಞ್ಞುನೋ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಸ್ಸ ನೇಸಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾಪಿ ಅಕುಜ್ಝನಂ, ಕಾಣಾರಿಟ್ಠೇನ ಕಥಿತಂ ಮಿಚ್ಛಾವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಸೀಲೇಸು ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಞ್ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪನನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಹೇತೇ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ.

ಭೂರಿದತ್ತಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೨೦. ತತಿಯೇ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋತಿ ಅಙ್ಗಮಗಧರಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಚಮ್ಪಾ ನಾಮ ನದೀ, ತಸ್ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಾಗಭವನಮ್ಪಿ ಅವಿದೂರಭವತ್ತಾ ಚಮ್ಪಾ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಜಾತೋ ನಾಗರಾಜಾ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ. ತದಾಪಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಸಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗರಾಜಕಾಲೇಪಿ ಅಹಂ ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಅಹೋಸಿಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ತದಾ ಚಮ್ಪಾನಾಗಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಾಗರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ದೇವರಾಜಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಪಾರಮಿಪೂರಣಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಾಯ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ, ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಇತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಾಸಾದೇಯೇವ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಅಲಙ್ಕತನಾಗಮಾಣವಿಕಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಇಧ ಮೇ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಧ ಮೇ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ನಾಗಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ‘‘ಮಮ ಚಮ್ಮಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಗಣ್ಹನ್ತು, ಕೀಳಾಸಪ್ಪಂ ವಾ ಕಾತುಕಾಮಾ ಕೀಳಾಸಪ್ಪಂ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಸರೀರಂ ದಾನಮುಖೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ವಸತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪಞ್ಚದಸಿಯಞ್ಚ, ಪಾಟಿಪದೇ ನಾಗಭವನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದೀಘೋ ಅದ್ಧಾ ವೀತಿವತ್ತೋ.

ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುಮನಾಯ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ‘‘ದೇವ, ತ್ವಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಸಿ, ಸೋ ಚ ಸಾಸಙ್ಕೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭದ್ದೇ, ಕೋಚಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಿಲಮೇಸ್ಸತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಸುಪಣ್ಣೋ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಉದಕಂ ಪಕ್ಕುಥಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಉದಕಂ ಲೋಹಿತವಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಚಾತುದ್ದಸೀಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ ಸರೀರಸೋಭಾಯ ವಮ್ಮಿಕಂ ಸೋಭಯಮಾನೋ. ಸರೀರಞ್ಹಿಸ್ಸ ರಜತದಾಮಂ ವಿಯ ಸೇತಂ ಅಹೋಸಿ, ಮತ್ಥಕೋ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಗೇಣ್ಡುಕೋ ವಿಯ, ಸರೀರಂ ನಙ್ಗಲಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಭೂರಿದತ್ತಕಾಲೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೭೮೪ ಆದಯೋ) ಪನ ಊರುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸಙ್ಖಪಾಲಕಾಲೇ (ಜಾ. ೨.೧೭.೧೪೩ ಆದಯೋ) ಏಕದೋಣಿಕನಾವಪ್ಪಮಾಣಂ.

ತದಾ ಏಕೋ ಬಾರಾಣಸಿಮಾಣವೋ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಮ್ಪಾಯನಮನ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೇನ ಗಾಮಂ ಗನ್ತುಂ, ಇಮಂ ನಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಧನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೋಸಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ದಿಬ್ಬಮನ್ತಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣೇಸು ತತ್ತಸಲಾಕಾಪವೇಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಮತ್ಥಕೇ ಸಿಖರೇನ ಅಭಿಮನ್ಥಿಯಮಾನೋ ವಿಯ. ಸೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಭೋಗನ್ತರತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ವಿಸಂ ಉಗ್ಗತೇಜಂ, ಸಚಾಹಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ನಾಸಾವಾತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮೇ ಸೀಲಂ ಖಣ್ಡಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ನಂ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಭೋಗನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಓಸಧಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಖೇಳಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಓಸಿಞ್ಚಿ. ಓಸಧಾನಞ್ಚ ಮನ್ತಸ್ಸ ಚ ಆನುಭಾವೇನ ಖೇಳೇನ ಫುಟ್ಠಫುಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಫೋಟಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಸೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ದೀಘಸೋ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅಜಪದೇನ ದಣ್ಡೇನ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮುಖೇ ಖೇಳಂ ಓಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓಸಧಮನ್ತಬಲೇನ ದನ್ತೇ ಭಿನ್ದಿ. ಮುಖಂ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ಪೂರಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಭೇದಭಯೇನ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಕಾಸಿ. ಸೋಪಿ ‘‘ನಾಗರಾಜಾನಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠೀನಿ ಸಂಚುಣ್ಣಯಮಾನೋ ವಿಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಟ್ಟಕವೇಠನಂ ನಾಮ ವೇಠೇಸಿ, ತನ್ತಮಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ಮಜ್ಜಿ, ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸಪೋಥನಂ ನಾಮ ಪೋಥೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಮಹಾವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಲ್ಲೀಹಿ ಪೇಳಂ ಕರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ನೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಕೀಳಾಪೇಸಿ. ನೀಲಾದೀಸು ವಣ್ಣೇಸು ವಟ್ಟಚತುರಸ್ಸಾದೀಸು ಸಣ್ಠಾನೇಸು ಅಣುಂಥೂಲಾದೀಸು ಪಮಾಣೇಸು ಯಂ ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ತದೇವ ಕತ್ವಾ ನಚ್ಚತಿ, ಫಣಸತಮ್ಪಿ ಫಣಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕರೋತಿಯೇವ. ಮಹಾಜನೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಬಹುಧನಮದಾಸಿ. ಏಕದಿವಸಮೇವ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚೇವ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕೇ ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಲಭಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆದಿತೋವ ‘‘ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಪನ ಧನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮೇಯೇವ ತಾವ ಮೇ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸಿತೇ ಕೀವ ಬಹುಂ ಧನಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕಟಞ್ಚ ಸುಖಯಾನಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟೇ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಖಯಾನಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಗ್ಗಸೇನರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕೀಳಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಮಣ್ಡೂಕೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ನಾಗರಞ್ಞೋ ದೇತಿ. ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಖಾದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಧುಲಾಜೇ ಅದಾಸಿ. ತೇಪಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೋಪೇಳಾಯಮೇವ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಖಾದತಿ.

೨೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಾಸಮತ್ತೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ತಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಬಹುಧನಂ ಲಭಿ. ರಾಜಾಪಿ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಕೀಳಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಸ್ವೇ ಪನ್ನರಸೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೀಳಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸ್ವೇ ನಾಗರಾಜಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಚ್ಚಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಸೋ ರತನಪೇಳಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಂ ನೇತ್ವಾ ವಿಚಿತ್ತತ್ಥರೇ ಪೇಳಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾಪಿ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ತೇನ ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸಕಭಾವೇನ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತದಾಪಿ ಮಂ ಧಮ್ಮಚಾರಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತದಾಪೀತಿ ಯದಾಹಂ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ ನಾಗರಾಜಾ ಹೋಮಿ, ತದಾಪಿ. ಧಮ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಏವ ಚರತಿ, ನ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ. ಉಪವುಟ್ಠಉಪೋಸಥನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅರಿಯುಪೋಸಥಸೀಲಸ್ಸ ರಕ್ಖಣವಸೇನ ಉಪವಸಿತಉಪೋಸಥಂ. ರಾಜದ್ವಾರಮ್ಹಿ ಕೀಳತೀತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಗ್ಗಸೇನರಞ್ಞೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಕೀಳಾಪೇತಿ.

೨೨. ಯಂ ಯಂ ಸೋ ವಣ್ಣಂ ಚಿನ್ತಯೀತಿ ಸೋ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಯಂ ಯಂ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನೀಲಂ ವ ಪೀತಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನೀಲಂ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ, ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ತೇನ ವಾಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾವಸಿಟ್ಠಂ ಓದಾತಾದಿವಣ್ಣವಿಸೇಸಞ್ಚೇವ ವಟ್ಟಾದಿಸಣ್ಠಾನವಿಸೇಸಞ್ಚ ಅಣುಂಥೂಲಾದಿಪಮಾಣವಿಸೇಸಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನುವತ್ತನ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ. ಚಿನ್ತಿತಸನ್ನಿಭೋತಿ ತೇನ ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾಕಾರೇನ ಪೇಕ್ಖಜನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಹಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೩. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತೇನ ಚಿನ್ತಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಂ ಏವ ಮಯ್ಹಂ ಆನುಭಾವೋ. ಅಪಿ ಚ ಥಲಂ ಕರೇಯ್ಯಮುದಕಂ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಥಲಂ ಕರೇತಿ ಥಲಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕಂ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಚ. ಯದಿಹಂ ತಸ್ಸ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಅಹಂ ಯದಿ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ. ಖಣೇನ ಛಾರಿಕಂ ಕರೇತಿ ಕೋಧುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಏವ ಭಸ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಂ.

೨೪. ಏವಂ ಭಗವಾ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾನತ್ಥಪಟಿಬಾಹನೇ ಸಮತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಂ ಪಟಿಬಾಹನಂ ನ ಕತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಿ ಚಿತ್ತವಸೀ ಹೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಅಯಂ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಮಂ ಅತಿವಿಯ ಬಾಧತಿ, ನ ಮೇ ಆನುಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಮೇ ಆನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಮತ್ತೇನಾಪಿ ಯದಿ ಚಿತ್ತವಸೀ ಅಭವಿಸ್ಸಂ, ಅಥ ಸೋ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಸ್ಸತಿ. ಅಹಂ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನತೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಸೀಲತೋ. ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಸೀಲೇನ ಪರಿಹೀನಸ್ಸ ಖಣ್ಡಿತಸೀಲಸ್ಸ ಯ್ವಾಯಂ ಮಯಾ ದೀಪಙ್ಕರದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಪತ್ಥಿತೋ, ಉತ್ತಮತ್ಥೋ ಬುದ್ಧಭಾವೋ ಸೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ.

೨೫. ಕಾಮಂ ಭಿಜ್ಜತುಯಂ ಕಾಯೋತಿ ಅಯಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಕಾಯೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಿಜ್ಜತು ವಿನಸ್ಸತು, ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಠಾನೇ ಮಹಾವಾತೇ ಖಿತ್ತಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರೀಯತು, ನೇವ ಸೀಲಂ ಪಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ, ವಿಕಿರನ್ತೇ ಭುಸಂ ವಿಯಾತಿ ಸೀಲಂ ಪನ ಉತ್ತಮತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಹೇತುಭೂತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಳೇವರೇ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಜೀವಿತೇಸು ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಸೀಲಪಾರಮಿಂಯೇವ ಪೂರೇಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ತದಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಹತ್ಥಗತಸ್ಸ ಮಾಸೋ ಪರಿಪೂರಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನಿರಾಹಾರೋವ ಅಹೋಸಿ. ಸುಮನಾ ‘‘ಅತಿಚಿರಾಯತಿ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ, ಕೋ ನು ಖೋ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಲೋಹಿತವಣ್ಣಂ ಉದಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೇನ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಕಿಲಮಿತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಆಕಾಸೇ ರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಚ್ಚನ್ತೋವ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ಪೇಳಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಪೇಳಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಆಕಾಸೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಾ ನು ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಾಗಕಞ್ಞಾಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಖೋ ನಾಗರಾಜಾ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ಪೇಳಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಯಞ್ಚ ಯಥಾದಸ್ಸಿತೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ ನಾಗರಾಜಸ್ಸೇವ, ನ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅಯಂ ನಾಗರಾಜಾ, ಕಥಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಗತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಸೀಲವಾ ನಾಗರಾಜಾ, ಚಾತುದ್ದಸೀಪನ್ನರಸೀಸು ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ದಾನಮುಖೇ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಮಹಾಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥಾಯಮೇತೇನ ಗಹಿತೋ, ಇಮಸ್ಸ ದೇವಚ್ಛರಾಪಟಿಭಾಗಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯೋ, ದೇವಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಾ ನಾಗಭವನಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಯಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಸಕಲಪಥವಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಕೇವಲಂ ‘ಸೀಲಂ ಮೇ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಏವರೂಪಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಅನುಭೋತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ತಾವದೇವ ತಸ್ಸ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಯಸಂ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ದತ್ವಾ – ‘‘ಹನ್ದ, ಭೋ, ಇಮಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಾಗವಣ್ಣಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತ್ವಾ ಮಾಣವಕವಣ್ಣೇನ ದೇವಕುಮಾರೋ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸುಮನಾಪಿ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಂ ನಿವೇಸನಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಮುತ್ತೋ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ ನಾಗೋ, ರಾಜಾನಂ ಏತದಬ್ರವಿ;

‘ನಮೋ ತೇ ಕಾಸಿರಾಜತ್ಥು, ನಮೋ ತೇ ಕಾಸಿವಡ್ಢನ;

ಅಞ್ಜಲಿಂ ತೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ ಮೇ ನಿವೇಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ನಾಗಭವನಗಮನಂ ಅನುಜಾನಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ಸಪರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬಾ ರಾಜಪರಿಸಾ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಕಂ ಧನಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ. ರಞ್ಞೋ ಚ ಅನೇಕೇಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಧನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮಿಕಾ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವಿದಹಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ದಸಹಿ ರಾಜಧಮ್ಮಕಥಾಹಿ ಓವದಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ಗತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಜಾತಂ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಪರಿಸೋ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ತದಾ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸುಮನಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಉಗ್ಗಸೇನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ, ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ ನಾಗರಾಜಾ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸೇಸಪಾರಮಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ಇಧ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯಾನುಭಾವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾ ಏವಾತಿ.

ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚೂಳಬೋಧಿಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಚತುತ್ಥೇ ಚೂಳಬೋಧೀತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕತ್ತಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ಇಧ ‘‘ಚೂಳಬೋಧೀ’’ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಆರೋಪಿತಾ, ನ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೦.೪೯ ಆದಯೋ) ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾದಿನೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸುಸೀಲವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸೀಲವಾ, ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಂ ದಿಸ್ವಾನ ಭಯತೋತಿ ಕಾಮಾದಿಭವಂ ಭಾಯಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನ ‘‘ದಿಸ್ವಾನಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆಕಡ್ಢೀಯತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಅತೀತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅನಾಗತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಆಹಾರಪರಿಯೇಟ್ಠಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಂವೇಗವತ್ಥೂನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಮಾದಿಭೇದಂ ಭವಂ ಸಂಸಾರಭಯತೋ ಉಪಟ್ಠಹಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ತದುಪಾಯಭೂತಾ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸವಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ದಿಸ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಅನೇಕಾದೀನವಾಕುಲಾ ಗಹಟ್ಠಭಾವಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋತಿ.

೨೭. ದುತಿಯಿಕಾತಿ ಪೋರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಜಾಪತಿಭೂತಾ. ಕನಕಸನ್ನಿಭಾತಿ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚಾ. ವಟ್ಟೇ ಅನಪೇಕ್ಖಾತಿ ಸಂಸಾರೇ ನಿರಾಲಯಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮೀತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೮. ಆಲಯನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತೇನಾತಿ ಆಲಯೋ, ತಣ್ಹಾ, ತದಭಾವೇನ ನಿರಾಲಯಾ. ತತೋ ಏವ ಞಾತೀಸು ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಬನ್ಧು. ಏವಂ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಯಂ ಹೋತಿ ಬನ್ಧನಂ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಕುಲೇ ಗಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕುಲೇತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ. ಗಣೇತಿ ತಾಪಸಗಣೇ, ಸೇಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಉಪಾಗಮುನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಮಯಂ ಉಪಾಗಮಿಮ್ಹಾ.

೨೯. ತತ್ಥಾತಿ ಬಾರಾಣಸಿಸಾಮನ್ತೇ. ನಿಪಕಾತಿ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ. ನಿರಾಕುಲೇತಿ ಜನಸಞ್ಚಾರರಹಿತತ್ತಾ ಜನೇಹಿ ಅನಾಕುಲೇ, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇತಿ ಮಿಗಪಕ್ಖೀನಂ ಉಟ್ಠಾಪನತೋ ತೇಸಂ ವಸ್ಸಿತಸದ್ದೇನಾಪಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ. ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಮುಭೋತಿ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಯಂ ಉಭೋ ಜನಾ ತದಾ ವಸಾಮ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣಸಮಯೇ ‘‘ಬೋಧಿಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪನಸ್ಸ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಸ್ಸೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಜಾತಿಕಂ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಚುತಾವ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ದೇವಚ್ಛರಾಪಟಿಭಾಗಾ. ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾನಂ ಏವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಕರಿಂಸು. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ನೇಸಂ ಕಿಲೇಸಮುದಾಚಾರೋ ನ ಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ಸಾರಾಗವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓಲೋಕನಮ್ಪಿ ನಾಹೋಸಿ, ಕಾ ಪನ ಕಥಾ ಇತರಸಂಸಗ್ಗೇ. ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕಾಲಂಕತೇಸು ತೇಸಂ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಇತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಟ್ಟತಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನೇವ ದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಮುಭೋ’’ತಿ.

೩೦. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗತೋ. ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸಮೀಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಮಪಾಸಾದಿಕಂ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನ ‘‘ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಏಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರೇತಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯಂ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ನೇಹೀ’’ತಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಲೋಕೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ಏವ ತಂ ಆದಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಪರಿದೇವನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕವಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ‘‘ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೀಲಪಾರಮಿಂಯೇವ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಯ್ಯಾನದಸ್ಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ರಾಜಾ ಅದ್ದಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತುಯ್ಹೇಸಾ ಕಾ ಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾತಿ ತುಯ್ಹಂ ತವ ಏಸಾ ಕಾ, ಕಿಂ ಭರಿಯಾ, ಉದಾಹು ಭಗಿನೀ ವಾ ಸಮಾನಾ ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭರಿಯಾ.

೩೧. ನ ಮಯ್ಹಂ ಭರಿಯಾ ಏಸಾತಿ ಕಾಮಞ್ಚೇಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಭರಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಮಯ್ಹಂ ಭರಿಯಾ ಏಸಾ, ನಾಪಿ ಅಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಸಹಧಮ್ಮಾ ಏಕಸಾಸನೀ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಯಮ್ಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾತಿ ಸಮಾನಧಮ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸಾಸನೇನ ಏಕಸಾಸನೀ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೨. ತಿಸ್ಸಾ ಸಾರತ್ತಗಧಿತೋತಿ ಕಾಮರಾಗೇನ ಸಾರತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧೋ. ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾನ ಚೇಟಕೇತಿ ಚೇಟಕೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೇಟಕೇ ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ. ನಿಪ್ಪೀಳಯನ್ತೋ ಬಲಸಾತಿ ತಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಏವ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಾದಿನಾ ನಿಪ್ಪೀಳಯನ್ತೋ ಬಾಧೇನ್ತೋ, ತಥಾಪಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಬಲಸಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವೇಸೇಸಿ.

೩೩. ಓದಪತ್ತಕಿಯಾತಿ ಉದಕಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಭರಿಯಾ ಓದಪತ್ತಿಕಾ ನಾಮ, ಇದಂ ವಚನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಭಾವೇನ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿವಾಹವಸೇನ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದಿತಾ, ‘‘ಓದಪತ್ತಕಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಭಾವೇನಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಸಹಜಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಜಾತಿವಸೇನ ಸಹಜಾತಾ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏಕಸಾಸನೀ’’ತಿ. ‘‘ಏಕಸಾಸನೀ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ, ಏಕಸಾಸನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಯನ್ತಿಯಾತಿ ನೀಯನ್ತಿಯಾ. ಕೋಪೋ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥಾತಿ ಅಯಂ ತೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಭರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಸೀಲವತೀ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಾ ಭಗಿನೀ, ಸಾ ತುಯ್ಹಂ ಪುರತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನೀಯತಿ. ‘‘ಬೋಧಿಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಂ ತೇ ಪುರಿಸಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪುರಿಸಮಾನೇನ ಉಸ್ಸಾಹಿತೋ ಚಿರಕಾಲಸಯಿತೋ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲತೋ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಘಟ್ಟಿತೋ ‘‘ಸುಸೂ’’ತಿ ಫಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಸಿವಿಸೋ ವಿಯ ಮೇ ಚಿತ್ತತೋ ಕೋಪೋ ಸಹಸಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ.

೩೪-೫. ಸಹಕೋಪೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಕೋಪುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಹ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಬ್ಬತಮನುಸ್ಸರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜೇಸಿಂ. ತತ್ಥೇವ ಕೋಪಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಆಸನೇ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ತಂ ಕೋಪಂ ನಿವಾರೇಸಿಂ. ನಾದಾಸಿಂ ವಡ್ಢಿತೂಪರೀತಿ ತತೋ ಏಕವಾರುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಉಪರಿ ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತುಂ ನ ಅದಾಸಿಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಏವ ‘‘ನನು ತ್ವಂ, ಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ತೇ ಕಿಮಿದಂ ಸೀಲಮತ್ತೇಪಿ ಉಪಕ್ಖಲನಂ, ತಯಿದಂ ಗುನ್ನಂ ಖುರಮತ್ತೋದಕೇ ಓಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪರತೀರಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಖಣೇ ಕೋಪಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತುಂ ನ ಅದಾಸಿನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯದಿ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಸೋ ರಾಜಾ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ ತಿಣ್ಹಾಯಪಿ ನಿಸಿತಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ಕೋಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಯದಿ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸೀಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ನೇವ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಬೋಧಿಯಾ ಏವ ಕಾರಣಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಖಣ್ಡಿತಸೀಲೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ನ ಇತರೇನಾತಿ.

೩೬. ನ ಮೇ ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದೇಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಜಾತಿಯಾ ಗೋತ್ತೇನ ಕುಲಪ್ಪದೇಸೇನ ಆಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಿರಪರಿಚಯೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ ನ ಅಪ್ಪಿಯಾ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಮ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ. ನಪಿ ಮೇ ಬಲಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಬಲಂ ನ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಿ ಏವ. ಅಹಂ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಸಹಸಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೇ ಪುರಿಸೇ ನಿಪ್ಪೋಥೇತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಿಯಂ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ತತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೀಲಾನುರಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೀಲಮೇವ ಅನುರಕ್ಖಿಸ್ಸಂ.

ಅಥ ಸೋ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾವ ಸೀಘತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸಾ ಯಸಸ್ಸ ಅಗುಣಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಅತ್ತನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಸಂವೇಗೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಮನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಸೀಲವತೀ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ, ಸೋಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಇಮಾಯ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನೀಯಮಾನಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿರಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಏವರೂಪೇಸು ಗುಣವನ್ತೇಸು ವಿಪ್ಪಕಾರೋ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ, ತಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಖಮಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ಕಿಂ ಮಯಾ ತಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ನೀಯಮಾನಾಯ ಕೋಪೋ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಮೇ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನ ಮೇ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ ಜೀವತೋ;

ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿವಾರಯಿ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೨);

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಕೋಪಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಾದಿಕ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಕಿಂ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕಿಂ ತೇ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ ಜೀವತೋ;

ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಕತಮಂ ತಂ ನಿವಾರಯೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೩);

ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಏಕವಾರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಪನ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನ ನಂ ಬಹಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠೀತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಜಂ ವಿಪುಲಾ ಅಕಾಲವುಟ್ಠಿಧಾರಾ ಠಾನಸೋ ನಿವಾರೇತಿ, ಏವಂ ತಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ನಿವಾರಯಿಂ, ನಿವಾರೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಕೋಧೇ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯಮ್ಹಿ ಜಾತೇ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಜಾತೇ ಸಾಧು ಪಸ್ಸತಿ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯೇನ ಜಾತೇನ ನನ್ದನ್ತಿ, ಅಮಿತ್ತಾ ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಮ್ಹಿ, ಸದತ್ಥಂ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯೇನಾಭಿಭೂತೋ ಕುಸಲಂ ಜಹಾತಿ, ಪರಕ್ಕರೇ ವಿಪುಲಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಂ;

ಸ ಭೀಮಸೇನೋ ಬಲವಾ ಪಮದ್ದೀ, ಕೋಧೋ ಮಹಾರಾಜಾ ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥ.

‘‘ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಮನ್ಥಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಪಾವಕೋ ನಾಮ ಜಾಯತಿ;

ತಮೇವ ಕಟ್ಠಂ ಡಹತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಜಾಯತೇ ಗಿನಿ.

‘‘ಏವಂ ಮನ್ದಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋ;

ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇ ಕೋಧೋ, ಸಪಿ ತೇನೇವ ಡಯ್ಹತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗೀವ ತಿಣಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ಕೋಧೋ ಯಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತಿ;

ನಿಹೀಯತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ.

‘‘ಅನಿನ್ಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವ, ಕೋಧೋ ಯಸ್ಸೂಪಸಮ್ಮತಿ;

ಆಪೂರತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೪-೬೧) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಗೇವ ಪರತ್ಥಂ. ಸಾಧು ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಂ ಪರತ್ಥಂ ಉಭಯತ್ಥಞ್ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಿಸಯಭೂತೋ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ವಾ ಗೋಚರೋ ಆಹಾರೋ ಇನ್ಧನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ. ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋತಿ ದುಕ್ಖಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾ. ಸದತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ. ಪರಕ್ಕರೇತಿ ಅಪನೇಯ್ಯ ವಿನಾಸೇಯ್ಯ. ಸಭೀಮಸೇನೋತಿ ಸೋ ಭೀಮಾಯ ಭಯಜನನಿಯಾ ಮಹತಿಯಾ ಕಿಲೇಸಸೇನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಮದ್ದೀತಿ ಬಲವಭಾವೇನ ಸತ್ತೇ ಪಮದ್ದನಸೀಲೋ. ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಮೋಕ್ಖಂ ನ ಲಭಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏವ ದಮಿತೋ, ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೀರಂ ವಿಯ ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ದಧಿಭಾವೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ಥಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮನ್ಥಮಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅರಣಿಸಹಿತೇ ಮಥಿಯಮಾನೇ. ‘‘ಮಥಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯಸ್ಮಾತಿ ಯತೋ ಕಟ್ಠಾ. ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗಿ. ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇತಿ ಕರಣುತ್ತರಿಯಕರಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಾರಮ್ಭಾ ಅರಣಿಮನ್ಥನತೋ ವಿಯ ಪಾವಕೋ ಕೋಧೋ ಜಾಯತೇ. ಸಪಿ ತೇನೇವಾತಿ ಸೋಪಿ ಬಾಲೋ ತೇನೇವ ಕೋಧೇನ ಕಟ್ಠಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ. ಅನಿನ್ಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವಾತಿ ಅನಿನ್ಧನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋ, ಯಸೋ ಅಪರಾಪರಂ ಆಪೂರತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಮ್ಪಿ ರಾಜಗೇಹತೋ ಆಗತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ಇಧೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ಅಹಂ ವೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಂಸು. ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯನೋ ಅಹೋಸಿ.

ತದಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸೇಸಪಾರಮಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಸದಿಸಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮನಂ, ತಥಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಬಹುಜನಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಸತೋ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕುಲೇಸು ಚ ಗಣೇಸು ಚ ಅಲಗ್ಗತಾ, ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಜಿಗುಚ್ಛಾಯ ಪವಿವೇಕಾಭಿರತಿ, ಅತಿಸಯವತೀ ಚ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಸೀಲವತಿಯಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಅನನುಞ್ಞಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪರಾಮಸಿಯಮಾನಾಯ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಕಾರಾನಾಪತ್ತಿ, ಕತಾಪರಾಧೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ರಾಜಿನಿ ಉಪಗತೇ ಹಿತಚಿತ್ತತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಹಿ ಸಮನುಸಾಸನನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಇಧ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಹೇತೇ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ.

ಚೂಳಬೋಧಿಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಹಿಂಸರಾಜಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಪಞ್ಚಮೇ ಮಹಿಂಸೋ ಪವನಚಾರಕೋತಿ ಮಹಾವನಚಾರೀ ವನಮಹಿಂಸೋ ಯದಾ ಹೋಮೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪವಡ್ಢಕಾಯೋತಿ ವಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಞ್ಚ ಥೂಲಭಾವೇನ ಅಭಿವಡ್ಢಕಾಯೋ. ಬಲವಾತಿ ಮಹಾಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಮಹನ್ತೋತಿ ವಿಪುಲಸರೀರೋ. ಹತ್ಥಿಕಲಭಪ್ಪಮಾಣೋ ಕಿರ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ. ಭೀಮದಸ್ಸನೋತಿ ಮಹಾಸರೀರತಾಯ ವನಮಹಿಂಸಜಾತಿತಾಯ ಚ ಸೀಲಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಜನನತೋ ಭಯಾನಕದಸ್ಸನೋ.

೩೮. ಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಓಲಮ್ಬಕಸಿಲಾಕುಚ್ಛಿಯಂ. ದಕಾಸಯೇತಿ ಜಲಾಸಯಸಮೀಪೇ. ಹೋತೇತ್ಥ ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾವನೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಪದೇಸೋ ವನಮಹಿಂಸಾನಂ ತಿಟ್ಠನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ತಹಿಂ ತಹಿನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ.

೩೯. ವಿಚರನ್ತೋತಿ ವಿಹಾರಫಾಸುಕಂ ವೀಮಂಸಿತುಂ ವಿಚರನ್ತೋ. ಠಾನಂ ಅದ್ದಸ ಭದ್ದಕನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಚರನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾರಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಫಾಸುಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಟ್ಠಾನಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ. ದಿಸ್ವಾ ಚ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ, ತಿಟ್ಠಾಮಿ ಚ ಸಯಾಮಿ ಚ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಠಾನಸಯನೇಹಿ ವೀತಿನಾಮೇಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೦. ತದಾ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಮಹಿಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಹತ್ಥಿಕಲಭಪ್ಪಮಾಣೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಪಬ್ಭಾರಗಿರಿದುಗ್ಗವನಘಟಾದೀಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಾಸುಕಂ ಮಹಾರುಕ್ಖಮೂಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ತತ್ಥ ವಸತಿ. ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ರುಕ್ಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇಸು ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೋಲಾಯನ್ತೋ ಕೀಳಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪದಾಯ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನಾಚಾರಂ ನ ಮನಸಾಕಾಸಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಥೇವ ಕರೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಕಪಿ ಮಾಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಕಪಿ ಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಕಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಪಾಪೋತಿ ಲಾಮಕೋ. ಅನರಿಯೋತಿ ಅನಯೇ ಇರಿಯನೇನ ಅಯೇ ಚ ನ ಇರಿಯನೇನ ಅನರಿಯೋ, ನಿಹೀನಾಚಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಹೂತಿ ಲೋಲೋ. ಖನ್ಧೇತಿ ಖನ್ಧಪ್ಪದೇಸೇ. ಮುತ್ತೇತೀತಿ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋತಿ. ಓಹದೇತೀತಿ ಕರೀಸಂ ಓಸ್ಸಜ್ಜತಿ. ತನ್ತಿ ತಂ ಮಂ, ತದಾ ಮಹಿಂಸಭೂತಂ ಮಂ.

೪೧. ಸಕಿಮ್ಪಿ ದಿವಸನ್ತಿ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ದೂಸೇತಿ ಮಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೂಸೇತಿ ಮಂ ಸಬ್ಬಕಾಲ’’ನ್ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥದಿವಸಮತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪಿ ಮಂ ಪಸ್ಸಾವಾದೀಹಿ ದೂಸೇತಿ. ಯದಾ ಯದಾ ಮುತ್ತಾದೀನಿ ಕಾತುಕಾಮೋ, ತದಾ ತದಾ ಮಯ್ಹಮೇವ ಉಪರಿ ಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪದ್ದುತೋತಿ ಬಾಧಿತೋ, ತೇನ ಸಿಙ್ಗೇಸು ಓಲಮ್ಬನಾದಿನಾ ಮುತ್ತಾದಿಅಸುಚಿಮಕ್ಖಣೇನ ತಸ್ಸ ಚ ಅಪಹರಣತ್ಥಂ ಅನೇಕವಾರಂ ಸಿಙ್ಗಕೋಟೀಹಿ ವಾಲಗ್ಗೇನ ಚ ಅನೇಕವಾರಂ ಕದ್ದಮಪಂಸುಮಿಸ್ಸಕಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಧೋವನೇನ ಚ ನಿಪ್ಪೀಳಿತೋ ಹೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೨. ಯಕ್ಖೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ. ಮಂ ಇದಮಬ್ರವೀತಿ ರುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಮಹಿಂಸರಾಜ, ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅವಮಾನಂ ಸಹಸೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ನಾಸೇಹೇತಂ ಛವಂ ಪಾಪಂ , ಸಿಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಖುರೇಹಿ ಚಾತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಮಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೩. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತದಾ ಯಕ್ಖೇತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ಯಕ್ಖೇ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತಿ. ಅಹಂ ತಂ ಇದಮಬ್ರವಿನ್ತಿ ಅಹಂ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಇದಂ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಅಬ್ರವಿಂ ಅಭಾಸಿಂ. ಕುಣಪೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣೇನ ಸುಚಿಜಾತಿಕಾನಂ ಸಾಧೂನಂ ಪರಮಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತಾಯ ಅತಿದುಗ್ಗನ್ಧವಾಯನೇನ ಚ ಕುಣಪಸದಿಸತಾಯ ಕುಣಪೇನ. ಪಾಪೇನಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಾಪೇನ. ಅನರಿಯೇನಾತಿ ಅನರಿಯಾನಂ ಅಸಾಧೂನಂ ಮಾಗವಿಕನೇಸಾದಾದೀನಂ ಹೀನಪುರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮತ್ತಾ ಅನರಿಯೇನ, ಕಿಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ತ್ವಂ ದೇವತೇ ಮಂ ಮಕ್ಖೇಸಿ, ಅಯುತ್ತಂ ತಯಾ ವುತ್ತಂ ಮಂ ಪಾಪೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೪. ಇದಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯದಿಹ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ ದೇವತೇ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಯದಿ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ, ತತೋಪಿ ಲಾಮಕತರೋ ಭವೇಯ್ಯಂ. ಯೇನ ಹಿ ಅಧಮ್ಮಚರಣೇನ ಸೋ ಬಾಲಮಕ್ಕಟೋ ನಿಹೀನೋ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ತತೋಪಿ ಬಲವತರಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಚರೇಯ್ಯಂ, ನನು ತೇನ ತತೋ ಪಾಪತರೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚೇತಂ ಯದಿಹಂ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಂ ತದುತ್ತರಿ ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಚರೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಸೀಲಞ್ಚ ಮೇ ಪಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸೀಲಪಾರಮೀ ಖಣ್ಡಿತಾ ಸಿಯಾ. ವಿಞ್ಞೂ ಚ ಗರಹೇಯ್ಯು ಮನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಮಂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಅಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬೋಧಿಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ.