೮. ಸಿವಿರಾಜಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಅರಿಟ್ಠಸವ್ಹಯೇ ನಗರೇತಿ ಅರಿಟ್ಠಪುರನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಸಿವಿ ನಾಮಾಸಿ ಖತ್ತಿಯೋತಿ ಸಿವೀತಿ ಗೋತ್ತತೋ ಏವಂನಾಮಕೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಅರಿಟ್ಠಪುರನಗರೇ ಸಿವಿರಾಜೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ‘‘ಸಿವಿಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಮಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ನಗರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ನಗರಮಜ್ಝೇ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇತಿ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಅಟ್ಠಮೀಚಾತುದ್ದಸೀಪನ್ನರಸೀಸು ಸಯಂ ದಾನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇತಿ.

ಸೋ ಏಕದಾ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನದಾನಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಂ ಅತ್ತನಾ ಅದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನ ಮೇ ಬಾಹಿರಕದಾನಂ ತಥಾ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇತಿ, ಯಥಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕದಾನಂ, ಅಹೋ ವತ ಮಮ ದಾನಸಾಲಂ ಗತಕಾಲೇ ಕೋಚಿ ಯಾಚಕೋ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಂ ಅಯಾಚಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಮೇವ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಹಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಸರೀರೇ ಮಂಸಂ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಸೀಸಂ ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ವಾ ಉಪಡ್ಢಸರೀರಂ ವಾ ಸಕಲಮೇವ ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಾಸಭಾವೇನ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ತಂತದೇವಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅಕ್ಖೀನಂ ಏವ ವಸೇನ ಆಗತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನಿಸಜ್ಜ ಪಾಸಾದವರೇ, ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಹಂ ತದಾ’’.

೫೨. ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮಾನುಸಂ ದಾನಂ, ಅದಿನ್ನಂ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಯೋಪಿ ಯಾಚೇಯ್ಯ ಮಂ ಚಕ್ಖುಂ, ದದೇಯ್ಯಂ ಅವಿಕಮ್ಪಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾನುಸಂ ದಾನನ್ತಿ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸೇಹಿ ದಾತಬ್ಬದಾನಂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿ. ಏವಂ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಉಳಾರೇ ದಾನಜ್ಝಾಸಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಿವಿರಾಜಾ ಅಜ್ಜ ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾ ಚಕ್ಖೂನಿ ಚೇ ಯಾಚನ್ತಿ, ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ನೇಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಪರಿಸಾಯ ವತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ತಂ ದಾತುಂ, ಉದಾಹು ನೋತಿ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಸೋಳಸಹಿ ಗನ್ಧೋದಕಘಟೇಹಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೇ ದಾನಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಅನ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಜಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ತದಭಿಮುಖಂ ವಾರಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ತವ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮುಗ್ಗತೇನ ಕಿತ್ತಿಘೋಸೇನ ಸಕಲಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟೋ, ಅಹಞ್ಚ ಅನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಏಕಂ ಚಕ್ಖುಂ ಯಾಚಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೫೩. ‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿಸ್ಸರೋ;

ನಿಸಿನ್ನೋ ದೇವಪರಿಸಾಯ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

೫೪. ‘‘ನಿಸಜ್ಜ ಪಾಸಾದವರೇ, ಸಿವಿರಾಜಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ;

ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ವಿವಿಧಂ ದಾನಂ, ಅದೇಯ್ಯಂ ಸೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ.

೫೫. ‘‘ತಥಂ ನು ವಿತಥಂ ನೇತಂ, ಹನ್ದ ವೀಮಂಸಯಾಮಿ ತಂ;

ಮುಹುತ್ತಂ ಆಗಮೇಯ್ಯಾಥ, ಯಾವ ಜಾನಾಮಿ ತಂ ಮನಂ.

೫೬. ‘‘ಪವೇಧಮಾನೋ ಪಲಿತಸಿರೋ, ವಲಿಗತ್ತೋ ಜರಾತುರೋ;

ಅನ್ಧವಣ್ಣೋವ ಹುತ್ವಾನ, ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

೫೭. ‘‘ಸೋ ತದಾ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ವಾಮಂ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹು ಚ;

ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

೫೮. ‘‘‘ಯಾಚಾಮಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಿಕ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ;

ತವ ದಾನರತಾ ಕಿತ್ತಿ, ಉಗ್ಗತಾ ದೇವಮಾನುಸೇ.

೫೯. ‘‘‘ಉಭೋಪಿ ನೇತ್ತಾ ನಯನಾ, ಅನ್ಧಾ ಉಪಹತಾ ಮಮ;

ಏಕಂ ಮೇ ನಯನಂ ದೇಹಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಏಕೇನ ಯಾಪಯಾ’’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ವಿವಿಧಂ ದಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಂ ವಿವಿಧಂ ದಾನಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ, ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ದಾನಂ ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಂ ವಿವಿಧಂ ಬಾಹಿರಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ. ಅದೇಯ್ಯಂ ಸೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಬಾಹಿರಂ ವಿಯ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಅದೇಯ್ಯಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ‘‘ಚಕ್ಖೂನಿಪಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಥಂ ನು ವಿತಥಂ ನೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುನೋಪಿ ಅದೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ದೇಯ್ಯಭಾವೇನೇವ ದಸ್ಸನಂ ಚಿನ್ತನಂ ಸಚ್ಚಂ ನು ಖೋ, ಉದಾಹು, ಅಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ತದಾ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ವಾಮಂ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹು ಚಾತಿ ವಾಮಬಾಹುಂ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹುಞ್ಚ ತದಾ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಉಭೋ ಬಾಹೂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಟ್ಠವಡ್ಢನಾತಿ ರಟ್ಠವಡ್ಢೀಕರ. ತ್ವಮ್ಪಿ ಏಕೇನ ಯಾಪಯಾತಿ ಏಕೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಸಮವಿಸಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ತ್ವಂ ಯಾಪೇಹಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಭವತೋ ಲದ್ಧೇನ ಏಕೇನ ಯಾಪೇಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಇದಾನೇವಾಹಂ ಪಾಸಾದೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ವಿಯ ಚಕ್ಖುಂ ಯಾಚತಿ, ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಲಾಭಾ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ ವತ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

೬೦. ‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಹಟ್ಠೋ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ;

ಕತಞ್ಜಲೀ ವೇದಜಾತೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

೬೧. ‘‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ, ಪಾಸಾದತೋ ಇಧಾಗತೋ;

ತ್ವಂ ಮಮ ಚಿತ್ತಮಞ್ಞಾಯ, ನೇತ್ತಂ ಯಾಚಿತುಮಾಗತೋ.

೬೨. ‘‘‘ಅಹೋ ಮೇ ಮಾನಸಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪರಿಪೂರಿತೋ;

ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ ದಾನವರಂ, ಅಜ್ಜ ದಸ್ಸಾಮಿ ಯಾಚಕೇ’’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ. ಹಟ್ಠೋತಿ ತುಟ್ಠೋ. ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಯ ಇಮಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಚಕ್ಖು ಯಾಚಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏವಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತೋ ವತಮ್ಹೀತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಚಿತ್ತೋ. ವೇದಜಾತೋತಿ ಜಾತಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೋ. ಅಬ್ರವಿನ್ತಿ ಅಭಾಸಿಂ. ಮಾನಸನ್ತಿ ಮನಸಿ ಭವಂ ಮಾನಸಂ, ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋ, ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದಾನಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಮನೋರಥೋ. ಪರಿಪೂರಿತೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ.

ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಮ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ವಿಯ ದುಚ್ಚಜಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುಂ ಮಂ ಯಾಚತಿ, ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಕಾಯಚಿ ದೇವತಾಯ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಜಾತಕದೇಸನಾಯಂ –

‘‘ಕೇನಾನುಸಿಟ್ಠೋ ಇಧಮಾಗತೋಸಿ, ವನಿಬ್ಬಕ ಚಕ್ಖುಪಥಾನಿ ಯಾಚಿತುಂ;

ಸುದುಚ್ಚಜಂ ಯಾಚಸಿ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ, ಯಮಾಹು ನೇತ್ತಂ ಪುರಿಸೇನ ದುಚ್ಚಜ’’ನ್ತಿ.(ಜಾ. ೧.೧೫.೫೩);

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧರೋ ಸಕ್ಕೋ ಆಹ –

‘‘ಯಮಾಹು ದೇವೇಸು ಸುಜಮ್ಪತೀತಿ, ಮಘವಾತಿ ನಂ ಆಹು ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ;

ತೇನಾನುಸಿಟ್ಠೋ ಇಧಮಾಗತೋಸ್ಮಿ, ವನಿಬ್ಬಕೋ ಚಕ್ಖುಪಥಾನಿ ಯಾಚಿತುಂ.

‘‘ವನಿಬ್ಬತೋ ಮಯ್ಹಂ ವನಿಂ ಅನುತ್ತರಂ, ದದಾಹಿ ತೇ ಚಕ್ಖುಪಥಾನಿ ಯಾಚಿತೋ;

ದದಾಹಿ ಮೇ ಚಕ್ಖುಪಥಂ ಅನುತ್ತರಂ, ಯಮಾಹು ನೇತ್ತಂ ಪುರಿಸೇನ ದುಚ್ಚಜ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೫೪-೫೫);

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಯೇನ ಅತ್ಥೇನ ಆಗಚ್ಛಿ, ಯಮತ್ಥಮಭಿಪತ್ಥಯಂ;

ತೇ ತೇ ಇಜ್ಝನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಲಭ ಚಕ್ಖೂನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ.

‘‘ಏಕಂ ತೇ ಯಾಚಮಾನಸ್ಸ, ಉಭಯಾನಿ ದದಾಮಹಂ;

ಸ ಚಕ್ಖುಮಾ ಗಚ್ಛ ಜನಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖತೋ,

ಯದಿಚ್ಛಸೇ ತ್ವಂ ತದ ತೇ ಸಮಿಜ್ಝತೂ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೫೬-೫೭);

ತತ್ಥ ವನಿಬ್ಬಕಾತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಚಕ್ಖುಪಥಾನೀತಿ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪಥಭಾವತೋ ಚಕ್ಖೂನಮೇವೇತಂ ನಾಮಂ. ಯಮಾಹೂತಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ‘‘ದುಚ್ಚಜ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ವನಿಬ್ಬತೋತಿ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ. ವನಿನ್ತಿ ಯಾಚನಂ. ತೇ ತೇತಿ ತೇ ತವ ತಸ್ಸ ಅನ್ಧಸ್ಸ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಸ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಮಮ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ಹುತ್ವಾ. ತದ ತೇ ಸಮಿಜ್ಝತೂತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ತೇ ಸಮಿಜ್ಝತೂತಿ.

ರಾಜಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಕ್ಕೇನ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಇಧಾಗತೋಸ್ಮೀತಿ ಭಣತಿ, ನೂನ ಇಮಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಚಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ ಮಯಾ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ಅಸಾರುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಿವಕಂ ನಾಮ ವೇಜ್ಜಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಅಥ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಸಕಲನಗರೇ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಞ್ಞೋ ಞಾತಿಸೇನಾಪತಿಆದಯೋ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ ನಾಗರಾ ಓರೋಧಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ನಾನಾಉಪಾಯೇಹಿ ನಿವಾರೇಸುಂ. ರಾಜಾಪಿ ನೇ ಅನುವಾರೇಸಿ ತೇನಾಹ –

‘‘ಮಾ ನೋ ದೇವ ಅದಾ ಚಕ್ಖುಂ, ಮಾ ನೋ ಸಬ್ಬೇ ಪರಾಕರಿ;

ಧನಂ ದೇಹಿ ಮಹಾರಾಜ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ.

‘‘ಯುತ್ತೇ ದೇವ ರಥೇ ದೇಹಿ, ಆಜಾನೀಯೇ ಚಲಙ್ಕತೇ;

ನಾಗೇ ದೇಹಿ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಮಕಪ್ಪನವಾಸಸೇ.

‘‘ಯಥಾ ತಂ ಸಿವಯೋ ಸಬ್ಬೇ, ಸಯೋಗ್ಗಾ ಸರಥಾ ಸದಾ;

ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ದೇಹಿ ರಥೇಸಭಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೫೮-೬೦);

ಅಥ ರಾಜಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯೋ ವೇ ದಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ವಾನ, ಅದಾನೇ ಕುರುತೇ ಮನೋ;

ಭೂಮ್ಯಂ ಸೋ ಪತಿತಂ ಪಾಸಂ, ಗೀವಾಯಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚತಿ.

‘‘ಯೋ ವೇ ದಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ವಾನ, ಅದಾನೇ ಕುರುತೇ ಮನೋ;

ಪಾಪಾ ಪಾಪತರೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಯಮಸಾಧನಂ.

‘‘ಯಞ್ಹಿ ಯಾಚೇ ತಞ್ಹಿ ದದೇ, ಯಂ ನ ಯಾಚೇ ನ ತಂ ದದೇ;

ಸ್ವಾಹಂ ತಮೇವ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ಯಾಚತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೬೧-೬೩);

ತತ್ಥ ಮಾ ನೋ, ದೇವಾತಿ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ದೇವ, ಮಾ ಚಕ್ಖುಂ ಅದಾಸಿ. ಮಾ ನೋ ಸಬ್ಬೇ ಪರಾಕರೀತಿ ಅಮ್ಹೇ ಸಬ್ಬೇ ಮಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿ. ಅಕ್ಖೀಸು ಹಿ ದಿನ್ನೇಸು ತ್ವಂ ರಜ್ಜಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಏವಂ ತಯಾ ಮಯಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹಂಸು. ಪರಿಕಿರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪರಿವಾರೇಯ್ಯುಂ. ಏವಂ ದೇಹೀತಿ ಯಥಾ ತಂ ಅವಿಕಲಚಕ್ಖುಂ ಸಿವಯೋ ಚಿರಂ ಪರಿವಾರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ದೇಹಿ ಧನಮೇವಸ್ಸ ದೇಹಿ, ಮಾ ಅಕ್ಖೀನಿ, ಅಕ್ಖೀಸು ಹಿ ದಿನ್ನೇಸು ನ ತಂ ಸಿವಯೋ ಪರಿವಾರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಟಿಮುಞ್ಚತೀತಿ ಪಟಿಪವೇಸೇತಿ. ಪಾಪಾ ಪಾಪತರೋ ಹೋತೀತಿ ಲಾಮಕಾ ಲಾಮಕತರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಯಮಸಾಧನನ್ತಿ ಯಮಸ್ಸ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಉಸ್ಸದನಿರಯಂ ಏಸ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಞ್ಹಿ ಯಾಚೇತಿ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ಯಾಚಕೋ ಯಾಚತಿ, ದಾಯಕೋಪಿ ತದೇವ ದದೇಯ್ಯ, ನ ಅಯಾಚಿತಂ, ಅಯಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಕ್ಖುಂ ಮಂ ಯಾಚತಿ, ನ ಮುತ್ತಾದಿಕಂ ಧನಂ, ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ.

ಅಥ ನಂ ‘‘ಆಯುಆದೀಸು ಕಿಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಚಕ್ಖೂನಿ ದೇಸಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ದೇಮಿ, ಅಪಿ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ ಪೋರಾಣಕಮಗ್ಗೋ ಏಸ, ಯದಿದಂ ದಾನಪಾರಮಿಪೂರಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಆಯುಂ ನು ವಣ್ಣಂ ನು ಸುಖಂ ಬಲಂ ನು, ಕಿಂ ಪತ್ಥಯಾನೋ ನು ಜನಿನ್ದ ದೇಸಿ;

ಕಥಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಸಿವಿನಂ ಅನುತ್ತರೋ, ಚಕ್ಖೂನಿ ದಜ್ಜಾ ಪರಲೋಕಹೇತು.

‘‘ನ ವಾಹಮೇತಂ ಯಸಸಾ ದದಾಮಿ, ನ ಪುತ್ತಮಿಚ್ಛೇ ನ ಧನಂ ನ ರಟ್ಠಂ;

ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚರಿತೋ ಪುರಾಣೋ, ಇಚ್ಚೇವ ದಾನೇ ರಮತೇ ಮನೋ ಮಮಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೬೪-೬೫);

ತತ್ಥ ಪರಲೋಕಹೇತೂತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಥಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಪಹಾಯ ಪರಲೋಕಹೇತು ಚಕ್ಖೂನಿ ದದೇಯ್ಯಾತಿ.

ನ ವಾಹನ್ತಿ ನ ವೇ ಅಹಂ. ಯಸಸಾತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ, ಅಪಿಚ ಸತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಬುದ್ಧಕಾರಕೋ ಚರಿತೋ ಆಚರಿತೋ ಆಚಿಣ್ಣೋ ಪುರಾತನೋ ಇಚ್ಚೇವ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ದಾನೇಯೇವ ಈದಿಸೋ ಮಮ ಮನೋ ನಿರತೋತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಿವಕಂ ವೇಜ್ಜಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ, ಸಿವಕ, ಮಮ ಉಭೋಪಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾತುಂ ಸೀಘಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೬೩. ‘‘ಏಹಿ ಸಿವಕ ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಮಾ ದನ್ಧಯಿ ಮಾ ಪವೇಧಯಿ;

ಉಭೋಪಿ ನಯನಂ ದೇಹಿ, ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ವನಿಬ್ಬಕೇ.

೬೪. ‘‘ತತೋ ಸೋ ಚೋದಿತೋ ಮಯ್ಹಂ, ಸಿವಕೋ ವಚನಂಕರೋ;

ಉದ್ಧರಿತ್ವಾನ ಪಾದಾಸಿ, ತಾಲಮಿಞ್ಜಂವ ಯಾಚಕೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಟ್ಠೇಹೀತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಂ ಕರೋಹಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಮ ಚಕ್ಖುದಾನೇ ಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಾ ದನ್ತಯೀತಿ ಮಾ ಚಿರಾಯಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅತಿದುಲ್ಲಭೋ ಚಿರಕಾಲಂ ಪತ್ಥಿತೋ ಮಯಾ ಉತ್ತಮೋ ದಾನಕ್ಖಣೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಸೋ ಮಾ ವಿರಜ್ಝೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಾ ಪವೇಧಯೀತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸವಸೇನ ಮಾ ವೇಧಯಿ ಸರೀರಕಮ್ಪಂ ಮಾ ಆಪಜ್ಜಿ. ಉಭೋಪಿ ನಯನನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ನಯನೇ. ವನಿಬ್ಬಕೇತಿ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಮಯಾ. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾನ ಪಾದಾಸೀತಿ ಸೋ ವೇಜ್ಜೋ ರಞ್ಞೋ ಅಕ್ಖಿಕೂಪತೋ ಉಭೋಪಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಅದಾಸಿ.

ದೇನ್ತೋ ಚ ನ ಸತ್ಥಕೇನ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸುಸಿಕ್ಖಿತವೇಜ್ಜಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಕ್ಖೀಸು ಸತ್ಥಪಾತನ’’ನ್ತಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಘಂಸೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಚುಣ್ಣೇನ ನೀಲುಪ್ಪಲಂ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಿಂ ಉಪಸಿಙ್ಘಾಪೇಸಿ, ಅಕ್ಖಿ ಪರಿವತ್ತಿ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಉಪಸಿಙ್ಘಾಪೇಸಿ, ಅಕ್ಖಿ ಅಕ್ಖಿಕೂಪತೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಬಲವತರಾ ವೇದನಾ ಉದಪಾದಿ, ತತಿಯವಾರೇ ಖರತರಂ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ಅಕ್ಖಿ ಓಸಧಬಲೇನ ಪರಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖಿಕೂಪತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನ್ಹಾರುಸುತ್ತಕೇನ ಓಲಮ್ಬಮಾನಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವೇದನಾ ಉದಪಾದಿ, ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರಿ, ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಾಪಿ ಲೋಹಿತೇನ ತೇಮಿಂಸು. ಓರೋಧಾ ಚ ಅಮಚ್ಚಾ ಚ ರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಮಾ ದೇಹಿ, ದೇವ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಮಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಮಹಾಪರಿದೇವಂ ಪರಿದೇವಿಂಸು.

ರಾಜಾ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಪಪಞ್ಚಂ ಕರೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಅಕ್ಖಿಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಸತ್ಥಕಂ ಆದಾಯ ಅಕ್ಖಿಸುತ್ತಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ವಾಮಕ್ಖಿನಾ ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಪೀತಿಯಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನಂ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ವೇದೇನ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಇತೋ ಚಕ್ಖುತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಮೇವ ಪಿಯತರಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಇದಂ ಅಕ್ಖಿದಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಠಪೇಸಿ, ತಂ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ವಿಕಸಿತನೀಲುಪ್ಪಲಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ವಾಮಕ್ಖಿನಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಕ್ಖಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಸುದಿನ್ನಂ ಮಯಾ ಅಕ್ಖೀ’’ತಿ ಅನ್ತೋಸಮುಗ್ಗತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅದಾಸಿ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ತಂ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸೇವ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ.

ರಞ್ಞೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕ್ಖೀನಿ ಆವಾಟಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಕಮ್ಬಲಗೇಣ್ಡುಕಂ ವಿಯ ಉಗ್ಗತೇನ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮರೂಪಸ್ಸ ವಿಯ ರುಹಿಂಸು, ವೇದನಾ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಾಸಾದೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅನ್ಧಸ್ಸ ರಜ್ಜೇನಾತಿ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಮುಖಧೋವನಾದಿದಾಯಕೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತು, ಸರೀರಕಿಚ್ಚಟ್ಠಾನೇಸುಪಿ ಮೇ ರಜ್ಜುಕಂ ಬನ್ಧಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಿವಿಕಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಮಚ್ಚಾಪಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ದಾನಂ ಆವಜ್ಜೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ವರಂ ದತ್ವಾ ಚಕ್ಖುಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪದಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಚ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ –

‘‘ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ಆಗತೋಸ್ಮಿ ತವನ್ತಿಕೇ;

ವರಂ ವರಸ್ಸು ರಾಜೀಸಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೧) –

ವತ್ವಾ ತೇನ –

‘‘ಪಹೂತಂ ಮೇ ಧನಂ ಸಕ್ಕ, ಬಲಂ ಕೋಸೋ ಚನಪ್ಪಕೋ;

ಅನ್ಧಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ ದಾನಿ, ಮರಣಞ್ಞೇವ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೨) –

ವುತ್ತೇ ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ಆಹ – ‘‘ಸಿವಿರಾಜ, ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಮರಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಮರಣಂ ರೋಚೇಸಿ, ಉದಾಹು ಅನ್ಧಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಅನ್ಧಭಾವೇನ, ದೇವಾತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ದಾನಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಪರಾಯತ್ಥಮೇವ ದಿಯ್ಯತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮತ್ಥಾಯಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತವ ದಾನಪುಞ್ಞಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋಹಿ, ತಸ್ಸ ಬಲೇನೇವ ತೇ ಚಕ್ಖು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯಾ ಮಹಾದಾನಂ ಸುದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ –

‘‘ಯೇ ಮಂ ಯಾಚಿತುಮಾಯನ್ತಿ, ನಾನಾಗೋತ್ತಾ ವನಿಬ್ಬಕಾ;

ಯೋಪಿ ಮಂ ಯಾಚತೇ ತತ್ಥ, ಸೋಪಿ ಮೇ ಮನಸೋ ಪಿಯೋ;

ಏತೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ, ಚಕ್ಖು ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೪) –

ಆಹ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಮನ್ತಿ ಯೇ ಮಂ ಯಾಚಿತುಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸುಪಿ ಆಗತೇಸು ಯೋ ಇಮಂ ನಾಮ ದೇಹೀತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ಮಂ ಯಾಚತೇ, ಸೋಪಿ ಮೇ ಮನಸೋ ಪಿಯೋ. ಏತೇನಾತಿ ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಯಾಚಕಾ ಪಿಯಾ, ಸಚ್ಚಮೇವೇತಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ಏತೇನ ಮೇ ಸಚ್ಚವಚನೇನ ಏಕಂ ಚಕ್ಖು ಉಪಪಜ್ಜಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ವಚನಸಮನನ್ತರಮೇವ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖು ಉದಪಾದಿ. ತತೋ ದುತಿಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ –

‘‘ಯಂ ಮಂ ಸೋ ಯಾಚಿತುಂ ಆಗಾ, ದೇಹಿ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ಪಾದಾಸಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವನಿಬ್ಬತೋ.

‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಮಂ ಆವಿಸೀ ಪೀತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚನಪ್ಪಕಂ;

ಏತೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ, ದುತಿಯಂ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೫-೭೬) –

ಆಹ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಮನ್ತಿ ಯೋ ಮಂ. ಸೋತಿ ಸೋ ಚಕ್ಖುಯಾಚಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಆಗಾತಿ ಆಗತೋ. ವನಿಬ್ಬತೋತಿ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ. ಮಂ ಆವಿಸೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ದತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾಲೇಪಿ ತಥಾರೂಪಂ ವೇದನಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಸುದಿನ್ನಂ ಮೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಂ ಮಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಅತಿರೇಕತರಾ ಪೀತಿ ಆವಿಸಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚನಪ್ಪಕನ್ತಿ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಏತೇನಾತಿ ಸಚೇ ತದಾ ಮಮ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸಚ್ಚಮೇವೇತಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ಏತೇನ ಮೇ ಸಚ್ಚವಚನೇನ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖು ಉಪಪಜ್ಜತೂತಿ.

ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖು ಉದಪಾದಿ. ತಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ನೇವ ಪಾಕತಿಕಾನಿ, ನ ದಿಬ್ಬಾನಿ. ಸಕ್ಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚಕ್ಖುಂ ಪುನ ಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಉಪಹತಚಕ್ಖುನೋ ಚ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾಮ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವುತ್ತನಯೇನ ಪನಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಅವಿಪರೀತಂ ಅತ್ತನೋ ದಾನಪೀತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಪೀತಿಫರಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ‘‘ಸಚ್ಚಪಾರಮಿತಾಚಕ್ಖೂನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೬೫. ‘‘ದದಮಾನಸ್ಸ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ;

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾ ನತ್ಥಿ, ಬೋಧಿಯಾಯೇವ ಕಾರಣಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದದಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖೂನಿ ದಾತುಂ ವೇಜ್ಜೇನ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಸ್ಸ. ದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪ್ಪಾಟಿತಾನಿ ತಾನಿ ಸಕ್ಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ. ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖುದಾನಂ ದಿನ್ನವತೋ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ಬೋಧಿಯಾಯೇವ ಕಾರಣಾತಿ ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೬. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸುದುಲ್ಲಭತಾಯ ಏವಂ ಸುದುಕ್ಕರಂ ಮಯಾ ಕತನ್ತಿ ನ ಚಕ್ಖೂನಂ ನ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸಪಿ ಅಪ್ಪಿಯತಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತಾ ನ ಮೇ ನ ದೇಸ್ಸಿಯೋತಿ ಪಠಮೋ ನ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ. ಅತ್ತಾ ನ ಮೇ ಕುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅಪ್ಪಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ಮೇ ನ ದೇಸ್ಸಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಅಹಂ ನ ದೇಸ್ಸಿಯಂ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ ನ ಕುಜ್ಝಿತುಂ ಅರಹಾಮಿ ನ ಸೋ ಮಯಾ ಕುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋತಿ. ‘‘ಅತ್ತಾಪಿ ಮೇ ನ ದೇಸ್ಸಿಯೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಅದಾಸಹನ್ತಿ ಅದಾಸಿಂ ಅಹಂ. ‘‘ಅದಾಸಿಹ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ತದಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಚಕ್ಖೂಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸಕ್ಕಾನುಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಾ ರಾಜಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ –

‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಭಾಸಿತಾ ಗಾಥಾ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ;

ಏತಾನಿ ತವ ನೇತ್ತಾನಿ, ದಿಬ್ಬಾನಿ ಪಟಿದಿಸ್ಸರೇ.

‘‘ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಸೇಲಂ, ಸಮತಿಗ್ಗಯ್ಹ ಪಬ್ಬತಂ;

ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ದಸ್ಸನಂ ಅನುಭೋನ್ತು ತೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೭-೭೮) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಥುತಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹದ್ವಾರೇ ಸುಸಜ್ಜಿತೇ ಮಹಾಮಣ್ಡಪೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭೇನ ತುಟ್ಠಹಟ್ಠಪಮುದಿತಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತಾನಂ ನಾಗರಾನಂ ಜಾನಪದಾನಂ ರಾಜಪರಿಸಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಕೋ ನೀಧ ವಿತ್ತಂ ನ ದದೇಯ್ಯ ಯಾಚಿತೋ, ಅಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಸುಪಿಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ;

ತದಿಙ್ಘ ಸಬ್ಬೇ ಸಿವಯೋ ಸಮಾಗತಾ, ದಿಬ್ಬಾನಿ ನೇತ್ತಾನಿ ಮಮಜ್ಜ ಪಸ್ಸಥ.

‘‘ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಸೇಲಂ, ಸಮತಿಗ್ಗಯ್ಹ ಪಬ್ಬತಂ;

ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ದಸ್ಸನಂ ಅನುಭೋನ್ತಿ ಮೇ.

‘‘ನ ಚಾಗಮತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಮಚ್ಚಾನಂ ಇಧ ಜೀವಿತೇ;

ದತ್ವಾನ ಮಾನುಸಂ ಚಕ್ಖುಂ, ಲದ್ಧಂ ಮೇ ಚಕ್ಖು ಅಮಾನುಸಂ.

‘‘ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಿವಯೋ, ದೇಥ ದಾನಾನಿ ಭುಞ್ಜಥ;

ದತ್ವಾ ಚ ಭುತ್ವಾ ಚ ಯಥಾನುಭಾವಂ, ಅನಿನ್ದಿತಾ ಸಗ್ಗಮುಪೇಥ ಠಾನ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೭೯-೮೨) –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೇನ ಭಾಸಿತಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಾ ತೇ ಗಾಥಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಭಾವೇನೇವ ಭಾಸಿತಾ. ದಿಬ್ಬಾನೀತಿ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವಯುತ್ತಾನಿ. ಪಟಿದಿಸ್ಸರೇತಿ ಪಟಿದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಿರೋಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಕುಟ್ಟಂ. ತಿರೋಸೇಲನ್ತಿ ಪರಸೇಲಂ. ಸಮತಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಸಮನ್ತಾ ದಸದಿಸಾ ಯೋಜನಸತಂ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ಅನುಭೋನ್ತು ಸಾಧೇನ್ತು.

ಕೋ ನೀಧಾತಿ ಕೋ ನು ಇಧ. ಅಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಉತ್ತಮಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ. ನ ಚಾಗಮತ್ತಾತಿ ಚಾಗಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ವರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಧ ಜೀವಿತೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ. ‘‘ಇಧ ಜೀವತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಜೀವಮಾನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮಾನುಸನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಮಯಾ ಲದ್ಧಂ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಚಾಗತೋ ಉತ್ತಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತಂ ಮಯಾ ಲದ್ಧಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ.

ಇತಿ ಇಮಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ, ಅಥ ಖೋ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥೇ ಮಹಾಜನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಪರಾಯನೋ ಅಹೋಸಿ.

ತದಾ ವೇಜ್ಜೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ, ಸೇಸಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಸಿವಿರಾಜಾ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯಥಾರಹಂ ಪಾರಮಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯಥಾ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ ಬಾಹಿರದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವತ್ಥು ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಪರಿಮಿತಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ತೇನ ಅಪರಿತುಟ್ಠಸ್ಸ ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಂ ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಂ, ಕದಾ ನು ಖೋ ಮಂ ಕೋಚಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಹಿ ಕೋಚಿ ಯಾಚಕೋ ಮೇ ಹದಯಮಂಸಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಕಣಯೇನ ನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಉದಕತೋ ಸನಾಳಂ ಪದುಮಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ವಿಯ ಲೋಹಿತಬಿನ್ದುಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ಹದಯಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಸರೀರಮಂಸಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಅವಲೇಖನೇನ ತಾಲಗುಳಪಟಲಂ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸರೀರಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಅಸಿನಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಯನ್ತಮುಖೇ ವಾ ಪತಿತ್ವಾ ಉಪನೀತಂ ಭಾಜನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತಂ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕೋಚಿ ‘‘ಗೇಹೇ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ದಾಸಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ರಾಜವೇಸಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ವಾ ಪನ ಕೋಚಿ ಅಕ್ಖೀನಂ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ತಾಲಮಿಞ್ಜಂ ನೀಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂಯೇವ ಆವೇಣಿಕಾ ಉಳಾರತರಾ ಪರಿವಿತಕ್ಕುಪ್ಪತ್ತಿ, ಚಕ್ಖುಯಾಚಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಪಾರಿಸಜ್ಜಾದೀಹಿ ನಿವಾರಿಯಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಾನುರೂಪಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಪರಮಾ ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದನಾ, ತಸ್ಸಾ ಪೀತಿಮನತಾಯ ಅವಿತಥಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಕರಣಂ, ತೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಚಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಭಾವೋ, ತೇಸಞ್ಚ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವತಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಸಿವಿರಾಜಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.