೧೦. ಸಸಪಣ್ಡಿತಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೧೨೫-೬. ದಸಮೇ ಯದಾ ಹೋಮಿ, ಸಸಕೋತಿ ಅಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬೋಧಿಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ಯದಾ ಸಸಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಕಮ್ಮವಸಿಪ್ಪತ್ತಾಪಿ ತಾದಿಸಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಪವನಚಾರಕೋತಿ ಮಹಾವನಚಾರೀ. ದಬ್ಬಾದಿತಿಣಾನಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛೇಸು ಪಣ್ಣಾನಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಕಂ ರುಕ್ಖತೋ ಪತಿತಫಲಾನಿ ಚ ಭಕ್ಖೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಸಾಕಫಲಭಕ್ಖೋ. ಪರಹೇಠನವಿವಜ್ಜಿತೋತಿ ಪರಪೀಳಾವಿರಹಿತೋ. ಸುತ್ತಪೋತೋ ಚಾತಿ ಉದ್ದಪೋತೋ ಚ. ಅಹಂ ತದಾತಿ ಯದಾಹಂ ಸಸಕೋ ಹೋಮಿ, ತದಾ ಏತೇ ಮಕ್ಕಟಾದಯೋ ತಯೋ ಸಹಾಯೇ ಓವದಾಮಿ.

೧೨೭. ಕಿರಿಯೇ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕೇತಿ ಕುಸಲೇ ಚೇವ ಅಕುಸಲೇ ಚ ಕಮ್ಮೇ. ಪಾಪಾನೀತಿ ಅನುಸಾಸನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಥಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಥ. ಕಲ್ಯಾಣೇ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸಥಾತಿ ದಾನಂ ಸೀಲಂ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇದಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಾನಿ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ನಿವಿಸ್ಸಥ, ಇಮಂ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಗತಾನಂ ಓವಾದವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಕಾಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚನ್ದಪಾರಿಪೂರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಓವದಿ. ತೇನಾಹ –

೧೨೮. ‘‘ಉಪೋಸಥಮ್ಹಿ ದಿವಸೇ, ಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪೂರಿತಂ;

ಏತೇಸಂ ತತ್ಥ ಆಚಿಕ್ಖಿಂ, ದಿವಸೋ ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ.

೧೨೯. ‘‘ದಾನಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇಥ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ದಾತವೇ;

ದತ್ವಾ ದಾನಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ, ಉಪವಸ್ಸಥುಪೋಸಥ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಪೂರಿತನ್ತಿ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಈಸಕಂ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಚನ್ದಂ ನ ಪರಿಪೂರಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತೋ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಮೇವ ಉಪೋಸಥಮ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಪನ್ನರಸೇ ಏತೇಸಂ ಮಕ್ಕಟಾದೀನಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಾನಂ ದಿವಸೋ ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಾನಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಟಿಪತ್ತಿವಿಧಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ದಾನಾನೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ. ಪಟಿಯಾದೇಥಾತಿ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಸಜ್ಜೇಥ. ದಾತವೇತಿ ದಾತುಂ. ಉಪವಸ್ಸಥಾತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಉಪೋಸಥಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಥ, ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಾಚಕೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಖಾದಿತಬ್ಬಾಹಾರತೋ ದತ್ವಾ ಖಾದೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇಸು ಉದ್ದಪೋತೋ ಪಾತೋವ ‘‘ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನದೀತೀರಂ ಗತೋ. ಅಥೇಕೋ ಬಾಳಿಸಿಕೋ ಸತ್ತ ರೋಹಿತಮಚ್ಛೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಲ್ಲಿಯಾ ಆವುಣಿತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ವಾಲುಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನದಿಯಾ ಅಧೋ ಸೋತಂ ಭಸ್ಸಿ. ಉದ್ದೋ ಮಚ್ಛಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛೇ ದಿಸ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತೇಸಂ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಲ್ಲಿಯಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗುಮ್ಬೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವೇಲಾಯಮೇವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋಪಿ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಖೇತ್ತಗೋಪಕಸ್ಸ ಕುಟಿಯಂ ದ್ವೇ ಮಂಸಸೂಲಾನಿ ಏಕಂ ಗೋಧಂ ಏಕಞ್ಚ ದಧಿವಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತೇಸಂ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ದಧಿವಾರಕಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಣರಜ್ಜುಕಂ ಗೀವಾಯಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಂಸಸೂಲೇ ಚ ಗೋಧಞ್ಚ ಮುಖೇನ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗುಮ್ಬೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವೇಲಾಯಮೇವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಕ್ಕಟೋಪಿ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗುಮ್ಬೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವೇಲಾಯಮೇವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ‘‘ಅಹೋ ಇಧ ನೂನ ಯಾಚಕೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೧೩೦. ‘‘ತೇ ಮೇ ಸಾಧೂತಿ ವತ್ವಾನ, ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ;

ದಾನಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಗವೇಸಿಸು’’ನ್ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ವೇಲಾಯಮೇವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಾದಿತಿಣಾನಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗುಮ್ಬೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾನಂ ಯಾಚಕಾನಂ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಯೋಪಿ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇ ಮೇ ಸನ್ತಿಕಂ ಯಾಚಕೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತಿಣೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಮಂಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

೧೩೧. ‘‘ಅಹಂ ನಿಸಜ್ಜ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ದಾನಂ ದಕ್ಖಿಣನುಚ್ಛವಂ;

ಯದಿಹಂ ಲಭೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ, ಕಿಂ ಮೇ ದಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೧೩೨. ‘‘ನ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ತಿಲಾ ಮುಗ್ಗಾ, ಮಾಸಾ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾ ಘತಂ;

ಅಹಂ ತಿಣೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಿಣ ದಾತವೇ.

೧೩೩. ‘‘ಯದಿ ಕೋಚಿ ಏತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ, ಭಿಕ್ಖಾಯ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ;

ದಜ್ಜಾಹಂ ಸಕಮತ್ತಾನಂ, ನ ಸೋ ತುಚ್ಛೋ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದಾನಂ ದಕ್ಖಿಣನುಚ್ಛವನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಾಭಾವೇನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದಾನಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ. ಯದಿಹಂ ಲಭೇತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಅಜ್ಜ ಲಭೇಯ್ಯಂ. ಕಿಂ ಮೇ ದಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿಂ ಮಮ ದಾತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ನ ಸಕ್ಕಾ ತಿಣ ದಾತವೇತಿ ಯದಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ದಾತುಂ ತಿಲಮುಗ್ಗಾದಿಕಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಪನ ಮಮ ಆಹಾರಭೂತಂ, ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಿಣಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ದಾತುಂ. ದಜ್ಜಾಹಂ ಸಕಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಕಿಂ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಏತಾಯ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಚಿನ್ತಾಯ, ನನು ಇದಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಅನವಜ್ಜಂ ಅಪರಾಧೀನತಾಯ ಸುಲಭಂ ಪರೇಸಞ್ಚ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ಸರೀರಂ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಯಿದಂ ಸಕಮತ್ತಾನಂ ತಸ್ಸ ದಜ್ಜಾಮಹಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನ ಸೋ ತುಚ್ಛೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ ಅರಿತ್ತಹತ್ಥೋ ಹುತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಸಭಾವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಾನುಭಾವೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಸರಾಜಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಉದ್ದಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ಕಞ್ಚಿ ಆಹಾರಂ ಲಭೇಯ್ಯಂ, ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂತಿ ತೇ ಆಹಾರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸತ್ತ ಮೇ ರೋಹಿತಾ ಮಚ್ಛಾ, ಉದಕಾ ಥಲಮುಬ್ಭತಾ;

ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಭುತ್ವಾ ವನೇ ವಸಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೬೧);

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಪಗೇವ ತಾವ ಹೋತು, ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಥೇವ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಚ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತೋ ‘‘ಪಗೇವ ತಾವ ಹೋತು, ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ದುಸ್ಸ ಮೇ ಖೇತ್ತಪಾಲಸ್ಸ, ರತ್ತಿಭತ್ತಂ ಅಪಾಭತಂ;

ಮಂಸಸೂಲಾ ಚ ದ್ವೇ ಗೋಧಾ, ಏಕಞ್ಚ ದಧಿವಾರಕಂ;

ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಭುತ್ವಾ ವನೇ ವಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ದಕಂ ಸೀತಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಾ ಮನೋರಮಾ;

ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಭುತ್ವಾ ವನೇ ವಸಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೬೨-೬೩);

ತತ್ಥ ದುಸ್ಸಾತಿ ಅಮುಸ್ಸ. ರತ್ತಿಭತ್ತಂ ಅಪಾಭತನ್ತಿ ರತ್ತಿಭೋಜನತೋ ಅಪನೀತಂ. ಮಂಸಸೂಲಾ ಚ ದ್ವೇ ಗೋಧಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ಕಾನಿ ದ್ವೇ ಮಂಸಸೂಲಾನಿ ಏಕಾ ಚ ಗೋಧಾ. ದಧಿವಾರಕನ್ತಿ ದಧಿವಾರಕೋ.

೧೩೪. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಸಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ತೇನಾಪಿ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಮಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಥೇವಾಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಿನಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವತಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ. ಆಸಯನ್ತಿ ವಸನಗುಮ್ಬಂ.

೧೩೫-೭. ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಸಮಂ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನೇವ ತುಟ್ಠೋ. ಘಾಸಹೇತೂತಿ ಆಹಾರಹೇತು. ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಅಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ. ದಾನವರನ್ತಿ ಉತ್ತಮದಾನಂ. ‘‘ಅಜ್ಜ ದಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತುವಂ ಸೀಲಗುಣೂಪೇತೋ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಪರಹೇಠನನ್ತಿ ತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಯೋಗ್ಗಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ‘‘ಏಹಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪದೀಪೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅಹಂ ಪಚಿಸ್ಸಮತ್ತಾನನ್ತಿ ತಯಾ ಕತೇ ಅಙ್ಗಾರಗಬ್ಭೇ ಅಹಮೇವ ಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪಚಿಸ್ಸಂ. ಪಕ್ಕಂ ತ್ವಂ ಭಕ್ಖಯಿಸ್ಸಸೀತಿ ತಥಾ ಪನ ಪಕ್ಕಂ ತ್ವಂ ಖಾದಿಸ್ಸಸಿ.

೧೩೮-೯. ನಾನಾಕಟ್ಠೇ ಸಮಾನಯೀತಿ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸಧಾರೀ ಸಕ್ಕೋ ನಾನಾದಾರೂನಿ ಸಮಾನೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಮಹನ್ತಂ ಅಕಾಸಿ ಚಿತಕಂ, ಕತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಗಬ್ಭಕನ್ತಿ ವೀತಚ್ಚಿಕಂ ವಿಗತಧೂಮಂ ಅಙ್ಗಾರಭರಿತಬ್ಭನ್ತರಂ ಸಮನ್ತತೋ ಜಲಮಾನಂ ಮಮ ಸರೀರಸ್ಸ ನಿಮುಜ್ಜನಪ್ಪಹೋನಕಂ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮಹನ್ತಂ ಚಿತಕಂ ಅಕಾಸಿ, ಸಹಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ತತ್ಥ ಪದೀಪೇಸಿ, ಯಥಾ ಸೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಮಹಾಭವೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಸೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸೀಘಂ ಮಹನ್ತೋ ಯಥಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಪದೀಪೇಸಿ. ಫೋಟೇತ್ವಾ ರಜಗತೇ ಗತ್ತೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಲೋಮನ್ತರೇಸು ಪಾಣಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಮಾ ಮರಿಂಸೂ’’ತಿ ಪಂಸುಗತೇ ಮಮ ಗತ್ತೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ. ಏಕಮನ್ತಂ ಉಪಾವಿಸಿನ್ತಿ ನ ತಾವ ಕಟ್ಠಾನಿ ಆದಿತ್ತಾನೀತಿ ತೇಸಂ ಆದೀಪನಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ಥೋಕಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂ.

೧೪೦. ಯದಾ ಮಹಾಕಟ್ಠಪುಞ್ಜೋ, ಆದಿತ್ತೋ ಧಮಧಮಾಯತೀತಿ ಯದಾ ಪನ ಸೋ ದಾರುರಾಸಿ ಸಮನ್ತತೋ ಆದಿತ್ತೋ ವಾಯುವೇಗಸಮುದ್ಧಟಾನಂ ಜಾಲಸಿಖಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಧಮಧಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕರೋತಿ. ತದುಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪತತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಜಾಲಸಿಖನ್ತರೇತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ‘‘ಮಮ ಸರೀರಸ್ಸ ಝಾಪನಸಮತ್ಥೋ ಅಯಂ ಅಙ್ಗಾರರಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಜಾಲಸಿಖಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಭೂತೇ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಪದುಮಪುಞ್ಜೇ ರಾಜಹಂಸೋ ವಿಯ ಪಮುದಿತಚಿತ್ತೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ದಾನಮುಖೇ ದತ್ವಾ ಪತತಿ.

೧೪೧-೨. ಪವಿಟ್ಠಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಯಥಾ ಘಮ್ಮಕಾಲೇ ಸೀತಲಂ ಉದಕಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪವಿಟ್ಠಂ ತಸ್ಸ ದರಥಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಅಸ್ಸಾದಂ ಪೀತಿಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ತಥೇವ ಜಲಿತಂ ಅಗ್ಗಿನ್ತಿ ಏವಂ ತಥಾ ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿ ತದಾ ಮಮ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಉಸುಮಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಹೋಸಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ದಾನಪೀತಿಯಾ ಸಬ್ಬದರಥಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮೋ ಏವ ಅಹೋಸಿ. ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ಛವಿಚಮ್ಮಾದಿಕೋ ಸಬ್ಬೋ ಸರೀರಾವಯವೋ ದಾನಮುಖೇ ಜುಹಿತಬ್ಬತಂ ಉಪಗತೋ ಅಭಿಪತ್ಥಿತೋ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೧೪೩. ‘‘ಛವಿಂ ಚಮ್ಮಂ ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರುಂ, ಅಟ್ಠಿಂ ಹದಯಬನ್ಧನಂ;

ಕೇವಲಂ ಸಕಲಂ ಕಾಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಹದಯಬನ್ಧನನ್ತಿ ಹದಯಮಂಸಪೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಹದಯವತ್ಥುಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಹದಯಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಹದಯಬನ್ಧನನ್ತಿ ಹದಯಞ್ಚ ಬನ್ಧನಞ್ಚ, ಹದಯಮಂಸಞ್ಚೇವ ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತಯಕನಮಂಸಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇವಲಂ ಸಕಲಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಅನವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸರೀರಂ.

ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಲೋಮಕೂಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉಣ್ಹಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಹಿಮಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧರಂ ಸಕ್ಕಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ಕತೋ ಅಗ್ಗಿ ಅತಿಸೀತಲೋ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ? ಪಣ್ಡಿತ, ನಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮಿ, ತವ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಏವಮಕಾಸಿನ್ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕ, ತ್ವಂ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ಸಕಲೋಪಿ ಚೇ ಲೋಕೋ ಮಂ ದಾನೇನ ವೀಮಂಸೇಯ್ಯ, ನೇವ ಮೇ ಅದಾತುಕಾಮತಂ ಕಥಞ್ಚಿಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಸಸಪಣ್ಡಿತ, ತವ ಗುಣಾ ಸಕಲಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಪಬ್ಬತಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತರಸಂ ಆದಾಯ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲೇ ಸಸಲಕ್ಖಣಂ ಆಲಿಖಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ತತ್ಥೇವ ವನಗುಮ್ಬೇ ತರುಣದಬ್ಬತಿಣಪೀಠೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ತೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ನಿಚ್ಚಸೀಲಂ ಉಪೋಸಥಸೀಲಞ್ಚ ಪೂರೇತ್ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ತದಾ ಉದ್ದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಮಕ್ಕಟೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸಸಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ಸೀಲಾದಿಪಾರಮಿಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯಥಾರಹಂ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಸತಿಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನುಪಪತ್ತಿಯಂ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲಾದಿತೋ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧೋ, ತೇಸು ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಜ್ಜಂ ಭಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಅಕುಸಲತೋ ಓರಮಣಂ, ಸಮ್ಮದೇವ ಚ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ, ಪರೇಸಞ್ಚ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ತೇ ಏವಂ ಗಹಿತಾ ಏವಂ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಏವಂಗತಿಕಾ ಭವನ್ತಿ ಏವಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ವಿರಮಣೇ ನಿಯೋಜನಂ, ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಏತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಹತ್ಥಗತಾ ಏವಾತಿಆದಿನಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇಸು ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಜೀವಿತನಿರಪೇಕ್ಖಂ, ಪರೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಉಳಾರೋ ಚ ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಇಧ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಹೇತೇ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ.

ಸಸಪಣ್ಡಿತಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಅಕಿತ್ತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತೇ ದಸಪಿ ಚರಿಯಾವಿಸೇಸೇ ಉದಾನೇತ್ವಾ ನಿಗಮೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಹಮೇವ ತದಾ ಆಸಿಂ, ಯೋ ತೇ ದಾನವರೇ ಅದಾತಿ ಯೋ ತಾನಿ ಉತ್ತಮದಾನಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಸೋ ಅಕಿತ್ತಿಬ್ರಾಹಣಾದಿಕೋ ಅಹಮೇವ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಹೋಸಿಂ, ನ ಅಞ್ಞೋತಿ. ಇತಿ ತೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸತಿಪಿ ಸೀಲಾದಿಪಾರಮೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ಪೂರಿತಭಾವೇ ಅತ್ತನೋ ಪನ ತದಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ದಾನಪಾರಮಿವಸೇನೇವ ದೇಸನಂ ಆರೋಪೇಸಿ. ಏತೇ ದಾನಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ಏತೇ ದಾನಸ್ಸ ಪಾರಮೀತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಅಕಿತ್ತಿಜಾತಕಾದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧೩.೮೩ ಆದಯೋ) ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರಾ ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗಾ ಮಮ ಸರೀರಾವಯವಪುತ್ತದಾರಪರಿಚ್ಚಾಗಾ ಪರಮಕೋಟಿಕಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇ ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ ದಾನಸ್ಸ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗಮನೇನ ದಾನಪಾರಮೀ ಏವ, ತಥಾಪಿ ಮಮ ದಾನಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಭೂತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖರಣತೋಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪರಿಭಾವನಾವಸೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣತೋ ಏತೇ ದಾನಪರಿಕ್ಖಾರಾ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಯಾಚಕೇ ದತ್ವಾ, ಇಮಂ ಪಾರಮಿ ಪೂರಯಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಸಪಣ್ಡಿತಚರಿಯಂ ಸೇಸಾಸು ನವಸು ಚರಿಯಾಸು ಯಥಾರಹಂ ದಾನಪಾರಮಿದಾನಉಪಪಾರಮಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಸಪಣ್ಡಿತಚರಿಯೇ (ಚರಿಯಾ. ೧.೧೨೫ ಆದಯೋ) ಪನ ದಾನಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಪಗತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಕತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಂ;

ದಾನೇನ ಮೇ ಸಮೋ ನತ್ಥಿ, ಏಸಾ ಮೇ ದಾನಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೧.ತಸ್ಸುದ್ದಾನ);

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಕಿತ್ತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮಹಾಜನಕಮಹಾಸುತಸೋಮಾದಿಕಾಲೇ ದಾನಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಸಸಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ ದಾನಪಾರಮಿಯಾ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಭಾವೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ಚರಿಯಾಪಿಟಕಸಂವಣ್ಣನಾಯ

ದಸವಿಧಚರಿಯಾಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ವಿಸೇಸತೋ

ದಾನಪಾರಮಿವಿಭಾವನಸ್ಸ

ಪಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.