೩. ನನ್ದತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಬಹುಲಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಸಾವಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಧಮ್ಮತಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ಮಹನ್ತೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನದಿಂ ತರಿತುಂ ತೀರೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ಭಗವನ್ತಂ ತಾರೇತುಕಾಮೋ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸೋ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ವೇಗೇನ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಸೀಘತರಂ ಪರತೀರಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ವದನ್ತೋ ಭಾವಿನಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ನನ್ದಯನ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ‘‘ನನ್ದೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಭಗವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೬೫೫ ಆದಯೋ) ಕಥೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೬೮) ಗಾಥಾಯ ಪಿತರಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚರೇ ಸುಚರಿತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೬೯) ಗಾಥಾಯ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ರಾಜಾನಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ನನ್ದಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಗೇಹಪವೇಸನಆವಾಹಮಙ್ಗಲೇಸು ವತ್ತಮಾನೇಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸತ್ಥಾ ನನ್ದಕುಮಾರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ, ತಂ ಪತ್ತಹತ್ಥಂ ವಿಹಾರಂ ಆಗತಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂಯೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಥಾಪಬ್ಬಾಜಿತತ್ತಾಯೇವ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತಂ ಞತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನ ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇಸಿ. ಸೋ ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಥೇರೋ ಪುನ ದಿವಸೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಕಕುಟಪಾದಾನಂ, ಮುಞ್ಚಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಏತಸ್ಮಾ ಪಟಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ. ಭಗವಾಪಿ ‘‘ಯದೇವ ತೇ, ನನ್ದ, ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ತದಾಹಂ ಮುತ್ತೋ ಏತಸ್ಮಾ ಪಟಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಗುಣಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಯದಿದಂ ನನ್ದೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೧೯, ೨೩೦) ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಭಾವೇನ ನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಹಿ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪತ್ತೋ, ತಮಹಂ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಬಲವಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೋ ತತ್ಥ ಚ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

೨೭. ಏವಂ ಸೋ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ವತ್ಥಂ ಖೋಮಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಖೋಮರಟ್ಠೇ ಜಾತಂ ವತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ ಗಾರವಬಹುಮಾನೇನ ಮಯಾ ಪರಮಸುಖುಮಂ ಖೋಮವತ್ಥಂ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸಾತಿ ಸಯಮೇವ ಭೂತಸ್ಸ ಜಾತಸ್ಸ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ. ಮಹೇಸಿನೋತಿ ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇ ಏಸಿ ಗವೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಖೋಮವತ್ಥಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೨೮. ತಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೋ ವಿಯಾಕಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ವತ್ಥದಾಯಕಸ್ಸ ಮೇ ದಾನಫಲಂ ವಿಸೇಸೇನ ಅಕಾಸಿ ಕಥೇಸಿ ಬುದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಲಜುತ್ತಮನಾಮಕೋತಿ ಪದುಮುತ್ತರನಾಮಕೋ. ‘‘ಜಲರುತ್ತಮನಾಯಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಜಲಮಾನಾನಂ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಉತ್ತಮನಾಯಕೋ ಪಧಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ವತ್ಥದಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತ್ವಂ ಅನಾಗತೇ ಹೇಮವಣ್ಣೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ.

೨೯. ದ್ವೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋತ್ವಾತಿ ದಿಬ್ಬಮನುಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಾ ದ್ವೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ. ಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ ಚೋದಿತೋತಿ ಕುಸಲಾವಯವೇಹಿ ಕುಸಲಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಚೋದಿತೋ ಪೇಸಿತೋ, ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಸತ್ಥು ಕುಲಂ ಪಸವಾಹೀ’’ತಿ ಪೇಸಿತೋ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕನಿಟ್ಠೋ ತ್ವಂ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೩೦. ರಾಗರತ್ತೋ ಸುಖಸೀಲೋತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ರತ್ತೋ ಅಲ್ಲೀನೋ ಕಾಯಸುಖಚಿತ್ತಸುಖಾನುಭವನಸಭಾವೋ. ಕಾಮೇಸು ಗೇಧಮಾಯುತೋತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಗೇಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಆಯುತೋ ಯೋಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧೇನ ಚೋದಿತೋ ಸನ್ತೋ, ತದಾ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮೇಸು ಗೇಧಿತೋ, ತದಾ ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಭಾತುಕೇನ ಗೋತಮಬುದ್ಧೇನ ಚೋದಿತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಯ್ಯೋಜಿತೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೩೧. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ತ್ವಂ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಮೂಲಭೂತೇನ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೇನ ಚೋದಿತೋ ಭಾವನಾಯಂ ನಿಯೋಜಿತೋ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಸಕಲಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಅನಾಮಯೋ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೨. ಸತಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹೀತಿ ಇತೋ ಕಪ್ಪತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸತಕಪ್ಪಾಧಿಕೇ ಸಹಸ್ಸಮೇ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ ಚೇಳನಾಮಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಟ್ಠಿ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಉಪಚೇಳಾ ನಾಮ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ ಚತೂಸು ಜಾತೀಸು ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೩. ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹೀತಿ ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಾಧಿಕೇ ಸಹಸ್ಸಮೇ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ ಚೇಳಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಅಪರಗೋಯಾನಉತ್ತರಕುರುಪುಬ್ಬವಿದೇಹದೀಪಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುದೀಪಮ್ಹಿ ಇಸ್ಸರಾ ಪಧಾನಾ ವಿಸುಂ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ನನ್ದತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.