ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಥೇರೋ ಕಿರ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾಗಣೇ ವಾಚೇಸಿ. ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಯ್ಹಂ ತಾವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ, ಕೀದಿಸಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗುಣಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಓವಾದಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಸಮೀಪೇ ಓತರಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಥೇರೋ – ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಆಗತೋಸಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕಂ ಅನುಮೋದನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋಸ್ಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆವುಸೋತಿ? ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕೇ ಠಿತಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗೇ, ಭನ್ತೇತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ದುಪಟ್ಟನಿವಾಸನಟ್ಠಾನೇ, ಸಙ್ಘಾಟಿಪಾರುಪನಟ್ಠಾನೇ, ಪತ್ತನೀಹರಣಟ್ಠಾನೇ, ಗಾಮೇ ಚರಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಯಾಗುಪೀತಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಥೇರಾ ಅತ್ತನೋ ಕಙ್ಖಂ ವಿನೋದೇನ್ತಿ, ಆವುಸೋತಿ. ಅನ್ತೋಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಆವುಸೋತಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ, ಭನ್ತೇ, ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ, ಭನ್ತೇ, ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ, ಪಾದಧೋವನಕಾಲೇ, ಮುಖಧೋವನಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇತಿ? ತದಾ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರುಣಾ ಅಪರೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಆವುಸೋತಿ. ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಂ ಗಮನಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇತಿ? ತದಾ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಆಗಮನಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇತಿ? ತತ್ರಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇತಿ? ತತ್ರಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಭನ್ತೇ, ನನು ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಉಸುಮಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಓಕಾಸಕಾಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಮರಣಖಣಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ, ಫಲಕಸದಿಸತ್ಥ ಭನ್ತೇ ಪರಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋಥ, ಅತ್ತನೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಥ, ನ ಮೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಮೋದನಾಯ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

ಥೇರೋ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಙ್ಕುಸಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಸಮೀಪೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ಪಠಮಯಾಮಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಥೇರೇ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ನಿಸಿನ್ನಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಆಚರಿಯೋ ಕೇನಚಿ ಪಪಞ್ಚೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಮಞ್ಞಿಂಸು. ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಥೇರೋ ಕೋಚಿ ದೇವ ಸಮಾನಾಚರಿಯಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿ.

ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ನಾಮ ಕಿಂ, ದ್ವೀಹತೀಹೇನೇವ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಆಸಾಳ್ಹೀಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖತೇರಸಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಗಾಮನ್ತಪಬ್ಭಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಆರುಯ್ಹ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ದ್ವೀಹತೀಹೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ, ಗಹೇತುಂ ಪನ ನಾಸಕ್ಖಿಂ. ತಯೋ ಮಾಸೇ ಪನ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ವಿಯ ಯಾವ ಮಹಾಪವಾರಣಾ ತಾವ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ದ್ವೀಹತೀಹೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ, ತೇಮಾಸೇನಾಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯತೋ ಅಸ್ಸುಧಾರಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತತೋ ‘‘ನ ಮಞ್ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಮಗ್ಗಫಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ನೇವ ಮಞ್ಚೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಚಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಪುನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ಪತ್ತಂ, ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಯೇವ. ಏಕೂನತಿಂಸಪವಾರಣಾಸು ಅಸ್ಸುಧಾರಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಗಾಮದಾರಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಫಾಲಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಸಿಬ್ಬನ್ತಿ, ದವಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ ಪಾದಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ದವಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಥೇರೋ ತಿಂಸಸಂವಚ್ಛರೇ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಆಲಮ್ಬಣಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಅದ್ಧಾ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ಲದ್ಧಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯತೋವ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅಸ್ಸುಧಾರಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಅಥ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಧೀತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರೋದಮಾನೇನ ಮಗ್ಗಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ತೇನ ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ರೋದಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ.

ತತೋ ಥೇರೋ – ‘‘ಭೋ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರ, ದೇವತಾಪಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ನು ಖೋ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉದಕಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಪಾನಫಲಕೇ ನಿಸೀದಿ.

ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಸಕ್ಖಿ ನು ಖೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜಯಮಾನಾ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಾದಧೋವನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಮ್ಹಾದಿಸೇಸು ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೇಸು ‘ಅತ್ತನಾವ ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಆವುಸೋ, ಇದಾನಿ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಮಮ ಪಾದಾನಂ ಅಧೋತಾನಂ, ತಿಟ್ಠಥ, ತುಮ್ಹೇ, ಅಹಮೇವ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಸಕ್ಕೋಪಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಗತಾನಂ ಪಾದೇ ಧೋವಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಮಾದಿಸೇ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಸಯಂ ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸುಜಾತಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಸೋ ಸುಜಂ ಅಸುರಕಞ್ಞಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ’’ತಿ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಕೋಸಿಯ, ಇದಾನಿ ಮೇ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪಾದಾನಂ ಅಧೋತಾನಂ, ದೇವತಾನಞ್ಚ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಸರೀರಗನ್ಧೋ ನಾಮ ಜೇಗುಚ್ಛೋ, ಯೋಜನಸತೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಕಣ್ಠೇ ಆಸತ್ತಕುಣಪಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಅಹಮೇವ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ ನಾಮ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಛ ದೇವಲೋಕೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸೀಲಗನ್ಧತೋ ಅಞ್ಞೋ ಉತ್ತರಿತರೋ ಗನ್ಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಗನ್ಧೇನಮ್ಹಿ ಆಗತೋತಿ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಗೋಪ್ಫಕಸನ್ಧಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಪಾದತಲಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿ. ದಹರಕುಮಾರಸ್ಸೇವ ಪಾದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸಕ್ಕೋ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ.

ಏವಂ ‘‘ನ ಲಭಾಮಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮಞ್ಞನವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಫಲಮ್ಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಏಕೋ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರೇ ದೋಮನಸ್ಸೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠದೋಮನಸ್ಸೇಸುಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತೋ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಂ ಪಣೀತತರಂ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸವಿಪಸ್ಸನಾತೋಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಣೀತತರಾ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ಪಣೀತತರಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಯೇ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೇ ತೇ ಪಣೀತತರೇ’’ತಿ.

೩೬೨. ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ. ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅನೋಧಿಜಿನಸ್ಸ ಅವಿಪಾಕಜಿನಸ್ಸ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ರೂಪಂ ಸಾ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಗೇಹಸಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಗುಳಪಿಣ್ಡಿಕೇ ನಿಲೀನಮಕ್ಖಿಕಾ ವಿಯ ರೂಪಾದೀನಿ ಅನತಿವತ್ತಮಾನಾ ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ.

ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವರೂಪಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ? ರೂಪಾನಂ ತ್ವೇವ ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಂ ‘ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ರೂಪಾ ಏತರಹಿ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ರೂಪಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ದುಕ್ಖಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ರೂಪಂ ಸಾ ಅತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೦೮). ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಇಟ್ಠೇ ಅರಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಅನಿಟ್ಠೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ. ಅಪಿಚ ವೇದನಾಸಭಾಗಾ ತತ್ರ ಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಪಿ ಏತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾವ. ತಸ್ಮಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ ನಾಮ.

ಏತ್ಥ ಯಂ ಚೇ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರನ್ತಿ ತಾಯಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಂ ಉಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಯಂ ಚೇ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಂ ಉಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಯೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಅವಿಚಾರೇ ತೇ ಪಣೀತತರೇತಿ ಏತಾಸು ದ್ವೀಸು ಯಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ, ಸಾ ಪಣೀತತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ? ದ್ವಿನ್ನಂ ಅರಹತ್ತಂ ಕಥಿತಂ. ಏಕೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಉಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಏಕೋ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಉಪೇಕ್ಖಾಸುಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತೋ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಾ ಪಣೀತತರಾ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಉಪೇಕ್ಖಾವಿಪಸ್ಸನಾತೋಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಉಪೇಕ್ಖಾವಿಪಸ್ಸನಾಪಣೀತತರಾ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಉಪೇಕ್ಖಾಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರುಪೇಕ್ಖಾಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ಪಣೀತತರಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಅವಿಚಾರೇ ತೇ ಪಣೀತತರೇ’’ತಿ.

೩೬೩. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾನಿರೋಧಸಾರುಪ್ಪಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೀನೋ ನ ಹೋತಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಏಕಸ್ಸಪಿ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ಅರಹತ್ತೇನೇವ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸತ್ತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಠಿತಾ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮೀ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ. ರಾಜಾ ವಿಯ ಹಿ ಭಗವಾ, ರಾಜಕುಮಾರಾ ವಿಯ ವೇನೇಯ್ಯಾ. ಯಥಾ ಹಿ ರಾಜಾ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಪಿಣ್ಡಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ಉಪನೇತಿ, ತೇ ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಪ್ಪಮಾಣೇನೇವ ಕಬಳಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅರಹತ್ತೇನೇವ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ವೇನೇಯ್ಯಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ತತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮತ್ತಂ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪುರತೋಯೇವ ಚವಿತ್ವಾ ತರುಣಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಚವಮಾನಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಗತಾಗತಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ದೀಪಸಿಖಾಗಮನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೇಸದೇವತಾ ನ ಜಾನಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಸಯಂ ಚುತತ್ತಾ ಭಗವಾ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣತ್ತಾ ದ್ವೇವ ಜನಾ ಜಾನಿಂಸು. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಫಲಮೇವ ಕಥಿತಂ, ಅಯಞ್ಚ ಪನ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಸಕುಣಿಕಾಯ ವಿಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಆಗಮನೀಯಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯ ಅಸ್ಸ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಹನ್ದಾಹಂ ಉಪರಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.