ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ದೀಘನಿಕಾಯೇ

ಮಹಾವಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ಕರೇರೀತಿ ವರುಣರುಕ್ಖಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಕರೇರಿಮಣ್ಡಪೋ ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಕಾಯ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಕೋಸಮ್ಬರುಕ್ಖಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಕುಟಿಕಾ’’ತಿ. ಅನ್ತೋಜೇತವನೇ ಕಿರ ಕರೇರಿಕುಟಿ ಕೋಸಮ್ಬಕುಟಿ ಗನ್ಧಕುಟಿ ಸಲಳಾಗಾರನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಗೇಹಾನಿ, ಏಕೇಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ. ತೇಸು ಸಲಳಾಗಾರಂ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿನಾ ಕಾರಿತಂ, ಸೇಸಾನಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಕಾರಿತಾನಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಗಹಪತಿನಾ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ಕಾರಿತಾಯ ದೇವವಿಮಾನಕಪ್ಪಾಯ ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾಯಂ ವಿಹರತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಏಕಾಸನಿಕಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಾನಂ ಪಾತೋವ ಭುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮೇವ. ಇಧ ಪನ ಪಕತಿಭತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ, ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕತಾಯ ನಿಸೀದನಸಾಲಾಯ. ಸೋ ಕಿರ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಪೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಕಾಯ ಚ ಸಾಲಾಯ ಚ ಅನ್ತರೇ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗನ್ಧಕುಟೀಪಿ ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾಪಿ ಸಾಲಾಪಿ – ‘‘ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ, ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭತ್ತೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಾ. ಧಮ್ಮೀತಿ ಧಮ್ಮಸಂಯುತ್ತಾ.

ಉದಪಾದೀತಿ ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ನಾಮ ಕೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಕೇ ನಾನುಸ್ಸರನ್ತೀತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಸಾವಕಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ಕತರತಿತ್ಥಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ? ಯೇ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಕಮ್ಮವಾದಿನೋ, ತೇಪಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಂಯೇವ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಸಾವಕಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಞ್ಚೇವ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಯಾವತಕಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತಿ, ತಾವತಕಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ.

ತಿತ್ಥಿಯಾ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾಪಿ ಅಸಞ್ಞಭವಂ ಪತ್ವಾ ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಜಾಲೇ ಪತಿತಾ ಕುಣ್ಠಾ ವಿಯ, ಕೂಪೇ ಪತಿತಾ ಪಙ್ಗುಳಾ ವಿಯ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ, ಇತೋ ಪರಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಇತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸರಣಂ ಅನ್ಧಾನಂ ಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಗಮನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಅನ್ಧಾ ಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಗ್ಗಾಹಕೇ ಸತಿಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಸತಿ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

ಸಾವಕಾಪಿ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಅಸಞ್ಞಭವಂ ಪತ್ವಾ ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತೇ ವಟ್ಟೇ ಸಂಸರಣಕಸತ್ತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಭಾವಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಸಞ್ಞಭವೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ತತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೇಹಿ ದಿನ್ನನಯೇ ಠತ್ವಾ ಪರತೋ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಭಿತೋ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಯಂ ಠಾನಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ.

ತಿತ್ಥಿಯಾ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕತಸುತಮೇವ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ತಥಾ ಸಾವಕಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ. ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇಹಿ ವಾ ದಿಟ್ಠಕತಸುತಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ.

ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ಖಜ್ಜೋಪನಕಓಭಾಸಸದಿಸಂ, ಸಾವಕಾನಂ ಪದೀಪೋಭಾಸಸದಿಸಂ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಓಸಧಿತಾರಕೋಭಾಸಸದಿಸಂ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಚನ್ದೋಭಾಸಸದಿಸಂ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸರದಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲೋಭಾಸಸದಿಸಂ. ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಖಲಿತಂ, ನ ಪಟಿಘಾತಂ ಹೋತಿ, ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಮೇವ ಆಕಙ್ಖಮನಸಿಕಾರಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪಟಿಬದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ದುಬ್ಬಲಪತ್ತಪುಟೇ ವೇಗಕ್ಖಿತ್ತನಾರಾಚೋ ವಿಯ, ಸಿನೇರುಕೂಟೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಇನ್ದವಜಿರಂ ವಿಯ ಚ ಅಸಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಅಹೋ ಮಹನ್ತಂ ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಜಾತಾ ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ, ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ವೇನಿವಾಸೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇತಿಪೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ.

೨-೩. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ…ಪೇ… ಅಥ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಇಧ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ. ತತ್ಥ ಚ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಇಧ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ಆರಬ್ಭ ಗುಣಂ ಥೋಮೇನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ಮೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ; ಹನ್ದ ನೇಸಂ ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಮೇವ ಠಪಿತೇ ತಙ್ಖಣೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಪಟಿವಚನಸ್ಸ ಚ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ನೋತಿ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ನು. ಅಥ ನಂ ಪಹಟ್ಠಮಾನಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾಚಮಾನಾ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಥಾಕರಣಸ್ಸ.

೪. ಅಥ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಯಾಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ತೇ ಸೋತಾವಧಾರಣಸಾಧುಕಮನಸಿಕಾರೇಸು ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಛಿನ್ನವಟುಮಕಾನುಸ್ಸರಣಂ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಂ ವಿಪಸ್ಸೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸೀ. ಅಯಞ್ಹಿ ‘ಯ’ನ್ತಿ ಸದ್ದೋ ‘‘ಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಆರೋಚೇಮಿ ತಂ, ಭಗವತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೦೩) ಪಚ್ಚತ್ತವಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೮೧) ಉಪಯೋಗವಚನೇ. ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೧.೨೭೭) ಕರಣವಚನೇ. ಇಧ ಪನ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ. ಉದಪಾದೀತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ಭದ್ದಕಪ್ಪೇತಿ ಪಞ್ಚಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಸುನ್ದರಕಪ್ಪೇ ಸಾರಕಪ್ಪೇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತಾ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಕತೋ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕಕಪ್ಪೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಅಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪನ ತಣ್ಹಙ್ಕರೋ, ಮೇಧಙ್ಕರೋ, ಸರಣಙ್ಕರೋ, ದೀಪಙ್ಕರೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸಂ ಓರಭಾಗೇ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಮೇವ ಅಹೋಸಿ.

ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಏಕೋವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ತತೋಪಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಙ್ಗಲೋ, ಸುಮನೋ, ರೇವತೋ, ಸೋಭಿತೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತತೋಪಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ, ಪದುಮೋ, ನಾರದೋತಿ ತಯೋ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತತೋಪಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಉಪರಿ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಏಕೋವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಓರಭಾಗೇ ಇತೋ ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಂ ಉಪರಿ ಸುಮೇಧೋ, ಸುಜಾತೋತಿ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತತೋ ಓರಭಾಗೇ ಇತೋ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಂ ಉಪರಿ ಪಿಯದಸ್ಸೀ, ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ, ಧಮ್ಮದಸ್ಸೀತಿ ತಯೋ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಅಥ ಇತೋ ಚತುನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಏಕೋವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಇತೋ ದ್ವೇ ನವುತಿಕಪ್ಪೇ ತಿಸ್ಸೋ, ಫುಸ್ಸೋತಿ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖೀ, ವೇಸ್ಸಭೂತಿ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಗೋತಮೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಕಪ್ಪೋ ಪಞ್ಚಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಸುನ್ದರಕಪ್ಪೋ ಸಾರಕಪ್ಪೋತಿ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಏತ್ತಕಾ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಾ’’ತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ? ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ. ಕೇಸಂ? ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನಂ. ಕಪ್ಪಸಣ್ಠಾನಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏಕಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನತ್ಥಾಯ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿತುಂ ಆರಭತಿ. ಆದಿತೋವ ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇ ಹಿಮಪಾತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತತೋ ತಿಲಮತ್ತಾ ಕಣಮತ್ತಾ ತಣ್ಡುಲಮತ್ತಾ ಮುಗ್ಗ-ಮಾಸ-ಬದರ-ಆಮಲಕ-ಏಳಾಲುಕ-ಕುಮ್ಭಣ್ಡ-ಅಲಾಬುಮತ್ತಾ ಉದಕಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಸಭದ್ವೇಉಸಭಅಡ್ಢಗಾವುತಗಾವುತದ್ವೇಗಾವುತಅಡ್ಢಯೋಜನಯೋಜನದ್ವಿಯೋಜನ…ಪೇ… ಯೋಜನಸತಯೋಜನಸಹಸ್ಸಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಅವಿನಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅಥ ತಂ ಉದಕಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಸ್ಸತಿ, ಭಸ್ಸನ್ತೇ ಉದಕೇ ಪಕತಿದೇವಲೋಕಟ್ಠಾನೇಸು ದೇವಲೋಕಾ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಣ್ಠಹನವಿಧಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ.

ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸಣ್ಠಹನಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಪತ್ತೇ ಉದಕೇ ಧಮಕರಣಮುಖೇ ಪಿಹಿತೇ ವಿಯ ವಾತವಸೇನ ತಂ ಉದಕಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಉಪ್ಪಲಿನಿಪಣ್ಣಂ ವಿಯ ಪಥವೀ ಸಣ್ಠಹತಿ. ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ವಿನಸ್ಸಮಾನೇ ಲೋಕೇ ಪಚ್ಛಾ ವಿನಸ್ಸತಿ, ಸಣ್ಠಹಮಾನೇ ಪಠಮಂ ಸಣ್ಠಹತಿ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಪದುಮಿನಿಗಚ್ಛೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಚೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಪುಪ್ಫಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನೋ ಚೇ, ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಞ್ಚ ಸಚೇ ಏಕೋ ಬುದ್ಧೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ದ್ವೇ, ತಯೋ, ಚತ್ತಾರೋ, ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಾಳೇ ಕಣ್ಣಿಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ. ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ‘‘ಆಯಾಮ, ಮಯಂ ಮಾರಿಸಾ, ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನಿಬ್ಬತ್ತನಕಪ್ಪೇ ಪುಪ್ಫಂ ನ ಹೋತಿ. ತೇ ಪನ ಅಪುಪ್ಫಿತಗಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅನ್ಧಕಾರೋ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮತಾ ಮತಾ ಸತ್ತಾ ಅಪಾಯೇ ಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಛ ದೇವಲೋಕಾ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸುಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲೇ ಪನ ಪುಪ್ಫಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೇಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇಸು ಸಮ್ಬುಜ್ಝನ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೇಸು ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ದೇವೋರೋಹನಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೇಸು ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಕಮ್ಪನಾದೀನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛ ದೇವಲೋಕಾ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಅತ್ತಮನಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಪಞ್ಚ ಪದುಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಆನುಭಾವೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಪಞ್ಚಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನೋಪಿ ತಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಜಾನಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

೫-೭. ಇತಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಪ್ಪಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪರಿಚ್ಛೇದಾದಿವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕನ್ತಿ ಉಭಯಮೇತಂ ಅಪ್ಪಕಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಯಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಕಂ, ತಂ ಪರಿತ್ತಞ್ಚೇವ ಲಹುಕಞ್ಚ ಹೋತಿ.

ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ವಸ್ಸಸತತೋ ವಾ ಉಪರಿ ಅಪ್ಪಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪತ್ವಾ ವೀಸಂ ವಾ ತಿಂಸಂ ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ವಾ ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಜೀವತಿ. ಏವಂ ದೀಘಾಯುಕೋ ಪನ ಅತಿದುಲ್ಲಭೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಏವಂ ಚಿರಂ ಜೀವತೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವತಿ, ತಥಾ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಬಾವರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋತಿ. ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಪನ ವಸ್ಸಸತಞ್ಚೇವ ಪಣ್ಣಾಸಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ, ಬಾಕುಲತ್ಥೇರೋ ವಸ್ಸಸತಞ್ಚೇವ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಾನಿ. ಅಯಂ ಸಬ್ಬದೀಘಾಯುಕೋ. ಸೋಪಿ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ನ ಜೀವತಿ.

ವಿಪಸ್ಸೀಆದಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಆಯು, ಇತಿ ಸಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾಯುಕಾ. ತೇ ಕಸ್ಮಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ನ ಅಟ್ಠಂಸು? ಉತುಭೋಜನವಿಪತ್ತಿಯಾ. ಉತುಭೋಜನವಸೇನ ಹಿ ಆಯು ಹಾಯತಿಪಿ ವಡ್ಢತಿಪಿ.

ತತ್ಥ ಯದಾ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ಉಪರಾಜಾನೋ, ಸೇನಾಪತಿ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಸಕಲನಗರಂ, ಸಕಲರಟ್ಠಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಹೋತಿ; ಅಥ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ, ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಮಿತ್ತಾ ಭೂಮಟ್ಠದೇವತಾ, ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಮಿತ್ತಾ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾ, ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾನಂ ಮಿತ್ತಾ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ಅಬ್ಭವಲಾಹಕಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ಸೀತವಲಾಹಕಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ವಸ್ಸವಲಾಹಕಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಾ ಯಾಮಾ ದೇವತಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ಏವಂ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಸಬ್ಬಾ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಪಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸಂ ಅಧಮ್ಮಿಕತಾಯ ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ, ವಾತೋ ಯಥಾಮಗ್ಗೇನ ನ ವಾಯತಿ, ಅಯಥಾಮಗ್ಗೇನ ವಾಯನ್ತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಕವಿಮಾನಾನಿ ಖೋಭೇತಿ, ವಿಮಾನೇಸು ಖೋಭಿತೇಸು ದೇವತಾನಂ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಾನಿ ನ ನಮನ್ತಿ, ದೇವತಾನಂ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತೇಸು ಅನಮನ್ತೇಸು ಸೀತುಣ್ಹಭೇದೋ ಉತು ಯಥಾಕಾಲೇನ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ನ ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ಕದಾಚಿ ವಸ್ಸತಿ, ಕದಾಚಿ ನ ವಸ್ಸತಿ; ಕತ್ಥಚಿ ವಸ್ಸತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ನ ವಸ್ಸತಿ, ವಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ವಪ್ಪಕಾಲೇ ಅಙ್ಕುರಕಾಲೇ ನಾಳಕಾಲೇ ಪುಪ್ಫಕಾಲೇ ಖೀರಗ್ಗಹಣಾದಿಕಾಲೇಸು ಯಥಾ ಯಥಾ ಸಸ್ಸಾನಂ ಉಪಕಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ವಸ್ಸತಿ ಚ ವಿಗಚ್ಛತಿ ಚ, ತೇನ ಸಸ್ಸಾನಿ ವಿಸಮಪಾಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಗತಗನ್ಧವಣ್ಣರಸಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ. ಏಕಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಣ್ಡುಲೇಸುಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭತ್ತಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಪಾಕಂ. ತಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಕುಚ್ಛಿಯಮ್ಪಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಚ್ಚತಿ. ತೇನ ಸತ್ತಾ ಬಹ್ವಾಬಾಧಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ ಚ. ಏವಂ ತಾವ ಉತುಭೋಜನವಸೇನ ಆಯು ಹಾಯತಿ.

ಯದಾ ಪನ ರಾಜಾನೋ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ಉಪರಾಜಾನೋಪಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ, ಯಥಾಮಗ್ಗೇನ ವಾತೋ ವಾಯತಿ, ಯಥಾಮಗ್ಗೇನ ವಾಯನ್ತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಕವಿಮಾನಾನಿ ನ ಖೋಭೇತಿ, ತೇಸಂ ಅಖೋಭಾ ದೇವತಾನಂ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಮನ್ತಿ. ಏವಂ ಕಾಲೇನ ಉತು ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ದೇವೋ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸತಿ, ವಪ್ಪಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಸ್ಸಾನಂ ಉಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಾಲೇ ವಸ್ಸತಿ, ಕಾಲೇ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮಪಾಕಾನಿ ಸುಗನ್ಧಾನಿ ಸುವಣ್ಣಾನಿ ಸುರಸಾನಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಭೋಜನಂ ಪರಿಭುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ಸತ್ತಾ ಅರೋಗಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಉತುಭೋಜನವಸೇನ ಆಯು ವಡ್ಢತಿ.

ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸಿಖೀ ಸತ್ತತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕಕಾಲೇತಿ ಇದಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿಹೀನಸದಿಸಂ ಕತಂ, ನ ಪನ ಏವಂ ಪರಿಹೀನಂ, ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಹೀನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ತಂ ಆಯು ಪರಿಹಾಯಮಾನಂ ದಸವಸ್ಸಕಾಲಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಪರಿಹಾಯಮಾನಂ ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಕಾಲೇ ಠಿತಂ; ತದಾ ಕೋಣಾಗಮನೋ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಂ ಆಯು ದಸವಸ್ಸಕಾಲಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಕಾಲೇ ಠಿತಂ; ತದಾ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಂ ಆಯು ದಸವಸ್ಸಕಾಲಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಸತಕಾಲಂ ಪತ್ತಂ, ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಹೀನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಆಯುಪರಿಮಾಣೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ತಂ ತದೇವ ಆಯುಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬೋಧಿಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

೮. ಬೋಧಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪನ ಪಾಟಲಿಯಾ ಮೂಲೇತಿ ಪಾಟಲಿರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಪಾಟಲಿಯಾ ಖನ್ಧೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಣ್ಣಾಸರತನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ, ಸಾಖಾ ಪಣ್ಣಾಸರತನಾತಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ರತನಸತಂ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ಸಾ ಪಾಟಲಿ ಕಣ್ಣಿಕಾಬದ್ಧೇಹಿ ವಿಯ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಸಞ್ಛನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ, ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ವಾಯತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತದಾ ಅಯಮೇವ ಪುಪ್ಫಿತಾ, ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸಬ್ಬಪಾಟಲಿಯೋ ಪುಪ್ಫಿತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಪಾಟಲಿಯೋ, ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸಬ್ಬರುಕ್ಖಾನಂ ಖನ್ಧೇಸು ಖನ್ಧಪದುಮಾನಿ, ಸಾಖಾಸು ಸಾಖಾಪದುಮಾನಿ, ಲತಾಸು ಲತಾಪದುಮಾನಿ, ಆಕಾಸೇ ಆಕಾಸಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿತಾನಿ, ಪಥವಿತಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ಮಹಾಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಿತಾನಿ. ಮಹಾಸಮುದ್ದೋಪಿ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಪದುಮೇಹಿ ನೀಲುಪ್ಪಲರತ್ತುಪ್ಪಲೇಹಿ ಚ ಸಞ್ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಂ ಧಜಮಾಲಾಕುಲಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಬದ್ಧಪುಪ್ಫದಾಮವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಾಲಾಗುಳವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ ನಾನಾವಣ್ಣಕುಸುಮಸಮುಜ್ಜಲಂ ನನ್ದನವನಚಿತ್ತಲತಾವನಮಿಸ್ಸಕವನಫಾರುಸಕವನಸದಿಸಂ ಅಹೋಸಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಅಭಿಹನನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದಕ್ಖಿಣಉತ್ತರಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾ ದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಅಭಿಹನನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಿರೀಸಮ್ಪತ್ತಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಕಲಂ ಬುದ್ಧಗುಣವಿಭವಸಿರಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಮಾನೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ.

‘‘ಸಿಖೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಣ್ಡರೀಕಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಪದವಣ್ಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪುಣ್ಡರೀಕೋತಿ ಸೇತಮ್ಬರುಕ್ಖೋ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತದೇವ ಪರಿಮಾಣಂ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ಸೋಪಿ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸುಸಞ್ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಪುಪ್ಫೇಹಿ, ಫಲೇಹಿಪಿ ಸಞ್ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಏಕತೋ ತರುಣಾನಿ ಫಲಾನಿ, ಏಕತೋ ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಫಲಾನಿ, ಏಕತೋ ನಾತಿಪಕ್ಕಾನಿ ಫಲಾನಿ, ಏಕತೋ ಸುಪಕ್ಕಾನಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತದಿಬ್ಬೋಜಾನಿ ವಿಯ ಸುರಸಾನಿ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ. ಯಥಾ ಸೋ, ಏವಂ ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ಪುಪ್ಫೂಪಗರುಕ್ಖಾ ಪುಪ್ಫೇಹಿ, ಫಲೂಪಗರುಕ್ಖಾ ಫಲೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸಾಲೋತಿ ಸಾಲರುಕ್ಖೋ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತದೇವ ಪರಿಮಾಣಂ, ತಥೇವ ಪುಪ್ಫಸಿರೀವಿಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಿರೀಸರುಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖೇ ಪುಪ್ಫಾನಿ ನಾಹೇಸುಂ, ಫಲವಿಭೂತಿ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಾವ, ತಥಾ ನಿಗ್ರೋಧೇ, ತಥಾ ಅಸ್ಸತ್ಥೇ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಏಕೋವ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ರುಕ್ಖಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಬೋಧಿಂ ಬುದ್ಧಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೋ ಸೋ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಬೋಧಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

ಸಾವಕಯುಗಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

೯. ಸಾವಕಯುಗಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪನ ಖಣ್ಡತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖಣ್ಡೋ ಚ ತಿಸ್ಸೋ ಚ. ತೇಸು ಖಣ್ಡೋ ಏಕಪಿತಿಕೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ, ತಿಸ್ಸೋ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ. ಖಣ್ಡೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಮಾಧಿಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ. ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅವಸೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸದಿಸಗುಣತಾಯ ಉತ್ತಮಂ. ಭದ್ದಯುಗನ್ತಿ ಅಗ್ಗತ್ತಾಯೇವ ಭದ್ದಯುಗಂ. ಅಭಿಭೂಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅಭಿಭೂ ಚ ಸಮ್ಭವೋ ಚ. ತೇಸು ಅಭಿಭೂ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ. ಸಿಖಿನಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣವತಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯ ವಿವಿಧಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಫರಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗಾನಂ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಮೇ ರೂಪಞ್ಚ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಸದ್ದಞ್ಚ ಸುಣನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ – ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫) ಭಣನ್ತೋ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇಸಿ. ಸಮ್ಭವೋ ಸಮಾಧಿಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸೋಣುತ್ತರನ್ತಿ ಸೋಣೋ ಚ ಉತ್ತರೋ ಚ. ತೇಸುಪಿ ಸೋಣೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ, ಉತ್ತರೋ ಸಮಾಧಿಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ವಿಧುರಸಞ್ಜೀವನ್ತಿ ವಿಧುರೋ ಚ ಸಞ್ಜೀವೋ ಚ. ತೇಸು ವಿಧುರೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಞ್ಜೀವೋ ಸಮಾಧಿಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ. ಸಮಾಪಜ್ಜನಬಹುಲೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಕುಟಿಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಸಮಾಪತ್ತಿಬಲೇನ ಝಾಯನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ವನಕಮ್ಮಿಕಾದಯೋ ‘‘ಮತೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಝಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಾನಿ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ತದುಪಾದಾಯೇವ ಚ ನಂ ‘‘ಸಞ್ಜೀವೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಭಿಯ್ಯೋಸುತ್ತರನ್ತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಚ ಉತ್ತರೋ ಚ. ತೇಸು ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಉತ್ತರೋ, ಉತ್ತರೋ ಸಮಾಧಿನಾ ಅಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ. ತಿಸ್ಸಭಾರದ್ವಾಜನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಚ. ತೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ, ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಸಮಾಧಿಪಾರಮಿಂ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನನ್ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಚ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಚ. ತೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಞಾವಿಸಯೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಸಮಾಧಿವಿಸಯೇ ಅಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಂ ಸಾವಕಯುಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

೧೦. ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಪರಿಚ್ಛೇದೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಠಮಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚತುರಙ್ಗಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ, ಸಬ್ಬೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಪತ್ತಚೀವರಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅನಾಮನ್ತಿತಾವ ಆಗತಾ, ಇತಿ ತೇ ಚ ಖೋ ಪನ್ನರಸೇ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಪೋಸಥಂ ಓಸಾರೇಸಿ. ದುತಿಯತತಿಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಥಾ ಸೇಸಬುದ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಬಸನ್ನಿಪಾತೇಸು. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಪಠಮಬೋಧಿಯಾವ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ, ಇದಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ಅಪರಭಾಗೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ’’ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀತಿ ಪುರಾಣಜಟಿಲಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತಾನೀತಿ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪನ ತೇಸಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪನ್ನರಸಮೇ ದಿವಸೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತಮಜ್ಝೇ ಸೂಕರಖತಲೇಣಪಬ್ಭಾರೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಸಜ್ಜಿತೇ ಧಮ್ಮಯಾಗೇ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತನ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೦೧) ದೇಸಿಯಮಾನೇ ದೇಸನಂ ಅನುಬುಜ್ಝಮಾನಂ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ ಪತ್ತೋ. ಭಗವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇಯೇವ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ – ‘‘ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಗತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ವೇಳುವನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇಯೇವ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಓಸಾರೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯಂ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

೧೧. ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪನ ಆನನ್ದೋತಿ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕದಾ ನಾಗಸಮಾಲೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿ, ಏಕದಾ ನಾಗಿತೋ, ಏಕದಾ ಉಪವಾನೋ, ಏಕದಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ, ಏಕದಾ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ, ಏಕದಾ ಸಾಗತೋ, ಏಕದಾ ಮೇಘಿಯೋ. ತತ್ಥ ಏಕದಾ ಭಗವಾ ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ತೋ. ಥೇರೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ – ‘‘ಭಗವಾ, ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ – ‘‘ಹನ್ದ, ಭಗವಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಛಮಾಯಂ ಠಪೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಆಹರ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ. ತಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಚೋರಾ ಪತ್ತಚೀವರಞ್ಚೇವ ಹರಿಂಸು, ಸೀಸಞ್ಚ ಭಿನ್ದಿಂಸು. ಸೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಇದಾನಿ ಮೇ ಪಟಿಸರಣಂ, ನ ಅಞ್ಞೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತೇನ ಗಳಿತೇನ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಏತಂಯೇವ ತೇ ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿವಾರಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ.

ಏಕದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚೀನವಂಸಮಿಗದಾಯೇ ಜನ್ತುಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಮೇಘಿಯೋ ಜನ್ತುಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಅಮ್ಬವನಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಅನ್ವಾಸತ್ತೋ (ಅ. ನಿ. ೯.೩; ಉದಾನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ೩೧ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ). ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಇದಮೇವ ತೇ ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿವಾರಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ‘ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಯಿಂ, ನನು ಮಾದಿಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನಾಮ ವಟ್ಟತಿ, ಅಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಲಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ತ್ವಂ ವಿಹರಸಿ, ಅಸುಞ್ಞಾಯೇವ ಮೇ ಸಾ ದಿಸಾ, ತವ ಓವಾದೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಓವಾದಸದಿಸೋ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಗವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಆವುಸೋ ಕೀದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಮಂ ಸತ್ಥಾ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ರೋಚಿಸ್ಸತಿ, ಆನನ್ದೋ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಾತೂತಿ ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೋ ಅಞ್ಞೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇತಬ್ಬೋ, ಸಯಮೇವ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಉಟ್ಠೇಹಿ ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ದಸಬಲಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಥೇರೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಆಯಾಚನಾತಿ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಯಾಚಿ.

ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾ ನಾಮ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಪಣೀತಂ ಚೀವರಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ನಿಮನ್ತನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಸಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಆನನ್ದೋ ದಸಬಲೇನ ಲದ್ಧಂ ಪಣೀತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸತಿ, ಏಕತೋ ನಿಮನ್ತನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏತಂ ಲಾಭಂ ಲಭನ್ತೋ ತಥಾಗತಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಕೋ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಹತೋ ಭಾರೋ’ತಿ’’ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಯಾಚಿ.

ಚತಸ್ಸೋ ಆಯಾಚನಾ ನಾಮ – ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಮಯಾ ಗಹಿತನಿಮನ್ತನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚಾಹಂ ತಿರೋರಟ್ಠಾ ತಿರೋಜನಪದಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತಂ ಪರಿಸಂ ಆಗತಕ್ಖಣೇ ಏವ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಯದಾ ಮೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಕಂ ಪನೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸದ್ಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಮಂ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಸಚೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪರಿಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಕಙ್ಖಞ್ಚ ವಿನೋದೇತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಕಿಂ ಆನನ್ದೋ ದಸಬಲಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಏತ್ತಕಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಭಗವಾ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಗಾಥಾ, ಇದಂ ಸುತ್ತಂ, ಇದಂ ಜಾತಕಂ, ಕತ್ಥ ದೇಸಿತ’ನ್ತಿ. ಸಚಾಹಂ ತಂ ನ ಸಮ್ಪಾದಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ನ ಜಾನಾಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಭಗವನ್ತಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ವಿಚರಸೀ’ತಿ. ತೇನಾಹಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ದೇಸಿತಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುನ ಕಥನಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಯಾಚನಾ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಅದಾಸಿ.

ಏವಂ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇವ ಠಾನನ್ತರಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಾನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಫಲಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

೧೨. ಪಿತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋಯೇವ.

ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ? ಭಗವಾ ಕಿರ ಏತ್ತಕಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನ ತಾವ ಮಯಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಂಸೋ ನಿರನ್ತರಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಿತೋ, ಅಜ್ಜ ಮಯಿ ಪನ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ಆರಬ್ಭ ವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥಾಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ಬುದ್ಧವಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಾವಾರಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಯಞ್ಚೇತಂ ಭಗವಾ ತನ್ತಿಂ ಕಥೇಸಿ, ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಜಾತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಗೋತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಬೋಧಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಸಾವಕಯುಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಪಿತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ನವಿಮೇ ವಾರಾ ಆಗತಾ, ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ಅನಾಗತೋ, ಆನೇತ್ವಾ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಸಮ್ಬಹುಲವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲವಂಸಾನುರೂಪೇ ಪುತ್ತೇ ಜಾತೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ವಂಸೋ, ಅಯಂ ಪವೇಣೀ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ರ ನೇಸಂ ಯದಿ ನೇವ ಜಾತನಗರಂ, ನ ಪಿತಾ, ನ ಮಾತಾ, ನ ಭರಿಯಾ, ನ ಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನೇವ ಜಾತನಗರಂ, ನ ಪಿತಾ, ನ ಭರಿಯಾ, ನ ಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ದೇವೋ ವಾ ಸಕ್ಕೋ ವಾ ಮಾರೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಏಸ ಮಞ್ಞೇ, ದೇವಾನಞ್ಚ ಈದಿಸಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅನಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಜನೋ ನೇವ ಸೋತಬ್ಬಂ, ನ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ತತೋ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಭಿಸಮಯೇ ಅಸತಿ ನಿರತ್ಥಕೋವ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ – ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲವಂಸಾನುರೂಪೇ ಪುತ್ತೇ ಜಾತೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ವಂಸೋ ಅಯಂ ಪವೇಣೀ. ತಸ್ಮಾ ಪುತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ಆನೇತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಸಮ್ಬಹುಲಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ

ತತ್ಥ –

ಸಮವತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅತುಲೋ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಚ ಉತ್ತರೋ;

ಸತ್ಥವಾಹೋ ವಿಜಿತಸೇನೋ, ರಾಹುಲೋ ಭವತಿ ಸತ್ತಮೋತಿ.

ಏತೇ ತಾವ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ಸತ್ತ ಪುತ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ರಾಹುಲಭದ್ದೇ ತಾವ ಜಾತೇ ಪಣ್ಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪಯಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ತಾವದೇವ ಸಕಲಸರೀರಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಜಾತೇ ಏವರೂಪೋ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ, ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಕಿರ ಮೇ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಜಾತೇ ಇದಂ ಸಿನೇಹಬನ್ಧನಂ ಏವಂ ವಡ್ಢನ್ತಂ ದುಬ್ಭೇಜ್ಜಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ರಾಹು ಜಾತೋ, ಬನ್ಧನಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಚ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ಸುತನಾ ಸಬ್ಬಕಾಮಾ ಚ, ಸುಚಿತ್ತಾ ಅಥ ರೋಚಿನೀ;

ರುಚಗ್ಗತೀ ಸುನನ್ದಾ ಚ, ಬಿಮ್ಬಾ ಭವತಿ ಸತ್ತಮಾತಿ.

ಏತಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ಬಿಮ್ಬಾದೇವೀ ಪನ ರಾಹುಲಕುಮಾರೇ ಜಾತೇ ರಾಹುಲಮಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಯಂ ಭರಿಯಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ವಿಪಸ್ಸೀ ಕಕುಸನ್ಧೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ದ್ವೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಪಯುತ್ತಆಜಞ್ಞರಥಮಾರುಯ್ಹ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸಿಖೀ ಕೋಣಾಗಮನೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ವೇಸ್ಸಭೂ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಕಸ್ಸಪೋ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಮಹಾತಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಪಾಸಾದೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಓತರತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಪಾಸಾದೋ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಓತರಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ – ‘‘ಪಾಸಾದೋ ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಯಥಾಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಣ್ಟಕಂ ಅಸ್ಸವರಮಾರುಯ್ಹ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ. ಅಯಂ ಯಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ವಿಹಾರೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ತಿಗಾವುತೇ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಅಡ್ಢಯೋಜನೇ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಗಾವುತೇ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಅಡ್ಢಗಾವುತೇ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭೇ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಪಕತಿಮಾನೇನ ಸೋಳಸಕರೀಸೇ, ರಾಜಮಾನೇನ ಅಟ್ಠಕರೀಸೇ ಪದೇಸೇ ವಿಹಾರೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ. ಅಯಂ ವಿಹಾರಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಏಕರತನಾಯಾಮಾ ವಿದತ್ಥಿವಿತ್ಥಾರಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲುಬ್ಬೇಧಾ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೂಳಂಸೇನ ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಕಿಣಿಂಸು. ಸಿಖಿಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಯಟ್ಠಿಫಾಲೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಹತ್ಥಿಪಾದಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚೂಳಂಸೇನ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಪೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಟ್ಟೀಹಿಯೇವ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಸಲಕ್ಖಣಾನಂ ಕಹಾಪಣಾನಂ ಚೂಳಂಸೇನ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಣಿಂಸು. ಅಯಂ ವಿಹಾರಭೂಮಿಗ್ಗಹಣಧನಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಥಾ ಭೂಮಿಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನುಪಟ್ಠಾಕೋ ಪುನಬ್ಬಸುಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ಸಿರಿವಡ್ಢನೋ ನಾಮ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಅಚ್ಚುತೋ ನಾಮ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಉಗ್ಗೋ ನಾಮ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸುಮನೋ ನಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಸುದತ್ತೋ ನಾಮ. ಸಬ್ಬೇ ಚೇತೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ. ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

ಅಪರಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅವಿಜಹಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಅವಿಜಹಿತೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಅವಿಜಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ದೇವೋರೋಹನಕಾಲೇ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಪಠಮಪದಗಣ್ಠಿಕಾ ಅವಿಜಹಿತಾವ ಹೋತಿ. ಜೇತವನೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರಿ ಮಞ್ಚಪಾದಟ್ಠಾನಾನಿ ಅವಿಜಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಹಾರೋ ಪನ ಖುದ್ದಕೋಪಿ ಮಹನ್ತೋಪಿ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರೋಪಿ ನ ವಿಜಹಿತೋಯೇವ, ನಗರಂ ಪನ ವಿಜಹತಿ. ಯದಾ ನಗರಂ ಪಾಚೀನತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ವಿಹಾರೋ ಪಚ್ಛಿಮತೋ; ಯದಾ ನಗರಂ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ತದಾ ವಿಹಾರೋ ಉತ್ತರತೋ. ಯದಾ ನಗರಂ ಪಚ್ಛಿಮತೋ, ತದಾ ವಿಹಾರೋ ಪಾಚೀನತೋ; ಯದಾ ನಗರಂ ಉತ್ತರತೋ, ತದಾ ವಿಹಾರೋ ದಕ್ಖಿಣತೋ. ಇದಾನಿ ಪನ ನಗರಂ ಉತ್ತರತೋ, ವಿಹಾರೋ ದಕ್ಖಿಣತೋ.

ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಯುವೇಮತ್ತಂ, ಪಮಾಣವೇಮತ್ತಂ, ಕುಲವೇಮತ್ತಂ, ಪಧಾನವೇಮತ್ತಂ, ರಸ್ಮಿವೇಮತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ವೇಮತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಆಯುವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ಕೇಚಿ ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ. ತಥಾ ಹಿ ದೀಪಙ್ಕರಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ.

ಪಮಾಣವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ಕೇಚಿ ದೀಘಾ ಹೋನ್ತಿ ಕೇಚಿ ರಸ್ಸಾ. ತಥಾ ಹಿ ದೀಪಙ್ಕರೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ, ಸುಮನೋ ನವುತಿಹತ್ಥೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೋ.

ಕುಲವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ಕೇಚಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ. ಪಧಾನವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಧಾನಂ ಇತ್ತರಕಾಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ. ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅದ್ಧನಿಯಂ, ಯಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ.

ರಸ್ಮಿವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸರೀರರಸ್ಮಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಪ್ಪಮಾಣಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಸಮನ್ತಾ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಾ. ತತ್ರ ರಸ್ಮಿವೇಮತ್ತಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ, ಯೋ ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ತಕಂ ಸರೀರಪ್ಪಭಾ ಫರತಿ. ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ ನಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಫರತೂತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇಸು ಪನ ಕಸ್ಸಚಿ ವೇಮತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಅಪರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಭಗವತೋ ಸಹಜಾತಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ನಕ್ಖತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ದೀಪೇಸುಂ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕಿರ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಛನ್ನೋ, ಕಣ್ಟಕೋ, ನಿಧಿಕುಮ್ಭೋ, ಮಹಾಬೋಧಿ, ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಸಹಜಾತಾನಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಚ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇನೇವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ, ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ವಿಸಾಖಾನಕ್ಖತ್ತೇನ ಜಾತೋ ಚ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಚ. ಮಾಘನಕ್ಖತ್ತೇನಸ್ಸ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚ ಅಹೋಸಿ, ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ, ಅಸ್ಸಯುಜನಕ್ಖತ್ತೇನ ದೇವೋರೋಹನನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ.

೧೩. ಇದಾನಿ ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿಆದೀಸು ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ನಾಮ ಅಯಂ ಗತಿ, ಯದಿದಂ ಚುತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆರೋಹನಂ. ಯಂ ಪನ ಇದಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಾಮುಖಂ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಚುತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಅತಿಗರುಕಂ. ಆಕಾಸೇ ಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಭಗವಾ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಅತಿವಿಮ್ಹಯಜಾತಾ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ,’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಅಪರಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ತಥಾಗತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಯೋ ನಾಮ ತಥಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ ಮಾನೋ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಕಿಲೇಸಾ. ಛಿನ್ನವಟುಮೇತಿ ಏತ್ಥ ವಟುಮನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಪರಿಯಾದಿನ್ನಸಬ್ಬಕಮ್ಮವಟ್ಟೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ವೀತಿವತ್ತೇ. ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಯತ್ರಾತಿ ನಿಪಾತವಸೇನ ಅನಾಗತವಚನಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತೀತವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ತೇ ಬುದ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರಿ, ನ ಇದಾನಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂಸೀಲಾತಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇನ ಫಲಸೀಲೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲೇನ ಏವಂಸೀಲಾ. ಏವಂಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸಮಾಧಿನಾ, ಏವಂಸಮಾಧಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂಪಞ್ಞಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾದಿವಸೇನೇವ ಏವಂಪಞ್ಞಾ. ಏವಂವಿಹಾರೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರೋ ಗಹಿತೋವ ಪುನ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚೇ; ನ ಇದಂ ಗಹಿತಮೇವ, ಇದಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೀ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂವಿಮುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿ, ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿ, ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ವಿಮುತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಯಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇಹಿ ನೀವರಣಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಕಾ ಸತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಙ್ಗವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಹಿ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಸಯಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಅಪಗತತ್ತಾ ದೂರೇ ಠಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇತಿ ಇಮಾಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಮುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ – ‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೧೪. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಏಕೀಭಾವಾ ವುಟ್ಠಿತೋ.

೧೬. ‘‘ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ? ಇದಞ್ಹಿ ಸುತ್ತಂ – ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸೇವೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ದೇವತಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸು’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಆಬದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ದೇವತಾರೋಚನಪದಂ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಚಾರಿಕಕೋಲಾಹಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಚಾರೇಸ್ಸತಿ. ಧಮ್ಮಧಾತುಪದಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪನ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ. ತತ್ಥ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾತಿಆದೀನಿ ಏಕಾದಸಪದಾನಿ ನಿದಾನಕಣ್ಡೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಧಮ್ಮತಾವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿಆದೀಸು ಪನ ವಿಪಸ್ಸೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿವಿಧೇ ಅತ್ಥೇ ಪಸ್ಸನಕುಸಲತಾಯ ಲದ್ಧಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಸತ್ತೋ ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತೋ. ಬೋಧಿಸಙ್ಖಾತೇಸು ವಾ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಸತ್ತೋ ಆಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗಮಾನಸೋತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಸತೋತಿ ಸತಿಯೇವ. ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಞಾಣಂ. ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಕ್ಕಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚಸ್ಸ ಓಕ್ಕನ್ತಭಾವೋ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಓಕ್ಕಮನಕ್ಕಮೋ. ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಆರೂಳ್ಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –

ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಸಮತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ, ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಬುದ್ಧಚರಿಯಾನಂ ಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸದಿಸೇ ತತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠತ್ವಾ, ಸತ್ತ ಮಹಾದಾನಾನಿ ದತ್ವಾ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ, ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ, ದುತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಞ್ಞದಾ ಪನ ದೀಘಾಯುಕದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ನ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಪಾರಮೀನಂ ದುಪ್ಪೂರಣೀಯತ್ತಾ. ತೇ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಪಥೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಪಾರಮೀನಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಪನ ಯಥಾ ಇದಾನಿ ಏಕೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಉಪನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪೂರಿತತ್ತಾ ತದಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ದೇವತಾನಂ ಪನ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗಣನಾವಸೇನ ಇದಾನಿ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಚುತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ಮಾಲಾ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ, ವತ್ಥಾನಿ ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕಾಯೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ದೇವೋ ದೇವಾಸನೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ. ತತ್ಥ ಮಾಲಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಪಿಳನ್ಧನಮಾಲಾ, ತಾ ಕಿರ ಸಟ್ಠಿಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾ ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಅಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ತದಾ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ. ವತ್ಥೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಕಾಲಂ ದೇವಾನಂ ನೇವ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸರೀರಾ ಬಿನ್ದುಬಿನ್ದುವಸೇನ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಚ ಕಾಲಂ ತೇಸಂ ಸರೀರೇ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಪಾಲಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿವಣ್ಣತಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ದೇವಧೀತಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ದೇವಪುತ್ತಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ಮರಣಕಾಲೇ ಪನ ತೇಸಂ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಚ ತೇಸಂ ಕಾಲಂ ದೇವಲೋಕೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮರಣಕಾಲೇ ಪನ ನಿಸ್ಸಸನ್ತಿ ವಿಜಮ್ಭನ್ತಿ, ಸಕೇ ಆಸನೇ ನಾಭಿರಮನ್ತಿ.

ಇಮಾನಿ ಪನ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂಯೇವ ಉಕ್ಕಾಪಾತಭೂಮಿಚಾಲಚನ್ದಗ್ಗಾಹಾದೀನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ; ಏವಂ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವತಾನಂಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ. ಯಥಾ ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕಾದಯೋವ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇ; ಏವಂ ತಾನಿಪಿ ನ ಸಬ್ಬದೇವತಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಏವ ಪನ ಜಾನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಮನ್ದೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದೇವಪುತ್ತಾ, ತೇ ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು – ‘‘ಇದಾನಿ ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ’’ ಭಾಯನ್ತಿ. ಯೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ, ತೇ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ದಾನಂ, ರಕ್ಖಿತಂ ಸೀಲಂ, ಭಾವಿತಂ ಭಾವನಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪರಿ ದೇವಲೋಕೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಭಾಯನ್ತಿ. ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಾನಿ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಭಾಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಾರಿಸ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಮಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇಹಿ ಪೂರಿತಾ, ಲೋಕನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇಹಿ ಪೂರಿತಾ. ಸೋ ವೋ, ಇದಾನಿ ಕಾಲೋ, ಮಾರಿಸ, ಬುದ್ಧತ್ತಾಯ, ಸಮಯೋ, ಮಾರಿಸ, ಬುದ್ಧತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಯಾಚನ್ತಿ.

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅದತ್ವಾವ ಕಾಲದೀಪದೇಸಕುಲಜನೇತ್ತಿಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ನಾಮ ವಿಲೋಕೇಸಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೋ ನು ಖೋ, ನ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾಲಂ ವಿಲೋಕೇಸಿ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ ತಿಲಕ್ಖಣಮುತ್ತಾ ನತ್ಥಿ. ತೇ ತೇಸಂ – ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ – ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ನೇವ ಸೋತುಂ, ನ ಸದ್ದಹಿತುಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತತೋ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಕಾಲೋ. ವಸ್ಸಸತತೋ ಊನಆಯುಕಾಲೋಪಿ ಕಾಲೋ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ದಿನ್ನೋ ಓವಾದೋ ಓವಾದಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಉದಕೇ ದಣ್ಡರಾಜಿ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಅಕಾಲೋವ. ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ, ವಸ್ಸಸತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ, ತದಾ ಚ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ – ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬಕಾಲೋ’’ತಿ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ ದೀಪಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಪರಿವಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ದೀಪೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಬುದ್ಧಾ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ದೀಪಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ – ‘‘ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ನಾಮ ಮಹಾ, ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋ, ಕತರಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಪದೇಸೇ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ದೇಸಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ಪಸ್ಸಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ ನಾಮ – ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ನಯೇನ ವಿನಯೇ ವುತ್ತೋವ. ಸೋ ಆಯಾಮತೋ ತೀಣಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತಾನೀತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದೇಸೇ ಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚೇತ್ಥ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ, ತತ್ಥ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತೋ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಲೋಕಸಮ್ಮತೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಚ ಖತ್ತಿಯಕುಲಂ ಲೋಕಸಮ್ಮತಂ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ಮೇ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ ಮಾತರಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಮಾತಾ ನಾಮ ಲೋಲಾ ಸುರಾಧುತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ, ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಖಣ್ಡಪಞ್ಚಸೀಲಾ ಹೋತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಈದಿಸಾ, ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಕಿತ್ತಕಂ ಪನಸ್ಸಾ ಆಯೂ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ದಸನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸಿ.

ಇತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲೋ, ಮೇ ಮಾರಿಸಾ, ಬುದ್ಧಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ದೇವತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಾ ದೇವತಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತುಸಿತದೇವತಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ತುಸಿತಪುರೇ ನನ್ದನವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಬ್ಬದೇವಲೋಕೇಸು ಹಿ ನನ್ದನವನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತತ್ರ ನಂ ದೇವತಾ ಇತೋ ಚುತೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛಾತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕುಸಲಕಮ್ಮೋಕಾಸಂ ಸಾರಯಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ದೇವತಾಹಿ ಕುಸಲಂ ಸಾರಯಮಾನಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೋಯೇವ ಚವಿ.

ಏವಂ ಚುತೋ ಚ ‘ಚವಾಮೀ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಮೇವ ನ ಜಾನಾತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಜಾನಾತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ – ‘‘ಆವಜ್ಜನಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ದುತಿಯತತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ಏವ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಿಪಿಟಕಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸದಿಸಾ, ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಪನ ತೇಸಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಚುತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ‘ಚವಾಮೀ’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಹಿತಾ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋ ಪನ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸಙ್ಖಾರಿಕಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸದಿಸಮಹಾವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಣ್ಹಿ. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನಾತಿ ಆಹ. ಯಥಾ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇನೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ.

ತದಾ ಕಿರ ಪುರೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತಸುರಾಪಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದಿವಿಭೂತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಾತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನಾ ಇದಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಯನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹಂ ನೇತ್ವಾ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ, ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ರಜತಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚೀನತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇತವರವಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ, ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ರಜತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ’’.

ಅಥ ಪಬುದ್ಧಾ ದೇವೀ ತಂ ಸುಪಿನಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಚತುಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಾಮೋಕ್ಖೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಾಯ ಲಾಜಾದೀಹಿ ಕತಮಙ್ಗಲಸಕ್ಕಾರಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಮಹಾರಹಾನಿ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಕರಾಭಿಸಙ್ಖತಸ್ಸ ವರಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣರಜತಪಾತಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಪಾತೀಹೇವ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಅಹತವತ್ಥಕಪಿಲಗಾವೀದಾನಾದೀಹಿ ನೇಸಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸಬ್ಬಕಾಮಸನ್ತಪ್ಪಿತಾನಂ ತಂ ಸುಪಿನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಿಯಾ ತೇ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುರಿಸಗಬ್ಭೋ ನ ಇತ್ಥಿಗಬ್ಭೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ಸಚೇ ಅಗಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕೇ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ತಾವ – ‘‘ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ.

ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಓಕ್ಕಮನೇ ಧಮ್ಮತಾ, ಅಯಂ ಸಭಾವೋ, ಅಯಂ ನಿಯಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಯಾಮೋ ಚ ನಾಮೇಸ ಕಮ್ಮನಿಯಾಮೋ, ಉತುನಿಯಾಮೋ, ಬೀಜನಿಯಾಮೋ, ಚಿತ್ತನಿಯಾಮೋ, ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೪೯೮).

ತತ್ಥ ಕುಸಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕದಾನಂ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠವಿಪಾಕದಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಕಮ್ಮನಿಯಾಮೋ. ತಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ – ‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೧೨೭) ಗಾಥಾಯ ವತ್ಥೂನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ. ಅಪಿಚ ಏಕಾ ಕಿರ ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡಿತ್ವಾ ಉಬ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮರಿತುಕಾಮಾ ರಜ್ಜುಪಾಸೇ ಗೀವಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ವಾಸಿಂ ನಿಸೇನ್ತೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ರಜ್ಜುಂ ಛಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ – ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಉಪಧಾವಿ. ರಜ್ಜು ಆಸೀವಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿ. ಇತರಾ ತತ್ಥೇವ ಮರಿ. ಏವಮಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ವತ್ಥೂನಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಿ.

ತೇಸು ತೇಸು ಜನಪದೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಗಹಣಾದೀನಿ, ವಾತಸ್ಸ ವಾಯನಂ ಅವಾಯನಂ, ಆತಪಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತಾ ಮನ್ದತಾ, ದೇವಸ್ಸ ವಸ್ಸನಂ ಅವಸ್ಸನಂ, ಪದುಮಾನಂ ದಿವಾ ವಿಕಸನಂ ರತ್ತಿಂ ಮಿಲಾಯನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಉತುನಿಯಾಮೋ.

ಯಂ ಪನೇತಂ ಸಾಲಿಬೀಜತೋ ಸಾಲಿಫಲಮೇವ, ಮಧುರತೋ ಮಧುರಸಂಯೇವ, ತಿತ್ತತೋ ತಿತ್ತರಸಂಯೇವ ಫಲಂ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಬೀಜನಿಯಾಮೋ.

ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏವಂ ಯದೇತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಅನನ್ತರಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದೀನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತನಿಯಾಮೋ.

ಯಾ ಪನೇಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಓಕ್ಕಮನಾದೀಸು ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೋ ನಾಮ. ತೇಸು ಇಧ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಮಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ.

೧೮. ತತ್ಥ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಹೋತಿ, ನ ಓಕ್ಕಮಮಾನೇ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪಮಾಣೋ, ವಿಪುಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಳಾರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉಳಾರಾನಿ ಉಳಾರಾನಿ ಖಾದನೀಯಾನಿ ಖಾದನ್ತೀತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೯) ಹಿ ಮಧುರಂ ಉಳಾರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಳಾರಾಯ ಖಲು ಭವಂ ವಚ್ಛಾಯನೋ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಾಯ ಪಸಂಸತೀತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೮) ಸೇಟ್ಠಂ ಉಳಾರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ವಿಪುಲಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇವಾನಂ ಅಯಮಾನುಭಾವೋ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಸ್ಸ ಪಭಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾನಿ ಫರತಿ, ತಥಾ ಸರೀರಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ, ತಥಾ ವಿಮಾನಸ್ಸ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಲೋಕನ್ತರಿಕಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಏಕೇಕೋ ಲೋಕನ್ತರಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಕಟಚಕ್ಕಾನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಪಿತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಓಕಾಸೋ ವಿಯ. ಸೋ ಪನ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೋ ಪರಿಮಾಣತೋ ಅಟ್ಠಯೋಜನಸಹಸ್ಸೋ ಹೋತಿ. ಅಘಾತಿ ನಿಚ್ಚವಿವಟಾ. ಅಸಂವುತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ. ಅನ್ಧಕಾರಾತಿ ತಮಭೂತಾ. ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣತೋ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣತಿಮಿಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಜಾಯತಿ. ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಕಿರ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ. ಏಕೇಕಾಯ ದಿಸಾಯ ನವ ನವ ಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ. ಆಭಾಯ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಕಿರ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇನ ವಿಚರನ್ತಿ, ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ತತ್ಥ ಆಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ.

ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಯೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಲೋಕನ್ತರಿಕಮಹಾನಿರಯೇ ಸತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಕಿಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ಭಾರಿಯಂ ದಾರುಣಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಅಪರಾಧಂ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಾಣವಧಾದಿಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಅಭಯಚೋರನಾಗಚೋರಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇಸಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ತಿಗಾವುತಿಕೋ ಹೋತಿ, ವಗ್ಗುಲೀನಂ ವಿಯ ದೀಘನಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ರುಕ್ಖೇ ವಗ್ಗುಲಿಯೋ ವಿಯ ನಖೇಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತೇ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ಯದಾ ಸಂಸಪ್ಪನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತತ್ಥ ವಾವಟಾ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲೋಕಸನ್ಧಾರಕಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ವಾತೇ ಪಹರನ್ತೇಪಿ ಮಧುಕಫಲಾನಿ ವಿಯ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ಪತಿತಮತ್ತಾವ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ ಭೋ ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾತಿ ಭೋ ಯಥಾ ಮಯಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಾಮ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇ ಕಿರ ಸತ್ತಾಪಿ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಮನುಭವನತ್ಥಾಯ ಇಧೂಪಪನ್ನಾತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಓಭಾಸೋ ಏಕಯಾಗುಪಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾಟಮತ್ತಮೇವ ವಿಜ್ಜೋಭಾಸೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತಾನಂಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ಸಙ್ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಕಮ್ಪತಿ. ಇತರದ್ವಯಂ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪುನ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚಾತಿಆದಿ ನಿಗಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೧೯. ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾ ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ರಕ್ಖಾಯ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ಇತರೇ ಗಬ್ಭದ್ವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವರುದ್ಧಕೇ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಾದಿಯಕ್ಖಗಣೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಪನಾಯಂ ರಕ್ಖಾ? ನನು ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಕಲಲಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮಾರಾ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಯಾ ವಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತರಾವ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯುಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಭಗವತಾ ರುಹಿರುಪ್ಪಾದವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರುಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ. ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ಗಚ್ಛಥ, ತುಮ್ಹೇ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾವಿಹಾರಂ, ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ ತಥಾಗತಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೪೧). ಏವಮೇವ, ತೇನ ಪರುಪಕ್ಕಮೇನ ನ ತೇಸಂ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಅಮನುಸ್ಸಾ ವಿರೂಪಾ ದುದ್ದಸಿಕಾ ಭೇರವರೂಪಾ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ, ಯೇಸಂ ರೂಪಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಸದ್ದಂ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಭಯಂ ವಾ ಸನ್ತಾಸೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ನಿವಾರಣತ್ಥಾಯ ರಕ್ಖಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಅಪಿಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಸಞ್ಜಾತಗಾರವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾರವಚೋದಿತಾಪಿ ತೇ ಏವಮಕಂಸು.

ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ನ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ? ನಹಾನಮಣ್ಡನಭೋಜನಾದಿಸರೀರಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ನ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವರಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಮನುಸ್ಸದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಹೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಚೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ನ ಭಾಯತಿ, ಪಕತಿಅನ್ತೇಪುರಪಾಲಕೇಸು ವಿಯ ಅಸ್ಸಾ ಏತೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೨೦. ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವತೀತಿ ಸಭಾವೇನೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿರ ಬುದ್ಧೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಕಾಲದೇವಿಲಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಪನ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಮಾನಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಹಿತಸೀಲಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಕರಣಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಯಮೇವ ಸೀಲಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೧. ಪುರಿಸೇಸೂತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೇಸುಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುರೂಪಂ ಪನ ಕುಸಲಾ ಸಿಪ್ಪಿಕಾ ಪೋತ್ಥಕಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ರಾಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಸಚೇ ಪನ ತಂ ರತ್ತಚಿತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪಾದಾ ನ ವಹನ್ತಿ, ದಿಬ್ಬಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ಬಜ್ಝನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೨೨. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಞ್ಹಿತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವತ್ಥುಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ಇಧ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತದಾ ಕಿರ ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪೋ ಪುತ್ತೋ ಕುಚ್ಛಿಂ ಉಪಪನ್ನೋತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ರಾಜಾನೋ ಮಹಗ್ಘಆಭರಣತೂರಿಯಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣವತ್ಥುಭೂತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಚ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ.

೨೩. ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗಬ್ಭಭಾರೇನ ಕಿಲಮನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಉದ್ಧುಮಾತತಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸಾ ಕೋಚಿ ಕಿಲಮಥೋ ನಾಹೋಸಿ. ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತನ್ತಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತಂ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಲಲಾದಿಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯಭಾವಂ ಉಪಗತಂಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಪಸ್ಸತಿ? ಸುಖವಾಸತ್ಥಂಯೇವ. ಯಥೇವ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಪನ್ನಾ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ – ‘‘ಹತ್ಥಂ ವಾಸ್ಸ ಪಾದಂ ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಣ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುಖವಾಸತ್ಥಂ ಪುತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಯಂ ತಂ ಮಾತು ಉಟ್ಠಾನಗಮನಪರಿವತ್ತನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಉಣ್ಹಸೀತಲೋಣಿಕತಿತ್ತಕಕಟುಕಾಹಾರಅಜ್ಝೋಹರಣಕಾಲೇಸು ಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ತಂ ಪುತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸುಖವಾಸತ್ಥಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತಾ ಪಕ್ಕಾಸಯಂ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆಮಾಸಯಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದರಪಟಲಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಡಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ದ್ವೀಸು ಮುಟ್ಠೀಸು ಹನುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ರುಕ್ಖಸುಸಿರೇ ಮಕ್ಕಟಾ ವಿಯ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಡಕಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದತಿ. ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಂ ಪನಸ್ಸಾ ವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತಿ, ಸುದ್ಧೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸುಖುಮಚ್ಛವಿಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಥ ನಂ ಕುಚ್ಛಿತಚೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಓಲೋಕೇನ್ತಿಯಾ ಬಹಿಠಿತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತೋ ಮಾತರಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ನ ಹಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೨೪. ಕಾಲಙ್ಕರೋತೀತಿ ನ ವಿಜಾತಭಾವಪಚ್ಚಯಾ, ಆಯುಪರಿಕ್ಖಯೇನೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವಸಿತಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಚೇತಿಯಕುಟಿಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತುನ್ತಿ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀತಿ? ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ. ಪಠಮವಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ತದಾ ಸಞ್ಜಾತಗಬ್ಭಾ ಇತ್ಥೀ ಗಬ್ಭಂ ಅನುರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ತತಿಯೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ಥು ವಿಸದಂ ಹೋತಿ, ವಿಸದೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತದಾರಕಾ ಅರೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಪಠಮವಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ತತಿಯೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ.

೨೫. ನವ ವಾ ದಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಸತ್ತ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಏಕಾದಸ ವಾ ದ್ವಾದಸ ವಾತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಮಾಸಜಾತೋ ಜೀವತಿ, ಸೀತುಣ್ಹಕ್ಖಮೋ ಪನ ನ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಾಸಜಾತೋ ನ ಜೀವತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಜೀವನ್ತಿ.

೨೭. ದೇವಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಕಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ? ‘‘ಸೂತಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏಕೇ. ತಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ‘ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಕ್ಖಿಸದಿಸಂ ದುಕೂಲಪಟಂ ಯಾವ ಪಾದನ್ತಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸಲ್ಲಹುಕಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಧಮಕರಣತೋ ಉದಕನಿಕ್ಖಮನಸದಿಸಂ. ಅಥ ತೇ ಪಕತಿಬ್ರಹ್ಮವೇಸೇನೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ’. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದೇವಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೨೮. ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಮಹೇಸಕ್ಖೋತಿ ಮಹಾತೇಜೋ ಮಹಾಯಸೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ.

೨೯. ವಿಸದೋವ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗೇ ಲಗ್ಗನ್ತಾ ಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಲಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಉದೇನಾತಿ ಉದಕೇನ. ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಜವಾತೇಹಿ ಉದ್ಧಂಪಾದಾ ಅಧೋಸಿರಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸತಪೋರಿಸಂ ನರಕಪಪಾತಂ ಪತನ್ತಾ ವಿಯ, ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾ ಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ನಾನಾಅಸುಚಿಮಕ್ಖಿತಾವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಉದ್ಧಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ಓತರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ, ನಿಸ್ಸೇಣಿತೋ ಓತರನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಚ ದ್ವೇ ಹತ್ಥೇ ಚ ದ್ವೇ ಪಾದೇ ಚ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸಮ್ಭವೇನ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಅಮಕ್ಖಿತೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ.

ಉದಕಸ್ಸ ಧಾರಾತಿ ಉದಕವಟ್ಟಿಯೋ. ತಾಸು ಸೀತಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತತಿ ಉಣ್ಹಾ ರಜತಕಟಾಹೇ. ಇದಞ್ಚ ಪಥವಿತಲೇ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ತೇಸಂ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಉದಕಞ್ಚೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಕೀಳಾಉದಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸುವಣ್ಣರಜತಘಟೇಹಿ ಆಹರಿಯಮಾನಉದಕಸ್ಸ ಚೇವ ಹಂಸವತ್ತಕಾದಿಪೋಕ್ಖರಣೀಗತಸ್ಸ ಚ ಉದಕಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ.

೩೧. ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋತಿ ಮುಹುತ್ತಜಾತೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋ ವಿಯ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತಞ್ಹಿ ನಂ ಪಠಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಸೇತಮ್ಹಿ ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇತಿ ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನಮ್ಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಛತ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಾನಿ ಖಗ್ಗಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿಪಿ ಆಗತಾನೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ರಾಜಗಮನೇ ರಾಜಾ ವಿಯ ಛತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತೇಸು ಛತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಛತ್ತಗ್ಗಾಹಕೋ. ತಥಾ ಖಗ್ಗತಾಲವಣ್ಟಮೋರಹತ್ಥಕವಾಳಬೀಜನೀಉಣ್ಹೀಸಮತ್ತಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ತೇಸಂ ಗಾಹಕಾ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಿರ ತಾನಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪಾ ದೇವತಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –

‘‘ಅನೇಕಸಾಖಞ್ಚ ಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲಂ,

ಛತ್ತಂ ಮರೂ ಧಾರಯುಮನ್ತಲಿಕ್ಖೇ;

ಸುವಣ್ಣದಣ್ಡಾ ವಿಪತನ್ತಿ ಚಾಮರಾ,

ನ ದಿಸ್ಸರೇ ಚಾಮರಛತ್ತಗಾಹಕಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೬೯೩);

ಸಬ್ಬಾ ಚ ದಿಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೂಪರಿ ಠಿತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ಬದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಖೋ ಪನೇವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಠವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅನೇಕಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಮಾನಾ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸ, ಇಧ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಏವಂ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಅನುದಿಸಾ, ಹೇಟ್ಠಾ, ಉಪರೀತಿ ದಸ ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ’’ತಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಸಭಿನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ. ಅಗ್ಗೋತಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಪಠಮೋ. ಇತರಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖಭಾವೋ ಮಹಾಜನಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸತ್ತಪದಗಮನಂ ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತಧಾರಣಂ ವಿಮುತ್ತಿವರಛತ್ತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಚರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಬ್ಬದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಂ ಅನಾವರಣಞಾಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಆಸಭಿವಾಚಾಭಾಸನಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ‘‘ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇ ವಾರಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ, ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ಪನ ನಾಗತೋ, ಆಹರಿತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತದಿವಸೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿ. ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಮ್ಹಿ ದೇವತಾ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಪಠಮಂ ದೇವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ. ತನ್ತಿಬದ್ಧಾ ವೀಣಾ ಚಮ್ಮಬದ್ಧಾ ಭೇರಿಯೋ ಚ ಕೇನಚಿ ಅವಾದಿತಾ ಸಯಮೇವ ವಜ್ಜಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಛಿಜ್ಜಿಂಸು. ಸಬ್ಬರೋಗಾ ವೂಪಸಮಿಂಸು, ಅಮ್ಬಿಲೇನ ಧೋತತಮ್ಬಮಲಂ ವಿಯ ವಿಗಚ್ಛಿಂಸು. ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಜಚ್ಚಬಧಿರಾ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸು. ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಜವಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಜಾತಿಜಳಾನಮ್ಪಿ ಏಳಮೂಗಾನಂ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ವಿದೇಸಪಕ್ಖನ್ದಾ ನಾವಾ ಸುಪಟ್ಟನಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಆಕಾಸಟ್ಠಕಭೂಮಟ್ಠಕರತನಾನಿ ಸಕತೇಜೋಭಾಸಿತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ವೇರಿನೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಲೋಕನ್ತರೇಸು ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ನದೀಸು ಜಲಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ. ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮಧುರಸಂ ಉದಕಂ ಅಹೋಸಿ. ವಾತೋ ನ ವಾಯಿ. ಆಕಾಸಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಗತಾ ಸಕುಣಾ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಗತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಚನ್ದೋ ಅತಿವಿರೋಚಿ. ಸೂರಿಯೋ ನ ಉಣ್ಹೋ, ನ ಸೀತಲೋ, ನಿಮ್ಮಲೋ ಉತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟನಸೇಳನಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾದೀಹಿ ಮಹಾಕೀಳಕಂ ಕೀಳಿಂಸು. ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘೋ ವಸ್ಸಿ. ಮಹಾಜನಂ ನೇವ ಖುದಾ ನ ಪಿಪಾಸಾ ಪೀಳೇಸಿ. ದ್ವಾರಕವಾಟಾನಿ ಸಯಮೇವ ವಿವರಿಂಸು. ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗಾ ರುಕ್ಖಾ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಾ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ರಾಪಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ದೇವತಾನಂ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಕಾಲೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಪಠಮಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಚತುನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ತನ್ತಿಬದ್ಧವೀಣಾನಂ ಸಯಂ ವಜ್ಜನಂ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಚಮ್ಮಬದ್ಧಭೇರೀನಂ ವಜ್ಜನಂ ಮಹತಿಯಾ ಧಮ್ಮಭೇರಿಯಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಛೇದೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರೋಗವಿಗಮೋ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಜಚ್ಚನ್ಧಾನಂ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಬಧಿರಾನಂ ಸದ್ದಸ್ಸವನಂ ದಿಬ್ಬಸೋತಧಾತುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಪೀಠಸಪ್ಪೀನಂ ಜವಸಮ್ಪದಾ ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಜಳಾನಂ ಸತಿಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ವಿದೇಸಪಕ್ಖನ್ದನಾವಾನಂ ಸುಪಟ್ಟನಸಮ್ಪಾಪುಣನಂ ಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ರತನಾನಂ ಸಕತೇಜೋಭಾಸಿತತ್ತಂ ಯಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋಭಾಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ.

ವೇರೀನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಚತುಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಅಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾಯನಂ ಏಕಾದಸಅಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾಯನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಲೋಕನ್ತರಿಕಾಲೋಕೋ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಾಲೋಕದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಮಧುರತಾ ನಿಬ್ಬಾನರಸೇನ ಏಕರಸಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ವಾತಸ್ಸ ಅವಾಯನಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಭಿನ್ದನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಸಕುಣಾನಂ ಪಥವಿಗಮನಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾಣೇಹಿ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಚನ್ದಸ್ಸ ಅತಿವಿರೋಚನಂ ಬಹುಜನಕನ್ತತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸೀತವಿವಜ್ಜನಉತುಸುಖತಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ದೇವತಾನಂ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇಸು ಠತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟನಾದೀಹಿ ಕೀಳನಂ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘವಸ್ಸನಂ ಮಹತೋ ಧಮ್ಮಮೇಘವಸ್ಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಖುದಾಪೀಳನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಕಾಯಗತಾಸತಿಅಮತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಪಿಪಾಸಾಪೀಳನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ಸುಖಿತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ದ್ವಾರಕವಾಟಾನಂ ಸಯಮೇವ ವಿವರಣಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗದ್ವಾರವಿವರಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಗ್ಗಹಣಂ ವಿಮುತ್ತಿಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪುಪ್ಫಿತಸ್ಸ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಭಾರಭರಿತಭಾವಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಿತಾ ಅರಿಯದ್ಧಜಮಾಲಮಾಲಿತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ನಾಮ.

ಏತ್ಥ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಯದಾ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ಪದಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ಅಭಾಸಿ, ತದಾ ಕಿಂ ಪಥವಿಯಾ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಆಕಾಸೇನ; ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ; ಅಚೇಲಕೋ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ; ದಹರೋ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಮಹಲ್ಲಕೋ; ಪಚ್ಛಾಪಿ ಕಿಂ ತಾದಿಸೋವ ಅಹೋಸಿ, ಉದಾಹು ಪುನ ಬಾಲದಾರಕೋ’’ತಿ? ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಹೇಟ್ಠಾಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋವ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಏತ್ಥ ನಿಯತಿಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದವಸೇನ ತಂ ತಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಿ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಾ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಚೇಲಕೋ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ದಹರೋವ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಬಾಲದಾರಕೋವ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಾದಿಸೋ’’ತಿ. ಪರಿಸಾ ಚಸ್ಸ – ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಭೋ ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೋಸಿ. ಲೋಕನ್ತರಿಕವಾರೋ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ.

ಇಮಾ ಚ ಪನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥಿತಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮತಾ ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಣ್ಣನಾ

೩೩. ಅದ್ದಸ ಖೋತಿ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಆನೀತಂ ಅದ್ದಸ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪದೇಸಾದಿವಸೇನ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಗತಿಯೋತಿ ದ್ವೇ ನಿಟ್ಠಾ, ದ್ವೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಗತಿಸದ್ದೋ – ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಗತಿಯೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೩) ಏತ್ಥ ನಿರಯಾದಿಭೇದಾಯ ಸತ್ತೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಗತಿಯಾ ವತ್ತತಿ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾನಂ ನೇವ ಜಾನಾಮಿ ಆಗತಿಂ ವಾ ಗತಿಂ ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೮) ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೯) ಏತ್ಥ ಪಟಿಸ್ಸರಣೇ. ‘‘ಅಪಿ ಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಗತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ, ಜುತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಬಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೩) ಏತ್ಥ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಂ ವತ್ತತಿ. ಸ್ವಾಯಮಿಧಾಪಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಂ ವತ್ತತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನಞ್ಞಾತಿ ಅಞ್ಞಾ ಗತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಗತಿಗಮನವಿರಹಿತೋ. ಧಮ್ಮರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಲದ್ಧರಜ್ಜತ್ತಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಚಾತುರನ್ತೋತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಸಮುದ್ದಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಸಮುದ್ದಾನಂ ವಸೇನ ಚತುರನ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋ. ವಿಜಿತಾವೀತಿ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ. ಜನಪದೋ ಅಸ್ಮಿಂ ಥಾವರಿಯಂ ಥಿರಭಾವಂ ಪತ್ತೋತಿ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ. ಚಣ್ಡಸ್ಸ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಬಲಿದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಲೋಕಂ ಪೀಳಯತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಜ್ಝಿಮಜನಪದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಸಮುದ್ದತೀರಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಅತಿಮುದುಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಚೋರೇಹಿ ಸಾಹಸಿಕಧನವಿಲೋಪಪೀಳಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪಹಾಯ ಜನಪದಮಜ್ಝೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಇತಿ ಏವರೂಪೇ ರಾಜಿನಿ ಜನಪದೋ ಥಿರಭಾವಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕುಮಾರೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೇ ಏತಸ್ಸ ಜನಪದೋ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಯೋಪಟ್ಟೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಥಿರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಂ. ಅಪಿಚ –

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ;

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ’’.

ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಂ ದೇವಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಪೂಜಞ್ಚ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತೀಕತಟ್ಠೇನ ರತನಂ. ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಚ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಧನಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಅಗ್ಘೋ ನತ್ಥಿ, ಇತಿ ಮಹಗ್ಘಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ. ಚಕ್ಕರತನಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲೋಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನರತನೇಹಿ ಅಸದಿಸನ್ತಿ ಅತುಲಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ. ತದೇತಂ ಜಾತಿರೂಪಕುಲಇಸ್ಸರಿಯಾದೀಹಿ ಅನೋಮಸ್ಸ ಉಳಾರಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ. ಯಥಾ ಚಕ್ಕರತನಂ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪೀತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಪರಿವಾರಭಾವೇನ ಚೇವ ಸಬ್ಬಭೋಗೂಪಕರಣಭಾವೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ.

ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಸ್ಸಿಮಾನೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಕರತನನ್ತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ದ್ವೇಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ಸಿರಿವಿಭವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ. ತಥಾ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಸಂಯಾಯನಸಮತ್ಥಂ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ, ತಾದಿಸಮೇವ ಅಸ್ಸರತನಂ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ಮಣಿರತನಂ, ಛಬ್ಬಿಧದೋಸವಿವಜ್ಜಿತಂ ಮನಾಪಚಾರಿ ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಅನ್ತೋಪಥವಿಗತಂ ನಿಧಿಂ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ಗಹಪತಿರತನಂ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಕಲರಜ್ಜಮನುಸಾಸನಸಮತ್ಥಂ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಂ. ಸೂರಾತಿ ಅಭೀರುಕಾ. ವೀರಙ್ಗರೂಪಾತಿ ವೀರಾನಂ ಅಙ್ಗಂ ವೀರಙ್ಗಂ, ವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ವೀರಙ್ಗಂ ರೂಪಮೇತೇಸನ್ತಿ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ, ವೀರಿಯಜಾತಿಕಾ ವೀರಿಯಸಭಾವಾ ವೀರಿಯಮಯಾ ಅಕಿಲಾಸುನೋ ಅಹೇಸುಂ. ದಿವಸಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಝನ್ತಾ ನ ಕಿಲಮನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಂ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ. ಅದಣ್ಡೇನಾತಿ ಯೇ ಕತಾಪರಾಧೇ ಸತ್ತೇ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇ ಧನದಣ್ಡೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಯೇ ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ, ತೇ ಸತ್ಥದಣ್ಡೇನ. ಅಯಂ ಪನ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ದಣ್ಡಂ ಪಹಾಯ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಅಸತ್ಥೇನಾತಿ ಯೇ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾ ಸತ್ಥೇನ ಪರಂ ವಿಹೇಸನ್ತಿ, ತೇ ಸತ್ಥೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಪನ ಸತ್ಥೇನ ಖುದ್ದಮಕ್ಖಿಕಾಯಪಿ ಪಿವನಮತ್ತಂ ಲೋಹಿತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನೇವ – ‘‘ಏಹಿ ಖೋ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿರಾಜೂಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಗಮನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪಥವಿಂ ಅಭಿವಿಜಿನಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ವಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಏಕಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಕಥೇತುಂ ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ಛದನಂ ಆವರಣಂ ವಿವಟಂ ವಿದ್ಧಂಸಿತಂ ವಿವಟಕಂ ಏತೇನಾತಿ ವಿವಟಚ್ಛದೋ. ‘‘ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ.

೩೫. ಏವಂ ದುತಿಯಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಾನಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾದಂ ಠಪೇನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಪಾದತಲಂ ವಾ ಪಣ್ಹಿ ವಾ ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಪಠಮಂ ಫುಸತಿ, ವೇಮಜ್ಝೇ ವಾ ಪನ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ, ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗತಲಾದೀಸು ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋವ ಪಠಮಂ ಉಟ್ಠಹತಿ, ನ ಏವಮಸ್ಸ. ಅಸ್ಸ ಪನ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕತಲಮಿವ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸಕಲಂ ಪಾದತಲಂ ಭೂಮಿಂ ಫುಸತಿ, ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಭೂಮಿತೋ ಉಟ್ಠಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ.

ಚಕ್ಕಾನೀತಿ ದ್ವೀಸು ಪಾದತಲೇಸು ದ್ವೇ ಚಕ್ಕಾನಿ, ತೇಸಂ ಅರಾ ಚ ನೇಮಿ ಚ ನಾಭಿ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಾವ. ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಾನೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತೇಸಂ ಕಿರ ಚಕ್ಕಾನಂ ಪಾದತಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಾಭಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ನಾಭಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ವಟ್ಟಲೇಖಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ನಾಭಿಮುಖಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪನಾಳಿಮುಖಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅರಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅರೇಸು ವಟ್ಟಿಲೇಖಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನೇಮಿಮಣಿಕಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ. ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ಪನ ಅನಾಗತೋ, ಸೋ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ಸತ್ತಿ, ಸಿರಿವಚ್ಛೋ, ನನ್ದಿ, ಸೋವತ್ತಿಕೋ, ವಟಂಸಕೋ, ವಡ್ಢಮಾನಕಂ, ಮಚ್ಛಯುಗಳಂ, ಭದ್ದಪೀಠಂ, ಅಙ್ಕುಸಕೋ, ಪಾಸಾದೋ, ತೋರಣಂ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ಖಗ್ಗೋ, ತಾಲವಣ್ಟಂ, ಮೋರಹತ್ಥಕೋ, ವಾಳಬೀಜನೀ, ಉಣ್ಹೀಸಂ, ಮಣಿ, ಪತ್ತೋ, ಸುಮನದಾಮಂ, ನೀಲುಪ್ಪಲಂ, ರತ್ತುಪ್ಪಲಂ, ಸೇತುಪ್ಪಲಂ, ಪದುಮಂ, ಪುಣ್ಡರೀಕಂ, ಪುಣ್ಣಘಟೋ, ಪುಣ್ಣಪಾತಿ, ಸಮುದ್ದೋ, ಚಕ್ಕವಾಳೋ, ಹಿಮವಾ, ಸಿನೇರು, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ, ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾದೀಪಾ, ದ್ವಿಪರಿತ್ತದೀಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಚಕ್ಕಲಕ್ಖಣಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರೋ.

ಆಯತಪಣ್ಹೀತಿ ದೀಘಪಣ್ಹಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣಪಣ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಗ್ಗಪಾದೋ ದೀಘೋ ಹೋತಿ, ಪಣ್ಹಿಮತ್ಥಕೇ ಜಙ್ಘಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಪಣ್ಹಿಂ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಅಗ್ಗಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತತಿಯೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಜಙ್ಘಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಚತುತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಆರಗ್ಗೇನ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಗೇಣ್ಡುಕಸದಿಸಾ ಪಣ್ಹಿ ಹೋತಿ.

ದೀಘಙ್ಗುಲೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಾಚಿ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ದೀಘಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಾಚಿ ರಸ್ಸಾ, ನ ಏವಂ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ದೀಘಾ ಹತ್ಥಪಾದಙ್ಗುಲಿಯೋ ಮೂಲೇ ಥೂಲಾ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ತನುಕಾ, ನಿಯ್ಯಾಸತೇಲೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವಟ್ಟಿತಹರಿತಾಲವಟ್ಟಿಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದೀಘಙ್ಗುಲೀ’’ತಿ.

ಮುದುತಲುನಹತ್ಥಪಾದೋತಿ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೇ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸತವಾರವಿಹತಕಪ್ಪಾಸಪಟಲಂ ವಿಯ ಮುದು. ಯಥಾ ಚ ಇದಾನಿ ಜಾತಮತ್ತಸ್ಸ, ಏವಂ ವುಡ್ಢಕಾಲೇಪಿ ಮುದುತಲುನಾಯೇವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮುದುತಲುನಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮುದುತಲುನಹತ್ಥಪಾದೋ.

ಜಾಲಹತ್ಥಪಾದೋತಿ ನ ಚಮ್ಮೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಅಙ್ಗುಲನ್ತರೋ. ಏದಿಸೋ ಹಿ ಫಣಹತ್ಥಕೋ ಪುರಿಸದೋಸೇನ ಉಪಹತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಪಟಿಲಭತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಚತಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಙ್ಗುಲಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಯೋ ಏಕಪ್ಪಮಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಏಕಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ಯವಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಕುಸಲೇನ ವಡ್ಢಕಿನಾ ಯೋಜಿತಜಾಲವಾತಪಾನಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜಾಲಹತ್ಥಪಾದೋ’’ತಿ.

ಉದ್ಧಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಗೋಪ್ಫಕತ್ತಾ ಉಸ್ಸಙ್ಖಾ ಪಾದಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಸ್ಸಙ್ಖಪಾದೋ. ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇ ಗೋಪ್ಫಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಪಾದಾ ಆಣಿಬದ್ಧಾ ವಿಯ ಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿವಟ್ಟನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪಾದತಲಾನಿಪಿ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಆರುಹಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಗೋಪ್ಫಕಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇನಸ್ಸ ನಾಭಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿಮಕಾಯೋ ನಾವಾಯ ಠಪಿತಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋ ಹೋತಿ, ಅಧೋಕಾಯೋವ ಇಞ್ಜತಿ, ಸುಖೇನ ಪಾದಾ ಪರಿವಟ್ಟನ್ತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಪಚ್ಛತೋಪಿ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸುಪಿ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪಾದತಲಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಹತ್ಥೀನಂ ವಿಯ ಪಚ್ಛತೋಯೇವ.

ಏಣಿಜಙ್ಘೋತಿ ಏಣಿಮಿಗಸದಿಸಜಙ್ಘೋ ಮಂಸುಸ್ಸದೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಜಙ್ಘೋ, ನ ಏಕತೋ ಬದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೋ, ಸಮನ್ತತೋ ಸಮಸಣ್ಠಿತೇನ ಮಂಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಹಿ ಸುವಟ್ಟಿತಾಹಿ ಸಾಲಿಗಬ್ಭಯವಗಬ್ಭಸದಿಸಾಹಿ ಜಙ್ಘಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನೋನಮನ್ತೋತಿ ಅನಮನ್ತೋ, ಏತೇನಸ್ಸ ಅಖುಜ್ಜಅವಾಮನಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ. ಅವಸೇಸಜನಾ ಹಿ ಖುಜ್ಜಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾಮನಾ ವಾ. ಖುಜ್ಜಾನಂ ಉಪರಿಮಕಾಯೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ವಾಮನಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೋ. ತೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅನೋನಮನ್ತಾ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತುಂ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಉಭಯಕಾಯತ್ತಾ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹೋತಿ ಉಸಭವಾರಣಾದೀನಂ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಸದಿಸೇಹಿ ಕೋಸೇಹಿ ಓಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹೋ. ವತ್ಥಗುಯ್ಹನ್ತಿ ವತ್ಥೇನ ಗುಹಿತಬ್ಬಂ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋತಿ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೀಪಿದಾಠಾಯ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಗೇರುಕಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಘನಸುವಣ್ಣರೂಪಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನಸ್ಸ ಘನಸಿನಿದ್ಧಸಣ್ಹಸರೀರತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಛವಿವಣ್ಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಾ ವೇವಚನಮೇತಂ.

ರಜೋಜಲ್ಲನ್ತಿ ರಜೋ ವಾ ಮಲಂ ವಾ. ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತೀತಿ ನ ಲಗ್ಗತಿ ಪದುಮಪಲಾಸತೋ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ವಿವಟ್ಟತಿ. ಹತ್ಥಧೋವನಾದೀನಿ ಪನ ಉತುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಚೇವ ದಾಯಕಾನಂ ಪುಞ್ಞಫಲತ್ಥಾಯ ಚ ಬುದ್ಧಾ ಕರೋನ್ತಿ, ವತ್ತಸೀಸೇನಾಪಿ ಚ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ. ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸನ್ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇತಂ.

ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮೋತಿ ಆವಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉದ್ಧಗ್ಗಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಮುಖಸೋಭಂ ಉಲ್ಲೋಕಯಮಾನಾನಿ ವಿಯ ಠಿತಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮೋ.

ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಉಜುಗತ್ತೋ, ಉಜುಮೇವ ಉಗ್ಗತದೀಘಸರೀರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಖನ್ಧೇ ಕಟಿಯಂ ಜಾಣೂಸೂತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನಮನ್ತಿ, ತೇ ಕಟಿಯಂ ನಮನ್ತಾ ಪಚ್ಛತೋ ನಮನ್ತಿ, ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಪುರತೋ. ದೀಘಸರೀರಾ ಪನ ಏಕೇ ಪಸ್ಸವಙ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೇ ಮುಖಂ ಉನ್ನಮೇತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ಗಣಯನ್ತಾ ವಿಯ ಚರನ್ತಿ, ಏಕೇ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತಾ ಸೂಲಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೇ ಪುರತೋ ಪಬ್ಭಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪವೇಧಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಉಜುಮೇವ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ದೀಘಪ್ಪಮಾಣೋ ದೇವನಗರೇ ಉಸ್ಸಿತಸುವಣ್ಣತೋರಣಂ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚೇತಂ, ಏವಂ ಯಂ ಯಂ ಜಾತಮತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಆಯತಿಂ ತಥಾಭಾವಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸತ್ತುಸ್ಸದೋತಿ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಯೋ ದ್ವೇ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ ದ್ವೇ ಅಂಸಕೂಟಾನಿ ಖನ್ಧೋತಿ ಇಮೇಸು ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಮಂಸುಸ್ಸದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತುಸ್ಸದೋ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀಸು ಸಿರಾಜಾಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಂಸಕೂಟಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಟ್ಠಿಕೋಟಿಯೋ. ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪೇತಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಮಹಾಪುರಿಸೋ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪನ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಪರಿಪುಣ್ಣಮಂಸುಸ್ಸದತ್ತಾ ನಿಗೂಳ್ಹಸಿರಾಜಾಲೇಹಿ ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಸುವಣ್ಣಾಳಿಙ್ಗಸದಿಸೇನ ಖನ್ಧೇನ ಸಿಲಾರೂಪಕಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಚಿತ್ತಕಮ್ಮರೂಪಕಂ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ.

ಸೀಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬದ್ಧಂ ವಿಯ ಕಾಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧಕಾಯೋ. ಸೀಹಸ್ಸ ಹಿ ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯೋವ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಸೀಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬದ್ಧಕಾಯೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಸೋಪಿ ಸೀಹಸ್ಸೇವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿನತುನ್ನತಾದಿವಸೇನ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತವಿಸಣ್ಠಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ದೀಘಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ದೀಘೋ, ರಸ್ಸಥೂಲಕಿಸಪುಥುಲಅನುವಟ್ಟಿತಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ತಥಾವಿಧೋವ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಮನಾಪಿಯೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ದೀಘೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ದೀಘಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ರಸ್ಸೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ರಸ್ಸಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಥೂಲೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಥೂಲಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಕಿಸೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಕಿಸಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪುಥುಲೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪುಥುಲಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ವಟ್ಟೇಹಿ ಸೋಭತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವಟ್ಟಾನಿ ಸಣ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ.

ಇತಿ ನಾನಾಚಿತ್ತೇನ ಪುಞ್ಞಚಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತಿತೋ ದಸಹಿ ಪಾರಮೀಹಿ ಸಜ್ಜಿತೋ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಿನೋ ವಾ ಸಬ್ಬಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ವಾ ಪತಿರೂಪಕಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

ಚಿತನ್ತರಂಸೋತಿ ಅನ್ತರಂಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕೋಟ್ಟಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ತಂ ಚಿತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅನ್ತರಂಸಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚಿತನ್ತರಂಸೋ. ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ತಂ ಠಾನಂ ನಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪಿಟ್ಠಿಕೋಟ್ಟಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಕಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂಸಪಟಲಂ ಯಾವ ಖನ್ಧಾ ಉಗ್ಗಮ್ಮ ಸಮುಸ್ಸಿತಸುವಣ್ಣಫಲಕಂ ವಿಯ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ.

ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋತಿ ನಿಗ್ರೋಧೋ ವಿಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ. ಯಥಾ ಪಞ್ಞಾಸಹತ್ಥತಾಯ ವಾ ಸತಹತ್ಥತಾಯ ವಾ ಸಮಕ್ಖನ್ಧಸಾಖೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ ದೀಘತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಏಕಪ್ಪಮಾಣೋವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕಾಯತೋಪಿ ಬ್ಯಾಮತೋಪಿ ಏಕಪ್ಪಮಾಣೋ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಾಯೋ ದೀಘೋ ವಾ ಹೋತಿ ಬ್ಯಾಮೋ ವಾ, ನ ಏವಂ ವಿಸಮಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಾವತಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ.