ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ದೀಘನಿಕಾಯೇ

ಪಾಥಿಕವಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಪಾಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಸುನಕ್ಖತ್ತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ಮಲ್ಲೇಸು ವಿಹರತೀತಿ ಪಾಥಿಕಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ. ಮಲ್ಲೇಸು ವಿಹರತೀತಿ ಮಲ್ಲಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ‘‘ಮಲ್ಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಲ್ಲೇಸು ಜನಪದೇ. ‘‘ಅನುಪಿಯಂ ನಾಮ ಮಲ್ಲಾನಂ ನಿಗಮೋ’’ತಿ ಅನುಪಿಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಮಲ್ಲಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ಏಕೋ ನಿಗಮೋ, ತಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೇ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನೋಪಿಯನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಪಾವಿಸೀತಿ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಭಗವಾ ಪನ ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಪಾವಿಸೀತಿ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ಕಿಂ, ಯಥಾ ‘‘ಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಅಪತ್ತೋಪಿ ‘‘ಕುಹಿಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗಾಮಂ ಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಗಾಮಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಸೂರಿಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ. ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಗೋ ಖೋ, ನ ತಾವ ಕುಲೇಸು ಯಾಗುಭತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ? ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇಯೇವ ಹಿ ಭಗವಾ ಞಾಣಜಾಲಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಂ ಭಗ್ಗವಗೋತ್ತಂ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಾರಣಂ ಸಮಾಹರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಅಸ್ಸ ಮಯಿ ಪಸಾದಪ್ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಸಫಲಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ ಅತಿಪ್ಪಗೋವ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

೨. ಏತದವೋಚಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾನಥದ್ಧತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಏತಂ ಏತು ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ ಅವೋಚ. ಇಮಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ವಾರಂ, ಅಜ್ಜ ಇಮಂ ಆಗಮನವಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತತ್ಥ ಗತಪುಬ್ಬೋತಿ? ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ, ಲೋಕಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ಪನ ಏವಮಾಹ. ಲೋಕಿಯಾ ಹಿ ಚಿರಸ್ಸಂ ಆಗತಮ್ಪಿ ಅನಾಗತಪುಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮನಾಪಜಾತಿಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಭವಂ ಆಗತೋ, ಚಿರಸ್ಸಂ ಭವಂ ಆಗತೋ, ಕಥಂ ತೇ ಇಧಾಗಮನಮಗ್ಗೋ ಞಾತೋ, ಕಿಂ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ಏವಮಾಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಮಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದದಮಾನೋ ಏವಮಾಹ. ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಲಿಚ್ಛವಿಪುತ್ತೋತಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ನಾಮ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಪುತ್ತೋ. ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೋತಿ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ ದಾನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ನ ದಾನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಅಕ್ಖಾತೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ.

೩. ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಭಗವಾ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಗವತೋ ಅಹಂ ಓವಾದಂ ಪಟಿಕರೋಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ. ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀತಿ ಯಾಚಕೋ ವಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಯಾಚಿತಕೋ ವಾ ಯಾಚಕಂ. ತ್ವಂ ಪನ ನೇವ ಯಾಚಕೋ ನ ಯಾಚಿತಕೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕೋ ಸಮಾನೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ಪಸ್ಸ ತುಚ್ಛಪುರಿಸ. ಯಾವಞ್ಚ ತೇ ಇದಂ ಅಪರದ್ಧನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಇದಂ ತವ ಅಪರದ್ಧಂ, ಯತ್ತಕೋ ತೇ ಅಪರಾಧೋ ತತ್ತಕೋ ದೋಸೋತಿ ಏವಾಹಂ ಭಗ್ಗವ ತಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸಿನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಉತ್ತರಿ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಭೂತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಕತೇ ವಾತಿ ಕತಮ್ಹಿ ವಾ. ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ಸೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಯಥಾ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತಥಾ ಕಾರಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಬ್ಬವಟ್ಟದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತ್ರ ಸುನಕ್ಖತ್ತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತ ಮಯಾ ದೇಸಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತಮಾನೇ ಕಿಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕೋ ತೇನ ಕತೇನ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತೇಪಿ ಅಕತೇಪಿ ಮಮ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ ನತ್ಥಿ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಹಿ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪನತ್ಥಾಯ ಅಹಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇಸಿಂ, ನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸಿ.

೫. ಅಗ್ಗಞ್ಞನ್ತಿ ಲೋಕಪಞ್ಞತ್ತಿಂ. ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಂ ಮರಿಯಾದಂ ನ ತಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ವದತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಅನನ್ತರವಾದಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖೋತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ. ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಕಿರ ‘‘ಭಗವತೋ ಗುಣಂ ಮಕ್ಖೇಸ್ಸಾಮಿ, ‘‘ದೋಸಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ವಿಪ್ಪಲಪಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಿರವೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಸುನಕ್ಖತ್ತ, ಏವಂ ತ್ವಂ ಮಕ್ಖಿಭಾವೇ ಠಿತೋ ಸಯಮೇವ ಗರಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಮಕ್ಖಿಭಾವೇ ಆದೀನವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕಕಾರಣೇನ. ವಜ್ಜಿಗಾಮೇತಿ ವಜ್ಜಿರಾಜಾನಂ ಗಾಮೇ, ವೇಸಾಲೀನಗರೇ ನೋ ವಿಸಹೀತಿ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅವಿಸಹನ್ತೋತಿ ಸೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಸೋ ದಾನಿ ತೇನೇವ ಮುಖೇನ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ಅದ್ಧಾ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋ. ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಸುಬುದ್ಧೋವ, ಧಮ್ಮೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋವ, ಸಙ್ಘೋ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋವ. ಏವಂ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಥೋಮೇನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತುಯ್ಹೇವ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಇತಿ ಖೋ ತೇತಿ ಏವಂ ಖೋ ತೇ, ಸುನಕ್ಖತ್ತ, ವತ್ತಾರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತತೋ ಏವಂ ದೋಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸತ್ಥಾ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣೋ, ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ದೋಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಪುರೇತರಂ ನ ಕಥೇಸೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಲಚ್ಛಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪಕ್ಕಮೇವಾತಿ ಅಪಕ್ಕಮಿಯೇವ, ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಾ ಚುತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ತಂ ಆಪಾಯಿಕೋತಿ ಯಥಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಾರಹೋ ಸತ್ತೋ ಅಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಅಪಕ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೭. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಆಬದ್ಧಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಚ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ.

ತತ್ಥ ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಹಂ. ಸಮಯನ್ತಿ ಸಮಯೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥೂಲೂಸೂತಿ ಥೂಲೂ ನಾಮ ಜನಪದೋ, ತತ್ಥ ವಿಹರಾಮಿ. ಉತ್ತರಕಾ ನಾಮಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಉತ್ತರಕಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಥೂಲೂನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ನಿಗಮೋ, ತಂ ನಿಗಮಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚೇಲೋತಿ ನಗ್ಗೋ. ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯೋತಿ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಪಾದೋ ಖತ್ತಿಯೋ. ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಕುಕ್ಕುರವತೋ ಸುನಖೋ ವಿಯ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಉದ್ಧನನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸುನಖಕಿರಿಯಮೇವ ಕರೋತಿ. ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕೋತಿ ಚತುಸಙ್ಘಟ್ಟಿತೋ ದ್ವೇ ಜಾಣೂನಿ ದ್ವೇ ಚ ಕಪ್ಪರೇ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಛಮಾನಿಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕಿಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಠಪಿತಂ. ಭಕ್ಖಸನ್ತಿ ಭಕ್ಖಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ. ಮುಖೇನೇವಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ಮುಖೇನೇವ ಖಾದತಿ, ಭೋಜನೀಯಮ್ಪಿ ಮುಖೇನೇವ ಭುಞ್ಜತಿ. ಸಾಧುರೂಪೋತಿ ಸುನ್ದರರೂಪೋ. ಅಯಂ ಸಮಣೋತಿ ಅಯಂ ಅರಹತಂ ಸಮಣೋ ಏಕೋತಿ. ತತ್ಥ ವತಾತಿ ಪತ್ಥನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಮಣೇನ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಂ ನ ನಿವಾಸೇತಿ, ‘ಏಸ ಪಪಞ್ಚೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಹರತಿ, ಛಮಾನಿಕಿಣ್ಣಮೇವ ಖಾದತಿ, ಅಯಂ ಸಮಣೋ ನಾಮ. ಮಯಂ ಪನ ಕಿಂ ಸಮಣಾ’’ತಿ? ಏವಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಚರನ್ತೋವ ಇಮಂ ಪಾಪಕಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಪಾಪಜ್ಝಾಸಯೋ, ಕಿಂ ನು ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ಅಥೇವಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಚೇಲಂ ಅರಹಾತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಇಧೇವ ದಾನಾಯಂ ಬಾಲೋ ನಿಗ್ಗಹಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾವ ಏತಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮಾತಿಆದಿವಚನಮವೋಚ. ತತ್ಥ ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮಾತಿ ಗರಹತ್ಥೇ ಪಿಕಾರೋ. ಗರಹನ್ತೋ ಹಿ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯೋ, ಅಹಂ ಸಮಣೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಿಂ ಪನ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಗಾರಯ್ಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ನನು ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಮಚ್ಛರಾಯತೀತಿ ‘‘ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಕಿಂ ಭಗವಾ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛರಾಯತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿ ಅಹಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪಟಿಲಾಭಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ, ಏತದತ್ಥಮೇವ ಮೇ ಬಹೂನಿ ದುಕ್ಕರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛರಾಯಾಮಿ. ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ನ ಅರಹನ್ತಂ ಅರಹಾತಿ, ಅರಹನ್ತೇ ಚ ಅನರಹನ್ತೋತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಯಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಯಂ ಏತಂ ಅಚೇಲಂ ಏವಂ ಮಞ್ಞಸಿ. ಸತ್ತಮಂ ದಿವಸನ್ತಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ. ಅಲಸಕೇನಾತಿ ಅಲಸಕಬ್ಯಾಧಿನಾ. ಕಾಲಙ್ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಉದರೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ.

ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕಾತಿ ತೇಸಂ ಅಸುರಾನಂ ನಾಮಂ. ತೇಸಂ ಕಿರ ತಿಗಾವುತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತೋ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸದಿಸೋ ಕಕ್ಕಟಕಾನಂ ವಿಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮುಖಂ ಸೂಚಿಪಾಸಕಸದಿಸಂ ಮತ್ಥಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತೇನ ಓಣಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕೇತಿ ಬೀರಣತಿಣತ್ಥಮ್ಬೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಸಾನೇ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭಗವತಿ ಏತ್ತಕಂ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೇ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಯೇನ ತ್ವನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ. ಯಸ್ಮಾಪಿ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮತ್ತಂ ಮತ್ತನ್ತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ. ‘‘ಮನ್ತಾ ಮನ್ತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾ ವಚನಂ ಅಸ್ಸ, ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಆಹ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಚೇಲೋ ಸುನಖೋ ವಿಯ ಉದ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪನ್ನೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಂ ಕಥೇಸಿ ‘‘ಸಮಣೋ ನಾಮ ಗೋತಮೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವೇರೀ ವಿಸಭಾಗೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಂ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕಾ ವಿಯ ಜಾತಾ. ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅಮ್ಹೇ, ಏವಂ ವಾಚಂ ವದೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ. ವೇರಿನೋ ಪನ ಕಥಾ ನಾಮ ತಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಅಹಮೇತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನದೇವ ನಿಪಜ್ಜಿ.

೮. ಏಕದ್ವೀಹಿಕಾಯಾತಿ ಏಕಂ ದ್ವೇತಿ ವತ್ವಾ ಗಣೇಸಿ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಸದ್ದಹಮಾನೋ ಕೋಚಿ ಗಣೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಗಣೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಞ್ಚ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕೋ ದಿವಸೋ ಅತೀತೋ, ದ್ವೇ ದಿವಸಾ ಅತೀತಾತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ತಮಂ ದಿವಸನ್ತಿ ಸೋ ಕಿರ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಏಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಗೇಹಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಫಾಸು ನು ಖೋ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಸೂಕರಮಂಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಮಾದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರತೋ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಚೇಲೋ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಥಾ ತಚ್ಛಾ ವಾ ಅತಚ್ಛಾ ವಾ ಹೋತು, ಆಹಾರಂ ಪನ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಹಿತಸ್ಸ ಮೇ ಮರಣಮ್ಪಿ ಸುಮರಣ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಹತ್ಥೇ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಲಸಕೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಸೋ ‘‘ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಸಕೇನ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಅದ್ವೇಜ್ಝವಚನಾ ಹಿ ತಥಾಗತಾತಿ.

ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕೇತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಕಿರ ‘‘ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ದಿವಸಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಇದಂ ತಾವ ಸಚ್ಚಂ ಜಾತಂ, ಇದಾನಿ ನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ಮುಸಾವಾದೇನ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ವಲ್ಲಿಯಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮ, ಏತ್ಥ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ಅಙ್ಗಣಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇ ಕಡ್ಢಮಾನಾ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕಸುಸಾನಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಸಾನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಕಡ್ಢಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ವಲ್ಲಿ ಛಿಜ್ಜಿತ್ಥ, ಪಚ್ಛಾ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ತೇ ತತೋವ ಪಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕೇ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸು’’ನ್ತಿ.

೯. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅವಸೇಸಂ ತಾವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮೇತಿ, ಮತಸ್ಸ ಪನ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಸಚೇ ಕಥೇತಿ, ಸುನ್ದರಂ. ನೋ ಚೇ ಕಥೇತಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಆಕೋಟೇಸೀತಿ ಪಹರಿ. ಜಾನಾಮಿ ಆವುಸೋತಿ ಮತಸರೀರಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇದಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸೀತಿ? ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ. ಭಗವಾ ಕಿರ ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯಂ ಅಸುರಯೋನಿತೋ ಆನೇತ್ವಾ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಕಥಾಪೇಸಿ. ತಮೇವ ವಾ ಸರೀರಂ ಕಥಾಪೇಸಿ, ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ.

೧೦. ತಥೇವ ತಂ ವಿಪಾಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ತಥೇವ, ಉದಾಹು ನೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋ, ತಥೇವ ಸೋ ವಿಪಾಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಿಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಸಮಾನೇತಬ್ಬಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಹೇತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸೋ ತಥೇವ ಮತೋ, ಇದಂ ಪಠಮಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ‘‘ಅಲಸಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಲಸಕೇನೇವ ಮತೋ, ಇದಂ ದುತಿಯಂ. ‘‘ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇದಂ ತತಿಯಂ. ‘‘ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕೇ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡಿತೋ, ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ. ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಕಥೇಸಿಯೇವ, ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ.

ಅಚೇಲಕಳಾರಮಟ್ಟಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೧. ಕಳಾರಮಟ್ಟಕೋತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತಮತ್ತಕೋ. ನಾಮಮೇವ ವಾ ತಸ್ಸೇತಂ. ಲಾಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಲಾಭಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ, ಅಗ್ಗಲಾಭಂ ಪತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಯಸಗ್ಗಂ ಅಗ್ಗಪರಿವಾರಂ ಪತ್ತೋ. ವತಪದಾನೀತಿ ವತಾನಿಯೇವ, ವತಕೋಟ್ಠಾಸಾ ವಾ. ಸಮತ್ತಾನೀತಿ ಗಹಿತಾನಿ. ಸಮಾದಿನ್ನಾನೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ವೇಸಾಲಿನ್ತಿ ವೇಸಾಲಿತೋ ಅವಿದೂರೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ. ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಯಕ್ಖಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೧೨. ಯೇನ ಅಚೇಲಕೋತಿ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಅಚೇಲೋ ಕಳಾರಮಟ್ಟಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛೀತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ನ ಸಮ್ಪಾಯಾಸೀತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಞಾಣಗತಿಯಾ ಪಾಯಾಸಿ, ಅನ್ಧೋ ವಿಯ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪಕ್ಖಲಿ. ನೇವ ಆದಿಂ, ನ ಪರಿಯೋಸಾನಮದ್ದಸ. ಅಥ ವಾ ‘‘ನ ಸಮ್ಪಾಯಾಸೀ’’ತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇಸಿ, ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಸಮ್ಪಾಯನ್ತೋತಿ ಕಬರಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಿಕ್ಖಿತಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠೋಸಿ, ಅನೋಕಾಸೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಚರಸಿ, ಅಪೇಹಿ ಮಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ. ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಕುಪ್ಪನಾಕಾರಂ ಕೋಪಂ, ದುಸ್ಸನಾಕಾರಂ ದೋಸಂ, ಅತುಟ್ಠಾಕಾರಭೂತಂ ದೋಮನಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾಕಟಮಕಾಸಿ. ಆಸಾದಿಮ್ಹಸೇತಿ ಆಸಾದಿಯಿಮ್ಹ ಘಟ್ಟಯಿಮ್ಹ. ಮಾ ವತ ನೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಹೋ ವತ ಮೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಮಂ ವತ ನೋ ಅಹೋಸೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಮನ್ತಿ ಸಾಮಿವಚನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಅಹೋಸಿ ವತ ನು ಮಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಖಮಾಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಞ್ಹಂ ನಾಮ ನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಆಮ ನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛ, ಖಮಾಮಿ ತೇತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

೧೪. ಪರಿಹಿತೋತಿ ಪರಿದಹಿತೋ ನಿವತ್ಥವತ್ಥೋ. ಸಾನುಚಾರಿಕೋತಿ ಅನುಚಾರಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಭರಿಯಾ, ಸಹ ಅನುಚಾರಿಕಾಯ ಸಾನುಚಾರಿಕೋ, ತಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಹಾಯ ಸಭರಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓದನಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಸುರಾಮಂಸತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಓದನಮ್ಪಿ ಕುಮ್ಮಾಸಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ. ಯಸಾ ನಿಹೀನೋತಿ ಯಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ, ತತೋ ಪರಿಹೀನೋ ಹುತ್ವಾ. ‘‘ಕತಂ ಹೋತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಧ ಸತ್ತವತಪದಾತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಸತ್ತ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಚೇಲಪಾಥಿಕಪುತ್ತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋತಿ ಪಾಥಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ. ಞಾಣವಾದೇನಾತಿ ಞಾಣವಾದೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ಉಪಡ್ಢಪಥನ್ತಿ ಯೋಜನಂ ಚೇ, ನೋ ಅನ್ತರೇ ಭವೇಯ್ಯ, ಗೋತಮೋ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ, ಅಹಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಅಡ್ಢಯೋಜನಾದೀಸು. ಏಕಪದವಾರಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಚ್ಛತೋ ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗಚ್ಛತೋ ಪರಾಜಯೋತಿ. ತೇ ತತ್ಥಾತಿ ತೇ ಮಯಂ ತತ್ಥ ಸಮಾಗತಟ್ಠಾನೇ. ತದ್ದಿಗುಣಂ ತದ್ದಿಗುಣಾಹನ್ತಿ ತತೋ ತತೋ ದಿಗುಣಂ ದಿಗುಣಂ ಅಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಕ್ಕುಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಸಂಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ನಗರವಾಸಿನೋಪಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಏವಂ ನ ಗಜ್ಜತಿ, ಅದ್ಧಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಮಕಂಸು.

೧೬. ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಕಿರ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಹೀನದಸ್ಸನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉದಪಾದಿ.

ಸೋ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಕಥೇಮಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಏವಂ ವದಥ, ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ತಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ವಿಜಾನಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಅಞ್ಞತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ. ತಂ ವಾಚನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಹಂ ಅಬುದ್ಧೋವ ಸಮಾನೋ ಬುದ್ಧೋಮ್ಹೀತಿ ವಿಚರಿಂ, ಅಭೂತಂ ಮೇ ಕಥಿತಂ ನಾಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಪಜಹತಿ ನಾಮ. ರಹೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಬುದ್ಧೋವ ಸಮಾನೋ ಬುದ್ಧೋಮ್ಹೀ’ತಿ ವಿಚರಿಂ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಹತಿ ನಾಮ. ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಬುದ್ಧೋವ ಸಮಾನೋ ಬುದ್ಧೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಂ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಹನ್ತೋ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪನ ತಂ ವಾಚಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಪತೇಯ್ಯಾತಿ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತತಾಲಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಗೀವತೋ ಪತೇಯ್ಯ, ಸತ್ತಧಾ ವಾ ಪನ ಫಲೇಯ್ಯ.

೧೭. ರಕ್ಖತೇತನ್ತಿ ರಕ್ಖತು ಏತಂ. ಏಕಂಸೇನಾತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ. ಓಧಾರಿತಾತಿ ಭಾಸಿತಾ. ಅಚೇಲೋ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋತಿ ಏವಂ ಏಕಂಸೇನ ಭಗವತೋ ವಾಚಾಯ ಓಧಾರಿತಾಯ ಸಚೇ ಅಚೇಲೋ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ. ವಿರೂಪರೂಪೇನಾತಿ ವಿಗತರೂಪೇನ ವಿಗಚ್ಛಿತಸಭಾವೇನ ರೂಪೇನ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಂ ಪಹಾಯ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ. ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿವಸೇನ ವಾ ವಿವಿಧರೂಪೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತದಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮುಸಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಭಗವತೋ ತಂ ವಚನಂ ಮುಸಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿರ ಏತಂ ನ ಅಞ್ಞೇನ ಭಗವಾ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಹಿತಪುಬ್ಬೋತಿ.

೧೮. ದ್ವಯಗಾಮಿನೀತಿ ಸರೂಪೇನ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ, ಅತ್ಥೇನ ನತ್ಥಿಭಾವನ್ತಿ ಏವಂ ದ್ವಯಗಾಮಿನೀ. ಅಲಿಕತುಚ್ಛನಿಪ್ಫಲವಾಚಾಯ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

೧೯. ಅಜಿತೋಪಿ ನಾಮ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಸೇನಾಪತೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ? ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನ ಆಹ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಪತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಮಕತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪರೋದಿತ್ಥಾತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವದತಿ? ಅಭಾವಾ. ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋಪಿ ಹಿಸ್ಸ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಅವತ್ವಾ ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦. ಗಹಪತಿನೇಚಯಿಕಾತಿ ಗಹಪತಿ ಮಹಾಸಾಲಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಮಹಾಧನಧಞ್ಞನಿಚಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೇಚಯಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾತಿ ಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಗಣನಾ. ಏವಂ ಮಹತಿಂ ಕಿರ ಪರಿಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ಅಞ್ಞೋ ಸನ್ನಿಪಾತೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇವ ಭಗವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿ.

೨೧. ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರಚಲನಂ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಲೋಮಾನಂ ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ. ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ, ಮಯ್ಹಂ ಖೋ ಪನಬ್ಭನ್ತರೇ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಹೇತು ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ‘ತ್ವಂ ದಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಮಜಾನಿತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಮಲ್ಲೋ ಹುತ್ವಾ ಗಜ್ಜಸೀ’ತಿ ಕಟ್ಠಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸನ್ನಿಪಾತಞ್ಚೇವ ತೇನ ಭಗವತೋ ಚ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಯಂ ವಾ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ವಾ ಲೋಮಹಂಸೋ ವಾ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ತತೋ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ತಿನ್ದುಕಖಾಣುಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ದೂರಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನನ್ತರಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ತತ್ಥಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಅನ್ತನ್ತೇನ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆರಾಮಪಚ್ಚನ್ತೇ ಏಕಂ ಗಹನಟ್ಠಾನಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಬಾಲೋ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾ ನಸ್ಸತು ಬಾಲೋ’’ತಿ ‘‘ನಿಸಿನ್ನಪಾಸಾಣಫಲಕಂ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅಲ್ಲೀನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ತಂ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ಸೋ ಮಹಾಅದ್ದುಬನ್ಧನಬದ್ಧೋ ವಿಯ ಛಿನ್ನಪಾದೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ.

ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಪರಿಸಾ ತಸ್ಸ ಅನುಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಞತ್ವಾ ಆಗತೇನ ಅಞ್ಞತರೇನ ಪುರಿಸೇನ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಂ ಪರಿಯೇಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ತಿನ್ದುಕಖಾಣುಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನೇನ ಅಸ್ಸೋಸಿ.

೨೨. ಸಂಸಪ್ಪತೀತಿ ಓಸೀದತಿ. ತತ್ಥೇವ ಸಞ್ಚರತಿ. ಪಾವಳಾ ವುಚ್ಚತಿ ಆನಿಸದಟ್ಠಿಕಾ.

೨೩. ಪರಾಭೂತರೂಪೋತಿ ಪರಾಜಿತರೂಪೋ, ವಿನಟ್ಠರೂಪೋ ವಾ.

೨೫. ಗೋಯುಗೇಹೀತಿ ಗೋಯುತ್ತೇಹಿ ಸತಮತ್ತೇಹಿ ವಾ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇಹಿ ವಾ ಯುಗೇಹಿ. ಆವಿಞ್ಛೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯಾಮ. ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ ವಾ ಬನ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೨೬. ದಾರುಪತ್ತಿಕನ್ತೇವಾಸೀತಿ ದಾರುಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸೀ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಅಚೇಲೋ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ ಆಸನಾಪಿ ನ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಆಹ. ಹನ್ದಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಪೇಮಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

೨೭. ಸೀಹಸ್ಸಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸೀಹಾ ತಿಣಸೀಹೋ ಚ ಕಾಳಸೀಹೋ ಚ ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ ಚ ಕೇಸರಸೀಹೋ ಚ. ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸೀಹಾನಂ ಕೇಸರಸೀಹೋ ಅಗ್ಗತಂ ಗತೋ, ಸೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮಿಗರಞ್ಞೋತಿ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಾನಂ ರಞ್ಞೋ. ಆಸಯನ್ತಿ ನಿವಾಸಂ. ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಅಭೀತನಾದಂ. ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯನ್ತಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಂ. ವರಂ ವರನ್ತಿ ಉತ್ತಮುತ್ತಮಂ, ಥೂಲಂ ಥೂಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುದುಮಂಸಾನೀತಿ ಮುದೂನಿ ಮಂಸಾನಿ. ‘‘ಮಧುಮಂಸಾನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಮಧುರಮಂಸಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝುಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ. ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾತಿ ಯೇ ದುಬ್ಬಲಾ ಪಾಣಾ, ತೇ ಪಲಾಯನ್ತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೂರಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇನ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ನದಿತ್ವಾ.

೨೮. ವಿಘಾಸಸಂವಡ್ಢೋತಿ ವಿಘಾಸೇನ ಸಂವಡ್ಢೋ, ವಿಘಾಸಂ ಭಕ್ಖಿತಾ ತಿರಿತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋ. ದಿತ್ತೋತಿ ದಪ್ಪಿತೋ ಥೂಲಸರೀರೋ. ಬಲವಾತಿ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅಹೋಸಿ? ಅಸ್ಮಿಮಾನದೋಸೇನ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಸೋ ಸೀಹೋ ಗೋಚರತೋ ನಿವತ್ತಮಾನೋ ತಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಭಯೇನ ಪಲಾಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ವಯಸ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ತಿಟ್ಠ ಕೋ ನಾಮ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಜಮ್ಬುಕೋ ನಾಮಾಹಂ ಸಾಮೀತಿ. ವಯಸ, ಜಮ್ಬುಕ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಸೀಹೋ ಗೋಚರತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಆಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ವಸತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನೇವ ಥೂಲಸರೀರೋ ಮಹಾಖನ್ಧೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಸೀಹೋ ಅವೋಚ – ‘‘ವಯಸ, ಜಮ್ಬುಕ, ಮಮ ವಿಜಮ್ಭನಕಾಲೇ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ‘ವಿರೋಚ ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಕಾಲೇ ತಥಾ ಕರೋತಿ. ತೇನ ಸೀಹಸ್ಸ ಅತಿರೇಕೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಹೋತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಉದಕಸೋಣ್ಡಿಯಂ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಛಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಅತ್ತನೋ ಥೂಲಸರೀರತಞ್ಚೇವ ಮಹಾಖನ್ಧತಞ್ಚ. ದಿಸ್ವಾ ‘ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋಸ್ಮೀ’ತಿ ಮನಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸೀಹೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿ. ತತೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ವಯಸ, ಜಮ್ಬುಕ, ಯುತ್ತಂ ನಾಮ ತವ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪರಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪುರಿಸೋ ನ ಹೋಸಿ, ಸೀಹಸ್ಸಾಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾ ದ್ವೇ ದಾಠಾ ದ್ವೇ ಕಣ್ಣಾ ಏಕಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ, ತವಪಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥೇವ, ಕೇವಲಂ ತವ ಕೇಸರಭಾರಮತ್ತಮೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯತೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ವಡ್ಢಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇನ ಅಸ್ಮಿಮಾನದೋಸೇನ ಏತಂ ‘‘ಕೋ ಚಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಮಞ್ಞಿತಮಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಕೋ ಚಾಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಕೋ, ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಕೋ, ನ ಮೇ ಞಾತಿ, ನ ಸಾಮಿಕೋ, ಕಿಮಹಂ ತಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂಯೇವಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲರವಮೇವ. ಭೇರಣ್ಡಕಂಯೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಿಯಅಮನಾಪಸದ್ದಮೇವ. ಕೇ ಚ ಛವೇ ಸಿಙ್ಗಾಲೇತಿ ಕೋ ಚ ಲಾಮಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ. ಕೇ ಪನ ಸೀಹನಾದೇತಿ ಕೋ ಪನ ಸೀಹನಾದೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಚ ಸೀಹನಾದಸ್ಸ ಚ ಕೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಗತಾಪದಾನೇಸೂತಿ ಸುಗತಲಕ್ಖಣೇಸು. ಸುಗತಸ್ಸ ಸಾಸನಸಮ್ಭೂತಾಸು ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು. ಕಥಂ ಪನೇಸ ತತ್ಥ ಜೀವತಿ? ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದದಮಾನಾ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಮಾತಿ ದೇನ್ತಿ, ತೇನ ಏಸ ಅಬುದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಯಾಮಿತಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸುಗತಾಪದಾನೇಸು ಜೀವತಿ ನಾಮ. ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಾನೀತಿ ತೇಸಂ ಕಿರ ಭೋಜನಾನಿ ದದಮಾನಾ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ದೇನ್ತಿ. ಏವಮೇಸ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ ನಾಮ. ತಥಾಗತೇತಿ ತಥಾಗತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಆಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಘಟ್ಟಯಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ತಥಾಗತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಾನೇವ. ಆಸಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಮೇವ ಏಕವಚನಂ ವಿಯ ವುತ್ತಂ. ಆಸಾದನಾತಿ ಅಹಂ ಬುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಘಟ್ಟನಾ.

೨೯. ಸಮೇಕ್ಖಿಯಾನಾತಿ ಸಮೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಮಞ್ಞಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮಞ್ಞೀತಿ ಪುನ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥ ಕೋತ್ಥೂತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ.

೩೦. ಅತ್ತಾನಂ ವಿಘಾಸೇ ಸಮೇಕ್ಖಿಯಾತಿ ಸೋಣ್ಡಿಯಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕೇ ಥೂಲಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ. ಯಾವ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಾವ ಅಹಂ ಸೀಹವಿಘಾಸಸಂವಡ್ಢಿತಕೋ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋತಿ ಏವಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಬ್ಯಗ್ಘೋತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಸೀಹೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೀಹೇನ ವಾ ಸಮಾನಬಲೋ ಬ್ಯಗ್ಘೋಯೇವ ಅಹನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ.

೩೧. ಭುತ್ವಾನ ಭೇಕೇತಿ ಆವಾಟಮಣ್ಡೂಕೇ ಖಾದಿತ್ವಾ. ಖಲಮೂಸಿಕಾಯೋತಿ ಖಲೇಸು ಮೂಸಿಕಾಯೋ ಚ ಖಾದಿತ್ವಾ. ಕಟಸೀಸು ಖಿತ್ತಾನಿ ಚ ಕೋಣಪಾನೀತಿ ಸುಸಾನೇಸು ಛಡ್ಡಿತಕುಣಪಾನಿ ಚ ಖಾದಿತ್ವಾ. ಮಹಾವನೇತಿ ಮಹನ್ತೇ ವನಸ್ಮಿಂ. ಸುಞ್ಞವನೇತಿ ತುಚ್ಛವನೇ. ವಿವಡ್ಢೋತಿ ವಡ್ಢಿತೋ. ತಥೇವ ಸೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂ ಅನದೀತಿ ಏವಂ ಸಂವಡ್ಢೋಪಿ ಮಿಗರಾಜಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ದುಬ್ಬಲಸಿಙ್ಗಾಲಕಾಲೇ, ತಥೇವ ಸೋ ಸಿಙ್ಗಾಲರವಂಯೇವ ಅರವೀತಿ. ಇಮಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಭೇಕಾದೀನಿ ಭುತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗಿದ್ಧೋ ತ್ವನ್ತಿ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತಮೇವ ಘಟ್ಟೇಸಿ.

ನಾಗೇಹೀತಿ ಹತ್ಥೀಹಿ. ಮಹಾಬನ್ಧನಾತಿ ಮಹತಾ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ. ಮಹಾವಿದುಗ್ಗಾತಿ ಮಹಾವಿದುಗ್ಗಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘಾ. ತತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ.

ಅಗ್ಗಞ್ಞಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಇತಿ ‘‘ಭಗವಾ ಏತ್ತಕೇನ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ನ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಞ್ಞಞ್ಚಾಹನ್ತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಞ್ಞಞ್ಚಾಹನ್ತಿ ಅಹಂ, ಭಗ್ಗವ, ಅಗ್ಗಞ್ಞಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ ಲೋಕುಪ್ಪತ್ತಿಚರಿಯವಂಸಞ್ಚ. ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅಗ್ಗಞ್ಞಮೇವ, ತಞ್ಚ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ಪಜಾನಾಮಿ. ತತೋ ಚ ಉತ್ತರಿತರಂ ಸೀಲಸಮಾಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾ ಪಜಾನಾಮಿ. ತಞ್ಚ ಪಜಾನಂ ನ ಪರಾಮಸಾಮೀತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅಹಂ ಇದಂ ನಾಮ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನವಸೇನ ನ ಪರಾಮಸಾಮಿ. ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಾಮಾಸೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ನಿಬ್ಬುತಿ ವಿದಿತಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಅತ್ತನಿ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿದಿತಂ. ಯದಭಿಜಾನಂ ತಥಾಗತೋತಿ ಯಂ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ತಥಾಗತೋ. ನೋ ಅನಯಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅವಿದಿತನಿಬ್ಬಾನಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ವಿಯ ಅನಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಸನಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ.

೩೭. ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸನ್ತಿ ಭಗ್ಗವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಸ್ಸರಕುತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಕುತ್ತನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಕತಂ ಬ್ರಹ್ಮಕತಂ, ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಏವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಆಧಿಪಚ್ಚಭಾವೇನ ಇಸ್ಸರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಆಚರಿಯಭಾವಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ತತ್ಥ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ. ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ಪನ ಏತ್ಥ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಸೋ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ತ್ವೇವ ವುತ್ತೋ. ಕಥಂ ವಿಹಿತಕನ್ತಿ ಕೇನ ವಿಹಿತಂ ಕಿನ್ತಿ ವಿಹಿತಂ. ಸೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವಿತ್ಥಾರಿತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೧. ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕನ್ತಿ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಮೂಲಂ.

೪೭. ಅಸತಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ, ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಚ್ಛಾತಿ ತುಚ್ಛೇನ ಅನ್ತೋಸಾರವಿರಹಿತೇನ. ಮುಸಾತಿ ಮುಸಾವಾದೇನ. ಅಭೂತೇನಾತಿ ಭೂತತ್ಥವಿರಹಿತೇನ. ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ. ವಿಪರೀತೋತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞೋ ವಿಪರೀತಚಿತ್ತೋ. ಭಿಕ್ಖವೋ ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋಯೇವ, ಯೇ ಚ ಅಸ್ಸ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ವಿಪರೀತಾ. ಅಥ ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಪರೀತೋತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಭಂ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ವಣ್ಣಕಸಿಣಂ. ಅಸುಭನ್ತ್ವೇವಾತಿ ಸುಭಞ್ಚ ಅಸುಭಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಅಸುಭನ್ತಿ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಸುಭನ್ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಸುಭನ್ತಿ ಏವ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಜಾನಾತಿ, ನ ಅಸುಭಂ. ಭಿಕ್ಖವೋ ಚಾತಿ ಯೇ ತೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖವೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಮಣಾ ವಿಪರೀತಾ. ಪಹೋತೀತಿ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಬಲೋ.

೪೮. ದುಕ್ಕರಂ ಖೋತಿ ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯದಿದಂ ‘‘ಏವಂಪಸನ್ನೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಆಹ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ತಮಹಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಮಯಾ ಏತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಪನ್ನಸದಿಸೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಸೋ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಏವಮಾಹ. ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ಮಮ್ಮಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಖೋ ಏತಂ, ಭಗ್ಗವ ತಯಾ ಅಞ್ಞದಿಟ್ಠಿಕೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಸಾಧುಕಮನುರಕ್ಖಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಅನುರಕ್ಖ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಪಸಾದಮತ್ತಾನುರಕ್ಖಣೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಂ ಕಾತುಂ. ದೇಸನಾ ಪನಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ವಾಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪಾಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಬ್ಬಾಜಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೪೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಮಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇತಿ ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಕೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ. ಸನ್ಧಾನೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಅಯಂ ಪನ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾಸಕಸತಾನಂ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಭಗವತಾ ಮಹಾಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಏವಂ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ –

‘‘ಛಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸನ್ಧಾನೋ ಗಹಪತಿ ತಥಾಗತೇ ನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಇರಿಯತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ? ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲೇನ ಅರಿಯೇನ ಞಾಣೇನ ಅರಿಯಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸನ್ಧಾನೋ ಗಹಪತಿ ತಥಾಗತೇ ನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಇರಿಯತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೧೨೦-೧೩೯).

ಸೋ ಪಾತೋಯೇವ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿಹಾರಂ ಗತೇಸು ಘರೇ ಖುದ್ದಕಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ದಾರಕಾನಂ ಸದ್ದೇನ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ. ತತ್ಥ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ ನಾಮ ಮಜ್ಝನ್ಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸಸ್ಸಾಪಿ ದಿವಾಭೂತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋತಿ ತತೋ ತತೋ ರೂಪಾದಿಗೋಚರತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ನಿಲೀನೋ ಝಾನರತಿಸೇವನಾವಸೇನ ಏಕೀಭಾವಂ ಗತೋ. ಮನೋಭಾವನೀಯಾನನ್ತಿ ಮನವಡ್ಢಕಾನಂ. ಯೇ ಚ ಆವಜ್ಜತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಂ ಹೋತಿ ಉನ್ನಮತಿ ವಡ್ಢತಿ.

೫೦. ಉನ್ನಾದಿನಿಯಾತಿಆದೀನಿ ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೫೧. ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ. ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಏಕೋ ಸಾವಕೋ, ಭಗವತೋ ಕಿರ ಸಾವಕಾ ಗಿಹಿಅನಾಗಾಮಿನೋಯೇವ ಪಞ್ಚಸತಾ ರಾಜಗಹೇ ಪಟಿವಸನ್ತಿ. ಯೇಸಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಉಪಾಸಕಸತಾನಿ ಪರಿವಾರಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾತಿ ತಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಆಹ. ಪತ್ಥನಾಕಾರಣಂ ಪನ ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೫೨. ಏತದವೋಚಾತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ತೇಸಂ ಕಥಾಯ ಸುತತ್ತಾ ಏತಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ ಇಮೇತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾತಿ ದಸ್ಸನೇನಪಿ ಆಕಪ್ಪೇನಪಿ ಕುತ್ತೇನಪಿ ಆಚಾರೇನಪಿ ವಿಹಾರೇನಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇನಪಿ ಅಞ್ಞೇ ತಿತ್ಥಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ. ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ರಾಸಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ. ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನೀತಿ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ಮುತ್ತಾನಿ ದೂರಸೇನಾಸನಾನಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ದೂರತರಾನಿ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರವಿರಹಿತಾನಿ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಾನೀತಿ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಅದ್ಧಿಕಜನಸ್ಸಪಿ ಸದ್ದೇನ ಮನ್ದಸದ್ದಾನಿ. ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಾನೀತಿ ಅವಿಭಾವಿತತ್ಥೇನ ನಿಗ್ಘೋಸೇನ ಮನ್ದನಿಗ್ಘೋಸಾನಿ. ವಿಜನವಾತಾನೀತಿ ಅನ್ತೋಸಞ್ಚಾರಿನೋ ಜನಸ್ಸ ವಾತೇನ ವಿಗತವಾತಾನಿ. ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಾನೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರಹಸ್ಸಕರಣಸ್ಸ ಯುತ್ತಾನಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಾನೀತಿ ಏಕೀಭಾವಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾನಿ. ಇತಿ ಸನ್ಧಾನೋ ಗಹಪತಿ ‘‘ಅಹೋ ಮಮ ಸತ್ಥಾ ಯೋ ಏವರೂಪಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಉತ್ತಮಙ್ಗೇ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

೫೩. ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಸನ್ಧಾನೇನ ಗಹಪತಿನಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೇನ ವುತ್ತೇ. ನಿಗ್ರೋಧೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸತಿ, ಅಮ್ಹೇ ಪನ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಪಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸನ್ಧಾನಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ.

ಯಗ್ಘೇತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯಾಸಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ. ಕೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಲ್ಲಪತಿ ವದತಿ ಭಾಸತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯದಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಲ್ಲಾಪಕಾರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಯದಿ ವಾ ಕೋಚಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಲ್ಲಾಪತ್ಥಿಕೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಕೋಚಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಕೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪತಿ, ಅಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಕಥಂ ಉನ್ನಾದೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಸಾಕಚ್ಛನ್ತಿ ಸಂಸನ್ದನಂ. ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉತ್ತರಪಚ್ಚುತ್ತರನಯೇನ ಞಾಣಬ್ಯತ್ತಭಾವಂ. ಸುಞ್ಞಾಗಾರಹತಾತಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇಸು ನಟ್ಠಾ, ಸಮಣೇನ ಹಿ ಗೋತಮೇನ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಗತಾ, ಸಾಪಿಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇಸು ಏಕಕಸ್ಸ ನಿಸೀದತೋ ನಟ್ಠಾ. ಯದಿ ಪನ ಮಯಂ ವಿಯ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ನಾಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪರಿಸಾವಚರೋತಿ ಅವಿಸಾರದತ್ತಾ ಪರಿಸಂ ಓತರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ನಾಲಂ ಸಲ್ಲಾಪಾಯಾತಿ ನ ಸಮತ್ಥೋ ಸಲ್ಲಾಪಂ ಕಾತುಂ. ಅನ್ತಮನ್ತಾನೇವಾತಿ ಕೋಚಿ ಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಹಾಭೀತೋ ಅನ್ತಮನ್ತಾನೇವ ಪನ್ತಸೇನಾಸನಾನಿ ಸೇವತಿ. ಗೋಕಾಣಾತಿ ಏಕಕ್ಖಿಹತಾ ಕಾಣಗಾವೀ. ಸಾ ಕಿರ ಪರಿಯನ್ತಚಾರಿನೀ ಹೋತಿ, ಅನ್ತಮನ್ತಾನೇವ ಸೇವತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಕಾಣಕ್ಖಿಭಾವೇನ ವನನ್ತಾಭಿಮುಖೀಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಭವಿತುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಪತ್ತೇನ ವಾ ಸಾಖಾಯ ವಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ಪಹಾರಸ್ಸ ಭಾಯತಿ. ಗುನ್ನಂ ಅಭಿಮುಖೀಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಭವಿತುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ವಾ ಕಣ್ಣೇನ ವಾ ವಾಲೇನ ವಾ ಪಹಾರಸ್ಸ ಭಾಯತಿ. ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಂಸಾದೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಏಕಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನೇನೇವ ಸಂಸಾದನಂ ವಿಸಾದಮಾಪನ್ನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮ. ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೀವ ನನ್ತಿ ರಿತ್ತಘಟಂ ವಿಯ ನಂ. ಓರೋಧೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ವಿನನ್ಧೇಯ್ಯಾಮ. ಪೂರಿತಘಟೋ ಹಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನ ಸುವಿನನ್ಧನೀಯೋ ಹೋತಿ. ರಿತ್ತಕೋ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ವಿನನ್ಧಿತುಂ, ಏವಮೇವ ಹತಪಞ್ಞತಾಯ ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಸದಿಸಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ವಾದವಿನನ್ಧನೇನ ಸಮನ್ತಾ ವಿನನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದತಿ.

ಇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸತ್ಥು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ನಲಾಟಮಣ್ಡಲಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಂ ಜಾತಿಯಾ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಕೇಸರಸೀಹಂ ಮಿಗರಾಜಾನಂ ಥಾಮೇನ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ತುಚ್ಛಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿ. ಉಪಾಸಕೋಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅತಿ ವಿಯ ಗಜ್ಜತಿ, ಅವೀಚಿಫುಸನತ್ಥಾಯ ಪಾದಂ, ಭವಗ್ಗಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರಯನ್ತೋ ವಿಯ ನಿರತ್ಥಕಂ ವಾಯಮತಿ. ಸಚೇ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಠಾನಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಉಸ್ಸಿತಂ ಮಾನದ್ಧಜಂ ಠಾನಸೋವ ಓಪಾತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೫೪. ಭಗವಾಪಿ ತೇಸಂ ತಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಇಮಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪ’’ನ್ತಿ.

ಸುಮಾಗಧಾಯಾತಿ ಸುಮಾಗಧಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಯಸ್ಸಾ ತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಪದುಮನಾಳನ್ತರೇಹಿ ಅಸುರಭವನಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ಅಸುರಸೇನಂ ಅದ್ದಸ. ಮೋರನಿವಾಪೋತಿ ನಿವಾಪೋ ವುಚ್ಚತಿ ಭತ್ತಂ, ಯತ್ಥ ಮೋರಾನಂ ಅಭಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವಾಪೋ ದಿನ್ನೋ, ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇತಿ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇ. ಅಸ್ಸಾಸಪತ್ತಾತಿ ತುಟ್ಠಿಪತ್ತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪತ್ತಾ. ಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಉತ್ತಮನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಪುರಾಣಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಕೋ ನಾಮ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೋ ಯೇನ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾ ವಿನೀತಾ ಅಜ್ಝಾಸಯಾದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಭೂತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪತ್ತಾ ಪಟಿಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ.

ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದವಣ್ಣನಾ

೫೫. ವಿಪ್ಪಕತಾತಿ ಮಮಾಗಮನಪಚ್ಚಯಾ ಅನಿಟ್ಠಿತಾ, ವ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಕಥೇಹಿ, ಅಹಮೇತಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಮೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ.

೫೬. ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋತಿ ಭಗವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ತೇಹಿ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಚಸ್ಸಾಹಂ ಆದಿತೋವ ತಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಿತಮ್ಪಿ ನಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಪನ ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನವಾದೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ಏತಸ್ಸೇವ ವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇಮಿ. ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋ ಏತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಕೇ ಆಚರಿಯಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದೇ. ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛೇತಿ ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಭಾವೇ. ಕಥಂ ಸನ್ತಾತಿ ಕಥಂ ಭೂತಾ. ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾತಿ ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛಾ ಪಾಪವಿವಜ್ಜನಾ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾ. ಕಥಂ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ಕಥಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ.

೫೭. ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾತಿ ನಿರವೇ ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾ. ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏಕಂ ಪಞ್ಹಮ್ಪಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಸಲ್ಲಾಪಕಥಾಪಿಸ್ಸ ಅತಿಬಹುಕಾ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅನುವತ್ತನ್ತಿ ಚೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಚ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮೇ ನಿಸ್ಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾ ಸಯಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛವಾದಾ’’ತಿಆದೀಸು ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಂ ವದಾಮ, ಮನಸಾಪಿ ತಮೇವ ಸಾರತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಾಮ, ಕಾಯೇನಪಿಮ್ಹಾ ತಮೇವ ಅಲ್ಲೀನಾ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಣ್ಣನಾ

೫೮. ತಪಸ್ಸೀತಿ ತಪನಿಸ್ಸಿತಕೋ. ‘‘ಅಚೇಲಕೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಸೀಹನಾದೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೯೩) ವಿತ್ಥಾರಿತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತಪಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ಅಚೇಲಕಭಾವಾದಿಕಂ ತಪಂ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯತಿ, ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಪೇ ಅತ್ಥೀತಿ ತುಟ್ಠಮನೋ ಹೋತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾತಿ ಏವಂ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಇದಞ್ಚ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ. ಸಾಸನಾವಚರೇನಾಪಿ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಸೋ ತೇನೇವ ಧುತಙ್ಗೇನ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಧುತಙ್ಗಧರೋತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ತಪಸ್ಸಿನೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ದುವಿಧಸ್ಸಾಪೇತಸ್ಸ ತಪಸ್ಸಿನೋ ಅಯಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾಯಂ ತಪೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ವದಾಮಿ.

ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸತಿ ಉಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ನ ಮಾದಿಸೋ’’ತಿ ಪರಂ ಸಂಹಾರೇತಿ ಅವಕ್ಖಿಪತಿ.

ಮಜ್ಜತೀತಿ ಮಾನಮದಕರಣೇನ ಮಜ್ಜತಿ. ಮುಚ್ಛತೀತಿ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಹೋತಿ ಗಧಿತೋ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ. ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತದೇವ ಸಾರನ್ತಿ ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸುದ್ಧಿಕೋ. ಧುತಙ್ಗಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ವಿಯ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಿ.

೫೯. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಲಾಭಾ, ತೇಯೇವ ಸುಟ್ಠು ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಾ ಸಕ್ಕಾರೋ, ವಣ್ಣಭಣನಂ ಸಿಲೋಕೋ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅಚೇಲಕಾದಿಭಾವಂ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪುರಿಮವಾರನಯೇನೇವ ದುವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ತಪಸ್ಸಿನೋ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೦. ವೋದಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದ್ವೇಭಾಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ದ್ವೇ ಭಾಗೇ ಕರೋತಿ. ಖಮತೀತಿ ರುಚ್ಚತಿ. ನಕ್ಖಮತೀತಿ ನ ರುಚ್ಚತಿ. ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪಜಹತೀತಿ ಸತಣ್ಹೋ ಪಜಹತಿ. ಕಥಂ? ಪಾತೋವ ಖೀರಭತ್ತಂ ಭುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಂಸಭೋಜನಂ ಉಪನೇತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ಕದಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ, ಪಾತೋವ ಖೀರಭತ್ತಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಮ, ಕಿಂ ಮಯಾ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಗಚ್ಛ ಭೋ, ತ್ವಮೇವ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ವಿಯ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪಜಹತಿ. ಗಧಿತೋತಿ ಗೇಧಜಾತೋ. ಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಬಲವತಣ್ಹಾಯ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಸಂಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ ಹುತ್ವಾ. ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಆಮಿಸೇ ಅತಿಲಗ್ಗೋ, ‘‘ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಥ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಕಬಳೇ ಕರೋತಿ. ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವೀತಿಆದೀನವಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋತಿ ಇಧ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾನಿಸ್ಸರಣಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕನಿಕನ್ತಿಹೇತೂತಿ ಲಾಭಾದೀಸು ತಣ್ಹಾಹೇತು.

೬೧. ಸಂಭಕ್ಖೇತೀತಿ ಸಂಖಾದತಿ. ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕನ್ತಿ ವಿಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಾ ಅಸನಿಯೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕಂ ಇಮಸ್ಸ ದನ್ತಕೂಟಂ ಮೂಲಬೀಜಾದೀಸು ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಂಭುಞ್ಜತಿ. ಅಥ ಚ ಪನ ನಂ ಸಮಣಪ್ಪವಾದೇನ ಸಮಣೋತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಅಪಸಾದೇತಿ ಅವಕ್ಖಿಪತಿ. ಇದಂ ತಿತ್ಥಿಯವಸೇನ ಆಗತಂ. ಭಿಕ್ಖುವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ, ಅತ್ತನಾ ಧುತಙ್ಗಧರೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಏವಂ ಅಪಸಾದೇತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣಾ ನಾಮ ಇಮೇ ಸಮಣಮ್ಹಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಧುತಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಿಕಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ. ಲೂಖಾಜೀವಿನ್ತಿ ಅಚೇಲಕಾದಿವಸೇನ ವಾ ಧುತಙ್ಗವಸೇನ ವಾ ಲೂಖಾಜೀವಿಂ. ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಖೀಯನಲಕ್ಖಣಂ ಇಸ್ಸಂ, ಸಕ್ಕಾರಾದಿಕರಣಅಕ್ಖಮನಲಕ್ಖಣಂ ಮಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ.

೬೨. ಆಪಾಥಕನಿಸಾದೀ ಹೋತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಪಾಥೇ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದತಿ. ಯತ್ಥ ತೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಠಿತೋ ವಗ್ಗುಲಿವತಂ ಚರತಿ, ಪಞ್ಚಾತಪಂ ತಪ್ಪತಿ, ಏಕಪಾದೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೂರಿಯಂ ನಮಸ್ಸತಿ. ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಙ್ಗೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸಯಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ತಪಂ ಕರೋತಿ, ಮಹಾಸಾಯನ್ಹೇಯೇವ ಚೀವರಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ, ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇ ಪಟಿಸಂಹರತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಘಣ್ಡಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಓತರತಿ, ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ.

ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಅದಸ್ಸಯಮಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ದಸ್ಸಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಮೇ ತಪಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಮಮೇವ ತಪಸ್ಮಿಂ, ಪಚ್ಚತ್ತೇ ವಾ ಭುಮ್ಮಂ, ಇದಮ್ಪಿ ಮಮ ತಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಚೇಲಕೋ ಅತ್ಥಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋತಿಆದೀನಿ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ ತಪೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿಆದೀನಿ ಭಣತಿ. ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪನ ಠಾನೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥೀತಿಆದೀನಿ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ ತಪೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿಆದೀನಿ ಭಣತಿ.

ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವಜ್ಜಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ವಾ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸೇವತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಸೇವತಿ. ಅಕ್ಖಮಮಾನಂ ಆಹ ಖಮತೀತಿ ಅರುಚ್ಚಮಾನಂಯೇವ ರುಚ್ಚತಿ ಮೇತಿ ವದತಿ. ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಅತಿಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ವಜ್ಜಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಪರೇನ ಕತಂ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನುಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಅನುಮೋದಿತಬ್ಬಂ.

೬೩. ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೇನ ಕೋಧೇನ, ವೇರಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಉಪನಾಹೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮಕ್ಖೀ ಹೋತಿ ಪಳಾಸೀತಿ ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೇನ ಮಕ್ಖೇನ, ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೇನ ಪಳಾಸೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

ಇಸ್ಸುಕೀ ಹೋತಿ ಮಚ್ಛರೀತಿ ಪರಸಕ್ಕಾರಾದೀಸು ಉಸೂಯನಲಕ್ಖಣಾಯ ಇಸ್ಸಾಯ, ಆವಾಸಕುಲಲಾಭವಣ್ಣಧಮ್ಮೇಸು ಮಚ್ಛರಾಯನಲಕ್ಖಣೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಮಚ್ಛೇರೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಸಠೋ ಹೋತಿ ಮಾಯಾವೀತಿ ಕೇರಾಟಿಕಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ, ಕತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾಯ ಮಾಯಾಯ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಅತಿಮಾನೀತಿ ನಿಸ್ಸಿನೇಹನಿಕ್ಕರುಣಥದ್ಧಲಕ್ಖಣೇನ ಥಮ್ಭೇನ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನಲಕ್ಖಣೇನ ಅತಿಮಾನೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತೀತಿ ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಪತ್ಥನಲಕ್ಖಣಾಯ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಪಾಪಿಕಾನನ್ತಿ ತಾಸಂಯೇವ ಲಾಮಕಾನಂ ಇಚ್ಛಾನಂ ವಸಂ ಗತೋ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಅಯಾಥಾವದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪೇತೋ. ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾಯಾತಿ ಸಾಯೇವ ದಿಟ್ಠಿ ಉಚ್ಛೇದನ್ತಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿಆದೀಸು ಸಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಮೇವ ಪರಾಮಸತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ. ಆಧಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಳ್ಹಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಂ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ. ಅರಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುನ್ತಿ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ. ಯದಿಮೇತಿ ಯದಿ ಇಮೇ.

ಪರಿಸುದ್ಧಪಪಟಿಕಪ್ಪತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಇಧ, ನಿಗ್ರೋಧ, ತಪಸ್ಸೀತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಗಹಿತಲದ್ಧಿಂ ತೇಸಂ ರಕ್ಖಿತಂ ತಪಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಪಾಳಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ದೇಸನಮಾರಭನ್ತೋ ಇಧ, ನಿಗ್ರೋಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ನ ಅತ್ತಮನೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತವಿಪಕ್ಖವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಚ ಲೂಖತಪಸ್ಸಿನೋ ಚೇವ ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಸೋ ತೇನ ನ ಅತ್ತಮನತಾ ನ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹೋತಿ, ಉತ್ತರಿ ವಾಯಮಮಾನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸುದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೬೯. ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಭನ್ತೇ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏಕಂಸೇನೇವ ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನವಾದೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಜಾನಾತಿ. ಇತೋ ಪರಞ್ಚ ಅಗ್ಗಭಾವಂ ವಾ ಸಾರಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಚಾತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಭಾವಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ನ ಖೋ ನಿಗ್ರೋಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಪಟಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಾರವತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾರಂ ಫೇಗ್ಗುಂ ತಚಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಬಹಿಪಪಟಿಕಸದಿಸಾ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪರಿಸುದ್ಧತಚಪ್ಪತ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೦. ಅಗ್ಗಂ ಪಾಪೇತೂತಿ ದೇಸನಾವಸೇನ ಅಗ್ಗಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸೇತು, ಸಾರಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸೇತೂತಿ ದಸಬಲಂ ಯಾಚತಿ. ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಸಂವರೇನ ಪಿಹಿತೋ. ನ ಪಾಣಂ ಅತಿಪಾತೇತೀತಿ ಪಾಣಂ ನ ಹನತಿ. ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸತೀತಿ ಭಾವಿತಂ ನಾಮ ತೇಸಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ, ತೇ ನ ಆಸೀಸತಿ ನ ಸೇವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅದುಂ ಚಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಏತಞ್ಚಸ್ಸ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ‘‘ಸೋ ಅಭಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿಲಕ್ಖಣಂ. ತಪಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ತಪಸ್ಸಿಭಾವೇನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಸೋ ಅಭಿಹರತೀತಿ ಸೋ ತಂ ಸೀಲಂ ಅಭಿಹರತಿ, ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢೇತಿ. ಸೀಲಂ ಮೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ತಪೋ ಆರದ್ಧೋ, ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾತಿ ನ ವೀರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ನೋ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತೀತಿ ಹೀನಾಯ ಗಿಹಿಭಾವತ್ಥಾಯ ನ ಆವತ್ತತಿ. ಸೀಲತೋ ಉತ್ತರಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ. ‘‘ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೧೬) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ. ‘‘ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಣ್ಣಿತಾನಿ. ತಚಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪಪಟಿಕತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ತಚಂ ಪತ್ತಾ. ಫೇಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತಚತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಫೇಗ್ಗುಂ ಪತ್ತಾ, ಫೇಗ್ಗುಸದಿಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೪. ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ, ಖೋ ನಿಗ್ರೋಧ, ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಚ ಹೋತಿ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಸೇನಾಹ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಞ್ಹಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾಪಲಾಸಸದಿಸೋ. ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಕಂ ಪಪಟಿಕಸದಿಸಂ. ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಮತ್ತಂ ತಚಸದಿಸಂ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಾವಸಾನಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಫೇಗ್ಗುಸದಿಸಾ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ಪನೇತೇ ಅರಹತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ತೇನ ನೇಸಂ ತಂ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾರಸದಿಸಂ. ಸಾಸನೇ ಪನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸಸದಿಸೋ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಪಪಟಿಕಸದಿಸಾ. ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ತಚಸದಿಸಾ. ಲೋಕಿಯಾಭಿಞ್ಞಾ ಫೇಗ್ಗುಸದಿಸಾ. ಮಗ್ಗಫಲಂ ಸಾರೋ. ಇತಿ ಭಗವತಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನಂ ಓನತವಿನತಫಲಭಾರಭರಿತರುಕ್ಖೂಪಮಾಯ ಉಪಮಿತಂ. ಸೋ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ತತೋ ತಚಸಾರಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಉತ್ತರಿತರಞ್ಚೇವ ಪಣೀತತರಞ್ಚ, ತಂ ತುವಂ ಕದಾ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ತನೋದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತಿ ಖೋ ನಿಗ್ರೋಧಾ’’ತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾತಿ ತೇ ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಾ ತಿಂಸಸತಸಙ್ಖ್ಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ. ಏತ್ಥ ಮಯಂ ಅನಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಚೇಲಕಪಾಳಿಆದೀಸು, ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚೇಲಕಪಾಳಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಾದೀನಿ. ಚಾತುಯಾಮಸಂವರೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಅರಞ್ಞವಾಸಾದೀನಿ. ಅರಞ್ಞವಾಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಾದೀನಿ. ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾದೀನಿ. ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀನಿ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು. ಏತ್ಥ ಮಯಂ ಸಆಚರಿಯಕಾ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿತರನ್ತಿ ಇತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಧಿಗಮತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಞ್ಞಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಮಯಂ ಸುತಿವಸೇನಾಪಿ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸಪಜ್ಝಾಯನವಣ್ಣನಾ

೭೫. ಅಥ ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಚ ನಿಗ್ರೋಧೇನ ಭಗವತೋ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಕ್ಖಳಂ ದುರಾಸದವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಾನಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಸೋತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ, ಕಾಲೋ ದಾನಿ ಮೇ ಇಮಸ್ಸ ಮಾನದ್ಧಜಂ ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚ. ಅಪರಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತದಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಪನ ಕಥಿತೇ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತದಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚ. ಅಪರಿಸಾವಚರಂ ಪನ ನಂ ಕರೋಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ನಿಪಾತೋ, ಅಥ ನಂ ಅಪರಿಸಾವಚರಂ ಕರೋಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಪರಿಸಾವಚರೇತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಪರಿಸಾವಚರಂ ವಾ ಏತಂ ಕರೋಥ, ಗೋಕಾಣಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗೋಕಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಗೋಕಾಣಂ ಪರಿಯನ್ತಚಾರಿನಿಂ ವಿಯ ಕರೋಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಣ್ಹೀಭೂತೋತಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಉಪಗತೋ. ಮಙ್ಕುಭೂತೋತಿ ನಿತ್ತೇಜತಂ ಆಪನ್ನೋ. ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಓನತಗೀವೋ. ಅಧೋಮುಖೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖೋ.

೭೬. ಬುದ್ಧೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಬೋಧಾಯಾತಿ ಸಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಚತುಸಚ್ಚಬೋಧತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ದನ್ತೋತಿ ಚಕ್ಖುತೋಪಿ ದನ್ತೋ…ಪೇ… ಮನತೋಪಿ ದನ್ತೋ. ದಮಥಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದಮನತ್ಥಾಯ ಏವ, ನ ವಾದತ್ಥಾಯ. ಸನ್ತೋತಿ ರಾಗಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ, ದೋಸಮೋಹಸನ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬ ಅಕುಸಲಸಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ. ಸಮಥಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರಾಗಾದಿಸಮನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಿಣ್ಣೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘೇ ತಿಣ್ಣೋ. ತರಣಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಅಚ್ಚಯೋತಿಆದೀನಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೦) ವುತ್ತಾನಿ. ಉಜುಜಾತಿಕೋತಿ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿವಿರಹಿತೋ ಉಜುಸಭಾವೋ. ಅಹಮನುಸಾಸಾಮೀತಿ ಅಹಂ ತಾದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸ ದೇಸೇಮಿ. ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಸತ್ತದಿವಸಾನಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ದನ್ಧಪಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ಅಸಠೋ ಪನ ಅಮಾಯಾವೀ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ತಂಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅಸಠ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇನ ಸಠೋ ಹಿ ವಙ್ಕವಙ್ಕೋ, ಮಯಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನುಸಾಸಿತುನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಮೇರುಪಾದತಲೇ ವಿಯ ಖಿಪಿತ್ಥ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಯಞ್ಹಿ ಅತಿಸಠೋ, ಕುಟಿಲಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಸು ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಧಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಾಯ ಸೋತಂ ನ ಓದಹತಿ, ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ಏತು ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಅಸಠೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಠಂ ಪನಾಹಂ ಅನುಸಾಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ.

೭೮. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮ್ಯತಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮ್ಯತಾಯ, ಅಮ್ಹೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಇಚ್ಛನ್ತೋ. ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಏತು ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯೋ ಏವ ವೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ಯೋ ಏವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಕತಿಯಾ ಆಚರಿಯೋ. ಉದ್ದೇಸಾ ನೋ ಚಾವೇತುಕಾಮೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉದ್ದೇಸತೋ ಚಾವೇತುಕಾಮೋ. ಸೋ ಏವ ವೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಹೋತೂತಿ ಯೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಕತಿಯಾ ಉದ್ದೇಸೋ, ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಹೋತು, ನ ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉದ್ದೇಸೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ. ಆಜೀವಾತಿ ಆಜೀವತೋ. ಅಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಅಕುಸಲಾತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪತ್ತಾ. ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ ತಣ್ಹಾಯೇವ ವಾ ವಿಸೇಸೇನ. ಸಾ ಹಿ ಪುನಬ್ಭವಕರಣತೋ ‘‘ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಸದರಥಾತಿ ಕಿಲೇಸದರಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ. ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾತಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ. ವೋದಾನಿಯಾತಿ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹಿ ಸತ್ತೇ ವೋದಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವೋದಾನಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿನ್ತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ. ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಫಲಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲತಂ, ಉಭೋಪಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ತತೋ ತುಮ್ಹೇ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಞ್ಚೇವ ಫಲಪಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ತನೋ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

೭೯. ಯಥಾ ತಂ ಮಾರೇನಾತಿ ಯಥಾ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏವಮೇವ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ…ಪೇ… ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ.

ಮಾರೋ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಅತಿವಿಯ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ಬುದ್ಧಬಲಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಹನ್ದಾಹಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾಮೀತಿ ಸೋ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾಸಿ. ಅಪ್ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಮಾರಸ್ಸ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಂ ಹೋತಿ. ತೇಪಿ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಥದ್ಧಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಇಮೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅತಿವಿಯ ನಿರವಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತು ಭವೇಯ್ಯ, ಮಾರಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾಪಿ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪನ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮೇ ತುಚ್ಛಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಫುಟ್ಠಾ ಪಾಪಿಮತಾತಿ ಪಾಪಿಮತಾ ಮಾರೇನ ಫುಟ್ಠಾ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೇಸು ನಾಮ. ಅಞ್ಞಾಣತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ಜಾನನತ್ಥಮ್ಪಿ. ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಸತ್ತಾಹೋತಿ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸತ್ತಾಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ ಸತ್ತಾಹ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸೋ ಸತ್ತಾಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಅಪ್ಫಾಸುಕಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಹನ್ದ ಮಯಂ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಏತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಜಾನಾಮ ತಾವಸ್ಸ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏಕದಿವಸೇ ಏಕವಾರಂ ಅಞ್ಞಾಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ಸತ್ತಾಹೋ ಪನ ಏತೇಸಂ ಕುಸೀತಾನಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಪರವಾದಭಿನ್ದನಂ ಸಕವಾದಸಮುಸ್ಸಾಪನಞ್ಚ ಅಭೀತನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ತಾವದೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖಣೇ. ರಾಜಗಹಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ರಾಜಗಹಮೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ. ತೇಸಂ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಸೇಸೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಆಯತಿಂ ಪನ ನೇಸಂ ವಾಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಅತ್ತದೀಪಸರಣತಾವಣ್ಣನಾ

೮೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ಮಾತುಲಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ತಂ ನಗರಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ. ‘‘ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –

ಭಗವಾ ಕಿರ ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾನಸಮಯೇ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಅನಾಗತವಂಸದೀಪಿಕಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ಮಾತುಲನಗರವಾಸೀನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾತೋವ ವೀಸತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಮಾತುಲನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ಮಾತುಲನಗರವಾಸಿನೋ ಖತ್ತಿಯಾ ‘‘ಭಗವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೇನ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು. ಭಗವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇಮೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಪದೇಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಠಾತುಂ ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹತಾ ಖೋ ಪನ ಸಮಾಗಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಅಕತ್ವಾವ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಮೋದನಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅದ್ಧಾ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಅಮನಾಪಂ ಅಹೋಸಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ, ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಕರಣಂ ನಾಮ ಸಮುಸ್ಸಿತಫಣಂ ಆಸೀವಿಸಂ ಗೀವಾಯ ಗಹಣಸದಿಸಂ ಹೋತಿ; ಏಥ ಭೋ, ತಥಾಗತಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಭಗವತಾ ಸಹೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಭಗವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಮಗಧಕ್ಖೇತ್ತೇ ಠಿತಂ ಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ ಕರೀಸಮತ್ತಭೂಮಿಪತ್ಥಟಂ ಏಕಂ ಮಾತುಲರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ‘‘ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಠಾನನಿಸಜ್ಜನೋಕಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಥೇರೋ ಓಲೋಕಿತಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ‘‘ಸತ್ಥಾ ನಿಸೀದಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಅಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಆಕಾಸೇ ದೇವತಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ಏವಂ ಮಹಾಪರಿಸಮಜ್ಝಗತೋ ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತತ್ರ ಉಪವಿಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ. ಅತ್ತದೀಪಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದೀಪಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿಂ ಪರಾಯಣಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಸರಣಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅನಞ್ಞಸರಣಾತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಸರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸರಣಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾಯಾಮೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಸುಜ್ಝನತೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ, ಕೋ ಹಿ ನಾಥೋ ಪರೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೬೦). ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಞ್ಞಸರಣಾ’’ತಿ. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ತಾ ನಾಮ, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಧಮ್ಮೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ.

ಗೋಚರೇತಿ ಚರಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ. ಸಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ. ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇತಿ ಪಿತಿತೋ ಆಗತವಿಸಯೇ. ಚರತನ್ತಿ ಚರನ್ತಾನಂ. ‘‘ಚರನ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ನ ಲಚ್ಛತೀತಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಮಾರೋತಿ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋಪಿ, ಮಚ್ಚುಮಾರೋಪಿ, ಕಿಲೇಸಮಾರೋಪಿ. ಓತಾರನ್ತಿ ರನ್ಧಂ ಛಿದ್ದಂ ವಿವರಂ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತೋರಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬಾಲಾತಪಂ ತಪನ್ತಂ ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಪಕ್ಖನ್ದಸೇನಸಕುಣವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ಸಕುಣಗ್ಘಿಯಾ ಹರಿಯಮಾನೋ ಏವಂ ಪರಿದೇವಸಿ ‘ಮಯಮೇವಮ್ಹ ಅಲಕ್ಖಿಕಾ, ಮಯಂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾ, ಯೇ ಮಯಂ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿಮ್ಹ ಪರವಿಸಯೇ, ಸಚೇಜ್ಜ ಮಯಂ ಗೋಚರೇ ಚರೇಯ್ಯಾಮ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ, ನ ಮ್ಯಾಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಅಲಂ ಅಭವಿಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಯುದ್ಧಾಯಾ’ತಿ. ಕೋ ಪನ ತೇ ಲಾಪ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋತಿ? ಯದಿದಂ ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣಂ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಸಂವದಮಾನಾ ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಪಮುಞ್ಚಿ ಗಚ್ಛ ಖೋ ತ್ವಂ ಲಾಪ, ತತ್ರಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ.

ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣಂ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಕುಣಗ್ಘಿಂ ವದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ ‘‘ಏಹಿ ಖೋ ದಾನಿ ಮೇ ಸಕುಣಗ್ಘಿ, ಏಹಿ ಖೋ ದಾನಿ ಮೇ ಸಕುಣಗ್ಘೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಸಂವದಮಾನಾ ಉಭೋ ಪಕ್ಖೇ ಸನ್ನಯ್ಹ ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ. ಯದಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಾಸಿ ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ಬಹುಆಗತಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘೀತಿ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸೇವ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ಪಚ್ಚುಪಾದಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ತತ್ಥೇವ ಉರಂ ಪಚ್ಚತಾಳೇಸಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಯೋ ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ ಪರವಿಸಯೇ.

ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿತ್ಥ ಪರವಿಸಯೇ, ಅಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರತಂ ಪರವಿಸಯೇ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ, ಯದಿದಂ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ.

ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ…ಪೇ… ನ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ, ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ – ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೧).

ಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಲಕ್ಖಣಾನಂ. ಸಮಾದಾನಹೇತೂತಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನಹೇತು. ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಏವಂ ಇದಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ವಡ್ಢತಿ, ಪುಞ್ಞಫಲನ್ತಿ ಚ ಉಪರೂಪರಿ ಪುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದಳ್ಹನೇಮಿಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೧. ತತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಕುಸಲಂ ವಟ್ಟಗಾಮೀ ಚ ವಿವಟ್ಟಗಾಮೀ ಚ. ತತ್ಥ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪುತ್ತಧೀತಾಸು ಪುತ್ತಧೀತಾನಞ್ಚ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಸಿನೇಹವಸೇನ ಮುದುಮದ್ದವಚಿತ್ತಂ. ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ ನಾಮ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿಭೇದಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ. ತೇಸು ವಟ್ಟಗಾಮಿಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಿರೀವಿಭವೋ. ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಸ್ಸ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ.

ಇಧ ಪನ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಓವಾದೇ ನ ಅಟ್ಠಂಸು, ತದಾ ಆಯುನಾಪಿ ವಣ್ಣೇನಾಪಿ ಇಸ್ಸರಿಯೇನಾಪಿ ಪರಿಹಾಯಿಂಸು. ಯದಾ ಪನ ಅಟ್ಠಂಸು, ತದಾ ವಡ್ಢಿಂಸೂತಿ ವತ್ವಾ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿಆದೀನಿ ಮಹಾಪದಾನೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೩) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ.

೮೨. ಓಸಕ್ಕಿತನ್ತಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಅವಸಕ್ಕಿತಂ. ಠಾನಾ ಚುತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಠಾನಾ ಅಪಗತಂ. ತಂ ಕಿರ ಚಕ್ಕರತನಂ ಅನ್ತೇಪುರದ್ವಾರೇ ಅಕ್ಖಾಹತಂ ವಿಯ ವೇಹಾಸಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ದ್ವೇ ಖದಿರತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕರತನಮತ್ಥಕೇ ನೇಮಿಅಭಿಮುಖಂ ಏಕಂ ಸುತ್ತಕಂ ಬನ್ಧಿಂಸು. ಅಧೋಭಾಗೇಪಿ ನೇಮಿಅಭಿಮುಖಂ ಏಕಂ ಬನ್ಧಿಂಸು. ತೇಸು ಉಪರಿಮಸುತ್ತತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಓಗತಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಓಸಕ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಗತಂ ಠಾನಾ ಚುತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತದೇತಂ ಅತಿಬಲವದೋಸೇ ಸತಿ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಭಟ್ಠಂ ಠಾನಾ ಚುತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಸಕ್ಕಿತಂ ಠಾನಾ ಚುತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಮೇ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ತಾತ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛ, ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯದಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಓಸಕ್ಕಿತಂ ಠಾನಾ ಚುತಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಅಥ ಮಯ್ಹಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸಿ. ಜೀವಿತಞ್ಹಿ ಮೇ ತವ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ. ಅದ್ದಸಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅದ್ದಸ.

೮೩. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಥ ರಾಜಾ ದಳ್ಹನೇಮಿ ‘‘ಚಕ್ಕರತನಂ ಓಸಕ್ಕಿತ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವದೋಮನಸ್ಸೋ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಾ ಚಿರಂ ಜೀವಿತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ಮೇ ಆಯು, ನ ಮೇ ದಾನಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನಕಾಲೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಾಲೋ ಮೇ ಇದಾನೀ’’ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಕುಮಾರಂ ಆಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ. ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಏಕಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಮೇವ. ಇದಂ ಹಿಸ್ಸ ಕುಲಸನ್ತಕಂ. ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಂ ಪನ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿವಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾ ದಾತುಂ. ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಪನ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಕೇಸಮಸ್ಸುನ್ತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಪಠಮಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರೂಳ್ಹಕೇಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಕಾಸಾಯಾನೀತಿ ಕಸಾಯರಸಪೀತಾನಿ. ಆದಿತೋ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಕ್ಕಲಾನಿಪಿ ಧಾರೇನ್ತಿ. ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಮಙ್ಗಲವನುಯ್ಯಾನೇಯೇವ ವಸಿ. ರಾಜಿಸಿಮ್ಹೀತಿ ರಾಜಈಸಿಮ್ಹಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ಹಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಸಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪನ ಪಹಾಯ ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ ರಾಜಿಸಯೋತಿ. ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ಅನ್ತರಹಿತಂ ನಿಬ್ಬುತದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ಅಭಾವಂ ಉಪಗತಂ. ಪಟಿಸಂವೇದೇಸೀತಿ ಕನ್ದನ್ತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಜಾನಾಪೇಸಿ. ಪೇತ್ತಿಕನ್ತಿ ಪಿತಿತೋ ಆಗತಂ ದಾಯಜ್ಜಂ ನ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕುಸೀತೇನ ಹೀನವೀರಿಯೇನ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಸುಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದಸವಿಧಂ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೇನೇವೇತಂ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಥ ನಂ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ‘‘ಇಙ್ಘ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅರಿಯೇತಿ ನಿದ್ದೋಸೇ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತೇತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ ವತ್ತೇ.

ಚಕ್ಕವತ್ತಿಅರಿಯವತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತದಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚೇತಸಾ ತಮೇವ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಂ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಕತೋ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಟ್ಠು ಕತೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇತಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾರವುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಮಾನೇನ್ತೋತಿ ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಪಿಯಞ್ಚ ಭಾವನೀಯಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಪೂಜೇನ್ತೋತಿ ತಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಪೂಜನೇನಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಅಪಚಯಮಾನೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣಾದೀಹಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ ಧಮ್ಮಕೇತೂತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಮಿವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಕೇತುಮಿವ ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ ಧಮ್ಮಕೇತು ಚ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋತಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿಭೂತೋ ಆಗತಭಾವೇನ ಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾನಂ ಕರಣೇನ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಸಂವಿದಹಸ್ಸೂತಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ, ರಕ್ಖಾ ಚ ಆವರಣಞ್ಚ ಗುತ್ತಿ ಚ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೮೫) ವಚನತೋ ಖನ್ತಿಆದಯೋ ರಕ್ಖಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ. ಖನ್ತಿಯಾ ಅವಿಹಿಂಸಾಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾ ಅನುದ್ದಯತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೮೫). ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಗೇಹಾದೀನಂ ನಿವಾರಣಾ ಆವರಣಂ, ಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಗೋಪಾಯನಾ ಗುತ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸುಟ್ಠು ಸಂವಿದಹಸ್ಸು ಪವತ್ತಯ ಠಪೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ಯತ್ಥ ಸಾ ಸಂವಿದಹಿತಬ್ಬಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅನ್ತೋಜನಸಙ್ಖಾತಂ ತವ ಪುತ್ತದಾರಂ ಸೀಲಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಹಿ, ವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಚಸ್ಸ ದೇಹಿ, ಸಬ್ಬೋಪದ್ದವೇ ಚಸ್ಸ ನಿವಾರೇಹಿ. ಬಲಕಾಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಬಲಕಾಯೋ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭತ್ತವೇತನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಭಿಸಿತ್ತಖತ್ತಿಯಾ ಭದ್ರಸ್ಸಾಜಾನೇಯ್ಯಾದಿರತನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಉಪಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ. ಅನುಯನ್ತಖತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಯಾನವಾಹನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಪರಿತೋಸೇತಬ್ಬಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥಾದಿನಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇನ. ಗಹಪತಿಕಾ ಭತ್ತಬೀಜನಙ್ಗಲಫಾಲಬಲಿಬದ್ದಾದಿಸಮ್ಪದಾನೇನ. ತಥಾ ನಿಗಮವಾಸಿನೋ ನೇಗಮಾ, ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಚ ಜಾನಪದಾ. ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಸಮ್ಪದಾನೇನ ಸಕ್ಕಾತಬ್ಬಾ. ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಅಭಯದಾನೇನ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತಬ್ಬಾ.

ವಿಜಿತೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ. ಅಧಮ್ಮಕಾರೋತಿ ಅಧಮ್ಮಕಿರಿಯಾ. ಮಾ ಪವತ್ತಿತ್ಥಾತಿ ಯಥಾ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ತಥಾ ನಂ ಪಟಿಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾ. ಮದಪ್ಪಮಾದಾ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ನವವಿಧಾ ಮಾನಮದಾ, ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಜ್ಜನಸಙ್ಖಾತಾ ಪಮಾದಾ ಚ ಪಟಿವಿರತಾ. ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚೇ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಞ್ಚ ಸುರತಭಾವೇ ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಏಕಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಾದೀನಂ ದಮನಾದೀಹಿ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇನ್ತಿ ಸಮೇನ್ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ. ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಗೂಥಂ ವಿಯ ವಿಸಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಯ ಚ ಸುಟ್ಠು ವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ. ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಸುರಭಿಕುಸುಮದಾಮಂ ವಿಯ ಅಮತಂ ವಿಯ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಆದಾಯ ಪವತ್ತೇಯ್ಯಾಸಿ.

ಇಧ ಠತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಸಮಾನೇತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿಂ ಬಲಕಾಯೇಪಿ ಏಕಂ, ಖತ್ತಿಯೇಸು ಏಕಂ, ಅನುಯನ್ತೇಸು ಏಕಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಏಕಂ, ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಏಕಂ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏಕಂ, ಮಿಗಪಕ್ಖೀಸು ಏಕಂ, ಅಧಮ್ಮಕಾರಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏಕಂ, ಅಧನಾನಂ ಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಏಕಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಮೇತಂ ದಸವಿಧಂ ಹೋತಿ. ಗಹಪತಿಕೇ ಪನ ಪಕ್ಖಿಜಾತೇ ಚ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಗಣೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತಂ ವಾ ಗಣೇನ್ತೇನ ಅಧಮ್ಮರಾಗಸ್ಸ ಚ ವಿಸಮಲೋಭಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಖೋ ತಾತ ತನ್ತಿ ಇದಂ ದಸವಿಧಂ ದ್ವಾದಸವಿಧಞ್ಚ ಅರಿಯಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ ನಾಮ. ವತ್ತಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ. ತದಹುಪೋಸಥೇತಿಆದಿ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನೇ ವುತ್ತಂ.

೯೦. ಸಮತೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ. ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಪಸಾಸತೀತಿ ಅನುಸಾಸತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪೋರಾಣಕಂ ರಾಜವಂಸಂ ರಾಜಪವೇಣಿಂ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಮತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಅನುಸಾಸತೀತಿ. ಏವಮಯಂ ಮಘದೇವವಂಸಸ್ಸ ಕಳಾರಜನಕೋ ವಿಯ ದಳ್ಹನೇಮಿವಂಸಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಕೋ ಅನ್ತಿಮಪುರಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಪುಬ್ಬೇನಾಪರನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇನ ಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪರಕಾಲಂ. ಜನಪದಾ ನ ಪಬ್ಬನ್ತೀತಿ ನ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಯಥಾ ತಂ ಪುಬ್ಬಕಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಸದಿಸಾಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಿಂಸು, ತಥಾ ನ ಪಬ್ಬನ್ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಸುಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಹತವಿಲುತ್ತಾ, ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಸು ಚೇವ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಸು ಚ ಓಜಾಪಿ ಪರಿಹಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾತಿ ಅಮಚ್ಚಾ ಚೇವ ಪರಿಸಾವಚರಾ ಚ. ಗಣಕಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಾದಿಪಾಠಗಣಕಾ ಚೇವ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ ಚ. ಅನೀಕಟ್ಠಾತಿ ಹತ್ಥಿಆಚರಿಯಾದಯೋ. ದೋವಾರಿಕಾತಿ ದ್ವಾರರಕ್ಖಿನೋ. ಮನ್ತಸ್ಸಾಜೀವಿನೋತಿ ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಯೇ ಜೀವನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಏತಂ ನಾಮಂ.

ಆಯುವಣ್ಣಾದಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೧. ನೋ ಚ ಖೋ ಅಧನಾನನ್ತಿ ಬಲವಲೋಭತ್ತಾ ಪನ ಅಧನಾನಂ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧನಂ ನಾನುಪ್ಪದಾಸಿ. ನಾನುಪ್ಪದಿಯಮಾನೇತಿ ಅನನುಪ್ಪದಿಯಮಾನೇ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ದಾಲಿದ್ದಿಯನ್ತಿ ದಲಿದ್ದಭಾವೋ. ಅತ್ತನಾ ಚ ಜೀವಾಹೀತಿ ಸಯಞ್ಚ ಜೀವಂ ಯಾಪೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕನ್ತಿಆದೀಸು ಉಪರೂಪರಿಭೂಮೀಸು ಫಲದಾನವಸೇನ ಉದ್ಧಮಗ್ಗಮಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾ. ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿತಾ ತತ್ರುಪಪತ್ತಿಜನನತೋತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ. ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾ. ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗಾನಂ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಾದೀನಂ ದಸನ್ನಂ ವಿಸೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ. ಏವರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯೨. ಪವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀತಿ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತಿ ಬಹುಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸುನಿಸೇಧಂ ನಿಸೇಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಸಿದ್ಧಂ ನಿಸೇಧೇಯ್ಯಂ. ಮೂಲಘಚ್ಚನ್ತಿ ಮೂಲಹತಂ. ಖರಸ್ಸರೇನಾತಿ ಫರುಸಸದ್ದೇನ. ಪಣವೇನಾತಿ ವಜ್ಝಭೇರಿಯಾ.

೯೩. ಸೀಸಾನಿ ನೇಸಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಯೇಸಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಮೂಲಕಮುಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಹರಿಸ್ಸಾಮ, ತೇಸಂ ತಥೇವ ಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮ, ಯಥಾ ಕೋಚಿ ಹಟಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಿ ಕಿಮೇತ್ಥ ರಾಜಾಪಿ ಏವಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಪರಂ ಮಾರೇತೀತಿ ಅಯಂ ನೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಆರಭಿಂಸು. ಪನ್ಥದುಹನನ್ತಿ ಪನ್ಥಘಾತಂ, ಪನ್ಥೇ ಠತ್ವಾ ಚೋರಕಮ್ಮಂ.

೯೪. ನ ಹಿ, ದೇವಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಸಚ್ಚಂ ದೇವಾತಿ ಮುಖಪಟಿಞ್ಞಾಯ ದಿನ್ನಾಯ ಮಾರಾಪೇತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಮುಸಾವಾದಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ, ಮರಣಭಯಾ ‘‘ನ ಹಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಅವೋಚ.

೯೬. ಏಕಿದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಏಕೇ ಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಾರಿತ್ತನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ. ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಾತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿಕಾ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಪಚ್ಚನೀಕದಿಟ್ಠಿ.

೧೦೧. ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ ಮಾತಾ ಮಾತುಚ್ಛಾ ಪಿತುಚ್ಛಾ ಮಾತುಲಾನೀತಿಆದಿಕೇ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ರಾಗೋ. ವಿಸಮಲೋಭೋತಿ ಪರಿಭೋಗಯುತ್ತೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಅತಿಬಲವಲೋಭೋ. ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮೋತಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಪುರಿಸೇಸು ಇತ್ಥೀನಞ್ಚ ಇತ್ಥೀಸು ಛನ್ದರಾಗೋ.

ಅಮತ್ತೇಯ್ಯತಾತಿಆದೀಸು ಮಾತು ಹಿತೋ ಮತ್ತೇಯ್ಯೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮತ್ತೇಯ್ಯತಾ, ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ನಾಮಂ. ತಸ್ಸಾ ಅಭಾವೋ ಚೇವ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತಾ ಚ ಅಮತ್ತೇಯ್ಯತಾ. ಅಪೇತ್ತೇಯ್ಯತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿತಾತಿ ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾನಂ ಅಪಚಿತಿಯಾ ನೀಚವುತ್ತಿಯಾ ಅಕರಣಭಾವೋ.

ದಸವಸ್ಸಾಯುಕಸಮಯವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ಯಂ ಇಮೇಸನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಇಮೇಸಂ. ಅಲಂಪತೇಯ್ಯಾತಿ ಪತಿನೋ ದಾತುಂ ಯುತ್ತಾ. ಇಮಾನಿ ರಸಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗರಸಾನಿ. ಅತಿಬ್ಯಾದಿಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತಿವಿಯ ದಿಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಕುಸಲನ್ತಿಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕುಸಲನ್ತಿ ನಾಮಮ್ಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಪೂಜಾರಹಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಸಂಸಾರಹಾ ಚ. ತದಾ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ಮಾತಾ ಪಹತಾ, ಪಿತಾ ಪಹತೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತಾ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಹೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪೂಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇವ ಪಸಂಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚ.

ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಾತಾತಿ ವಾತಿ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾತಿ ಗರುಚಿತ್ತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಗೇಹೇ ಮಾತುಗಾಮಂ ವಿಯ ನಾನಾವಿಧಂ ಅಸಬ್ಭಿಕಥಂ ಕಥಯಮಾನಾ ಅಗಾರವುಪಚಾರೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಾತುಚ್ಛಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಾತುಚ್ಛಾತಿ ಮಾತುಭಗಿನೀ. ಮಾತುಲಾನೀತಿ ಮಾತುಲಭರಿಯಾ. ಆಚರಿಯಭರಿಯಾತಿ ಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಭರಿಯಾ. ಗರೂನಂ ದಾರಾತಿ ಚೂಳಪಿತುಮಹಾಪಿತುಆದೀನಂ ಭರಿಯಾ. ಸಮ್ಭೇದನ್ತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ, ಮರಿಯಾದಭೇದಂ ವಾ.

ತಿಬ್ಬೋ ಆಘಾತೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಬಲವಕೋಪೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಪರಾನಿ ದ್ವೇ ಏತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಕೋಪೋ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಆಘಾತೇತೀತಿ ಆಘಾತೋ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಹಿತಸುಖಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ. ಮನೋಪದೂಸನತೋ ಮನೋಪದೋಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಿಬ್ಬಂ ವಧಕಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಿಯಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಪರಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ವಧಕಚಿತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮಾತುಪಿ ಪುತ್ತಮ್ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾಗವಿಕಸ್ಸಾತಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕಸ್ಸ.

೧೦೪. ಸತ್ಥನ್ತರಕಪ್ಪೋತಿ ಸತ್ಥೇನ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ. ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅನ್ತರಾವ ಲೋಕವಿನಾಸೋ. ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಚ ನಾಮೇಸ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖನ್ತರಕಪ್ಪೋ ರೋಗನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಸತ್ಥನ್ತರಕಪ್ಪೋತಿ ತಿವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಲೋಭುಸ್ಸದಾಯ ಪಜಾಯ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಹೋತಿ. ಮೋಹುಸ್ಸದಾಯ ರೋಗನ್ತರಕಪ್ಪೋ. ದೋಸುಸ್ಸದಾಯ ಸತ್ಥನ್ತರಕಪ್ಪೋ. ತತ್ಥ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖನ್ತರಕಪ್ಪೇನ ನಟ್ಠಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಹಾರನಿಕನ್ತಿಯಾ ಬಲವತ್ತಾ. ರೋಗನ್ತರಕಪ್ಪೇನ ನಟ್ಠಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಞ್ಹಿ ‘‘ಅಹೋ ವತಞ್ಞೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಏವರೂಪೋ ರೋಗೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಸತ್ಥನ್ತರಕಪ್ಪೇನ ನಟ್ಠಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಿರಯೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬಲವಾಘಾತತಾಯ.

ಮಿಗಸಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಿಗೋ, ಅಯಂ ಮಿಗೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ. ತಿಣ್ಹಾನಿ ಸತ್ಥಾನಿ ಹತ್ಥೇಸು ಪಾತುಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಕಿರ ಹತ್ಥೇನ ಫುಟ್ಠಮತ್ತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಪಣ್ಣಂ ಉಪಾದಾಯ ಆವುಧಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮಾ ಚ ಮಯಂ ಕಞ್ಚೀತಿ ಮಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಏಕಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ಮಾ ವೋರೋಪಯಿಮ್ಹ. ಮಾ ಚ ಅಮ್ಹೇ ಕೋಚೀತಿ ಅಮ್ಹೇಪಿ ಕೋಚಿ ಏಕಪುರಿಸೋ ಜೀವಿತಾ ಮಾ ವೋರೋಪಯಿತ್ಥ. ಯಂನೂನ ಮಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಲೋಕವಿನಾಸೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ದ್ವೀಹಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೇಹಿ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧುನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು. ವನಗಹನನ್ತಿ ವನಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತಿಣಗುಮ್ಬಲತಾದೀಹಿ ಗಹನಂ ದುಪ್ಪವೇಸಟ್ಠಾನಂ. ರುಕ್ಖಗಹನನ್ತಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಗಹನಂ ದುಪ್ಪವೇಸಟ್ಠಾನಂ. ನದೀವಿದುಗ್ಗನ್ತಿ ನದೀನಂ ಅನ್ತರದೀಪಾದೀಸು ದುಗ್ಗಮನಟ್ಠಾನಂ. ಪಬ್ಬತವಿಸಮನ್ತಿ ಪಬ್ಬತೇಹಿ ವಿಸಮಂ, ಪಬ್ಬತೇಸುಪಿ ವಾ ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ. ಸಭಾಗಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಅಹಂ ಜೀವಾಮಿ ದಿಟ್ಠಾ ಭೋ ಸತ್ತಾ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತಥಾ ಜೀವಸೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮೋದನಕಥಾಯ ಅತ್ತನಾ ಸಭಾಗೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಆಯುವಣ್ಣಾದಿವಡ್ಢನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೫. ಆಯತನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತತೋ ಓಸಕ್ಕೇಯ್ಯಾಮ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ವಿರಮೇಯ್ಯಾಮಾತಿಪಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೀಸತಿವಸ್ಸಾಯುಕಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತಾ, ಪುತ್ತಾ ಕಸ್ಮಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾಯುಕಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಖೇತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸೀಲವನ್ತೋ ಜಾತಾ. ಇತಿ ಸೀಲಗಬ್ಭೇ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಖೇತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತೇ ಅತ್ತನೋವ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಅಹೇಸುಂ.