ಪಞ್ಹಾವಾರಸ್ಸ ಘಟನೇ ಅನುಲೋಮಗಣನಾ

೪೩೯. ಇದಾನೇತ್ಥ ಯಥಾಲದ್ಧಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಗಣನಾವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಂ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ತೀಣಿ. ತಥಾ ಅಕುಸಲೇನ; ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇವಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ತ. ಆರಮ್ಮಣೇ ನವಾತಿ ಏಕಮೂಲಕಏಕಾವಸಾನಾನಿ ನವ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ದಸಾತಿ ಕುಸಲಂ ಕುಸಲಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ; ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣತೋವ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ; ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋವಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ. ಅಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ; ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋವ ತಥಾ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ. ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ; ಕುಸಲಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣತೋವ ತಥಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣೀತಿ ಏವಂ ದಸ. ಏತ್ಥ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಪಿ ಸತ್ತಧಾ, ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿಪಿ ಸತ್ತಧಾವ ಲಬ್ಭತಿ.

ಅನನ್ತರೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ತ. ಸಮನನ್ತರೇಪಿ ಏತಾನೇವ. ಸಹಜಾತೇ ನವಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಂ ಏಕಂ, ತಥಾ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಂ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಞ್ಚಾತಿ ಏವಂ ನವ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲೇನ ಅಕುಸಲಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಏವಂ ತೀಣಿ. ನಿಸ್ಸಯೇ ತೇರಸಾತಿ ಸಹಜಾತತೋವ ಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಮೂಲಕಾನಿ, ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಾನಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪುರೇಜಾತಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಬ್ಯಾಕತಞ್ಹಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಪುರೇಜಾತಮ್ಪಿ; ಕುಸಲಸ್ಸ ಪುರೇಜಾತಮೇವ ತಥಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಪುನ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೋ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತತೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಸಹಜಾತತೋವ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೋತಿ ಏವಂ ತೇರಸ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ನವಾತಿ ಏಕಮೂಲಕೇಕಾವಸಾನಾ ನವ. ತೇಸಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ತೇವೀಸತಿ ಭೇದಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತ, ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತ, ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ನವ ಹೋನ್ತಿ. ಪುರೇಜಾತೇ ತೀಣೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ತೀಣಿ.

ಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ತೀಣಿ. ಆಸೇವನೇ ತೀಣಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸದಿಸಾನಿ. ಕಮ್ಮೇ ಸತ್ತ ಹೇತುಸದಿಸಾನಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೀಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಆಗತಂ, ಪಞ್ಚಸು ಸಹಜಾತಮೇವ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ. ಆಹಾರಇನ್ದ್ರಿಯಝಾನಮಗ್ಗೇಸು ಸತ್ತ ಹೇತುಸದಿಸಾನೇವ. ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತವಸೇನ ಆಗತಂ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸದಿಸಾನಿ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತತೋ ಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತತೋ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ವತ್ಥುಪುರೇಜಾತತೋ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಕುಸಲಂ, ತಥಾ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಕುಸಲಮೂಲಂ, ಏಕಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ, ತೀಣಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನೀತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ.

ಅತ್ಥಿಯಾ ತೇರಸಾತಿ ಸಹಜಾತತೋ ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಂ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತತೋ ಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಸಹಜಾತತೋವ ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಿ, ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯತೋ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಪುರೇಜಾತತೋ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಕುಸಲಂ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಂ, ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತತೋ ಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಅಕುಸಲಸ್ಸ; ಸ್ವೇವ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯತೋ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತತೋ ಚ ಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಕುಸಲಸ್ಸ; ಸ್ವೇವ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯತೋತಿ ಏವಂ ತೇರಸ. ನತ್ಥಿವಿಗತೇಸು ಸತ್ತ ಅನನ್ತರಸದಿಸಾನಿ. ಅವಿಗತೇ ತೇರಸ ಅತ್ಥಿಸದಿಸಾನೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸತ್ತ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಏಕಂ ತೀಣಿ ಪಞ್ಚ ಸತ್ತ ನವ ದಸ ತೇರಸಾತಿ. ತೇಸು ವಿಪಾಕವಸೇನ ಏಕಮೇವ ಏಕಕಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಾಸೇವನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಚ ತಿಕಾ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತವಸೇನ ಏಕಮೇವ ಪಞ್ಚಕಂ, ಹೇತುಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಕಮ್ಮಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಝಾನಮಗ್ಗನತ್ಥಿವಿಗತವಸೇನ ದಸ ಸತ್ತಕಾ, ಆರಮ್ಮಣಸಹಜಾತಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ತಯೋ ನವಕಾ, ಅಧಿಪತಿವಸೇನ ಏಕಂ ದಸಕಂ, ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ತಯೋ ತೇರಸಕಾತಿ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಾರೇ ಗಣನವಸೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ದುಕತಿಕಾದೀಸು ಪಚ್ಚಯಸಂಸನ್ದನೇ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೪೦. ಯೇ ಪನ ಪಚ್ಚಯಾ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಿಸಭಾಗಾ ವಾ ವಿರುದ್ಧಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ತಾವ ಆರಮ್ಮಣಾನನ್ತರಸಮನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಕಮ್ಮಾಸೇವನಾಹಾರಝಾನನತ್ಥಿವಿಗತಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಂ ಸೇಸಾಧಿಪತಿನೋ ವಿಸಭಾಗಾ, ಸಹಜಾತಾದಯೋ ಸಭಾಗಾ. ಕಸ್ಮಾ? ತಥಾ ಭಾವಾಭಾವತೋ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಯೇಸಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಹೋತಿ, ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ನ ಹೋತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಯೋ ತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಾ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತೇಹಿ, ತೇ ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ, ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿನತ್ಥಿವಿಗತಾವಿಗತಾ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾ, ತೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅಯೋಜನೀಯೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯೋಜನೀಯೇಹಿ ಯೋಗೇ ಯೇ ವಾರಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ಚತ್ತಾರೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿನಾ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನವಸೇನ ಸತ್ತಹಿ ವಾರೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಧಿಪತೀಸು ವೀಮಂಸಾವ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಇತರೇ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಭಾಗವಸೇನ ‘‘ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಾನಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ – ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ; ಕುಸಲಾ ವೀಮಂಸಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ, ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ; ಕುಸಲಾ ವೀಮಂಸಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ರೂಪಾನಂ, ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ; ಕುಸಲಾ ವೀಮಂಸಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ರೂಪಾನಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ; ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಾ ವೀಮಂಸಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ರೂಪಾನನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಾ ಲೋಕುತ್ತರತೋವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪನ ವಿಸಭಾಗತ್ತಾ ನ ಯೋಜಿತಾ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಞ್ಚ ಅಲಬ್ಭಮಾನಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ವಾರಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ.

ಸಹಜಾತೇ ಸತ್ತಾತಿ ಹೇತುಯಾ ಲದ್ಧಾನೇವ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ತೀಣೀತಿ ಸುದ್ಧಿಕಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತಾತಿ ಹೇತುಯಾ ಲದ್ಧಾನೇವ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಕವಿಪಾಕೇ ಲದ್ಧಮೇವ. ಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗೇಸು ಚತ್ತಾರೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ತೀಣೀತಿ ಸುದ್ಧಿಕಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದಿಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ಸತ್ತಾತಿ ಹೇತುಯಾ ಲದ್ಧಾನೇವ.

೪೪೧-೪೪೩. ಏವಂ ಯೇಹಿ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಯೋಜನಂ ಲಭತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ದುಮೂಲಕನಯೇ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಹೇತುಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತನ್ತಿ ಸತ್ತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ನಿಸ್ಸಉಪನಿಸ್ಸಅಧಿಪಾತಿ ಏವಂ ಪರಿಹೀನಕ್ಖರಾನಿ ಪಚ್ಚಯನಾಮಾನಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ಸಞ್ಞಾಕರಣಮತ್ತವಸೇನ ಲಿಖಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಪಾಳಿ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಯಂ ಪನಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಠಪಿತಂ, ತೇನ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಅಯಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಭಙ್ಗೇ ಲದ್ಧಾನಿ ಸತ್ತೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಲದ್ಧಾನಿ ತೀಣಿ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ತಾನೇವ ತೀಣಿ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತದುಕೇ ಲದ್ಧಾನಿ ತೀಣಿ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿಪಾಕಸಭಾಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಏವಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದುಮೂಲಕೇ ಲದ್ಧಾನಿ ಚತ್ತಾರಿಯೇವ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕೇ ದಸ್ಸಿತೇಸು ಚತೂಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ದ್ವೇ ಲಭತಿ. ಸಚೇಪಿ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ತಾನೇವ ದ್ವೇ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಇತರಾನಿ ದ್ವೇ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇಸು ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕಮೇವ ಲಭತಿ. ಅಧಿಪತಿನಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕತೋ ಊನತರಗಣನೇಸು ಅಪ್ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಚತ್ತಾರಿಯೇವ ಲಭತಿ. ಊನತರಗಣನೇಸು ಪವಿಸನ್ತೇಸು ತೇಸಂ ವಸೇನ ದ್ವೇ ಏಕನ್ತಿ ಲಭತಿ. ಏವಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮಾಯೋಗೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಗಣನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಏತೇಸು ಪನ ಘಟನೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಘಟನಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನವನ್ನಮ್ಪಿ ಹೇತೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಅವಿಪಾಕಾನಿ. ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನೇತ್ಥ ವಿಪಾಕಹೇತುಪಿ ಲಬ್ಭತಿ.

ತತೋ ಪರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಘಟನಾನಿ ವಿಪಾಕಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಜಾತವಿಪಾಕಾ ಚೇವ ವಿಪಾಕಸಹಜಾತರೂಪಾ ಚ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ಘಟನೇ ವಿಪಾಕಾ ಚೇವ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಾ ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ದುತಿಯೇ ವಿಪಾಕಾ ಚೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಞ್ಚ ವತ್ಥುರೂಪಂ. ತತಿಯೇ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾವ. ಚತುತ್ಥೇ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ಪಞ್ಚಮೇ ವತ್ಥುರೂಪಮೇವ.

ತತೋ ಪರಾನಿ ಪಞ್ಚದಸ ಘಟನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಯುತ್ತಾನಿ ಅಮೋಹಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಾನಿ ನವ ನಿರಾಧಿಪತೀನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಛ ಸಾಧಿಪತೀನಿ. ನಿರಾಧಿಪತಿಕೇಸುಪಿ ಪಠಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಮೋಹವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಾಮೋಹವಸೇನ. ತತ್ಥ ನಿರಾಧಿಪತಿಕೇಸು ಪಠಮೇ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕೇ ದಸ್ಸಿತಾನೇವ. ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತತಿಯೇ ವತ್ಥುರೂಪಂ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾನನ್ತಿ ರೂಪಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ವಿಪಾಕಯುತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಸಾಧಿಪತಿಕೇಸು ಪಠಮಾನಿ ತೀಣಿ ಘಟನಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ಚತ್ತಾರಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ದುತಿಯೇ ರೂಪಂ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತತಿಯೇ ಅರೂಪಂ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ತೀಣಿ ವಿಪಾಕಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ರೂಪಾರೂಪಂ ಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೇ ಅರೂಪಮೇವ, ತತಿಯೇ ರೂಪಮೇವ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮಾಯೋಗೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಗಣನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಹೇತುಮೂಲಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

೪೪೪. ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕೇಪಿ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಸತ್ತ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಸಭಾಗಾ, ಸೇಸಾ ಸೋಳಸ ವಿಸಭಾಗಾತಿ ತೇ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತೇವ ಯೋಜಿತಾ. ತೇಸು ಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಏಕಂ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ ತೀಣೀತಿ ಸತ್ತ. ನಿಸ್ಸಯೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನೇವ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿ ಏವ. ಪುರೇಜಾತೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ. ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ. ಯಥಾ ಪನ ಹೇತುಮೂಲಕೇ ಲಕ್ಖಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಘಟನಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ, ತಥಾ ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ.

೪೪೫. ತತ್ಥ ಯಾನಿ ತಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚ ಘಟನಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಸಾಧಿಪತಿಕಂ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿದುಕೇ ಲದ್ಧವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೇವ. ದುತಿಯಂ ನಿರಾಧಿಪತಿಕಂ. ತತ್ಥ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ವಾ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ. ತತಿಯಂ ನಿಸ್ಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ಸಾಧಿಪತಿಕಾನಿ. ತೇಸು ಚತುತ್ಥೇ ಏಕನ್ತಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ವಾ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಂ ಅಕುಸಲಂ. ಪಞ್ಚಮೇ ಏಕನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಯತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಕಂ ಅಕುಸಲಂ. ಏವಮಿಧಾಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ತಿಕಾದೀಸು ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಧಿಪತಿಮೂಲಕಾದೀಸು. ಆರಮ್ಮಣಇನ್ದ್ರಿಯವಿಪಾಕವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರಯೋಜನಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮೇವ ವದಾಮಾತಿ.

೪೪೬. ಅಧಿಪತಿಮೂಲಕೇ ಸಹಜಾತೇ ಸತ್ತಾತಿ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಂ ಏಕಂ. ಸಹಜಾತೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿ, ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿನಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಜಾತಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ತೀಣೀತಿ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿವಸೇನೇವ. ನಿಸ್ಸಯೇ ಅಟ್ಠಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ತೀಣಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ ದ್ವೇ. ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಹಿ ಅಧಿಪತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತತೋ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣತೋವ. ಕುಸಲಸ್ಸ ಪನ ಉಭಯಥಾಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿ ದ್ವೇಯೇವಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತ ಆರಮ್ಮಣಸದಿಸಾನೇವ. ಪುರೇಜಾತೇ ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾಧಿಪತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಆಹಾರಾದೀಸು ಸತ್ತ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಮೂಲಕೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ತಥಾ ಅಕುಸಲೇನ, ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಞ್ಚ ಕುಸಲಞ್ಚ. ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ಅಟ್ಠ ನಿಸ್ಸಯಸದಿಸಾನೇವ.

೪೪೭-೪೫೨. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಹಿ ಯೋಜಿತಾನಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ? ಉಭಯಾಧಿಪತಿಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಘಟನೇ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ ಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೇ ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಮೇವ, ತತಿಯೇ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಕುಸಲಾದಯೋ ರೂಪಾನಂ, ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವತ್ಥು ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ತತೋ ಪರಾನಿ ತೀಣಿ ಘಟನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಸತ್ತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನೇವ. ದುತಿಯೇ ಏಕನ್ತಿ ಪುರೇಜಾತಾನಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ತತಿಯೇ ವತ್ಥುಮೇವ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ತತೋ ಪರಾನಿ ತೀಣಿ ಘಟನಾನಿ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ರೂಪಾರೂಪಂ ಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೇ ಅರೂಪಮೇವ, ತತಿಯೇ ರೂಪಮೇವ. ತತೋ ಪರಾನಿ ತೀಣಿ ವಿಪಾಕಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸುಪಿ ಪಠಮೇ ರೂಪಾರೂಪಂ ಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೇ ಅರೂಪಂ, ತತಿಯೇ ರೂಪಮೇವ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಛ ಘಟನಾನಿ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಯುತ್ತಾನಿ ಚಿತ್ತಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ತೀಣಿ ಅವಿಪಾಕಾನಿ, ತೀಣಿ ಸವಿಪಾಕಾನಿ. ತೇಸು ಗಣನಾ ಪಾಕಟಾಯೇವ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಛ ಘಟನಾನಿ ತಥೇವ ವಿರಿಯಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ನನು ಚ ಅಧಿಪತಿಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಂ ವಿರಿಯಾಧಿಪತಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ಕಸ್ಮಾ ತಥಾ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ? ಪರತೋ ಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಘಟನೇಹಿ ಸದಿಸತ್ತಾ. ಪರತೋ ಹಿ ಹೇತುವಸೇನ ಘಟನಾನಿ ಅಮೋಹಸ್ಸ ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿತ್ತಾ ವೀಮಂಸಾಯ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಭಾವತೋ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ. ವಿರಿಯಮ್ಪಿ ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಭಾವೇನ ಮಗ್ಗೋತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟನಾನಿ ಪರತೋ ಹೇತುವಸೇನ ವುತ್ತಘಟನೇಹಿ ಸದಿಸಾನೀತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸುಪಿ ಗಣನಾ ಪಾಕಟಾಯೇವ.

೪೫೩-೪೫೬. ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಮೂಲಕೇಸು ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ, ತಥಾ ಅಕುಸಲೋ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ತ. ಕಮ್ಮೇ ಏಕನ್ತಿ ಕುಸಲಾ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತೇಸು ತೀಣಿ ತೀಣಿಯೇವ. ತಾನಿ ಬಹುತರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುತ್ತಾನಿ.

೪೫೭-೪೬೦. ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇಸು ಯೇ ಯೇ ದುಕಮೂಲಕೇ ಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತಾ ತೇ ತೇಯೇವ ಆದಿತೋ ಠಿತೇನ ಸಭಾಗಾ. ತಸ್ಮಾ ದುಕಮೂಲಕೇ ಗಣನಂ ಞತ್ವಾ ಯೇ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಘಟಿತಾ, ತೇಸು ಊನತರಗಣನಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಬ್ಬಘಟನೇಸು ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತಮೂಲಕೇ ದಸ ಘಟನಾನಿ. ತೇಸು ಪಞ್ಚ ಅವಿಪಾಕಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಸವಿಪಾಕಾನಿ. ತತ್ಥ ಅವಿಪಾಕೇಸು ತಾವ ಪಠಮೇ ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ, ತಥಾ ಅಕುಸಲೋ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಂ ನವ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದಿಕೇಸು ಅಟ್ಠಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಅರೂಪಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಬ್ಯಾಕತೇ ವತ್ಥುರೂಪಮ್ಪಿ. ದುತಿಯೇ ಘಟನೇ ಅಬ್ಯಾಕತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ರೂಪೇಸು ವತ್ಥುಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ತತಿಯೇ ತೀಸುಪಿ ಅರೂಪಮೇವ, ಚತುತ್ಥೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಮೇವ, ಪಞ್ಚಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ. ಸವಿಪಾಕೇಸು ಪಠಮೇ ವಿಪಾಕಾ ಚೇವ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಞ್ಚ, ದುತಿಯೇ ವಿಪಾಕಾ ಚೇವ ವತ್ಥುರೂಪಞ್ಚ, ತತಿಯೇ ವಿಪಾಕಮೇವ, ಚತುತ್ಥೇ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ, ಪಞ್ಚಮೇ ವತ್ಥುರೂಪಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಕೇ ಛ ಘಟನಾನಿ. ತೇಸು ಪಠಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅವಿಪಾಕಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸವಿಪಾಕಾನಿ. ತೇಸು ಗಣನಾ ಪಾಕಟಾಯೇವ.

೪೬೧. ನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥುಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಕುಸಲಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕನ್ತಿ ವತ್ಥುಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಂ. ಸೇಸಂ ದುಮೂಲಕೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೬೨-೪೬೪. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ವೀಸತಿ ಘಟನಾನಿ. ತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ಛ ಘಟನಾನಿ ಪುರೇಜಾತಸಹಜಾತವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ತತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರೇಜಾತವಸೇನೇವ, ತತೋ ದಸ ಸಹಜಾತವಸೇನೇವ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಘಟನೇ ತೇರಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಾನೇವ. ದುತಿಯೇ ಅಟ್ಠಾತಿ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಸತ್ತ, ವತ್ಥುಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಕುಸಲಞ್ಚಾತಿ ಅಟ್ಠ. ತತಿಯೇ ಸತ್ತ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ಚತುತ್ಥೇ ಪಞ್ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಲದ್ಧಾನಿ. ಪಞ್ಚಮೇ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ವತ್ಥು ಚ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಛಟ್ಠೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ. ಪುರೇಜಾತವಸೇನ ಚತೂಸು ಪಠಮೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ಥು ಕುಸಲಾದೀನಂ, ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ. ದುತಿಯೇ ವತ್ಥುಮೇವ ಕುಸಲಾದೀನಂ. ತತಿಯೇ ಏಕನ್ತಿ ವತ್ಥು ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಚತುತ್ಥೇ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಪಞ್ಚಕಸ್ಸ. ಸಹಜಾತವಸೇನ ದಸ ಸವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಹಜಾತಮೂಲಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೪೬೫. ಉಪನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತ್ತಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿ ತಾನೇವ. ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರೇಸು ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಲದ್ಧಾನೇವ. ನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕನ್ತಿ ವತ್ಥು ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಪುರೇಜಾತೇ ಏಕನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಾ. ಆಸೇವನೇ ತೀಣಿ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ. ಕಮ್ಮೇ ದ್ವೇ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ. ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಚೇತನಾ ಪನ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೋಪಿ ಹೋತಿ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಏಕಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ, ತಥಾ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು. ನತ್ಥಿವಿಗತೇಸು ಸತ್ತ ಅನನ್ತರಸಮಾನೇವ.

೪೬೬. ಉಪನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕಾನಿ ಪನ ಸತ್ತ ಘಟನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಾದೀನಂ, ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತೋ, ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ತ. ದುತಿಯೇ ಏಕನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ತತಿಯೇ ವತ್ಥು ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ತತೋ ಪರಾನಿ ದ್ವೇ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಗಣನಾ ಪಾಕಟಾಯೇವ. ತತೋ ದ್ವೇ ಅನನ್ತರಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ದುತಿಯೇ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಾವ.

೪೬೭-೪೬೮. ಪುರೇಜಾತಮೂಲಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಣೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಕುಸಲಾದೀನಂ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸತ್ತ ಘಟನಾನಿ. ತೇಸು ಪಠಮಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ದುತಿಯಂ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ, ತತಿಯಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ, ಚತುತ್ಥಂ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಕಾಲವಸೇನ, ಪಞ್ಚಮಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ, ಛಟ್ಠಂ ವತ್ಥುನೋ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಕಾಲವಸೇನ, ಸತ್ತಮಂ ಚಕ್ಖಾದಿವಸೇನ.

೪೬೯-೪೭೨. ಪಚ್ಛಾಜಾತಮೂಲಕೇ ವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ತಯೋವ ಯೋಜನಂ ಲಭನ್ತಿ. ಏಕಮೇವೇತ್ಥ ಘಟನಂ, ತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಸೇವನಮೂಲಕೇಪಿ ಏಕಮೇವ ಘಟನಂ.

೪೭೩-೪೭೭. ಕಮ್ಮಮೂಲಕೇ ಅನನ್ತರೇ ಏಕನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ತೀಣೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ವತ್ಥುಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇತಿ ಅನನ್ತರಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನೇವ. ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಏಕಾದಸ ಘಟನಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಾನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯವಿಭಾಗತೋ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕತೋ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಅರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೇ ಅರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ಥು, ತತಿಯೇ ಅರೂಪಮೇವ, ಚತುತ್ಥೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಮೇವ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪನ ಕಟತ್ತಾರೂಪಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸವಿಪಾಕಾನಿ, ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ವಿಪಾಕಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚ ಘಟಾನಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೪೭೮-೪೮೩. ಆಹಾರಮೂಲಕೇ ಸತ್ತಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಚತುತ್ತಿಂಸ. ತೇಸು ಪಠಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಆಹಾರಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ; ದುತಿಯೇ ತಯೋ ಅರೂಪಾಹಾರಾವ. ತತಿಯೇ ವತ್ಥುಪಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಚತುತ್ಥೇ ತಂ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಪಞ್ಚಮೇ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸವಿಪಾಕಘಟನಾನಿ, ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ತತೋ ಪರಾನಿ ನವ ಘಟನಾನಿ ಚೇತನಾಹಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ನವ ನಿರಾಧಿಪತಿವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರವಸೇನ. ತತೋ ಪರಾನಿ ಸಾಧಿಪತಿವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರವಸೇನ ಛ ಘಟನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ತೀಣಿ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೀಣಿ ವಿಪಾಕವಸೇನೇವ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವತ್ಥು ಪರಿಹಾಯತಿ.

೪೮೪-೪೯೫. ಇನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇ ಪುರೇಜಾತೇ ಏಕನ್ತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ. ಸೇಸಂ ದುಮೂಲಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಛ ಸತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ದುತಿಯೇ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಹಾಯತಿ. ನ ಹಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ. ತತಿಯೇ ಅರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ರೂಪಾನಂ. ಚತುತ್ಥೇ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ. ತತೋ ಪರಾನಿ ನವ ಘಟನಾನಿ ಸಹಜಾತಅರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ತತೋ ನವ ಮಗ್ಗಭೂತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ವಸೇನ, ತತೋ ನವ ಝಾನಙ್ಗಭೂತಾನಂ, ತತೋ ನವ ಝಾನಮಗ್ಗಭೂತಾನಂ, ತತೋ ನವ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನೇವ, ತತೋ ಸಾಧಿಪತೀನಿ ಛ, ತತೋ ವೀರಿಯವಸೇನ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಛ, ತತೋ ಅಮೋಹಹೇತುವಸೇನ ನಿರಾಧಿಪತೀನಿ ನವ, ಸಾಧಿಪತೀನಿ ಛ. ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೇನ ಅಯುತ್ತಾನಿ ಚ ಯುತ್ತಾನಿ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೪೯೬-೫೦೦. ಝಾನಮೂಲಕೇಪಿ ದುಮೂಲಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಛತ್ತಿಂಸ. ತೇಸು ಪಠಮಾನಿ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಭಾವಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಸಾಧಾರಣಝಾನಙ್ಗವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾನಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಭೂತಝಾನಙ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ನವ ಮಗ್ಗಭೂತಝಾನಙ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಭೂತಝಾನಙ್ಗವಸೇನ. ಚತೂಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ನವಕೇಸು ಆದಿತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಸಾಧಾರಣಾನಿ. ಅವಸಾನೇ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಾನೇವ, ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ.

೫೦೧-೫೦೮. ಮಗ್ಗಮೂಲಕೇಪಿ ದುಮೂಲಕಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸ. ತೇಸು ಪಠಮಾನಿ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಝಾನಭಾವಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಕಮಗ್ಗವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾನಿ. ತತೋ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಭೂತಮಗ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ನವ ಝಾನಭೂತಮಗ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ನವ ಇನ್ದ್ರಿಯಝಾನಭೂತಮಗ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ಛ ಅಧಿಪತಿಭೂತಮಗ್ಗವಸೇನ, ತತೋ ನವ ನಿರಾಧಿಪತಿಮಗ್ಗಹೇತುವಸೇನ, ತತೋ ಛ ಸಾಧಿಪತಿಮಗ್ಗಹೇತುವಸೇನ, ತತ್ಥ ನವಕೇಸು ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಛಕ್ಕೇಸು ತೀಣಿ ತೀಣಿ ವಿಪಾಕಾನಿ. ಸೇಸಾನಿ ಸಾಧಾರಣಾನಿ, ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ.

೫೦೯-೫೧೦. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇ ದುಮೂಲಕಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಏತ್ಥ ಪನ ದ್ವೇಯೇವ ಘಟನಾನಿ. ತತ್ಥ ಏಕಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ, ಏಕಂ ವಿಪಾಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

೫೧೧-೫೧೪. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇಪಿ ದುಮೂಲಕಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೇರಸ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಕುಸಲೋ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಇಮೇ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾದಯೋ ಸಹಜಾತಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಪುರೇಜಾತಾಪಿ. ದುತಿಯೇ ಪುರೇಜಾತಸಹಜಾತಾವ ತತಿಯೇ ತೇಯೇವ ಅಧಿಪತಿವಸೇನ. ತತ್ಥ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ತಥಾ ಅಕುಸಲೋ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ. ಚತುತ್ಥೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ರೂಪಾನಿಪಿ ಅರೂಪಾನಿಪಿ. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಅರೂಪಾವ ಛಟ್ಠೇ ವತ್ಥುವಸೇನ ರೂಪಾವ ಸತ್ತಮೇ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ವತ್ಥುಮೇವ. ಅಟ್ಠಮೇ ತದೇವಾಕುಸಲಸ್ಸ, ನವಮೇ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ದಸಮೇ ಕುಸಲಾದಯೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ಏಕಾದಸಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ವತ್ಥು ಖನ್ಧಾನಂ, ದ್ವಾದಸಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಖನ್ಧಾ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಂ, ತೇರಸಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಖನ್ಧಾ ವತ್ಥುಸ್ಸ.

೫೧೫-೫೧೮. ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಮೂಲಕೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ದುಮೂಲಕೇ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಘಟನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಏಕೂನತಿಂಸ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ಅರೂಪವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಮಹಾಭೂತಇನ್ದ್ರಿಯಾಹಾರಾನಂ ವಸೇನ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ದುತಿಯೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪಠಮದುತಿಯಘಟನಾನೇವ ಅಧಿಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪರಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಕತಾನಿ. ಪುನ ಪಠಮಮೇವ ಚತೂಹಿ ಆಹಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಮಂ, ರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಛಟ್ಠಂ, ರೂಪಾರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಮಂ ಕತಂ. ದುತಿಯಮೇವ ವಾ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಮಂ ಕತಂ. ಪಠಮದುತಿಯಾನೇವ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಮನವಮಾನಿ. ತೇಸು ನವಮಂ ಅಧಿಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಮಂ ಕತಂ. ತತೋ ಏಕಾದಸಮೇ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವತ್ಥು ಹಾಯತಿ. ದ್ವಾದಸಮೇ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾಯೇವ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇರಸಮೇ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾ, ಚುದ್ದಸಮೇ ವತ್ಥುಮೇವ, ಪನ್ನರಸಮೇ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ, ಸೋಳಸಮೇ ವತ್ಥುಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಸತ್ತರಸಮೇ ಪನ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಭಾವೇನ, ಅಟ್ಠಾರಸಮೇಪಿ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ, ಏಕೂನವೀಸತಿಮೇ ಚಕ್ಖಾದಯೋವ ಪಚ್ಚಯಾ. ಇಮಾನಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಘಟನಾನಿ ನಾಮ ಸಹಜಾತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ. ತತೋ ಪರಾನಿ ದಸ ಸಹಜಾತವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ.

೫೧೯. ನತ್ಥಿವಿಗತಮೂಲಕೇಸು ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಮೂಲಕೇಸು ವಿಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾಸೇವನಕಮ್ಮವಸೇನ ತೀಣಿಯೇವ ಘಟನಾನಿ, ಅವಿಗತಮೂಲಕಂ ಅತ್ಥಿಮೂಲಕಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಯಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹಾವಾರೇ ಘಟನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ದುವಿಧಾನಿಯೇವ – ಪಕಿಣ್ಣಕತೋ ಸಹಜಾತತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀನಂ ಆದಿತೋ ಸಹಜಾತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಾನಿ ನಾಮ. ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚಪಿ, ಅಧಿಪತಿಮೂಲಕೇ ಛ, ಅನನ್ತರಮೂಲಕೇ ತೀಣಿಪಿ, ತಥಾ ಸಮನನ್ತರಮೂಲಕೇ, ನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇ ದಸ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇ ಸತ್ತ, ಪುರೇಜಾತಮೂಲಕೇ ಸತ್ತ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಮೂಲಕೇ ಏಕಮೇವ, ತಥಾ ಆಸೇವನಮೂಲಕೇ, ಕಮ್ಮಮೂಲಕೇ ದ್ವೇ, ಆಹಾರಮೂಲಕೇ ಏಕಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇ ಚತ್ತಾರಿ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇ ನವ, ಅತ್ಥಿಮೂಲಕೇ ಏಕೂನವೀಸತಿ, ನತ್ಥಿಮೂಲಕೇ ತೀಣಿಪಿ, ತಥಾವಿಗತಮೂಲಕೇ. ಅವಿಗತಮೂಲಕೇ ಏಕೂನವೀಸತೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸತಞ್ಚೇವ ತೀಣಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ ಪನೇತಾನಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ.

ಯಾನಿ ಪನ ಸಹಜಾತಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಹಜಾತಘಟನಾನಿ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕೇ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಸೇವನನತ್ಥಿವಿಗತಮೂಲಕೇಸು ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನ ಹಿ ತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಹಜಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸಹಜಾತಾನಂ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಹೇತುಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಝಾನಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ. ಅಸಹಜಾತಾನನ್ತಿ ಹೇತುಮೂಲಕೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಚತುವೀಸತಿಪಿ ಘಟನಾನಿ ಸಹಜಾತಘಟನಾನೇವ. ತಥಾ ಅಧಿಪತಿಮೂಲಕೇ ಚತುವೀಸತಿ, ಸಹಜಾತಮೂಲಕೇ ದಸಪಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಕೇ ಛಪಿ, ನಿಸ್ಸಯಮೂಲಕೇ ದಸ, ಕಮ್ಮಮೂಲಕೇ ನವ, ವಿಪಾಕಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚಪಿ, ಆಹಾರಮೂಲಕೇ ತೇತ್ತಿಂಸ, ಇನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇ ದ್ವಾಸತ್ತತಿ ಝಾನಮೂಲಕೇ ಛತ್ತಿಂಸಾಪಿ, ಮಗ್ಗಮೂಲಕೇ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇ ದ್ವೇಪಿ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇ ಚತ್ತಾರಿ, ಅತ್ಥಿಮೂಲಕೇ ದಸ, ಅವಿಗತಮೂಲಕೇ ದಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಪುರಿಮಾನಿ ಸತಂ ತೀಣಿ ಚ ಇಮಾನಿ ಚ ದ್ವಾದಸುತ್ತರಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಪಞ್ಚದಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಘಟನಸತಾನಿ ಪಞ್ಹಾವಾರೇ ಆಗತಾನಿ. ತೇಸು ಯೇ ಯೇ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಾ ನಾಮವಸೇನ ನ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಹೇತುಮೂಲಕಾದೀನಂ ನಯಾನಂ ಆದಿತೋ ವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಸು ಘಟನೇಸು ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ದ್ವಾದಸೇವ ಹಿ ಹೇತೂ ಛ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅಧಿಪತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ ವೀಸತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸತ್ತ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನೀತಿ ಏತೇ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕನ್ತೇನ ಕುಸಲಾ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅಕುಸಲಾ, ಏಕನ್ತೇನ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾ, ಏಕನ್ತೇನೇವಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ವಿಪಾಕಾ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅವಿಪಾಕಾ ತೇ ತೇ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯೇ ತತ್ಥ ವಿಪಾಕಾ, ತೇ ವಿಪಾಕಘಟನೇಸು, ಯೇ ಅವಿಪಾಕಾ, ತೇ ಅವಿಪಾಕಘಟನೇಸು ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಞ್ಹಾವಾರಸ್ಸ ಘಟನೇ ಅನುಲೋಮಗಣನಾ.

ಪಚ್ಚನೀಯುದ್ಧಾರವಣ್ಣನಾ

೫೨೭. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚನೀಯಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಚ ವಾರಾದೀಸು ‘‘ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಲಬ್ಭಮಾನಾ ಪಞ್ಹಾ ಲಬ್ಭಮಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಸರೂಪತೋವ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ. ಏವಂ ಅವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಚ್ಚನೀಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಲೋಮತೋ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉದ್ಧಟಾ. ತೇ ಚ ಖೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಮೂಹವಸೇನ, ನೋ ಏಕೇಕಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ; ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಯತ್ಥ ಸಮೂಹತೋ ದಸ್ಸಿತಾ, ತೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಇಮೇ ಚತುವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಅಟ್ಠಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕತರೇಸು ಅಟ್ಠಸು? ಆರಮ್ಮಣೇ, ಸಹಜಾತೇ, ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ, ಪುರೇಜಾತೇ, ಪಚ್ಛಾಜಾತೇ, ಕಮ್ಮೇ, ಆಹಾರೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇತಿ. ಕಥಂ? ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯೇ ಸೇಸೇಸು ಸೋಳಸಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಝಾನಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ಛ ಪಚ್ಚಯಾ ಏಕನ್ತೇನ ಸಹಜಾತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಸಮನನ್ತರಆಸೇವನನತ್ಥಿವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಲಕ್ಖಣೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯೋ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರೇಜಾತನಿಸ್ಸಯೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿ ಸಹಜಾತಾನಂಯೇವ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಲಕ್ಖಣೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಭೇದತೋ ತಿವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪುರೇಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಪುರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಪುರೇಜಾತೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ಚ ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಛಹಿ ಭೇದೇಹಿ ಠಿತಾ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪುರೇಜಾತಾ ಪುರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಆಹಾರಭೂತಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯಭೂತಾ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಇಮೇ ಸೋಳಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಇಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಪನ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ಆದಿತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಅನಧಿಪತಿಭೇದೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅಧಿಪತಿಭೂತೋ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಲಕ್ಖಣೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನಧಿಪತಿಭೂತೋ ಸುದ್ಧೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋವ. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಸಹಜಾತನಾನಾಕ್ಖಣಿಕವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಾ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಹಜಾತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಂ ಬಲವದುಬ್ಬಲವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಬಲವಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋವ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಬಲವಮ್ಪಿ ಪನ ರೂಪಾನಂ ದುಬ್ಬಲಞ್ಚ ಅರೂಪಾನಂ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ. ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋಪಿ ರೂಪಾರೂಪತೋ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅರೂಪಾಹಾರೋ ಅತ್ತನಾ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ರೂಪಾಹಾರೋ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಿಪ್ಪತ್ತೋ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋವ ಹೋತಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋಪಿ ರೂಪಾರೂಪತೋ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ತನಾ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಸಹಜಾತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಪುರೇಜಾತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಬಾಹಿರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಂ ಸಹಜಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪಾಲನಮತ್ತವಸೇನೇವ ಹೋತಿ, ನ ಜನಕವಸೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ತಾವ ಅಟ್ಠಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅವಸೇಸಾನಂ ಸೋಳಸನ್ನಞ್ಚೇವ ತೇಸಂಯೇವ ಚ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಸೇನ ಸಙ್ಗಹನಯೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯೇ ಯೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಪಠಮೇ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸೇಸಾ ತೇವೀಸತಿ. ದುತಿಯೇ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ್ನರಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತಿಯೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ಅಧಿಪತಿಭೂತೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಉಪನಿಸ್ಸಯಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕೋ ಬಲವಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ನವ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಪುರೇಜಾತನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ಛ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಛಟ್ಠೇ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸತ್ತಮೇ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರವಸೇನೇವ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಅಟ್ಠಮೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಇನ್ದ್ರಿಯತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಇಮೇ ಚಿಮೇ ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾತಿ ಞತ್ವಾ ಯೇ ಯತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾ, ತೇ ತಸ್ಸ ಗಣನೇನ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಾಹಕಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಪಞ್ಹೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಯೋ ಇಮೇ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ. ತತ್ಥ ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಕುಸಲಾದಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ; ತಥಾ ಅಕುಸಲಾದಿಕಾ; ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾದಿಕಾ ತಯೋ; ಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಕುಸಲಸ್ಸ; ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ; ಅಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಅಕುಸಲಸ್ಸ; ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ದುಮೂಲಕೇಕಾವಸಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತಾ. ದುತಿಯೇ ದ್ವೇ, ತತಿಯೇ ಪಞ್ಚ, ಚತುತ್ಥೇ ಏಕೋವ ಪಞ್ಚಮೇ ತಯೋ, ಛಟ್ಠೇ ದ್ವೇ, ಸತ್ತಮೇ ಪಞ್ಚ, ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕೋವ ನವಮೇ ಸತ್ತ, ದಸಮೇ ತಯೋ, ಏಕಾದಸಮೇ ತಯೋ, ದ್ವಾದಸಮೇ ದ್ವೇ, ತೇರಸಮೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಚುದ್ದಸಮೇ ದ್ವೇ, ಪನ್ನರಸಮೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋವ. ತೇ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪರತೋ ವಕ್ಖಾಮ.

ಸಮಾಸತೋ ಪನೇತ್ಥ ಏಕೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಸತ್ತಾತಿ ಛಳೇವ ಪಚ್ಚಯಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪಞ್ಹಾವಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ಪಞ್ಹಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ತೇ ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಪಚ್ಚಯಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ. ‘‘ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ಚತುವೀಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯೇಸು ಏಕಪಚ್ಚನೀಯೇಪಿ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಹಾ ವಾ ಪಚ್ಚಯಾ ವಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕೋವ ಪಚ್ಚಯೋ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಞ್ಹೇ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏವಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ತೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸುಪಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಸೋ ವಾರೋ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ. ಏವಮೇವ ಯೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಸತ್ತ ವಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವ. ಸಬ್ಬೇಸು ಪನ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ವಾರಾ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇದಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ. ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸು ತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಭೇದೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಹಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ – ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ತಾವ ತೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕಥಂ? ಕುಸಲೋ ಹಿ ಕುಸಲಸ್ಸ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪಾಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಹೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಏಕೋವ ಸಹಜಾತೇ ಪನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಪನ್ನರಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಚುದ್ದಸ ಹೋನ್ತಿ. ಕುಸಲೋ ಪನ ಕುಸಲಸ್ಸ ನೇವ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ನ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋತಿ ತೇ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ದ್ವಾದಸ ಸನ್ಧಾಯ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ನವ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇಸು ಅಧಿಪತಿಭೂತೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೋ ಚ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಮೇವ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಕುಸಲೋ ಪನ ಕುಸಲಸ್ಸ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಛ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ತೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಏಕೂನವೀಸತಿಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹೇತುಪಚ್ಚನೀಯೇ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಚಿಣ್ಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಾಳಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ.

ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯವಿತ್ಥಾರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಾಯೇವ ಪಾಳಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ, ಸೇಸಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಯೇ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತೇ ಪರತೋ ವಕ್ಖಾಮ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕಥಂ? ಕುಸಲೋ ಹಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಞ್ಚೇವ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸುದ್ಧೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ದ್ವೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪನ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕಥಂ? ಕುಸಲೋ ಹಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪುರೇಜಾತಾಸೇವನವಿಪಾಕಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿಯೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಹೋತಿ. ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಏಕೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಸಮ್ಪಯುತ್ತವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ವಿಸುಂ ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಹಜಾತೇನ ದಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಛಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಆಸೇವನಂ ಸೇಸಾ ಪಞ್ಚ. ಪಚ್ಛಾಜಾತೋ ಏಕೋವ ತಥಾ ಸಹಜಾತನಾನಾಕ್ಖಣಿಕವಸೇನ ದುವಿಧೋಪಿ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏವಂ ತತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹೇ ಪನ ಏಕೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ದಸ. ಕಥಂ? ಕುಸಲೋ ಹಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಸಹಜಾತೇ ವುತ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಇತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ದಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಏತ್ಥ ಏಕೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೫೨೮. ಯಥಾ ಚ ಇಮೇಸು ಕುಸಲಾದಿಕೇಸು ಚತೂಸು, ತಥಾ ಅಕುಸಲಾದಿಕೇಸುಪಿ ಚತೂಸು ಪಞ್ಹೇಸು ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ತೇ ತೇಯೇವ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೫೨೯. ತತೋ ಪರಾನಂ ಅಬ್ಯಾಕತಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ಸತ್ತಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ತೇವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕಥಂ? ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಹಿ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚತುವೀಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತೇವೀಸತಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಏಕೋವ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಸಹಜಾತಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ಇಮೇ ತಯೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಹಜಾತೇನ ದ್ವಾದಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಛ, ಪುರೇಜಾತೋ ಏಕೋವ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸತ್ತಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಇಮೇ ತೇವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುತಿಯೇ ತೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ದ್ವಾದಸ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕಥಂ? ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಏಕೋ, ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಪನ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರನತ್ಥಿವಿಗತಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ಛ ದಸ್ಸಿತಾ. ಪುರೇಜಾತೇನ ಪುರೇಜಾತನಿಸ್ಸಯವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾ ಪಞ್ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಇಮೇ ದ್ವಾದಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತಿಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೫೩೦. ತತೋ ಪರಾನಂ ದುಕಮೂಲಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪುರೇಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ತಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಕುಸಲಾ ಹಿ ಖನ್ಧಾ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಹಜಾತಾ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ನ ಹೋನ್ತಿ ವತ್ಥುಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಸೇನ ಸಹಜಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪುರೇಜಾತಂ, ಖನ್ಧಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಪನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಕೇವಲಂ ಪುರೇಜಾತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾದೀನಂ ವಸೇನ ಪುರೇಜಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ ಆಹಾರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾನಂ ಪನ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಸಙ್ಖಾತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕುಸಲಾ ಹಿ ಖನ್ಧಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಹೀತಿ ಚತುಧಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾ ಪನ ಕುಸಲಾ ತೇಹಿಯೇವ ಭೂತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋಪಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತೇಹಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುರೇಜಾತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ. ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತೇಹಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಂ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ. ಇತಿ ಇಮಂ ಚತುಧಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ, ಆಹಾರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾ ಪನೇತ್ಥ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವ. ಪರತೋ ಅಕುಸಲಮಿಸ್ಸಕಪಞ್ಹಾದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ತೇಸು ತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಹಾನಾಪರಿಹಾನಿಂ ಪರತೋ ಆವಿಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ.

ಪಚ್ಚನೀಯುದ್ಧಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ.

ಪಚ್ಚನೀಯಗಣನವಣ್ಣನಾ

೫೩೨. ಇದಾನಿ ಏತೇ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಯೋ ಅನುಲೋಮವಸೇನ ಪನ್ನರಸ ವಾರಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚನೀಯೇಪಿ ಏತೇಯೇವ, ನ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ; ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಯೇ ಯೇ ವಾರಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಹೇತುಯಾ ಪನ್ನರಸಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ.

ತತ್ಥ ನಹೇತುಯಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಪನ್ನರಸ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನಾರಮ್ಮಣೇ ಸಹಜಾತೇ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಸುದ್ಧೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಸೇಸಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತೇ ವಾರಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ನಾರಮ್ಮಣೇ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಹಜಾತೇ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಾರೇ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ನಅನನ್ತರೇತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತೇ ತೇ ವಾರಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭನ್ತಿ. ನಸಹಜಾತೇ ಪನ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ, ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಚ, ಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಪುರಿಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಏಕೋವ ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮೇಸು ದ್ವೀಸು ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪುರೇಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಸಹಜಾತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅವಸೇಸಾನಂ ಹೇತುಆದೀನಞ್ಚ ಪುರೇಜಾತಾನಞ್ಚೇವ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಏಕಾದಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಯಥಾ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೇಸಾನಂ ಅಧಿಪತಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ತೇ ವಾರಾ ಲದ್ಧಾ, ಏವಂ ಸಹಜಾತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅವಸೇಸಾನಂ ಹೇತುಆದೀನಂ ವಸೇನ ಕಸ್ಮಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ? ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ. ಹೇತುಆದಯೋ ಹಿ ಸಹಜಾತಾನಂ ಏಕದೇಸಮತ್ತತೋ ಸಪ್ಪದೇಸಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸೇನ ತೇ ವಾರಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸಹಜಾತೋ ಪನ ನಿಪ್ಪದೇಸೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹೇತುಆದಯೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅಸಹಜಾತಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಇತಿ ಸಹಜಾತಸ್ಸ ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ವಾರಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪುರೇಜಾತ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತವಾರೇಸು ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಹಜಾತಾವ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಾ, ಸಹಜಾತೇ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಏಕನ್ತೇನ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ತೇಪಿ ವಾರಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪೇತ್ಥ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಅವಸೇಸಾನಞ್ಞೇವ ವಸೇನ ಏಕಾದಸಾತಿ ವುತ್ತಂ.

ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞನನಿಸ್ಸಯನಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಪಿ ತೇಯೇವ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಹಜಾತಗತಿಕತ್ತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮಭೂತೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪೀತಿ ಸಹಜಾತಗತಿಕತ್ತಾ ಏತೇಸುಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ತೇ ವಾರಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಏಕಾದಸ, ನನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕಾದಸ, ನಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಏಕಾದಸಾತಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮೇ ಅವಿಸೇಸೇನ ಕುಸಲಾದಿಭೇದಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾ ಸಹಜಾತಗತಿಕಾ, ಕುಸಲೋ ಪನ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಚ್ಚಯೋವ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೋ ವಾರೋ ಪರಿಹಾಯತು. ಕುಸಲೋ ಪನ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ ನೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೋ ವಾರೋ ಕಸ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮವಸೇನ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ. ಯಥೇವ ಹಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಕುಸಲಸ್ಸ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋವ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸಹಜಾತಧಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೋ ವಾರೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಹಜಾತಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೋ ವಾರೋ ಪರಿಹಾಯತಿ. ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಹಿ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾ, ನ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ. ಕುಸಲೋ ಚ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಸಹಜಾತಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮೇಹೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸೋ ವಾರೋ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸೋ ವಾರೋ, ತಥಾ ಸೇಸಾಪಿ ತಯೋತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ತೇ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ.

ನನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕಾದಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಾರಾನಂ ಏಕೇನ್ತೇನ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಾವ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ನಪುರೇಜಾತೇ ತೇರಸಾತಿ ಸಹಜಾತಂ ಪುರೇಜಾತನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ದ್ವಿಮೂಲಕೇ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ತೇರಸ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇ ಸಹಜಾತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪುರೇಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಥಾ ಪುರೇಜಾತೇಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ತೇರಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ಪನ್ನರಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಹಜಾತಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ ಆಹಾರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ ಅವಸೇಸವಸೇನಪಿ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪನ್ನರಸೇವ ವುತ್ತಾ. ನಕಮ್ಮೇತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಝಾನಮಗ್ಗಾಪಿ ಕುಸಲಾದಿಭೇದಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಏಕದೇಸೋವ ತಸ್ಮಾ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅವಸೇಸಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಪರಿಹೀನಂ. ನಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಏಕಾದಸಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸು ಚತೂಸು ವಾರೇಸು ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ತೇಯೇವ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ನವಾತಿ ದುಮೂಲಕಏಕಾವಸಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಮೂಲಕದುಕಾವಸಾನಾ ದ್ವೇ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಛ ವಾರಾ ಏಕನ್ತೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಯುತ್ತಾ. ತೇಹಿ ಸಹಜಾತಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ನವೇವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ನವಾ’’ತಿ. ನೋಅತ್ಥಿನೋಅವಿಗತೇಸುಪಿ ತೇಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಕನ್ತೇನ ಹಿ ತೇ ವಾರಾ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ತೇಸಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಯೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅನನ್ತರಾದಿವಸೇನ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ. ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಭೇದತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾನಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ.

೫೩೩. ಏವಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಲದ್ಧವಾರೇ ಗಣನತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುಮೂಲಕಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಪನ್ನರಸಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ನಹೇತುಮೂಲಕದುಕೇಸು ಅತಿರೇಕಗಣನೋ ಊನತರಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಿತೋ ಊನತರಗಣನೋವ ಹೋತಿ.

ತಿಮೂಲಕೇ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ತೇರಸಾತಿ ಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನಾರಮ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಉಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಘಟಿತತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಹಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಇಮೇಸಂ ಪವತ್ತಿ. ತಞ್ಚ ಉಭಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿ ಚ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿಯೇವ.

ಛಮೂಲಕೇಪಿ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ತೇರಸಾತಿ ತೇಯೇವ ತೇರಸ. ಸತ್ತಮೂಲಕೇ ಪನ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತಾತಿ ನಸಹಜಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಪರಿಹೀನೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮೇ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಟ್ಠ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನಪುರೇಜಾತೇ ಏಕಾದಸಾತಿ ನಸಹಜಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತತ್ತಾ ಏಕಾದಸ. ನಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ನವಾತಿ ತೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಸಹಜಾತಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ ಆಹಾರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಲದ್ಧವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ದುಮೂಲಕೇ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತೇ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಅಪನೇತ್ವಾ. ತೇ ಹಿ ಸಹಜಾತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನ ಅಪರಿಹೀನಾ. ಸಹಜಾತೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ನವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಮೂಲಕೇ ನನಿಸ್ಸಯೇ ಏಕಾದಸಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ನವಮೂಲಕೇ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಕುಸಲಾದಯೋ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಾ ತಯೋ ದುಮೂಲಕಾ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಾ ದ್ವೇ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ. ತೇಸು ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಛಾಜಾತಧಮ್ಮವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದಸಮೂಲಕೇ ನಪುರೇಜಾತೇ ಪಞ್ಚಾತಿಆದೀಸುಪಿ ತೇಯೇವ. ನಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ತೀಣೀತಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ದುಮೂಲಕೇ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತೇ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಪಿ ತೇಯೇವ ತಯೋ. ನೋಅತ್ಥಿಯಾ ದ್ವೇತಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ಕುಸಲಞ್ಚ ಅಕುಸಲಞ್ಚ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ. ವಿಪಾಕಂ ಪನೇತ್ಥ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತತ್ತಾ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಏಕಾದಸಮೂಲಕೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಾವ ಗಣನಾ. ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ ನಕಮ್ಮೇ ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇರಸಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಇದಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಾಹಾರೇ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನಇನ್ದ್ರಿಯೇ ಆಹಾರವಸೇನ. ಚುದ್ದಸಮೂಲಕಾದೀಸು ನಕಮ್ಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತತ್ತಾ ನೋಅತ್ಥಿನೋಅವಿಗತಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ನ ವುತ್ತಾ. ನಾಹಾರಪಚ್ಚಯಾ ನಝಾನಪಚ್ಚಯಾತಿ ನಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಏಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಾ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾತಿ ನಾಹಾರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಆಹಾರವಸೇನ ಏಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇಸು ಗಣನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕತೋ ನ ದಸ್ಸಿತಾತಿ.

ನಹೇತುಮೂಲಕಂ.

೫೩೪. ನಾರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಪನ್ನರಸತೇರಸಏಕಾದಸನವಾತಿ ಸಬ್ಬದುಕೇಸು ಚತ್ತಾರೋವ ಮೂಲಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದಾ. ತಿಕಾದೀಸು ಪನ ಬಹುಪಚ್ಚಯಸಮಾಯೋಗೇ ಇತರಾನಿಪಿ ಸತ್ತ ಪಞ್ಚ ತೀಣಿ ದ್ವೇ ಏಕನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಣನಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವ. ತೇಸು ಯೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮಾಯೋಗೇ ಯಂ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಚೇತೇಸು ನಾರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀಸು ನಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಹೇತುಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಠಮಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾವ ಚಕ್ಕಾನಿ ಕತಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಾನಿ ನಹೇತುಮೂಲಕೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ನಹೇತುಮೂಲಕೇ ನಾರಮ್ಮಣನಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪನ್ನರಸ ವಾರೇ ಲಭನ್ತಾಪಿ ಸಮಾಯೋಗೇ ತೇರಸ ಲಭಿಂಸು, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೇರಸೇವ ಲಭನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ನಾರಮ್ಮಣನಸಹಜಾತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ನಉಪನಿಸ್ಸಯನಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಸಹಜಾತೇಪಿ ಸತ್ತ.

೫೩೮. ನನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ನಪಚ್ಛಾಜಾತೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಕಟತ್ತಾರೂಪಞ್ಚ ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ.

೫೪೩-೫೪೪. ನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು ನಕಮ್ಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಘಟಿತತ್ತಾ ನಹೇತುಮೂಲಕೇ ವಿಯ ಏಕೇನ್ತೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನಇನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಚ ನಪುರೇಜಾತೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ನಾಹಾರೇ ತೀಣೀತಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಘಟೇತ್ವಾ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ನಾಹಾರೇ ತೀಣೀ. ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ನಾಹಾರೇ ತೀಣೀತಿ ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಾಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಗಣನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಂ ಪುರೇಜಾತಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಪನ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೇನೇವಾತಿ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ. ಪರತೋ ಪನ ನಪಚ್ಛಾಜಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತತ್ತಾ ನಾಹಾರೇ ದ್ವೇತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಟತ್ತಾರೂಪವಸೇನ ಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ಆಹಾರಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನಾಪಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ನ ಲಭತಿ.

೫೪೫. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕಸ್ಸ ಚತುಮೂಲಕೇ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಕುಸಲೋ ಸಹಜಾತಕುಸಲಸ್ಸ, ಕುಸಲೋ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಸಹಜಾತಅಕುಸಲಸ್ಸ, ತಥಾ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸಹಜಾತಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ತೀಣೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕುಸಲಾದಯೋ ತಯೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ.

೫೪೬. ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನಹೇತುಯಾ ನವಾತಿ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನೋಅತ್ಥಿಯಾ ವುತ್ತಾ ನವೇವ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇ ಏಕಮೂಲಕೇಕಾವಸಾನಾ ಅನನ್ತರಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನಾರಮ್ಮಣೇ ನವಾತಿಪಿ ತೇಯೇವ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಠತ್ವಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಯಾವ ನಿಸ್ಸಯಮ್ಪೀತಿ ನೋಅತ್ಥಿಮೂಲಕೇ ನಯೇ ‘‘ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚಕ್ಕಬನ್ಧಗಮನೇನ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ಠತ್ವಾ ಇಮೇಹಿ ವಾ ತೀಹಿ, ಇತೋ ಪರೇಸು ನಾಧಿಪತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯಾವ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುನ ನಾರಮ್ಮಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನಿಸ್ಸಯಾ ಸತ್ತ ಪಚ್ಚಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇ, ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನಹೇತುನಾರಮ್ಮಣನಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ ನಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ನಾರಮ್ಮಣತೋ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯಪರಿಯೋಸಾನೇಹಿ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ದ್ವೇತಿ ಪನೇತ್ಥ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ನಉಪನಿಸ್ಸಯಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಪುರೇಜಾತಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ದ್ವೇ. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ಪನೇತ್ಥ ನ ಗಹಿತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಹಿತೇ ತೇಪಿ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಏವಂ ಯೇನ ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಸಂಸನ್ದನೇ. ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಯಞ್ಚ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚನೀಯೇಸು ಗಣನಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಚ್ಚನೀಯಗಣನವಣ್ಣನಾ.