ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ

೫೫೦. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇ ‘‘ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತ, ಆರಮ್ಮಣೇ ನವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮೇ ‘‘ನಹೇತುಯಾ ಪನ್ನರಸ, ನಾರಮ್ಮಣೇ ಪನ್ನರಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಚ ಲದ್ಧಗಣನೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮೇ ಲದ್ಧವಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಲದ್ಧವಾರೇಸು ಸದಿಸವಾರಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನುಲೋಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಲದ್ಧಾ, ಪಚ್ಚನೀಯೇ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣೇ ಪನ್ನರಸಾ’’ತಿ ಪನ್ನರಸ ಲದ್ಧಾ. ತೇಸು ಯೇ ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತ ವುತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಾರಮ್ಮಣೇ ವುತ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ‘‘ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸದಿಸಾ. ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಆರಮ್ಮಣೇ ಸತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ನಸಹಜಾತಸ್ಸ ಪನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ನಸಹಜಾತೇ ಏಕೋಪಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾ ನ ಕತಾ. ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಕುಸಲಾದಯೋ ತಯೋ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ನಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಪನ ಕುಸಲಂ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನ ತೀಣಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ನನಿಸ್ಸಯನೋಅತ್ಥಿನೋಅವಿಗತಾ ನಸಹಜಾತೋ ವಿಯ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವಾತಿ ತೇಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾ ನ ಕತಾ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸತ್ತ ತೀಣೀತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಊನತರಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರೇಕಗಣನಸ್ಸಪಿ ಗಣನಂ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಘಟನೇಸು ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೫೫೧. ತತ್ಥ ಹೇತುಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತನ್ತಿ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಕುಸಲಾ ಹೇತೂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ. ನಾಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದುತಿಯೇ ಘಟನೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸೇಸೇಸು ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ನಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಚೇತ್ಥ ಅನುಲೋಮಘಟನೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸಘಟನೇಸುಪಿ ಪವಿಟ್ಠಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ನ ವುತ್ತಾ. ತತಿಯಘಟನೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಣಿಯೇವ. ಚತುತ್ಥಘಟನೇ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ತೀಣಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ. ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ವಿಪಾಕಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೫೫೨. ಹೇತುಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಅತ್ಥಿಅವಿಗತನ್ತಿ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ; ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ದ್ವೇತಿ ಕುಸಲೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತೋ. ಪರತೋಪಿ ದ್ವೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬಘಟನೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಚೇತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚೇವ ಪಕಿಣ್ಣಕವಸೇನ ಚ ಪನ್ನರಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಘಟನಸತಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಘಟನೇ ಯೇ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತಾ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇಸಂ ಏಕೋಪಿ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಹೇತುಮೂಲಕೇ ಚೇತ್ಥ ಪಠಮೇ ಘಟನೇ ಅನುಲೋಮತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಠಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಆಗತಾ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತಾವಸೇಸಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಆಗತಾ. ಅನುಲೋಮತೋ ಚೇತ್ಥ ಬಹೂಸುಪಿ ಠಿತೇಸು ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಏಕೇಕೋವ ಆಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಹೇತುಮೂಲಕೇ, ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಮೂಲಕೇಸುಪಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ವಿಧಾನಂ ಯಥಾನುರೂಪತೋ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ.

ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ

೬೩೧. ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮೇಪಿ ‘‘ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತ, ಆರಮ್ಮಣೇ ನವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮೇ ‘‘ನಹೇತುಯಾ ಪನ್ನರಸ, ನಾರಮ್ಮಣೇ ಪನ್ನರಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ಚ ಲದ್ಧಗಣನೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯೋ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಲದ್ಧವಾರೇಸು ಯೇ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮತೋ ಲದ್ಧವಾರೇಹಿ ಸದಿಸಾ ವಾರಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಚ್ಚನೀಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ನಹೇತುಯಾ ಪನ್ನರಸಾ’’ತಿ ಪನ್ನರಸ ವಾರಾ ಲದ್ಧಾ, ಅನುಲೋಮೇ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ಆರಮ್ಮಣೇ ನವಾ’’ತಿ ನವ ವಾರಾ ಲದ್ಧಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ನಹೇತುಯಾ ಪನ್ನರಸ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಯೇ ವಾರಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ವುತ್ತೇಹಿ ನವಹಿ ಸದಿಸಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ನವ ವುತ್ತಾ, ತೇ ನಹೇತುಯಾ ವುತ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಕುಸಲೋ ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ, ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಕುಸಲಾಕುಸಲಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಸದಿಸಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ನಹೇತುಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ನವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ದಸಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆರಮ್ಮಣಾದೀನಞ್ಹಿ ಅನುಲೋಮಗಣನಾಯ ಯೇ ವಾರಾ ವುತ್ತಾ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇಪಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಚಿಣ್ಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ತೇಸಂ ಪಾಳಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ.

ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿಂ ಸೇಸಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಅನುಲೋಮವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತವಾರಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ. ಏವಮೇತ್ಥ ನವ ದಸಸತ್ತತೀಣಿತೇರಸಏಕನ್ತಿ ಛ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಊನತರಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರೇಕಗಣನಸ್ಸಾಪಿ ಗಣನಂ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ನಹೇತುಮೂಲಕಾದೀನಂ ನಯಾನಂ ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಸಬ್ಬಸಂಸನ್ದನೇಸು ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ ತಾವ ಸಾಧಾರಣಲಕ್ಖಣಂ. ನ ಪನೇತಂ ಸಬ್ಬಸಂಸನ್ದನೇಸು ಗಚ್ಛತಿ, ಯೇಹಿ ಪನ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಯೇ ವಾರಾ ವಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನಪೇತ್ಥ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ; ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಇಮೇ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನಾ ತಯೋ ವಾರಾ ವಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿನಯೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ; ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ; ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸತ್ತ ವಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಪಿ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿಂ ಸೇಸಾಧಿಪತೀನಂ ವಸೇನ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಊನತರಗಣನಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅವಿರುಜ್ಝಮಾನಗಣನವಸೇನ ಚ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯೇಸು ಚ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇಸು ಯೇ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅನನ್ತರೇ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇ ಸಮನನ್ತರಾಸೇವನನತ್ಥಿವಿಗತಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸಹಜಾತೇ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇ ಹೇತುಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಝಾನಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೇ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇ ವತ್ಥುಪುರೇಜಾತೋ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಆಹಾರೇ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇ ವಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇ ಹೇತುಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪಾಕಝಾನಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಪನ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇ ಅಧಿಪತಿಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಪನ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಯಞ್ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ವಾರಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಅನನ್ತರೇ ಸತ್ತಾತಿಆದಯೋ ದುಮೂಲಕೇ ಲದ್ಧವಾರಾಯೇವ ಸತ್ತಮೂಲಕಾದೀಸು ಪನ ನಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ನಿಸ್ಸಯೇ ತೀಣೀತಿ ಪುರೇಜಾತವಸೇನ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಯೇ ತೀಣಿ. ಕಮ್ಮೇ ದ್ವೇ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕವಸೇನೇವ. ಆಹಾರೇ ಏಕಂ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರವಸೇನ. ಇನ್ದ್ರಿಯೇ ಏಕಂ ರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ. ಕಮೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಾನಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನ. ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ಪಞ್ಚಾತಿ ತಾನಿ ಚೇವ ತೀಣಿ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನಾತಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಭಾವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತೇಸು ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ. ನಾಹಾರೇ ಗಹಿತೇ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ನಇನ್ದ್ರಿಯೇ ಗಹಿತೇ ನಾಹಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ದ್ವೀಸು ಏಕತೋ ಗಹಿತೇಸು ಗಣೇತಬ್ಬವಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಝಾನಮಗ್ಗಾದೀಸುಪಿ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇಸು ಆಹಾರತೋ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯತೋ ವಾ ಏಕಂ ಅನುಲೋಮಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅವಸಾನೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೇ ಏಕಂ, ಅತ್ಥಿಯಾ ಏಕಂ, ಅವಿಗತೇ ಏಕಂ, ಆಹಾರೇ ಏಕಂ, ಅತ್ಥಿಯಾ ಏಕಂ, ಅವಿಗತೇ ಏಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ನಹೇತುಮೂಲಕಂ.

೬೩೬. ನಾರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀಸು ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಕೇ ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಪತಿಯಾ ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ‘‘ಕುಸಲೋ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಅಟ್ಠ. ಸಹಜಾತೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಹೇತುಯಾ ವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ, ಅಕುಸಲೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ. ನಿಸ್ಸಯೇ ಸತ್ತಾತಿ ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಕುಸಲಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಅಕುಸಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ವತ್ಥುವಸೇನ. ಕಮ್ಮೇ ತೀಣೀತಿ ಹೇತುಯಾ ವುತ್ತಾನೇವ. ಸೇಸತಿಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ತೀಣೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನೇವ.

೬೪೪. ನಾಹಾರಮೂಲಕೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ತೀಣೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹಾರೇ ಸೇಸಚೇತಸಿಕವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯಥಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಏಕೇಕಮೇವ ಗಹಿತಂ, ನ ದ್ವೇ ಏಕತೋ.

೬೪೮. ನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ತೀಣೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ವುತ್ತಾನೇವ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ಅಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಾನೇವ. ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೂಲಕೇ ಕಮ್ಮೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಕುಸಲಾದಿಚೇತನಾ ಸಹಜಾತಕುಸಲಾದೀನಂ, ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ. ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ತೀಣಿ ಸಹಜಾತಸದಿಸಾನಿ. ಝಾನಮಗ್ಗಾದೀಸು ತೀಣಿ ಹೇತುಸದಿಸಾನಿ.

೬೫೦. ನೋಅತ್ಥಿಮೂಲಕೇ ಯಸ್ಮಾ ಹೇತು ನೋಅತ್ಥಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ನಿಯಮತೋ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಾರಮ್ಮಣೇ ನವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಹೇತು, ತಥಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಲಕ್ಖಣಯುತ್ತಾ ಏತ್ಥ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕಮ್ಮೇ ದ್ವೇತಿ ಇದಂ ಪನ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಸಬ್ಬೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ಪುರೇತರಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಯೋಜನಂ ಲಭತಿ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನೋಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಕಮ್ಮೇ ದ್ವೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಸಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನ ಗಹಿತೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಅವಸೇಸೇಸುಪಿ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇಸು ಏಕೋವ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮೇ ಲಕ್ಖಣಂ – ಯೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಠಿತೇಸು ಏಕೋವ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ನೋಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾ ನೋಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನೋಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ನವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇದಂ ಪನ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅಲಬ್ಭಮಾನಂ ಪುರೇವುತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾವುತ್ತಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪಞ್ಹಾವಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಕುಸಲತ್ತಿಕಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾತಿ.