ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ

೮೬-೮೭. ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕುಸಲಪದೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ವಿನಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಮೋಹೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಯಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಸೇಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಹೇತುಕಂ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಇದಂ ರೂಪಸಮುಟ್ಠಾಪಕವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೮೮. ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ಕಾಮಂ ಅಧಿಪತಿಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿನೋ ಅಭಾವಾ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ, ಯಥಾ ಪನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಮೋಹೋ ಅಹೇತುಕೋ, ನ ತಥಾ ಅಧಿಪತಯೋ ಏವ ನಿರಾಧಿಪತಿ. ಛನ್ದಾದೀಸು ಪನ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾದಯೋ ನಿರಾಧಿಪತಿನೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೋಹಂ ವಿಯ ವಿಸುಂ ಅಧಿಪತಿಮತ್ತಮೇವ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಏಸಾ ‘‘ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೮೯. ನಾನನ್ತರನಸಮನನ್ತರೇಸು ನಾರಮ್ಮಣೇ ವಿಯ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಹೀನೋ. ಯಥಾ ಚೇಸ, ತಥಾ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾಪಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಏತೇಹಿ ವಿನಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಹಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಏಕೋಪಿ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪರಿಹೀನಾ.

೯೦. ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಟತ್ತಾರೂಪನ್ತಿ ಹದಯವತ್ಥುವಜ್ಜಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೯೧. ನಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಞ್ಹಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ನ ಲಭತಿ. ಅರೂಪಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕಂ ಪನ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೯೨. ನಪುರೇಜಾತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

೯೩. ನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಸದಿಸಾ ಏತ್ಥ ಪಾಳಿ, ಸಾ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ಇಧ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾ. ನಾಸೇವನಪಚ್ಚಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಪಠಮಜವನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ. ಪಾಳಿ ಪನ ಇಧಾಪಿ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ವಿತ್ಥಾರಿತವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಸೇವನಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೯೪-೯೭. ನಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ವಿಪಾಕಚೇತನಾ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತೀತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ನಾಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಏಕಚ್ಚಂ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಥಾ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ.

೯೮. ನಝಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಞ್ಚ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಝಾನಪಚ್ಚಯೇ ನ ಗಹಿತಾ.

೯೯-೧೦೨. ನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಞ್ಚ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ನಸಮ್ಪಯುತ್ತನೋನತ್ಥಿನೋವಿಗತೇಸು ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೧೦೩. ನಹೇತುಯಾ ದ್ವೇತಿ ಏಕಮೂಲಕಗಣನಾಯ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತಿ.

೧೦೪. ದುಮೂಲಕೇ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಏಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬಹುಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಊನತರಗಣನಸ್ಸ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನವಸೇನ ನಹೇತುಯಾ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ನಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪನ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಏಕಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವೇತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ನಹೇತುಯಾ ಲದ್ಧವಸೇನ ವಾರದ್ವಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦೫-೧೦೬. ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಪನ ಸಬ್ಬೇಸು ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಏಕಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಾ.

೧೦೭-೧೩೦. ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪನ ಏಕಮೂಲಕೇ ತಾವ ಪುರಿಮೇನ ಸದಿಸತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ನ ದಸ್ಸಿತಾಯೇವ. ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ದುಮೂಲಕೇ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ, ನಹೇತುಯಾ ಏಕನ್ತಿ ನಹೇತುದುಮೂಲಕೇ ವುತ್ತಮೇವ. ನಾಧಿಪತಿಯಾ ಪಞ್ಚಾತಿ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಂಸನ್ದನೇಸು ಊನತರಗಣನಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಚ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ನಾನನ್ತರನಸಮನನ್ತರನಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಉಪನಿಸ್ಸಯನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯನಸಮ್ಪಯುತ್ತನೋನತ್ಥಿನೋವಿಗತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯನಝಾನನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ. ನಸಹಜಾತಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಇಧಾಪಿ ಪರಿಹೀನಮೇವಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಮೂಲಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ದುಮೂಲಕೋ, ಅಯಂ ತಿಮೂಲಕೋ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಮೂಲಕೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಊನತರಗಣನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ.