೧. ಪಟಿಚ್ಚವಾರವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಂ

(೧.) ವಿಭಙ್ಗವಾರೋ

೫೩. ಇದಾನಿ ಯಾ ಏತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ಕುಸಲತ್ತಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ನಯಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪುಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದೀನಂ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಯಾ ಪುಚ್ಛಾ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ. ತಾ ಪಹಾಯ ಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭನ್ತಿ, ತಾಯೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಅಯಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಟಿಚ್ಚವಾರಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಸಚೇ ಇಮಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಪುಚ್ಛಾ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ದಸ್ಸಿತಾ? ನನು ಯಾ ಲಭನ್ತಿ, ತಾಯೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ? ಆಮ, ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ. ತಥಾ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸು ತಿಕದುಕಪಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕೇ, ದುಕೇ, ದುಕತಿಕೇ, ತಿಕದುಕೇ, ತಿಕತಿಕೇ, ದುಕದುಕೇ ಚ ಸಙ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾಯೇವ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಯಾ ಕುಸಲತ್ತಿಕೇ ಲಭನ್ತಿ, ನ ತಾಯೇವ ವೇದನಾತ್ತಿಕಾದೀಸು. ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇ ಚ ತಿಕಪಟ್ಠಾನೇ ವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕಪೀತಿತ್ತಿಕಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಸಬ್ಬಾಪೇತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕೇ ಯತ್ತಕಾಹಿ ಪುಚ್ಛಾಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾ ಕುಸಲತ್ತಿಕೇ ದಸ್ಸಿತಾ. ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಾಸು ಹಿ ಯಾ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಾ ಪಹಾಯ ಯಾ ಲಭನ್ತಿ, ತಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ವಿಜಾನಿತುನ್ತಿ ಸುಖೇನ ವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕುಸಲತ್ತಿಕೇ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಾ ಪಹಾಯ ಯಾ ಲಭನ್ತಿ, ತಾಯೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭೇದಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಸದಿಸಭಾವೇನ ಪತ್ವಾ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸುಯೇವ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭೇದೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಯಾವ ನಿರೋಧಗಮನಾ ಉದ್ಧಂ ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಾನಂ ಲಭತಿ, ಉಪ್ಪಾದಾದಯೋ ತಯೋಪಿ ಖಣೇ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕುಸಲಹೇತುನಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಸಾಧೇನ್ತೇನ.

ಏವಂ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಖನ್ಧವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕುಸಲಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಕನ್ತಿ ವೇದನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂ. ತಯೋ ಖನ್ಧಾತಿ ಯೋ ಯೋ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಗಹಿತೋ, ತಂ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ. ತಯೋ ಖನ್ಧೇತಿ ವೇದನಾದೀಸು ಯೋ ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಗಹಿತೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ತಯೋ. ದ್ವೇ ಖನ್ಧೇತಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾದುಕಾದೀಸು ಛಸು ದುಕೇಸು ಯೇಕೇಚಿ ದ್ವೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ. ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾತಿ ಯೇ ಯೇ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಗಹಿತಾ, ತೇ ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾ ಕುಸಲಹೇತುನಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಸಾಧೇನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ ಏಕಸ್ಸೇವ ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ವಾ, ದ್ವೇ ವಾ ಪನ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ, ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾ, ದ್ವೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪನ್ತಿ ಇದಂ ಪಟಿಚ್ಚತ್ಥಸ್ಸ ಸಹಜಾತತ್ಥತ್ತಾ ಯಂ ಕುಸಲೇನ ಸಹಜಾತಞ್ಚೇವ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಲಭತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಅಯಮೇವ ನಯೋ.

ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾಭಾವತೋ ಅಹೇತುಕಂ, ರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಆರುಪ್ಪವಿಪಾಕಞ್ಚ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇತಿ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವತ್ಥು, ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಖನ್ಧಾತಿ ಇದಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಗ್ಗಹಣೇನ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಗಹಿತೇಪಿ ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಖನ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತನ್ತಿಆದಿ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕಂ ಖನ್ಧನ್ತಿಆದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಮ್ಹಿ ಭೂತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಭೂತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭೂತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮಹಾಭೂತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇತರದ್ವಯಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಮಹಾಭೂತೇಪಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ರೂಪಂ ಕಟತ್ತಾ ಚ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಂ ನ ಕೇವಲಂ ಖನ್ಧೇಯೇವ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಹಾಭೂತೇಪಿ ಪನ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪವತ್ತೇಯೇವ, ಕಟತ್ತಾರೂಪಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಮ್ಪಿ. ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಉಭಯಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ.

ಕುಸಲೇ ಖನ್ಧೇ ಚ ಮಹಾಭೂತೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾವ ಮಹಾಭೂತಾ ಗಹಿತಾ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಭೂತರೂಪಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾರೂಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ. ‘‘ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಯೋ ಮಹಾಭೂತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಹಿ ಭೂತರೂಪಮ್ಪಿ ಖನ್ಧೇ ಚ ಮಹಾಭೂತೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮಹಾಭೂತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪಾದಾರೂಪಮ್ಪಿ. ಅಕುಸಲಞ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ನವ ಪುಚ್ಛಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ. ಏತಾಯೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಸೇಸಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಮೋಘಪುಚ್ಛಾತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪನ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮೇವ ವಿಚಾರಯಿಸ್ಸಾಮ.

೫೪. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ತಾವ ರೂಪಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತಾಸು ನವಸು ರೂಪಮಿಸ್ಸಕಾ ಪಹಾಯ ತಿಸ್ಸೋವ ಪುಚ್ಛಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ‘‘ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವತ್ಥೂ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೫೫. ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ನ ಗಹಿತಂ. ಸೇಸಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸದಿಸಮೇವ.

೫೬. ಅನನ್ತರಸಮನ್ತರೇಸುಪಿ ರೂಪಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ವಿಯ ತಿಸ್ಸೋವ ಪುಚ್ಛಾ.

೫೭. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಆಗತಂ ತಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ ಹೇತ್ಥ ನಾನನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೮) ವಚನತೋ ಓಕ್ಕನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾವೇತಂ ನಾಮಂ. ಪಟಿಸನ್ಧೀತಿ ಸಬ್ಬಭವಸಾಧಾರಣಂ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಕಟತ್ತಾ ಚ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಪಟಿಸನ್ಧಿಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಹಿ ರೂಪಸ್ಸಪಿ ಅರೂಪಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವಞ್ಚೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ ಹೋತೀತಿ ಗಹಿತಾ. ಬಾಹಿರಂ ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತನ್ತಿ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧೇಸು ಪಥವೀಪಾಸಾಣಾದೀಸು ಮಹಾಭೂತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗವಾರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಞ್ಚ ಬಾಹಿರಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಂ. ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ ಹಿ ಸಾ. ಅಯಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಾಹಿರಂ ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ದ್ವಿಸನ್ತತಿಸಮುಟ್ಠಾನಭೂತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಭೂತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಟತ್ತಾರೂಪನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ.

೫೮. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವತ್ಥು, ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಖನ್ಧಾತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಏಕತೋ ವತ್ಥುನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ.

೫೯. ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಚ್ಚತ್ಥೋ ನಾಮ ಸಹಜಾತತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗವಾರೇ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ನ ಸಾ ಗಹಿತಾ. ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ಹಿ ಪುರೇಜಾತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಧ ಸಹಜಾತಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಸದಿಸೋ’’ತಿ.

೬೦. ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ರೂಪಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾಭಾವಾ ತೀಣೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಲಭನ್ತಿ, ಯೇ ಪನ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೧. ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ವತ್ಥುಂ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾತಿ ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವತ್ಥುನಾ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾಜನಿಯತ್ತಾ ಇಧ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೇಪಿ ಕುಸಲಾದಯೋ ಆರುಪ್ಪೇ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾಜನಿಯತೋಯೇವ ಇಧ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಪನ ನಿಯಮತೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ನ ಲಭತಿ. ರೂಪಾಯತನಾದೀನಿ ಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂಯೇವ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾನಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನ ಗಹಿತಂ. ಖನ್ಧವಸೇನ ಹಿ ಅಯಂ ದೇಸನಾ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಸೇನ. ‘‘ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಾಯ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಗಹಿತಾ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಆದಯೋ ಏವಾತಿ.

ಪಚ್ಛಾಜಾತೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸಪಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕೋವ ನ ಜನಕೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಏಕಧಮ್ಮೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಕತಂ.

೬೨. ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೇ ಕಾಮಂ ಸಬ್ಬಾ ಕಿರಿಯಾ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ಪನ ‘‘ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಜವನಕಿರಿಯಾವೇತ್ಥ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೬೩. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಏಕಕ್ಖಣಿಕೋ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ. ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪನ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕೋಪಿ, ತಥಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಮಹಾಭೂತಾನಂ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಪನ ಏಕಕ್ಖಣಿಕೋ. ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಂ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕೋವ ತಥಾ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತರೂಪಾನಂ. ಕಟತ್ತಾರೂಪಂ ಪನೇತ್ಥ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೇಸಂ ನ ಏಕನ್ತತೋ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇಧ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

೬೪. ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಿರಿಯಞ್ಚ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತವಸೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ. ಕಟತ್ತಾರೂಪನ್ತಿ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯರೂಪಞ್ಚ ವತ್ಥುರೂಪಞ್ಚ. ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ತದವಸೇಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ.

೬೫. ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಅರೂಪಾಹಾರವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಮಹಾಭೂತಾನಂ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಭವಙ್ಗಾದಿಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ. ಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗವಾರೇ ಆಹಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಂ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಇಧ ಪನ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಠಮಂ ಅರೂಪಾಹಾರಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೬೬. ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ, ಇಧ ಪನ ಕುಸಲಾದಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಠಮಂ ಅರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಾದೀಸು ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಅರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ಭೂತರೂಪೇಸುಪಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ.

೬೭. ಝಾನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸದಿಸಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೬೮. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಗತಿಕಂ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೬೯. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೇ ವತ್ಥುಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾತಿ ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ, ವತ್ಥುನಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖನ್ಧೇ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ, ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖನ್ಧಾ ವತ್ಥುಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾತಿ ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಖನ್ಧಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ. ವತ್ಥುನಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಖನ್ಧೇ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯತಂ ಸಾಧೇನ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಪಿ ವತ್ಥುಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತೇ ಚೇತ್ಥ ವತ್ಥುಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತನ್ತಿಆದಿ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ.

೭೦. ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇ ಸಬ್ಬಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಗತಿಕಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೭೧-೭೨. ನತ್ಥಿವಿಗತಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಗತಿಕಾ, ಅವಿಗತಂ ಸಹಜಾತಗತಿಕಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸಂ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇ ತೇವೀಸತಿ ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾನಂ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಯಾ ಪುಚ್ಛಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಭನ್ತಿ, ತಾಸಂ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕೇ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮೇ ಪಟಿಚ್ಚವಾರಸ್ಸ ಕುಸಲತ್ತಿಕವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ.

(೨.) ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾರೋ

೭೩. ಇದಾನಿ ಯೇ ಏತ್ಥ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಾರಾ ಲದ್ಧಾ, ತೇ ಗಣನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಹೇತುಯಾ ನವಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಹೇತುಯಾ ನವಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ನವ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಂ, ಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಂ; ಅಕುಸಲೇನ ಅಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಕುಸಲೇನ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ.

ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಣೀತಿ ಕುಸಲೇನ ಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲೇನ ಅಕುಸಲಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ. ಅಧಿಪತಿಯಾ ನವಾತಿ ಹೇತುಯಾ ವುತ್ತಸದಿಸಾವ. ದ್ವಾದಸಸು ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ನವ ನವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸದಿಸಾನೇವ. ವಿಭಙ್ಗೇ ಪನ ಅತ್ಥಿ ವಿಸೇಸೋ. ದಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೀಣಿ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಸದಿಸಾನೇವ. ವಿಭಙ್ಗೇ ಪನ ಅತ್ಥಿ ವಿಸೇಸೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಬ್ಯಾಕತಪದಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ರೂಪಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ. ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೇ ವಿಪಾಕಾನಿ ಚೇವ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ ಚ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇವ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನವ ತೀಣಿ ಏಕನ್ತಿ, ತಿವಿಧೋವ ವಾರಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ದ್ವಾದಸ ನವಕಾ, ದಸ ತಿಕಾ, ಏಕಂ ಏಕಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಂ ವಾರಸತಂ ಹೋತಿ, ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾಸತಂ. ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸತನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ.

೭೪. ಏವಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿಕೇ ಏಕಮೂಲಕೇ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇತೋ ಪರೇಸು ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕೇ ದಸ್ಸಿತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಲಬ್ಭಮಾನಗಣನಞ್ಞೇವ ಆದಾಯ ವಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದುಮೂಲಕೇ ತಾವ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಣೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಬಹುಗಣನೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಬಹುಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುತ್ತೋ ತೇನ ಸಮಾನಗಣನೋವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಣೀ’’ತಿ. ಹೇತುಆರಮ್ಮಣದುಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ವುತ್ತಾನಿ ತೀಣೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾನಗಣನೋ ಪನ ಸಮಾನಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುತ್ತೋ ಅಪರಿಹೀನಗಣನೋವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ನವಾ’’ತಿ. ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕೇ ನವೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕನ್ತಿ ಹೇತುವಿಪಾಕದುಕೇ ವಿಪಾಕೇ ವುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏವಂ ತಾವ ದುಮೂಲಕೇ ವಾರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೭೫. ತಿಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಇದಮೇವ ಲಕ್ಖಣಂ. ತೇನೇವಾಹ – ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ತೀಣೀತಿ. ಹೇತಾರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿ ತಿಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ವುತ್ತಾನಿ ತೀಣೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ.

೭೬-೭೯. ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ ಪನ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಕಮ್ಮೇ ತೀಣೀತಿ ವತ್ವಾ ವಿಪಾಕಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಆಹಾರೇ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇರಸಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇ ಪನ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೋವೇತ್ಥ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸೋ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ – ಸಾಸೇವನೋ ವಾ ಸವಿಪಾಕೋ ವಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಸಾಸೇವನೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸೋ ತೀಣೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಲಭತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಗತೇ ತೀಣೀ’’ತಿ. ಸವಿಪಾಕೋ ಪನ ಆಸೇವನಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಹಾಯ ವಿಪಾಕವಸೇನ ಗಣನಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನನ್ತರಾಯೇವ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಾ ಆಹಾರೇ ಏಕ’’ನ್ತಿ ಏಕಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೋವ ದಸ್ಸಿತೋ. ಏತೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ. ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ಪನೇತೇ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕಾತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಸು ಸಾಸೇವನೇ ಆಸೇವನಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಣೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ, ಸವಿಪಾಕೇ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಏಕಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಾ.

ಯಂ ಪನೇತಂ ಹೇತುಮೂಲಕಾನನ್ತರಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣೇ ಠಿತೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಣೇವ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕೇಪಿ ದುಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಪದೇ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಸಪಚ್ಚಯಯೋಜನಾಸು ಚ ಯತ್ಥ ನವಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ತಯೋವ ಪಞ್ಹಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಾಕಪದೇ ಪನ ವಿಪಾಕಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಸಪಚ್ಚಯಯೋಜನಾಸು ಚ ಏಕೋವ ಪಞ್ಹೋ ಹೋತೀತಿ. ಇತಿ ಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೋಚುಮ್ಹ ‘‘ಬಹುಗಣನೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಬಹುಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುತ್ತೋ ತೇನ ಸಮಾನಗಣನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಸುವುತ್ತಮೇವ.

೮೦-೮೫. ಇದಾನಿ ಯೇ ಆರಮ್ಮಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಏಕಮೂಲಕಾದಯೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ, ತೇಸು ಏಕಮೂಲಕೋ ತಾವ ಹೇತುಏಕಮೂಲಕೇನೇವ ಸದಿಸೋತಿ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ನ ದಸ್ಸಿತೋ. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪನ ದುಮೂಲಕೇ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ತೀಣಿ, ಅಧಿಪತಿಯಾ ತೀಣಿ…ಪೇ… ಅವಿಗತೇ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ತೀಣಿ…ಪೇ… ಅವಿಗತೇ ತೀಣೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಯೇ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಬಹುಗಣನಾ, ತೇಸಂ ಊನತರಗಣನೇಹಿ ಚ ಸಮಾನಗಣನೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಯಾ ಗಣನಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಪುರಿಮಭಾಗೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ತೀಣೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇತಂ ಆವಿ ಕರೋತಿ – ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಯೇನ ಬಹುತರಗಣನೇನ ವಾ ಸಮಾನಗಣನೇನ ವಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುಕತಿಕಾದಿಭೇದಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಣೇವ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಏಕಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಾದಿಕಾಯ ಗಣನಾಯ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಧ ನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಾ ಚೇಸಾ ದುಮೂಲಕೇ ಗಣನಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಿಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸಾವ ಗಣನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಿಮೂಲಕಾದಯೋ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ.

ಇದಾನಿ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ನವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿವೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಯಾ ನವ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಹೇತುನಾ ಸಮಾನಗಣನಾಸು ನವೇವ. ಇತಿ ಯೋ ಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಗಣನಾನಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ಠಿತಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಣನಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಊನತರಗಣನಾನಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಗಣನಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಏವಂ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯವಸೇನಾಪಿ ತತೋ ಪರೇಸಂ ಅನನ್ತರಾದೀನಂ ವಸೇನಾಪಿ ತಿಮೂಲಕಾದಯೋ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ದುಮೂಲಕೇ ದಸ್ಸಿತಗಣನಾವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಾಧೇತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೇಕಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಮೂಲಕಂ ಕಾತುನ ಸಜ್ಝಾಯಮಗ್ಗೇನ ಗಣೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ.

ಪಟಿಚ್ಚವಾರೋ

ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ

೮೬-೮೭. ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕುಸಲಪದೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ವಿನಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಮೋಹೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಯಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಸೇಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಹೇತುಕಂ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಇದಂ ರೂಪಸಮುಟ್ಠಾಪಕವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೮೮. ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ಕಾಮಂ ಅಧಿಪತಿಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿನೋ ಅಭಾವಾ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ, ಯಥಾ ಪನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಮೋಹೋ ಅಹೇತುಕೋ, ನ ತಥಾ ಅಧಿಪತಯೋ ಏವ ನಿರಾಧಿಪತಿ. ಛನ್ದಾದೀಸು ಪನ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾದಯೋ ನಿರಾಧಿಪತಿನೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೋಹಂ ವಿಯ ವಿಸುಂ ಅಧಿಪತಿಮತ್ತಮೇವ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಏಸಾ ‘‘ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೮೯. ನಾನನ್ತರನಸಮನನ್ತರೇಸು ನಾರಮ್ಮಣೇ ವಿಯ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಹೀನೋ. ಯಥಾ ಚೇಸ, ತಥಾ ನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾಪಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಏತೇಹಿ ವಿನಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಹಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಏಕೋಪಿ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪರಿಹೀನಾ.

೯೦. ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಟತ್ತಾರೂಪನ್ತಿ ಹದಯವತ್ಥುವಜ್ಜಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೯೧. ನಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಞ್ಹಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ನ ಲಭತಿ. ಅರೂಪಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕಂ ಪನ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೯೨. ನಪುರೇಜಾತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

೯೩. ನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಸದಿಸಾ ಏತ್ಥ ಪಾಳಿ, ಸಾ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ಇಧ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾ. ನಾಸೇವನಪಚ್ಚಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಪಠಮಜವನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ. ಪಾಳಿ ಪನ ಇಧಾಪಿ ನಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ ವಿತ್ಥಾರಿತವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಸೇವನಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೯೪-೯೭. ನಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ವಿಪಾಕಚೇತನಾ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತೀತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ನಾಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಏಕಚ್ಚಂ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಥಾ ನಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ.

೯೮. ನಝಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಞ್ಚ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಝಾನಪಚ್ಚಯೇ ನ ಗಹಿತಾ.

೯೯-೧೦೨. ನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಞ್ಚ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ನಸಮ್ಪಯುತ್ತನೋನತ್ಥಿನೋವಿಗತೇಸು ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸದಿಸ’’ನ್ತಿ.

೧೦೩. ನಹೇತುಯಾ ದ್ವೇತಿ ಏಕಮೂಲಕಗಣನಾಯ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತಿ.

೧೦೪. ದುಮೂಲಕೇ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಏಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬಹುಗಣನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಊನತರಗಣನಸ್ಸ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನವಸೇನ ನಹೇತುಯಾ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ನಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪನ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಏಕಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವೇತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ನಹೇತುಯಾ ಲದ್ಧವಸೇನ ವಾರದ್ವಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦೫-೧೦೬. ತಿಮೂಲಕಾದೀಸು ಪನ ಸಬ್ಬೇಸು ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಏಕಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಚನೀಯೇ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕಾದೀಸು ಗಣನಾ.

೧೦೭-೧೩೦. ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪನ ಏಕಮೂಲಕೇ ತಾವ ಪುರಿಮೇನ ಸದಿಸತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ನ ದಸ್ಸಿತಾಯೇವ. ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ದುಮೂಲಕೇ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ, ನಹೇತುಯಾ ಏಕನ್ತಿ ನಹೇತುದುಮೂಲಕೇ ವುತ್ತಮೇವ. ನಾಧಿಪತಿಯಾ ಪಞ್ಚಾತಿ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಂಸನ್ದನೇಸು ಊನತರಗಣನಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಚ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಪವಿಸತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರೂಪಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ. ನಾನನ್ತರನಸಮನನ್ತರನಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಉಪನಿಸ್ಸಯನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯನಸಮ್ಪಯುತ್ತನೋನತ್ಥಿನೋವಿಗತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಾಹಾರನಇನ್ದ್ರಿಯನಝಾನನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ. ನಸಹಜಾತಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಇಧಾಪಿ ಪರಿಹೀನಮೇವಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಮೂಲಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ದುಮೂಲಕೋ, ಅಯಂ ತಿಮೂಲಕೋ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಮೂಲಕೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಊನತರಗಣನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ.

ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ

೧೩೧-೧೮೯. ಇದಾನಿ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣೇ ಪಞ್ಚಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಹೇತಾಧಿಪತಿಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇಸು ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತೇಸು ಸಹಜಾತಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಿಕಪಚ್ಚಯಾ, ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಝಾನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಲಭನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಆರಮ್ಮಣಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತನತ್ಥಿವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಸು ಪನ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತೇಸು ಅರೂಪಟ್ಠಾನಿಕಾ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಕಮ್ಮಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಸು ಪನ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಿಕಾಯೇವ, ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಿಕೇ ಅಲಭನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸು ಅನುಲೋಮತೋ ಠಿತೇಸು ಯೇ ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ನಯೇಸು ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯವಣ್ಣನಾ.

ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ

೧೯೦. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮೇ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ದ್ವೇತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಪತಿಂ ಅವಸೇಸಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಜಾತೋ ಪನ ಅನುಲೋಮತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಯೇ ನವ ಪಚ್ಚಯಾ ‘‘ಅರೂಪಾನಞ್ಞೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಪುರೇಜಾತಞ್ಚ ಆಸೇವನಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇಸು ಸತ್ತಸು ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇಸು ಸೇಸಾ ಅರೂಪಟ್ಠಾನಿಕಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಯೋ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸೋ ಅನನ್ತರಾದಯೋ ಲಭತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕೋ ಪನ ಪುರೇಜಾತತೋ, ಸಬ್ಬವಿಪಾಕೋ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತುಯಾ ಆಸೇವನತೋ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಅನನ್ತರಾದಯೋ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪುರೇಜಾತಞ್ಚ ಆಸೇವನಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಆಸೇವನವಿಪಾಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇಸು ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಂ ಅವಸೇಸಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಿಕೇ ಚೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಕಮ್ಮಾಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಅವಸೇಸಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಇತರೇ ಯುಜ್ಜಮಾನಕವಸೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಝಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇ. ಹೇತಾಧಿಪತಿಆಸೇವನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇ ಹೇತಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಠಿತೇಸು ಯೇ ಯೇ ಅನುಲೋಮತೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ಞತ್ವಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಗಣನಾನಂ ವಸೇನ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೯೧-೧೯೫. ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ಚ ನಯೇಸು ಯಂ ಯಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯೇ ಯೇ ದುಕಾದಯೋ ದಸ್ಸಿತಾ, ತೇ ತೇ ಲಬ್ಭಮಾನಾಲಬ್ಭಮಾನಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಯಥಾ ಯಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಥಾ ತಥಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ನಹೇತುವಸೇನ ದುಮೂಲಕಾದಯೋ ನಯೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ನಾಸೇವನಪಚ್ಚಯಾತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಾವ ಆಸೇವನಾ ಸಬ್ಬಂ ಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ, ‘‘ನಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾ ಸಹಜಾತೇ ಏಕ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಸದಿಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಂ ಪನ ‘‘ನಕಮ್ಮೇ ಗಣಿತೇ ಪಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಲಿಖಿತಂ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ನಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏವಂ ನಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನ ಘಟಿತೇ ಸಹಜಾತೇ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಾ ಪಞ್ಚೇವ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇತಿ. ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅತ್ತನೋ ಸಞ್ಞಾನಿಬನ್ಧನತ್ಥಂ ಪೋರಾಣೇಹಿ ಸಕಸಕಭಾಸಾಯ ಲಿಖಿತಂ.

ಅಪಿಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮೇ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮೋ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ, ನ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಂ. ಸೋ ಅಸಞ್ಞೇಸು ಚೇವ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪವತ್ತೇ ಚ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮೋ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ, ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ. ಸೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಜಾತಮೋಹವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮೋ ಝಾನಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ, ನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಂ. ಸೋ ಮನೋಧಾತುಅಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯತ್ಥ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಲಭನ್ತಿ, ತತ್ಥ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ಹೇತಾಧಿಪತಿವಿಪಾಕಿನ್ದ್ರಿಯಝಾನಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಿಕಾ ಪಚ್ಚನೀಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಹೇತುಕೇ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಾನಂ ವಸೇನೇತ್ಥ ಗಣನವಾರೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ದ್ವೇತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಅಹೇತುಕಮೋಹೋ ಚೇವ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾ ಚ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲೇನಾಕುಸಲಂ, ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತ್ಥ ದ್ವೇತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆಸೇವನೇ ಪನ ವಿಪಾಕಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು. ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಸೇನೇತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಪಾಕೇ ಏಕನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇವ. ಮಗ್ಗೇ ಏಕನ್ತಿ ಅಕುಸಲೇನ ಅಕುಸಲಮೇವ.

೧೯೬-೧೯೭. ನಾರಮ್ಮಣಮೂಲಕೇ ಹೇತುಯಾ ಪಞ್ಚಾತಿ ರೂಪಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಂ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಕೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಏಕನ್ತಿ ಭೂತರೂಪಾನಿ ಚೇವ ವತ್ಥುಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಾನಿ ಹಿ ನಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಿಮೂಲಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೯೮-೨೦೨. ನಾಧಿಪತಿಮೂಲಕೇ ಹೇತುಯಾ ನವಾತಿ ಅನುಲೋಮೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಾನೇವ. ತೀಣೀತಿಆದೀನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನುಲೋಮೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ. ತಿಮೂಲಕೇ ದ್ವೇತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ.

೨೦೩-೨೩೩. ನಪುರೇಜಾತಮೂಲಕೇ ಹೇತುಯಾ ಸತ್ತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಕುಸಲಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುರೇಜಾತೇ ದಸ್ಸಿತಾನೇವ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಕೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಕಮ್ಮಮೂಲಕೇ ಹೇತುಯಾ ತೀಣೀತಿಆದೀಸು ಚೇತನಾವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ. ತಸ್ಮಾ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ಏಕಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಪಞ್ಚ ಸತ್ತ ನವಾ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಛ ಅಟ್ಠಾ’’ತಿ ಇಮಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಗಣನಾ ನತ್ಥೇವಾತಿ.

ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಪಟಿಚ್ಚವಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ.