೨೧. ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೧. ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾತಿಆದೀಹಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಚಕ್ಖಾಯತನನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪುರೇಜಾತವಸೇನ. ಯಂ ರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತವಸೇನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಏವಮಯಂ ಪಾಳಿ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಾನಞ್ಞೇವ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾ. ಪಞ್ಹಾವಾರೇ ಪನ ಸಹಜಾತಂ, ಪುರೇಜಾತಂ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಂ, ಆಹಾರಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾಜಾತಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಇಧ ಪನ ಸಾವಸೇಸವಸೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾ.

ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ದುವಿಧೋ – ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತೋ, ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತೋ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ತಿವಿಧಂ – ಅರೂಪಂ ಅರೂಪೇನ, ರೂಪಂ ರೂಪೇನ, ರೂಪಾರೂಪಂ ರೂಪಾರೂಪೇನ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಅರೂಪಿನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅರೂಪಂ ಅರೂಪೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸನ್ತತಿವಸೇನ ರೂಪಂ ರೂಪೇನ. ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ವತ್ಥುನೋ ಚ ವಸೇನ ರೂಪಾರೂಪಂ ರೂಪಾರೂಪೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಿವಿಧಂ – ‘‘ಅರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ, ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ, ರೂಪಂ ಅರೂಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ಅರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾರೂಪಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸನ್ತತಿವಸೇನ ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ. ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ರೂಪಂ ಅರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಪಿಚೇಸ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಖಣತ್ತಯಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮಞ್ಚೇವ ರೂಪಞ್ಚ, ವತ್ತಮಾನಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಜಾತಿಭೇದತೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯರೂಪವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಿಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಕುಸಲೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಕುಸಲೋ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತೋ ಚ. ತೇಸು ಕುಸಲೋ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೇದೇನ ಚತುಧಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಅಕುಸಲೋ ಕಾಮಾವಚರೋವ ವಿಪಾಕೋ ಚತುಭೂಮಕೋ, ಕಿರಿಯಾಸಙ್ಖಾತೋ ತಿಭೂಮಕೋ. ರೂಪಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಕಾಮಾವಚರೋವ. ಸೋ ಪನ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚ ಪುರೇಜಾತಾನೇವ, ಹದಯವತ್ಥು ಸಹಜಾತಂ ವಾ ಹೋತಿ ಪುರೇಜಾತಂ ವಾ. ಪಞ್ಹಾವಾರೇ ಪನ ಆಗತೋ ಆಹಾರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಸಹಜಾತಾದಿಭೇದಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ನಾನಪ್ಪಕಾರಭೇದತೋ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಏವಂ ಭಿನ್ನೇ ಪನೇತ್ಥ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲೋಪಿ ಸಹಜಾತೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ‘‘ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಂ ಅವಸೇಸೋ ಆರುಪ್ಪೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಸಹಜಾತಕುಸಲೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಚತುಭೂಮಕೋ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತೋ ಕುಸಲೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಅಕುಸಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ, ಚತುವೋಕಾರೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಸಹಜಾತಾಕುಸಲೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತಾಕುಸಲೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ.

ವಿಪಾಕತೋ ಪನ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನಿಯಮೇನೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪವತ್ತೇ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಠಿತಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಅರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕೋ ಪನ ಆರುಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕೋ ಚ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಕಿರಿಯತೋ ರೂಪಾವಚರೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಕಾಮಾವಚರಾರೂಪಾವಚರೋ ಪನ ಆರುಪ್ಪೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಞ್ಞೇವ, ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ.

ರೂಪಸಙ್ಖಾತೋ ಪನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತೋ, ಪುರೇಜಾತೋ, ಆಹಾರೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಹಜಾತರೂಪತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚತುಧಾ ಠಿತೋ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೋ ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ, ತೀಣಿ ಏಕಸ್ಸ, ದ್ವೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾರೂಪಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುರೂಪಂ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕರೂಪಂ ಏಕಂ ಮಹಾಭೂತಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ, ತೀಣಿ ಏಕಸ್ಸ, ದ್ವೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾರೂಪಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಹಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪುರೇಜಾತತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ವತ್ಥುಪುರೇಜಾತಆರಮ್ಮಣಪುರೇಜಾತವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ದುವಿಧೋಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಆಹಾರತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಪಚ್ಚಯೇ ಯೋಜಿತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇಧ ಪನೇಸ ಅತ್ತನೋ ಅನಿರುದ್ಧಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತೋ. ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಯೋಜನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನೇತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅನಿರುದ್ಧಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ.

ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ.