ನಿದ್ದೇಸವಾರಕಥಾ

೩೭೫. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ಸಣ್ಠಿತಿ ಅವಟ್ಠಿತೀತಿ. ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಠಿತಿವೇವಚನಮೇವ. ಯಂ ಪನ ಕುಸಲನಿದ್ದೇಸೇ ‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅವಟ್ಠಿತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಕುಸಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದುಬ್ಬಲಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ದೀಪಿತಮೇವ.

೩೮೪. ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಿಸಾಹಾರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅವಿಸಾಹಾರೋತಿ ಏವರೂಪೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಪನ ನ ವಿಸಾಹರತೀತಿ ಅವಿಸಾಹಾರೋ. ನ ವಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾವಸೇನ ಅವಿಸಾಹಟಸ್ಸ ಮಾನಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅವಿಸಾಹಟಮಾನಸತಾ. ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಸು ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮಾಧಿಬಲಂ. ಅಯಾಥಾವಸಮಾಧಾನತೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧೀತಿ ಏವಮಿಧ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೩೮೫. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ‘ನಿಕ್ಕಮೋ ಚೇಸೋ ಕಾಮಾನಂ ಪನುದನಾಯಾ’ತಿಆದಿ ನಯೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಸು ಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನೇವ ವೀರಿಯಬಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩೮೬. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿನಿದ್ದೇಸೇ ಅಯಾಥಾವದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠೀಸು ಗತಂ ಇದಂ ದಸ್ಸನಂ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಅನ್ತೋಗತತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ಹೇಟ್ಠಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ದುರತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ, ತಿಣಗಹನವನಗಹನಪಬ್ಬತಗಹನಾನಿ ವಿಯ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರೋ, ಚೋರಕನ್ತಾರವಾಳಕನ್ತಾರಮರುಕನ್ತಾರನಿರುದಕಕನ್ತಾರದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕನ್ತಾರಾ ವಿಯ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ವಿಲೋಮನಟ್ಠೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿವಿಸೂಕಾಯಿಕಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝತಿ ಚೇವ ವಿಲೋಮೇತಿ ಚ. ಕದಾಚಿ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಉಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಗಹಣತೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿರೂಪಂ ಫನ್ದಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಸಸ್ಸತಂ ಅನುಪತತಿ ಕದಾಚಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನಂ.

ಸುಸುಮಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಪುರಿಸಂ, ಆರಮ್ಮಣಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಗಾಹೋ. ಪತಿಟ್ಠಹನತೋ ಪತಿಟ್ಠಾಹೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಬಲವಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಸತೀತಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ. ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಪರಾಮಾಸೋ. ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಮಗ್ಗೋ, ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ವಾ ಅಪಾಯಾನಂ ಮಗ್ಗೋತಿ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ. ಅಯಾಥಾವಪಥತೋ ಮಿಚ್ಛಾಪಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹೇನ ಅಯಂ ಅಸುಕಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮ ಪಥೋತಿ ಗಹಿತೋಪಿ ತಂ ಗಾಮಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪೇತಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇನ ಸುಗತಿಪಥೋತಿ ಗಹಿತಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿ ಸುಗತಿಂ ನ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅಯಾಥಾವಪಥತೋ, ಮಿಚ್ಛಾಪಥೋ. ಮಿಚ್ಛಾಸಭಾವತೋ ಮಿಚ್ಛತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವ ಪರಿಬ್ಭಮನತೋ ತರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಾತಿ ತಿತ್ಥಂ. ತಿತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಅನತ್ಥಾನಞ್ಚ ಆಯತನನ್ತಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸಟ್ಠೇನ ನಿವಾಸಠಾನಟ್ಠೇನ ಚ ಆಯತನನ್ತಿಪಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ. ವಿಪರಿಯೇಸಭೂತೋ ಗಾಹೋ, ವಿಪರಿಯೇಸತೋ ವಾ ಗಾಹೋತಿ ವಿಪರಿಯೇಸಗ್ಗಾಹೋ; ವಿಪಲ್ಲತ್ಥ ಗಾಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೮೭-೩೮೮. ಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪನಿದ್ದೇಸೇಸು ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನೇವ ಅಹಿರಿಕಬಲಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಬಲಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩೮೯. ಲೋಭಮೋಹನಿದ್ದೇಸೇಸು ಲುಬ್ಭತೀತಿ ಲೋಭೋ. ಲುಬ್ಭನಾತಿ ಲುಬ್ಭನಾಕಾರೋ. ಲೋಭಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ಲುಬ್ಭಿತೋ; ಲುಬ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ. ಸಾರಜ್ಜತೀತಿ ಸಾರಾಗೋ. ಸಾರಜ್ಜನಾಕಾರೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ. ಸಾರಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ. ಅಭಿಜ್ಝಾಯನಟ್ಠೇನ ಅಭಿಜ್ಝಾ. ಪುನ ‘ಲೋಭ’-ವಚನೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಕುಸಲಞ್ಚ ತಂ ಮೂಲಞ್ಚ ಅಕುಸಲಾನಂ ವಾ ಮೂಲನ್ತಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ.

೩೯೦. ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ. ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ನ ಸಮೇತಿ, ನ ಸಮಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನಭಿಸಮಯೋ. ಅನುರೂಪತೋ ಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅನುಬೋಧೋ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ಅನನುಬೋಧೋ. ಅನಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ. ಅಸನ್ತಂ ಅಸಮಞ್ಚ ಬುಜ್ಝತೀತಿಪಿ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ. ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ರೂಪಾದೀಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಸಂಗಾಹನಾ. ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪರಿಯೋಗಾಹತೀತಿ ಅಪರಿಯೋಗಾಹನಾ. ನ ಸಮಂ ಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಸಮಪೇಕ್ಖಣಾ. ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವಂ ಪತಿ ನ ಅಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮೇಸು ವಿಪರೀತವುತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಗ್ಗಹಣಾಭಾವೇನ ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಏತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ನತ್ಥಿ, ಸಯಂ ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮಂ. ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಮೇಜ್ಝಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುಚಿ, ವೋದಾನಂ, ತಂ ದುಟ್ಠಂ ಮೇಜ್ಝಂ ಇಮಿನಾತಿ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ. ಬಾಲಾನಂ ಭಾವೋತಿ ಬಾಲ್ಯಂ. ಮುಯ್ಹತೀತಿ ಮೋಹೋ. ಬಲವತರೋ ಮೋಹೋ ಪಮೋಹೋ. ಸಮನ್ತತೋ ಮುಯ್ಹತೀತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ. ವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಓಘಯೋಗತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಅನುಸೇತೀತಿ ಅನುಸಯೋ. ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ, ಅಭಿಭವತೀತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ. ಹಿತಗ್ಗಹಣಾಭಾವೇನ ಹಿತಾಭಿಮುಖಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಲಙ್ಗತಿಯೇವಾತಿ ಲಙ್ಗೀ; ಖಞ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುರುಗ್ಘಾಟನಟ್ಠೇನ ವಾ ಲಙ್ಗೀ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಪಲಿಘಸಙ್ಖಾತಾ ಲಙ್ಗೀ ದುರುಗ್ಘಾಟಾ ಹೋತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಲಙ್ಗೀ ವಿಯಾತಿ ಲಙ್ಗೀ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಸಙ್ಗಹವಾರಸುಞ್ಞತವಾರಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ದುತಿಯಚಿತ್ತಂ

೩೯೯. ದುತಿಯಚಿತ್ತೇ ಸಸಙ್ಖಾರೇನಾತಿ ಪದಂ ವಿಸೇಸಂ. ತಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಇದಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘ಸತ್ತೋ ಸತ್ತೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಾಮಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕತ್ತಾ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸಉಪಾಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ – ಯದಾ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಕುಮಾರಿಕಂ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ಚ ‘ಅಞ್ಞದಿಟ್ಠಿಕಾ ತುಮ್ಹೇ’ತಿ ಕುಮಾರಿಕಂ ನ ದೇನ್ತಿ. ಅಥಞ್ಞೇ ಞಾತಕಾ ‘ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಕರೋಥ ತಮೇವಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ದಾಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ಆದಿತೋವ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಏತೇಸಂ ಕಿರಿಯಾ ಮನಾಪಾತಿ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇತಿ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ – ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಇದಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯೇವಾಪನಕೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಅಧಿಕಂ. ತತ್ಥ ಥಿನನತಾ ‘ಥಿನಂ’. ಮಿದ್ಧನತಾ ‘ಮಿದ್ಧಂ’; ಅನುಸ್ಸಾಹಸಂಹನನತಾ ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಥಿನಂ ಅನುಸ್ಸಾಹಲಕ್ಖಣಂ, ವೀರಿಯವಿನೋದನರಸಂ, ಸಂಸೀದನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ. ಮಿದ್ಧಂ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣಂ, ಓನಹನರಸಂ, ಲೀನಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ಪಚಲಾಯಿಕಾನಿದ್ದಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವಾ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅರತಿತನ್ದೀವಿಜಮ್ಭಿತಾದೀಸು ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ.

ತತಿಯಚಿತ್ತಂ

೪೦೦. ತತಿಯಂ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘ಸತ್ತೋ ಸತ್ತೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಪರಾಮಸನ್ತಸ್ಸ ನಾರಾಯಣವಿರಾಜನಮಲ್ಲಯುದ್ಧನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಸ್ಸತೋ ಮನಾಪಿಯಸದ್ದಸವನಾದಿಪಸುತಸ್ಸ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಧ ಮಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ಅಪಣ್ಣಕಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘ಮಾನೋ’. ಸೋ ಉನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ, ಸಮ್ಪಗ್ಗಹರಸೋ, ಕೇತುಕಮ್ಯತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭಪದಟ್ಠಾನೋ, ಉಮ್ಮಾದೋ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ.

ಚತುತ್ಥಚಿತ್ತಂ

೪೦೨. ಚತುತ್ಥಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು ಏವ ಠಾನೇಸು ಯದಾ ಸೀಸೇ ಖೇಳಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಪಾದಪಂಸುಂ ಓಕಿರನ್ತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ಸಉಸ್ಸಾಹೇನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ರಾಜನಾಟಕೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ಉಸ್ಸಾರಣಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ತೇನ ತೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಞ್ಚಾತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಧ ಪನ ಥಿನಮಿದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಯೇವಾಪನಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಞ್ಚಮಚಿತ್ತಂ

೪೦೩. ಪಞ್ಚಮಂ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವೇದನಾವಸೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಸ್ಸ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘ಸತ್ತೋ ಸತ್ತೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಾಮಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ಪನೇತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಹೋತಿ, ಪೀತಿಪದಂ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಠಮಚಿತ್ತಸದಿಸಮೇವ.

ಛಟ್ಠಚಿತ್ತಾದಿ

೪೦೯-೪೧೨. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿಪಿ ವೇದನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪೀತಿಪದಞ್ಚ ಹಾಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಇಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತೀತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಧಿಪತಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ.

ನವಮಚಿತ್ತಂ

೪೧೩. ನವಮಂ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ದೋಮನಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಟಿಘಂ ಉಪ್ಪಾದಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾನವಾರೇ ತಾವ ದುಟ್ಠು ಮನೋ, ಹೀನವೇದನತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಮನೋತಿ ದುಮ್ಮನೋ; ದುಮ್ಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ತೇನ ಸಹಗತನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ. ಅಸಮ್ಪಿಯಾಯನಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಪಟಿಘಂ. ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ.

ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೇ ತೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾವ ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ವೇದನಾಪದಂ ವುತ್ತಮೇವ. ತಥಾ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಪದಾನಿ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಪನ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಲಕ್ಖಣಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಯಥಾತಥಾ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಾಕಾರಸಮ್ಭೋಗರಸಂ, ಚೇತಸಿಕಾಬಾಧಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಹದಯವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನಂ.

ಮೂಲಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಯಥಾ ಪುರಿಮಚಿತ್ತೇಸು ಲೋಭೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಜ್ಝಾ ಹೋತೀತಿ ಆಗತಂ, ಏವಂ ದೋಸೋ ಹೋತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದುಸ್ಸನ್ತಿ ತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ದುಸ್ಸತಿ, ದುಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ದೋಸೋ ಸೋ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಲಕ್ಖಣೋ ಪಹಟಾಸಿವಿಸೋ ವಿಯ, ವಿಸಪ್ಪನರಸೋ ವಿಸನಿಪಾತೋ ವಿಯ, ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯದಹನರಸೋ ವಾ ದಾವಗ್ಗಿ ವಿಯ, ದುಸ್ಸನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ವಿಯ ಸಪತ್ತೋ, ಆಘಾತವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನೋ ವಿಸಸಂಸಟ್ಠಪೂತಿಮುತ್ತಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ, ಪೂತಿಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದಯತಿ ವಾ ವಿನಯಾಚಾರರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಹಿತಸುಖಾದೀನೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ. ಅತ್ಥತೋ ಪನೇಸ ದೋಸೋಯೇವ. ಇಧ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕೂನತಿಂಸ ಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಚುದ್ದಸ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸವಿಭತ್ತಿಕಾವಿಭತ್ತಿಕರಾಸಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯೇವಾಪನಕೇಸು ಛನ್ದಾಧಿಮೋಕ್ಖಮನಸಿಕಾರಉದ್ಧಚ್ಚಾನಿ ನಿಯತಾನಿ. ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇಸು ಪನ ಅಞ್ಞತರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಹುತ್ವಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಮೇಪಿ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಯತಯೇವಾಪನಕಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಇಸ್ಸತೀತಿ ‘ಇಸ್ಸಾ’. ಸಾ ಪರಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಉಸೂಯನಲಕ್ಖಣಾ, ತತ್ಥೇವ ಅನಭಿರತಿರಸಾ, ತತೋ ವಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಾ. ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಮಚ್ಛೇರಭಾವೋ ‘ಮಚ್ಛರಿಯಂ’. ತಂ ಲದ್ಧಾನಂ ವಾ ಲಭಿತಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ನಿಗೂಹನಲಕ್ಖಣಂ, ತಾಸಂಯೇವ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಅಕ್ಖಮನರಸಂ, ಸಙ್ಕೋಚನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ಕಟುಕಞ್ಚುಕತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವಾ, ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಂ. ಚೇತಸೋ ವಿರೂಪಭಾವೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕುಚ್ಛಿತಂ ಕತಂ ಕುಕತಂ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ’. ತಂ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಲಕ್ಖಣಂ, ಕತಾಕತಾನುಸೋಚನರಸಂ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಕತಾಕತಪದಟ್ಠಾನಂ. ದಾಸಬ್ಯಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ತಾವ ಉದ್ದೇಸವಾರೇ ವಿಸೇಸೋ.

೪೧೫. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ವೇದನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಅಸಾತಂ ಸಾತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೧೮. ದೋಸನಿದ್ದೇಸೇ ದುಸ್ಸತೀತಿ ದೋಸೋ. ದುಸ್ಸನಾತಿ ದುಸ್ಸನಾಕಾರೋ. ದುಸ್ಸಿತತ್ತನ್ತಿ ದುಸ್ಸಿತಭಾವೋ. ಪಕತಿಭಾವವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಂ ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಾಕಾರೋ. ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ವಿರೋಧೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಪಟಿವಿರೋಧೋ. ವಿರುದ್ಧಾಕಾರಪಟಿವಿರುದ್ಧಾಕಾರವಸೇನ ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಚಣ್ಡಿಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಚಣ್ಡೋ, ಥದ್ಧಪುಗ್ಗಲೋ; ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ. ನ ಏತೇನ ಸುರೋಪಿತಂ ವಚನಂ ಹೋತಿ, ದುರುತ್ತಂ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಸುರೋಪೋ. ಕುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣವಚನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಹೋತಿ ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಪರೇ ಪನ ಅಸ್ಸುಜನನಟ್ಠೇನ ಅಸ್ಸುರೋಪನತೋ ಅಸ್ಸುರೋಪೋತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಅಕಾರಣಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಅಸ್ಸುಜನನತೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಅತ್ತಮನತಾಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನ ಅತ್ತಮನತಾತಿ ಅನತ್ತಮನತಾ. ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ, ನ ಸತ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಸುಞ್ಞತವಾರೇಸು ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ದಸಮಚಿತ್ತಂ

೪೨೧. ದಸಮಂ ಸಸಙ್ಖಾರತ್ತಾ ಪರೇಹಿ ಉಸ್ಸಾಹಿತಸ್ಸ ವಾ, ಪರೇಸಂ ವಾ ಅಪರಾಧಂ ಸಾರಿತಸ್ಸ, ಸಯಮೇವ ವಾ ಪರೇಸಂ ಅಪರಾಧಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಕುಜ್ಝಮಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಇಧಾಪಿ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕೂನತಿಂಸ, ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಚುದ್ದಸೇವ ಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇವಾಪನಕೇಸು ಪನ ಥಿನಮಿದ್ಧಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ವಿನಾ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಪಣ್ಣಕಙ್ಗಾನಿ ಥಿನಮಿದ್ಧನ್ತಿ ಇಮೇ ಛ ಇಸ್ಸಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಯೇವಾಪನಕಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ನವಮಸದಿಸಮೇವ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತೇಸು ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿ. ನ ಹಿ ಕುದ್ಧೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರುಂ ಕರೋತೀತಿ.

ಏಕಾದಸಮಚಿತ್ತಂ

೪೨೨. ಏಕಾದಸಮಂ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವೇದನಾವಸೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಪದಂ ಅಪುಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೇ ‘ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಪದಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ವಿಗತಾ ಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಸಭಾವಂ ವಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಏತಾಯ ಕಿಚ್ಛತಿ ಕಿಲಮತೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಸಾ ಸಂಸಯಲಕ್ಖಣಾ, ಕಮ್ಪನರಸಾ, ಅನಿಚ್ಛಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ಅನೇಕಂಸಗಾಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಾ. ಪಟಿಪತ್ತಿಅನ್ತರಾಯಕರಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಇಧ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತೇವೀಸತಿ ಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಚುದ್ದಸ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸವಿಭತ್ತಿಕಾವಿಭತ್ತಿಕರಾಸಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮನಸಿಕಾರೋ ಉದ್ಧಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಯೇವಾಪನಕಾ.

೪೨೪. ನಿದ್ದೇಸವಾರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಿತಿಮತ್ತಕಮೇವೇತ್ಥ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸಣ್ಠಿತೀ’ತಿಆದೀನಿ ಅವತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ‘ಠಿತೀ’ತಿ ಏಕಮೇವ ಪದಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ಉದ್ದೇಸವಾರೇಪಿ ‘ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯ’ನ್ತಿಆದಿ ನ ವುತ್ತಂ.

೪೨೫. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೇ ಕಙ್ಖನವಸೇನ ಕಙ್ಖಾ. ಕಙ್ಖಾಯ ಆಯನಾತಿ ಕಙ್ಖಾಯನಾ. ಪುರಿಮಕಙ್ಖಾ ಹಿ ಉತ್ತರಕಙ್ಖಂ ಆನೇತಿ ನಾಮ. ಆಕಾರವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಙ್ಖಾಸಮಙ್ಗಿಚಿತ್ತಂ ಕಙ್ಖಾಯ ಆಯಿತತ್ತಾ ಕಙ್ಖಾಯಿತಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಙ್ಖಾಯಿತತ್ತಂ. ವಿಮತೀತಿ ನಮತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ. ಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ದ್ವಿಧಾ ಏಳಯತೀತಿ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ. ಪಟಿಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ದ್ವಿಧಾಪಥೋ ವಿಯಾತಿ ದ್ವೇಧಾಪಥೋ. ‘ನಿಚ್ಚಂ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಅನಿಚ್ಚಂ ನು ಖೋ’ತಿಆದಿಪವತ್ತಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಕಾರೇ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಸೇತೀತಿ ಸಂಸಯೋ. ಏಕಂಸಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಏಕಂಸಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅನೇಕಂಸಗ್ಗಾಹೋ. ನಿಚ್ಛೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಓಸಕ್ಕತೀತಿ ಆಸಪ್ಪನಾ. ಓಗಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ಸಪ್ಪತೀತಿ ಪರಿಸಪ್ಪನಾ. ಪರಿಯೋಗಾಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಅಪರಿಯೋಗಾಹನಾ. ನಿಚ್ಛಯವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಥಮ್ಭಿತತ್ತಂ; ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಥದ್ಧಂ ಕರೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನಂ ವಿಲಿಖನ್ತೀ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋವಿಲೇಖೋತಿ ವುತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ದ್ವಾದಸಮಚಿತ್ತಂ

೪೨೭. ದ್ವಾದಸಮಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವೇದನಾವಸೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಉದ್ಧತಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೇ ‘ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ’-ಠಾನೇ ‘ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಹೋತೀ’ತಿ ಆಗತಂ. ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಚುದ್ದಸ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸವಿಭತ್ತಿಕಾವಿಭತ್ತಿಕರಾಸಿವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಯೇವಾಪನಕಾ.

೪೨೯. ನಿದ್ದೇಸವಾರಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚನಿದ್ದೇಸೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನ ಸತ್ತಸ್ಸ, ನ ಪೋಸಸ್ಸ. ಉದ್ಧಚ್ಚನ್ತಿ ಉದ್ಧತಾಕಾರೋ. ನ ವೂಪಸಮೋತಿ ಅವೂಪಸಮೋ. ಚೇತೋ ವಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಚೇತಸೋವಿಕ್ಖೇಪೋ. ಭನ್ತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭನ್ತಭಾವೋ, ಭನ್ತಯಾನಭನ್ತಗೋಣಾದೀನಿ ವಿಯ. ಇಮಿನಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಪ್ಫನ್ದನಂ ಕಥಿತಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಞ್ಹಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣೇ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತದ್ವಯೇ ಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹೋತಿ. ‘ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವಟ್ಟನಕಚಿತ್ತಾನಿ ನಾಮ ಕತೀ’ತಿ? ಹಿ ವುತ್ತೇ ‘ಇಮಾನೇವ ದ್ವೇ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ ಏಕನ್ತೇನ ಪವಟ್ಟತಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ ಪನ ಲದ್ಧಾಧಿಮೋಕ್ಖತ್ತಾ ಲದ್ಧಪತಿಟ್ಠಂ ಪವಟ್ಟತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ವಟ್ಟಚತುರಸ್ಸೇಸು ದ್ವೀಸು ಮಣೀಸು ಪಬ್ಭಾರಟ್ಠಾನೇ ಪವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇಸು ವಟ್ಟಮಣಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪವಟ್ಟತಿ, ಚತುರಸ್ಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪವಟ್ಟತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಹೀನಾದಿಭೇದೋ ನ ಉದ್ಧಟೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕನ್ತಹೀನತ್ತಾ. ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ನ ಉದ್ಧಟೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತನಯತ್ತಾ. ಞಾಣಾಭಾವತೋ ಪನೇತ್ಥ ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯೇ ಸೇಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ ಏವ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ, ಪಟ್ಠಾನೇ ಚ ಪಟಿಸಿದ್ಧತೋ.

ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವಾದಸಹಿಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಹಿ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ, ಸೇಸಾನಿ ಏಕಾದಸೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೇ ಅಲದ್ಧಾಧಿಮೋಕ್ಖೇ ದುಬ್ಬಲೇಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಮಾನೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ ಲದ್ಧಾಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಬಲವಂ ಕಸ್ಮಾ ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ? ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾಭಾವತೋ. ಯದಿ ಹಿ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ‘ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬ’-ಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ, ಸೇಸಾನಿ ಏಕಾದಸ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ. ತೇಸು ಹಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಅಕುಸಲವಿಪಾಕೇಸು ಅಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇತರಸ್ಸಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬ’-ಪದವಿಭಙ್ಗೇ ನಾಗತನ್ತಿ.

ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಪದಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.