೨. ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಾರಣೀಯಾತಿ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾ. ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ವಚೀಕಮ್ಮಮನೋಕಮ್ಮೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಾನಿ ಚ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾನಿ, ಗಿಹೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಧಮ್ಮಪೂರಣಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಗಿಹೀನಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಬೋಧಿವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘನಿಮನ್ತನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ, ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ, ಪತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಅನುಗಮನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಆಚಾರಪಣ್ಣತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪನಂ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥನಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಗಿಹೀನಂ ‘‘ಚೇತಿಯವನ್ದನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಬೋಧಿವನ್ದನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ದೀಪಮಾಲಾಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸಾಮ, ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ದಸ್ಸಾಮ, ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಸ್ಸಾಮ, ಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಾದೀನಿ ಸಂವಿದಹಥ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಥ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಥ, ಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆನೇಥ, ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿಆದಿವಚನಕಾಲೇ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಿ ಚ ಕತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಗಿಹೀನಂ ‘‘ಅಯ್ಯಾ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಆವಿ ಚೇವ ರಹೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ. ತತ್ಥ ನವಕಾನಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಥೇರಾನಂ ಪನ ಪಾದಧೋವನದಾನಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಉಭಯೇಹಿಪಿ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ದಾರುಭಣ್ಡಾದೀನಂ ತೇಸು ಅವಞ್ಞಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಪಟಿಸಾಮನಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ‘‘ದೇವತ್ಥೇರೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ವಿಹಾರೇ ಅಸನ್ತಂ ಪನ ಪಟಿಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಕಹಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವತ್ಥೇರೋ, ಕಹಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ, ಕದಾ ನು ಖೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಮಾಯನವಚನಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನಿ ಪನ ನಯನಾನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನೇನ ಮುಖೇನ ಓಲೋಕನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ‘‘ದೇವತ್ಥೇರೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅರೋಗೋ ಹೋತು ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ’’ತಿ ಸಮನ್ನಾಹರಣಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಲಾಭಾತಿ ಚೀವರಾದಯೋ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ. ಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಕುಹನಾದಿಭೇದಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವತ್ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗತಂ ದ್ವತ್ತಿಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಿ ನಾಮ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಞ್ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿವಿಭಜನಂ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಯೋ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ನಾಮ. ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿನೋ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ ಲಭತಿ, ತಂ ತಂ ನೇವ ಲಾಭೇನಲಾಭಂ-ನಿಜಿಗೀಸನತಾಮುಖೇನ ಗಿಹೀನಂ ದೇತಿ, ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ.

ಇಮಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಕೋ ಪೂರೇತಿ, ಕೋ ನ ಪೂರೇತಿ? ದುಸ್ಸೀಲೋ ತಾವ ನ ಪೂರೇತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಸೀಲವನ್ತಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಪನ ವತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತೋ ಪೂರೇತಿ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ತಂ – ಯೋ ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತು ವಾ ಪಿತು ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ವಾ ದೇತಿ, ಸೋ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇತಿ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಪಲಿಬೋಧಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ದೇನ್ತೇನ ಗಿಲಾನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಾನಞ್ಚೇವ ನವಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ. ಏತೇಸಂ ದತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಅದತ್ವಾ ಯೋ ಯತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ತಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಅವಸಿಟ್ಠೇ ಅಸತಿ ಪುನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ, ತಂ ತಂ ದತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೀಲವನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಅದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಯಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸುಪೂರೋ ಹೋತಿ, ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಹಿ ಪರಿಸಾಯ ಯೋ ಅಞ್ಞತೋ ಲಭತಿ, ಸೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಞ್ಞತೋ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹತಿ, ನ ಅತಿರೇಕಂ. ಅಯಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪೂರೇತಿ, ನ ತತೋ ಓರಂ. ಸಚೇ ಹಿ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪೂರಂ ಪತ್ತಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚ ‘‘ಕಸ್ಸೇಸೋ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಿತ್ತಪತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ರಿತ್ತಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸೇಸೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪುನ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಸದಿಸೋ ಹೇಸ, ಸಕಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಜಾತೇ ಪುನ ಪೂರೇತಬ್ಬೋವ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಪತ್ತಗತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾವ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಪೂರಿತಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನೇವ ಇಸ್ಸಾ ನ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಸುಲಭಪಚ್ಚಯೋ. ಪತ್ತಗತಮಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಖೀಯತಿ, ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಲಭತಿ, ಭಯೇ ವಾ ಛಾತಕೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಸೇನಗಿರಿವಾಸೀ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಗಿರಿಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ಪಞ್ಞಾಸ ಮಹಾಥೇರಾ ನಾಗದೀಪಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಗಿರಿಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಥೇರೋ ಪವಿಸನ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ವಿಚರಿಮ್ಹಾ, ಆವುಸೋತಿ. ಸೋ ಅಲದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಞಾಸ ಜನಾ ಪತ್ತತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾತಿ. ಭನ್ತೇ, ನೇವಾಸಿಕಾ ನಾಮ ಪಟಿಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಲಭನ್ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸಭಾಗಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ. ಥೇರಾ ಆಗಮೇಸುಂ. ಥೇರೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಧುರಗೇಹೇಯೇವ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಖೀರಭತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಠಿತಾ ಥೇರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲದ್ಧಂ, ಅಯಂ ಸೀಘಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸೇಸಾನಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಥೇರೋ ಓಲೋಕನಾಕಾರೇನೇವ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲದ್ಧೋ, ನಿಕ್ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಥೇರಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕದಾ, ಆವುಸೋ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ? ನತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋತಿ. ಝಾನಲಾಭೀಸಿ, ಆವುಸೋತಿ. ಏತಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥೀತಿ? ನನು, ಆವುಸೋ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಿತೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಯ್ಹನ್ತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು.

ಅಯಮೇವ ಪನ ಥೇರೋ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ಗಿರಿಭಣ್ಡಮಹಾಪೂಜಾಯ ದಾನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಕಿಂ ವರಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ದ್ವೇ ಸಾಟಕಾ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ? ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಏಕೋ ದಹರೋ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ. ‘‘ದಹರಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ, ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪನ ಸುಖುಮಸಾಟಕಾ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಥೇರಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿತಾಪಿ ತೇ ಸಾಟಕಾ ಹತ್ಥಂ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇವ ಆರೋಹನ್ತಿ. ದಹರಸ್ಸ ದಾನಕಾಲೇ ಪನ ಹತ್ಥಂ ಆರುಳ್ಹಾ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಹರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಹರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಅಸನ್ತಂ ಅವದನ್ತೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಆಹ. ನನು, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇವ ಅವಚುತ್ಥಾತಿ. ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಅಹಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಇದಂ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣತಿಸ್ಸಭಯೇ ಪನ ಭಾತರಗಾಮವಾಸಿನೋ ನಾಗತ್ಥೇರಿಯಾ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಥೇರೀ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸೋ ಗಾಮೋ, ಉಪಧಾರೇಥ ತಾವಾ’’ತಿ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಹ. ತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಥೇರಿಯಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅತ್ತನೋ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇಸುಯೇವ ಯೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ದ್ವಾದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಾ ಗಚ್ಛಥ, ನಿಚ್ಚಂ ಇಧೇವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರಿಯಾ ಪನ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ನಾಗತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಭಯಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಯಾಪೇತುಂ, ಪರತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮೋವ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಥೇರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಾತರಗಾಮಂ ಆಗತೋ. ಥೇರೀ ‘‘ಥೇರಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಿಂಸು.

ಥೇರೀ ಪುನದಿವಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಧಮ್ಮಿಕೋ, ತಾತ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾತಿ. ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀತಿ? ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ, ಪತ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸತ್ತತಾಲಮತ್ತೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಭತ್ತಮೇವ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಹೋತಿ, ಭಯೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥಯಮಾನೋ, ‘ಭೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕ, ಭಿಕ್ಖುನೀಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೀತಿನಾಮಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುವದಿಯಮಾನೋ ಸನ್ಥಮ್ಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ ಥೇರಿಯೋ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ರುಕ್ಖದೇವತಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಥೇರೋ ಥೇರಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಪತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂಯೇವ ಆನೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದ್ವಾದಸ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಇದಂ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು. ತತ್ರ ಹಿ ಥೇರೀ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯ ಖಣ್ಡಂ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನ ವೇಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಛಿದ್ದಸಾಟಕೋ ವಿಯ ಛಿದ್ದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇನ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಕಾಳರತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರವಣ್ಣಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಸಬಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಸಭಾಗಬಿನ್ದುವಿಚಿತ್ರಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ, ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥತ್ತಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತ್ವಂ ಆಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಪರಾಮಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಸಂವತ್ತಯನ್ತೀತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತೀತಿ ತೇಸು ತೇಸು ದಿಸಾಭಾಗೇಸು ವಿಹರನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಂ ಸಮುದ್ದನ್ತರೇಪಿ ದೇವಲೋಕೇಪಿ ವಸನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಸೀಲೇನ ಸಮಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಅರಿಯಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಾ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ. ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ತಥಾಕಾರೀ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯತ್ಥಂ. ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋತಿ ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ ಉಪಗತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ.

೨. ದುತಿಯಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಯೋ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪೂರೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಿಯಕರಣಾ. ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಗರುಕರಣಾ. ಸಙ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ. ಅವಿವಾದಾಯಾತಿ ಅವಿವದನತ್ಥಾಯ. ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾತಿ ಸಮಗ್ಗಭಾವತ್ಥಾಯ. ಏಕೀಭಾವಾಯಾತಿ ಏಕಭಾವತ್ಥಾಯ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಾಯ. ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ.

೩. ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾ ಧಾತುಯೋತಿ ನಿಸ್ಸರಣಧಾತುಯೋವ. ಮೇತ್ತಾ ಹಿ ಖೋ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಿಕಾ ಮೇತ್ತಾವ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ. ಭಾವಿತಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ. ಬಹುಲೀಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ. ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಾ ಕತಾ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಕತಾ. ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾ ಆಚಿತಾ ಉಪಚಿತಾ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಸುಪ್ಪಗುಣಕರಣೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾ. ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಮಾ ಹೇವನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಭೂತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಭಣೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಯದಿದಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ, ಬ್ಯಾಪಾದತೋ ನಿಸ್ಸಟಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಪನ ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತತಿಯಫಲೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಸ್ಸರಣಂ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನಿಮಿತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ. ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಾ ಹಿ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚೇವ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ಅಭಾವಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸರಣಸಭಾವಂ.

ಅಸ್ಮೀತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ. ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಅಯಂ ನಾಮ ಅಹಂ ಅಸ್ಮೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಭೂತಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ. ಮಾ ಹೇವನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ ಸಚೇ ತೇ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅರಹತ್ತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾ ಅಭೂತಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವಾರೇತಬ್ಬೋ. ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ದಿಟ್ಠೇ ಪುನ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ‘‘ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಭೂತಬ್ಯಾಕರಣಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ.

೪. ಭದ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ನ ಭದ್ದಕನ್ತಿ ನ ಲದ್ಧಕಂ. ತತ್ಥ ಯೋ ಹಿ ಭೀತಭೀತೋ ಮರತಿ, ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಅಪಾಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಮ್ಮಾರಾಮೋತಿಆದೀಸು ಆರಮಣಂ ಆರಾಮೋ, ಅಭಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹಾರಕರಣಾದಿಮ್ಹಿ ನವಕಮ್ಮೇ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಮ್ಮೇ ರತೋತಿ ಕಮ್ಮರತೋ. ತದೇವ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯುತ್ತೋತಿ ಅನುಯುತ್ತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಸ್ಸನ್ತಿ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ. ನಿದ್ದಾತಿ ಸೋಪ್ಪಂ. ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾ. ಸಾ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಹೋತಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ತತಿಯಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸನಸವನಸಮುಲ್ಲಾಪಸಮ್ಭೋಗಕಾಯಸಂಸಗ್ಗವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠಭಾವೋ. ಪಪಞ್ಚೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಮದನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತೋ ಕಿಲೇಸಪಪಞ್ಚೋ. ಸಕ್ಕಾಯನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ. ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿವಟುಮಪರಿಚ್ಛೇದಕರಣತ್ಥಂ. ಮಗೋತಿ ಮಗಸದಿಸೋ. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪದೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪದೇ. ಆರಾಧಯೀತಿ ಪರಿಪೂರಯಿ ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸೀತಿ.

೫. ಅನುತಪ್ಪಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುತಪ್ಪಾತಿ ಅನುಸೋಚಿತಬ್ಬಾ ಅನುತಾಪಕಾರೀ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಗಾಥಾಸು ಚ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೬. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ಯಾಧಿಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಇದಾನಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಬ್ಯಾಧಿಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಸಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಸತಣ್ಹೋ. ನ ನಕುಲಮಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರೋ ನ ಸಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪರಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಸನ್ಥರಿತುನ್ತಿ ನಿಚ್ಛಿದ್ದಂ ಕಾತುಂ, ಸಣ್ಠಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇಣಿಂ ಓಲಿಖಿತುನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ವೇಣಿಂ ಕಾತುಂ.

ಅಞ್ಞಂ ಘರಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಸಾಮಿಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ. ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಹಟ್ಠಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮಾಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಇತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಗಹಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ. ದಸ್ಸನಕಾಮತರಾತಿ ಅತಿರೇಕೇನ ದಸ್ಸನಕಾಮಾ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಚ್ಚೇನ ತವ ಸರೀರೇ ಬ್ಯಾಧಿ ಫಾಸು ಹೋತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ.

ಇದಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿಪಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೀತಿ ಸಮತ್ತಕಾರಿನೀ. ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಧಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ. ಓಗಾಧಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಓಗಾಧಂ ಅನುಪ್ಪವೇಸಂ ಪತ್ತಾ. ಪತಿಗಾಧಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪತಿಗಾಧಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅವಸ್ಸಯಂ ಪತ್ತಾ. ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಂ ಪತ್ತಾ. ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಸದ್ಧಾ ಪರಪತ್ತಿಯಾಯನಾ, ತಾಯ ವಿರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಆರಬ್ಭ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋ. ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಿಕಾಯೋ. ತಾಸಂ ಅಞ್ಞತರಾತಿ ತಾಸಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕಾ. ಅನುಕಮ್ಪಿಕಾತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿಕಾ. ಓವಾದಿಕಾತಿ ಓವಾದದಾಯಿಕಾ. ಅನುಸಾಸಿಕಾತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠಿದಾಯಿಕಾ.

೭. ಸೋಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿತೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ. ಯಥಾವಿಹಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನವಿಹಾರಂ. ನವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನವಕಾ. ತೇ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕಾಕಚ್ಛಮಾನಾತಿ ಕಾಕಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಾ ದನ್ತೇ ಖಾದನ್ತಾ. ಥೇರಾತಿ ಥಿರಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ತೇನ ನೋತಿ ತೇನ ನು. ಸೇಯ್ಯಸುಖಾದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ರಟ್ಠಿಕೋತಿ ಯೋ ರಟ್ಠಂ ಭುಞ್ಜತಿ. ಪೇತ್ತಣಿಕೋತಿ ಯೋ ಪಿತರಾ ಭುತ್ತಾನುಭುತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ. ಸೇನಾಪತಿಕೋತಿ ಸೇನಾಯ ಜೇಟ್ಠಕೋ. ಗಾಮಗಾಮಣಿಕೋತಿ ಗಾಮಭೋಜಕೋ. ಪೂಗಗಾಮಣಿಕೋತಿ ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ. ಅವಿಪಸ್ಸಕೋ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನೇಸಕೋ ಅಗವೇಸಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಾಯ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ.

೮. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಚ್ಛಿಕನ್ತಿ ಮಚ್ಛಘಾತಕಂ. ಹತ್ಥಿನಾ ಯಾತೀತಿ ಹತ್ಥಿಯಾಯೀ. ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಜ್ಝೇತಿ ವಧಿತಬ್ಬೇ. ವಧಾಯನೀತೇತಿ ವಧಾಯ ಉಪನೀತೇ. ಪಾಪಕೇನ ಮನಸಾತಿ ಲಾಮಕೇನ ವಧಕಚಿತ್ತೇನ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ವಧಾಯುಪನೀತೇತಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ಮಾಗವಿಕೋತಿ ಮಿಗಘಾತಕೋ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತನ್ತಿ ಯೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಂ ಪಾಪಕೇನ ಮನಸಾ ಅನುಪೇಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪಾಪಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮುನೋ ಅನಿಟ್ಠಫಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯೇಸಂ ಪನ ತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಯಸಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಅಕುಸಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ಉಪಹತತ್ತಾ ವಿಪಾಕೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೋವ ಕಥಿತೋ.

೯. ಪಠಮಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ನವಮೇ ನಾತಿಕೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇ. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇತಿ ಇಟ್ಠಕಾಮಯೇ ಪಾಸಾದೇ. ಅಮತೋಗಧಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಾ, ನಿಬ್ಬಾನಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವೇಥ ನೋತಿ ಭಾವೇಥ ನು. ಮರಣಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಮರಣಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಅಹೋ ವತಾತಿ ಪತ್ಥನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ಮಮ ಕಿಚ್ಚಂ ಬಹು ಕತಂ ಅಸ್ಸ. ತದನ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನ್ತರಂ ಖಣಂ ಓಕಾಸಂ. ಅಸ್ಸಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪಸ್ಸಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸನವಾತೋ, ಪಸ್ಸಾಸೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನವಾತೋ. ಇತಿ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಯಾವ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠವಾತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಾತೋ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತಿ, ತಾವ ಜೀವಿತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ದನ್ಧನ್ತಿ ಮನ್ದಂ ಗರುಕಂ ಅಸೀಘಪ್ಪವತ್ತಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥಾಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಿತಾತಿ.

೧೦. ದುತಿಯಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಪತಿಗತಾಯಾತಿ ಪಟಿಪನ್ನಾಯ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ತಿವಿಧೋ ಅನ್ತರಾಯೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ, ಸಮಣಧಮ್ಮನ್ತರಾಯೋ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ಚೇವ ಮಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ಚಾತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಜಿಣ್ಣಕಾದಿವಸೇನ ವಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಧಿಮತ್ತೋತಿ ಬಲವಾ. ಛನ್ದೋತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋ. ವಾಯಾಮೋತಿ ಪಯೋಗವೀರಿಯಂ. ಉಸ್ಸಾಹೋತಿ ಉಸ್ಸಾಪನವೀರಿಯಂ. ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಪಾದನವೀರಿಯಂ. ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀತಿ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಘರಣಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.