೩. ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಸಾಮಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೧-೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಾಮಗಾಮಕೇತಿ ಸಾಮಕಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇ ಗಾಮಕೇ. ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾಯನ್ತಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾನಾಮಕೇ ವಿಹಾರೇ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಯಾಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಅತಿಮನಾಪವಣ್ಣಾ. ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಸಕಲಕಪ್ಪಂ. ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾನಾಮಕಂ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಓಭಾಸೇನ ಫರಿತ್ವಾ. ಸಮನುಞ್ಞೋತಿ ಸಮಾನಅನುಞ್ಞೋ ಸಮಾನಚಿತ್ತೋ. ದೋವಚಸ್ಸತಾತಿ ದುಬ್ಬಚಭಾವೋ. ಪಾಪಮಿತ್ತತಾತಿ ಲಾಮಕಮಿತ್ತತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪರಿಹಾನಿಯಧಮ್ಮಾವ ಕಥಿತಾ. ದುತಿಯೇ ಅಪರಿಹಾನಿಯಧಮ್ಮಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ.

೩. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಕಾಮರಾಗರತ್ತಾಯನ್ತಿ ಕಾಮರಾಗರತ್ತೋ ಅಯಂ. ಛನ್ದರಾಗವಿನಿಬದ್ಧೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೇನ ವಿನಿಬದ್ಧೋ. ಭಯಾತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಾ. ಪಙ್ಕಾತಿ ಕಿಲೇಸಪಙ್ಕತೋ. ಸಙ್ಗೋ ಪಙ್ಕೋ ಚ ಉಭಯನ್ತಿ ಸಙ್ಗೋ ಚ ಪಙ್ಕೋ ಚ ಇದಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ. ಏತೇ ಕಾಮಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಸತ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗೇ ಚ ಪಙ್ಕೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಲಗ್ಗಿತೋ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ. ಉಪಾದಾನೇತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಉಪಾದಾನೇ. ಜಾತಿಮರಣಸಮ್ಭವೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವೇ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇ. ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಯೇತಿ ಜಾತಿಮರಣಾನಂ ಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಪತ್ತೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು. ಇದಾನಿ ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ತೇ ಖೇಮಪ್ಪತ್ತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖೇಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಖೇಮಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ಸುಖಿನೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖೇನ ಸುಖಿತಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಯೇವ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟಂ ಕಥಿತಂ.

೪. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪದಾಲೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಛವಾಯಾತಿ ಲಾಮಿಕಾಯ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹಾರಸಪ್ಪಾಯಉತುಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ ಛೇಕೋ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಬಲೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಠಿತಿಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಠಿತಿಯಂ ಕುಸಲೋ, ಸಮಾಧಿಂ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನೇ ಕುಸಲೋ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕಲ್ಲಿತಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕಲ್ಲತಾಯ ಕುಸಲೋ, ಸಮಾಧಿಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತುಂ ಕಲ್ಲಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಗೋಚರಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅನುಪಕಾರಕೇ ಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಉಪಕಾರಕೇ ಸೇವನ್ತೋಪಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ ಅಯಂ ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಗೋಚರಕುಸಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರಕುಸಲೋತಿ ಉಪರಿಉಪರಿಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಾಧಿಂ ಅಭಿನೀಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರಕುಸಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾ…ಪೇ… ತತಿಯಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಚತುತ್ಥಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ.

೫. ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅನುಸ್ಸತಿಕಾರಣಾನಿ. ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೩ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ. ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾ. ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಛ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೬. ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಮ್ಬಾಧೇ. ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಓಕಾಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಛ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ, ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮೋ. ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ವಿಸುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯಾತಿ ಸೋಕಾನಞ್ಚ ಪರಿದೇವಾನಞ್ಚ ಸಮತಿಕ್ಕಮತ್ಥಾಯ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ. ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ.

ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ. ಆಕಾಸಸಮೇನಾತಿ ಅಲಗ್ಗನಟ್ಠೇನ ಚೇವ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಚ ಆಕಾಸಸದಿಸೇನ. ವಿಪುಲೇನಾತಿ ನ ಪರಿತ್ತಕೇನ. ಮಹಗ್ಗತೇನಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಗತೇನ, ಮಹನ್ತೇಹಿ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಗತೇನ, ಪಟಿಪನ್ನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಫರಣಅಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ. ಅವೇರೇನಾತಿ ಅಕುಸಲವೇರಪುಗ್ಗಲವೇರರಹಿತೇನ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನಾತಿ ಕೋಧದುಕ್ಖವಜ್ಜಿತೇನ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಚಿತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮಾತಿ ವಿಸುಜ್ಝನಸಭಾವಾ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಛ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

೭. ಪಠಮಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಮನೋಭಾವನೀಯಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಮನಂ ಭಾವೇತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯೋ. ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ನಿಗ್ಗಮನಂ ವೂಪಸಮನಂ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಕಾಮರಾಗಪ್ಪಜಹನತ್ಥಾಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಿ. ದುತಿಯವಾರಾದೀಸು ಬ್ಯಾಪಾದಪ್ಪಹಾನಾಯ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪ್ಪಹಾನಾಯ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ವಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪ್ಪಹಾನಾಯ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪಹಾನಾಯ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಆರಬ್ಭ. ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚಿತ್ತೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ.

೮. ದುತಿಯಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ. ಚಾರಿತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲಮಥೋ. ಭತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಭತ್ತದರಥೋ. ವಿಹಾರಪಚ್ಛಾಯಾಯನ್ತಿ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಛಾಯಾಯ. ಯದೇವಸ್ಸ ದಿವಾ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಮನಸಿಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ಏವ ತಸ್ಸ ತತೋ ಪುರಿಮದಿವಸಭಾಗೇ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇ ಕತಂ ಹೋತಿ. ತದೇವಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ತಂಯೇವ ಏತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದಿವಾವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಸಞ್ಚರತಿ. ಓಜಟ್ಠಾಯೀತಿ ಓಜಾಯ ಠಿತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಫಾಸುಕಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಫಾಸುಕಂ ಅಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ. ಸುತನ್ತಿ ಸೋತೇನ ಸುತಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ.

೯. ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಉದಾಯಿನ್ತಿ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ. ಸುಣೋಮಹಂ, ಆವುಸೋತಿ, ಆವುಸೋ, ನಾಹಂ ಬಧಿರೋ, ಸುಣಾಮಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ, ಪಞ್ಹಂ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮೀತಿ. ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ. ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಝಾನತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುಸ್ಸತಿಕಾರಣಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತತಿ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞನ್ತಿ ಆಲೋಕನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಂ. ದಿವಾ ಸಞ್ಞಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ದಿವಾತಿ ಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತಿ. ಯಥಾ ದಿವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿನ್ತಿ ಯಥಾನೇನ ದಿವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಮನಸಿಕತಾ, ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ತಥೇವ ತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ ರತ್ತಿಂ ತಥಾ ದಿವಾತಿ ಯಥಾ ವಾನೇನ ರತ್ತಿಂ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಮನಸಿಕತಾ, ದಿವಾಪಿ ತಂ ತಥೇವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ವಿವಟೇನಾತಿ ಪಾಕಟೇನ. ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೇನಾತಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಅನೋನದ್ಧೇನ. ಸಪ್ಪಭಾಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣತ್ಥಾಯ ಸಹೋಭಾಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಬ್ರೂಹೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನಾಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಲೋಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಞಾಣದಸ್ಸನಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಞಾಣದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾಯ.

ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮರಾಗಪ್ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕಸ್ಸ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಸರೀರನ್ತಿ ಮತಸರೀರಂ. ಸಿವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಸುಸಾನೇ ಅಪವಿದ್ಧಂ. ಏಕಾಹಂ ಮತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾಹಮತಂ. ದ್ವೀಹಂ ಮತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೀಹಮತಂ. ತೀಹಂ ಮತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ತೀಹಮತಂ. ಭಸ್ತಾ ವಿಯ ವಾಯುನಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಯಥಾನುಕ್ಕಮಂ ಸಮುಗ್ಗತೇನ ಸೂನಭಾವೇನ ಧುಮಾತತ್ತಾ ಉದ್ಧುಮಾತಂ, ಉದ್ಧುಮಾತಮೇವ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ. ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಉದ್ಧುಮಾತನ್ತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ. ವಿನೀಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಪರಿಭಿನ್ನವಣ್ಣಂ, ವಿನೀಲಮೇವ ವಿನೀಲಕಂ. ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿನೀಲನ್ತಿ ವಿನೀಲಕಂ. ಮಂಸುಸ್ಸದಟ್ಠಾನೇಸು ರತ್ತವಣ್ಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸನ್ನಿಚಯಟ್ಠಾನೇಸು ಸೇತವಣ್ಣಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚ ನೀಲವಣ್ಣಸ್ಸ ನೀಲಟ್ಠಾನೇ ನೀಲಸಾಟಕಪಾರುತಸ್ಸೇವ ಛವಸರೀರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪರಿಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಹಿ ನವಹಿ ವಾ ವಣಮುಖೇಹಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ ಪುಬ್ಬಂ ವಿಪುಬ್ಬಂ, ವಿಪುಬ್ಬಮೇವ ವಿಪುಬ್ಬಕಂ. ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿಪುಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಪುಬ್ಬಕಂ. ವಿಪುಬ್ಬಕಂ ಜಾತಂ ತಥಾಭಾವಂ ಗತನ್ತಿ ವಿಪುಬ್ಬಕಜಾತಂ.

ಸೋ ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಂ ತೇನ ಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಞಾಣೇನ ಉಪಸಂಹರತಿ ಉಪನೇತಿ. ಕಥಂ? ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಕಾಯೋ ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಏವಂಭಾವೀ ಏವಂಅನತೀತೋತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಆಯು ಉಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಠಾನಗಮನಾದಿಖಮೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇಸಂ ಪನ ವಿಗಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಏವಂಪೂತಿಕಸಭಾವೋಯೇವಾತಿ. ಏವಂಭಾವೀತಿ ಏವಮೇವಂ ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿಭೇದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅನತೀತೋತಿ ಏವಂ ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿಭಾವಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋ.

ಖಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಉದರಾದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದರಮಂಸಓಟ್ಠಮಂಸಅಕ್ಖಿಕಮಂಸಾದೀನಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಯಮಾನಂ. ಸಮಂಸಲೋಹಿತನ್ತಿ ಸೇಸಾವಸೇಸಮಂಸಲೋಹಿತಯುತ್ತಂ. ನಿಮ್ಮಂಸಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಮಂಸೇ ಖೀಣೇಪಿ ಲೋಹಿತಂ ನ ಸುಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನಿಮ್ಮಂಸಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ. ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಚತುಸಟ್ಠಿಭೇದಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ. ಪಾದಟ್ಠಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೀತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಂವಚ್ಛರಾನಿ. ಪೂತೀನೀತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಠಿತಾನಿ ವಾತಾತಪವುಟ್ಠಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೇವ ಪೂತೀನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅನ್ತೋಭೂಮಿಗತಾನಿ ಪನ ಚಿರತರಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಚುಣ್ಣಕಜಾತಾನೀತಿ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸೋ ಇಮಮೇವಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಖಜ್ಜಮಾನಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತಾಯಾತಿ ಅಸ್ಮೀತಿ ಪವತ್ತಸ್ಸ ನವವಿಧಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ಥಾಯ. ಅನೇಕಧಾತುಪಟಿವೇಧಾಯಾತಿ ಅನೇಕಧಾತೂನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಸತೋವ ಅಭಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತಿಪಞ್ಞಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸತೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋಪಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋವ ನಿವತ್ತತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸತಿಞಾಣಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

೧೦. ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಉಚ್ಚಾವಚನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹನ್ತಖುದ್ದಕಂ, ಉಚ್ಚನೀಚಂ ವಾ. ಹೀನನ್ತಿ ನಿಹೀನಂ. ಗಮ್ಮನ್ತಿ ಗಾಮವಾಸಿಕಾನಂ ದಸ್ಸನಂ. ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸನ್ತಕಂ. ಅನರಿಯನ್ತಿ ನ ಅರಿಯಂ ನ ಉತ್ತಮಂ ನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ನ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ. ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ನ ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ನ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನ ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ನ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿನಿರೋಧಾಯ. ನ ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ನ ರಾಗಾದೀನಂ ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ. ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ನ ಅಭಿಜಾನನತ್ಥಾಯ. ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ನ ಸಮ್ಬೋಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ.

ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಸದ್ಧೋ. ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಪೇಮೋ. ಏಕನ್ತಗತೋತಿ ಏಕನ್ತಂ ಗತೋ, ಅಚಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯನ್ತಿ ಏತಂ ಅನುತ್ತರಂ. ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಹತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಚ್ಚಾವಚನ್ತಿ ಮಹನ್ತಖುದ್ದಕಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖತಿ.

ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಪಾರಿಚರಿಯೇತಿ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ. ಭಾವಯನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಅನುತ್ತರಂ ಅನುಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ. ವಿವೇಕಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಖೇಮನ್ತಿ ನಿರುಪದ್ದವಂ. ಅಮತಗಾಮಿನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಂ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದಿತಾತಿ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತೇ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಆಮೋದಿತಾ ಪಮೋದಿತಾ. ನಿಪಕಾತಿ ನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸೀಲಸಂವುತಾತಿ ಸೀಲೇನ ಸಂವುತಾ ಪಿಹಿತಾ. ತೇ ವೇ ಕಾಲೇನ ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ತೇ ವೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಕಾಲೇ ಜಾನನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಅಮತಂ ಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಜಾನನ್ತೀತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.