(೧೭) ೨. ಆಘಾತವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀತಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಆಘಾತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿ ಯತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಘಾತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಟಿವಿನೋದೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಕರುಣಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪನ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿಬ್ಬಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮುದಿತಾ ನ ಸಣ್ಠಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ನ ವುತ್ತಾ. ಅಸತಿಅಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಕುಟ್ಟಾದೀಹಿ ಅನ್ತರಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿಅಮನಸಿಕಾರೋ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೨. ದುತಿಯಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೨. ದುತಿಯೇ ಆಘಾತೋ ಏತೇಸು ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಆಘಾತೋ ಏತೇಹಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿಪಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಪಟಿವಿನಯೋತಿ ಹಿ ಪಟಿವಿನಯವತ್ಥೂನಮ್ಪಿ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಮ್ಪಿ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಧ ವಟ್ಟತಿ. ಪಞ್ಚ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಟಿವಿನಯವತ್ಥೂ ಹೋನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಪಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಿ. ಲಭತಿ ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಚೇತಸೋ ವಿವರಂ ಚೇತಸೋ ಪಸಾದನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋಕಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ವಿವರಞ್ಚೇವ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಪಸಾದಞ್ಚ ಲಭತಿ.

ರಥಿಯಾಯಾತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ. ನನ್ತಕನ್ತಿ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ. ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಯೋ ತತ್ಥ ಸಾರೋತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಥಿರಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಪರಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ರಥಿಯಾಯ ನನ್ತಕಂ ವಿಯ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲೋ, ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಾ, ಥಿರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಥಿರಟ್ಠಾನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧಾತಿ ಸೇವಾಲೇನ ಚ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೇನ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ. ಘಮ್ಮಪರೇತೋತಿ ಘಮ್ಮೇನ ಅನುಗತೋ. ಕಿಲನ್ತೋತಿ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ. ತಸಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಭಿಭೂತೋ. ಪಿಪಾಸಿತೋತಿ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಕಾಮೋ. ಅಪವಿಯೂಹಿತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ. ಪಿವಿತ್ವಾತಿ ಪಸನ್ನಉದಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ಪಸನ್ನಉದಕಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಾ, ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ಅಪಬ್ಯೂಹಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋದಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಖೋಭೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಾಲೇಸ್ಸಾಮಿ. ಲೋಳೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಕುಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಪೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಿವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕೋತಿ ಜಾಣೂಹಿ ಚ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಗೋಪೀತಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾತಿ ಗಾವಿಯೋ ವಿಯ ಮುಖೇನ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ಪಿವಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಗೋಪದಂ ವಿಯ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲೋ, ಗೋಪದೇ ಪರಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿತ್ತಗುಣೋ, ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೋಪೀತಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನಂ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಯಂ ಸೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚೇತಸೋ ವಿವರಪ್ಪಸಾದಸಙ್ಖಾತಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಆಬಾಧಿಕೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥಭಞ್ಜನಕೇನ ವಿಸಭಾಗಾಬಾಧೇನ ಆಬಾಧಿಕೋ. ಪುರತೋಪಿಸ್ಸಾತಿ ಪುರತೋಪಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಅವಡ್ಢಿವಿನಾಸಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ಅನಾಥಗಿಲಾನೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಣ್ಹಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಸಾರೋ, ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಗಾಮಾನಂ ದೂರಭಾವೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದೂರಭಾವೋ, ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಭೋಜನಾನಂ ಅಲಾಭೋ, ಸಪ್ಪಾಯಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಪತಿರೂಪಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಕಿಲೇಸತಿಕಿಚ್ಛಕಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಗಾಮನ್ತನಾಯಕಸ್ಸ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ವಾ ಅಲದ್ಧಭಾವೋ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಚ್ಛೋದಕಾತಿ ಪಸನ್ನೋದಕಾ. ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರೋದಕಾ. ಸೀತೋದಕಾತಿ ತನುಸೀತಸಲಿಲಾ. ಸೇತಕಾತಿ ಊಮಿಭಿಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇಸು ಸೇತವಣ್ಣಾ. ಸುಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸಮತಿತ್ಥಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಸಬ್ಬದ್ವಾರೋ ಪುರಿಸೋ, ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಮನಂ ವಿಯ ತೇಸು ದ್ವಾರೇಸು ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ.

೫. ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಪರಿಭವನ್ತೋ, ಏವಂ ಪರಿಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಭವನತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಾತುಕಾಮೋತಿ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ.

೬. ನಿರೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೬. ಛಟ್ಠೇ ಅತ್ಥೇತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನೋ ಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಂ. ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಝಾನಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಂ. ಉದಾಯೀತಿ ಲಾಳುದಾಯೀ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಮನೋಮಯ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಬಾಹಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಬಾಲಾನಂ ಲದ್ಧಿಉಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ತಂ ವಚನಂ ಅನಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಅತ್ಥಿ ನಾಮಾತಿ ಅಮರಿಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥತ್ಥೋ – ಆನನ್ದ, ತುಮ್ಹೇ ಥೇರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಹೇಠಿಯಮಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಥ, ನ ವೋ ಏತಂ ಮರಿಸಯಾಮಿ ನ ಸಹಾಮಿ ನಾಧಿವಾಸೇಮೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಆನನ್ದಥೇರಂಯೇವ ಏವಮಾಹಾತಿ? ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಭಾರೋ. ಅಪಿಚೇಸ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಯಸಹಾಯೋ, ತೇನಾಪಿಸ್ಸ ಏಸ ಭಾರೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಗರಹನ್ತೋ ಏವಮಾಹ, ನ ಪನೇಸಾ ತಸ್ಸೇವ ಗರಹಾ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಗರಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ.

ಅನಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ನ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ. ಆಯಸ್ಮನ್ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಉಪವಾನಂ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತಾ ಚ ಏವಂ ಏತದೇವ ಕಾರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಉದಾಹಟೇ ಆಯಸ್ಮತೋಯೇವ ಉಪವಾನಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ಪಟಿಭಾತು ಉಪಟ್ಠಾತೂತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸಾರಜ್ಜಂ ಓಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ. ಸೀಲವಾತಿಆದೀಹಿ ಖೀಣಾಸವಸೀಲಾದೀನಿಯೇವ ಕಥಿತಾನಿ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚೇನಾತಿಆದೀನಿ ಸಕ್ಕಾರಾದೀನಂ ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಿಂ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಂ ತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೭. ಚೋದನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಚೋದಕೇನಾತಿ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚತೂಹಿ ಚೋದನಾವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದಯಮಾನೇನ. ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ, ನ ಚೋದಕಸ್ಸ. ಪರಂ ಚೋದೇನ್ತೇನ ಹಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಗ್ಗೇ ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ, ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ‘‘ಕರೋತಾಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ. ಪುಗ್ಗಲಂ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೋ ಲೋಲಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭೂತಂ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಯಸಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಸೋ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ವಿನಾಪಿ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ. ಭೂತೇನಾತಿ ತಚ್ಛೇನ ಸಭಾವೇನ. ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಮಟ್ಠೇನ ಮುದುಕೇನ. ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಹಿತಕಾಮತಾಯ ಉಪೇತೇನ. ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪದಹಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಮಙ್ಕುಭಾವೋ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ. ಅಲಂ ತೇ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯಾತಿ ಯುತ್ತಂ ತೇ ಅಮಙ್ಕುಭಾವಾಯ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ.

೯. ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ನವಮೇ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಸಾಮಯತಿ ಉಪಧಾರೇತೀತಿ ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿ. ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಾಹೀ. ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಛೇಕೋ. ಧಮ್ಮಕುಸಲೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಛೇಕೋ. ನಿರುತ್ತಿಕುಸಲೋತಿ ನಿರುತ್ತಿವಚನೇಸು ಛೇಕೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇ ಛೇಕೋ. ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಧಮ್ಮಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಅಕ್ಖರಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಛೇಕೋ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೇನ ಉಪರಿ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ. ಕಥಂ? ಸೋ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಉಪರಿ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಉಪರಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಉಭತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಭತೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಭತೋಭಾಗೇಸು ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಪುಬ್ಬಾಪರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಪನ ಸೀಲಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆರದ್ಧೇ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಮತ್ಥಕೇ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಆಗತಾಸು ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಯಥಾನುಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ಸಚ್ಚೇಸು ಆಗತೇಸುಪಿ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಕಲಹಭಣ್ಡನವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸು ಆಗತೇಸುಪಿ, ದ್ವತ್ತಿಂಸತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂಸು (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೯; ಉದಾ.೩೧) ಆಗತೇಸುಪಿ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ.

೧೦. ಭದ್ದಜಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೦. ದಸಮೇ ಅಭಿಭೂತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಜೇಟ್ಠಕೋ. ಅನಭಿಭೂತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಸವತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಜನಂ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ. ಯಥಾ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಹೋತು ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ, ಯೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ಸುಣತೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಥ ವಾ ಯಂ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾನನ್ತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ಇದಂ ದಸ್ಸನಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯಥಾ ಸುಖಿತಸ್ಸಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಸುಖಿತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಸುಖಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ಸುಖಾನಂ ಉತ್ತಮಂ. ಯಥಾ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾ ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಯೇಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಭೂತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಮೇವ ಫಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮಾತಿ.

ಆಘಾತವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.