೪. ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೬) ೧. ಸದ್ಧಮ್ಮವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಭಬ್ಬೋ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತಭೂತಂ ಮಗ್ಗನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ ಅಭಾಜನಂ. ಕಥಂ ಪರಿಭೋತೀತಿಆದೀಸು ‘‘ಕಿಂ ಕಥಾ ನಾಮ ಏಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಕಥಂ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇಸ ಕಥೇತಿ, ಕಿಂ ಅಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಕಥಿಕಂ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ‘‘ಮಯಂ ಕಿಂ ಜಾನಾಮ, ಕುತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ಸೋತುಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨. ದುತಿಯಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೨. ದುತಿಯೇ ಅನಞ್ಞಾತೇ ಅಞ್ಞಾತಮಾನೀತಿ ಅವಿಞ್ಞಾತಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ವಿಞ್ಞಾತಮಿದಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂಮಾನೀ.

೩. ತತಿಯಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ತತಿಯೇ ಮಕ್ಖೀ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತೀತಿ ಮಕ್ಖೀ ಹುತ್ವಾ ಗುಣಮಕ್ಖನಚಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಉಪಾರಮ್ಭಚಿತ್ತೋತಿ ನಿಗ್ಗಹಾರೋಪನಚಿತ್ತೋ. ರನ್ಧಗವೇಸೀತಿ ಗುಣರನ್ಧಂ ಗುಣಚ್ಛಿದ್ದಂ ಗವೇಸನ್ತೋ.

೪. ಪಠಮಸದ್ಧಮ್ಮಸಮ್ಮೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೪. ಚತುತ್ಥೇ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೀತಿ ಓಹಿತಸೋತಾ ಸುಕತಕಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಸುಣನ್ತಿ. ನ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಳಞ್ಜನ್ತಾಪಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ವಳಞ್ಜೇನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬. ತತಿಯಸದ್ಧಮ್ಮಸಮ್ಮೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ. ಆಚರಿಯಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಂ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಅಭಾವಾ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೭. ದುಕ್ಕಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಸತ್ತಮೇ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಚ್ಛಮಾನಾಯಾತಿ ಕಥಿಯಮಾನಾಯ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಮಞ್ಚ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೯. ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ನವಮೇ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ದೇಸನಾನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ವಾ, ಯಂ ಯಂ ಸುತ್ತಪದಂ ವಾ ಗಾಥಾಪದಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋ. ಪರಿಯಾಯದಸ್ಸಾವೀತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಇಧ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುದ್ದಯತಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಬಾಧಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತೇ ಸಮ್ಬಾಧತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಆಗಮ್ಮ. ನ ಆಮಿಸನ್ತರೋತಿ ನ ಆಮಿಸಹೇತುಕೋ, ಅತ್ತನೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಲಾಭಂ ಅನಾಸೀಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಅನುಪಹಚ್ಚಾತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಗುಣುಪಘಾತೇನ ಅನುಪಹನ್ತ್ವಾ.

೧೦. ದುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ದಸಮೇ ದುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾತಿ ಯಾನಿ ಹಸ್ಸಾದೀನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತುಂ ಠಾನಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಮತ್ಥಕಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಅನ್ತರಾಯೇವ ದುನ್ನೀಹಾರಾ ದುವಿಕ್ಖಮ್ಭಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಟಿಭಾನನ್ತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ದುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾನಿ, ನ ಸುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾನಿ. ಉಪಾಯೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಅನುರೂಪಾಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಅನುಸಾಸನಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿವಿನೋದೇತುನ್ತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

(೧೭) ೨. ಆಘಾತವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀತಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಆಘಾತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿ ಯತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಘಾತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಟಿವಿನೋದೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಕರುಣಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪನ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿಬ್ಬಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮುದಿತಾ ನ ಸಣ್ಠಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ನ ವುತ್ತಾ. ಅಸತಿಅಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಕುಟ್ಟಾದೀಹಿ ಅನ್ತರಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿಅಮನಸಿಕಾರೋ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೨. ದುತಿಯಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೨. ದುತಿಯೇ ಆಘಾತೋ ಏತೇಸು ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಆಘಾತೋ ಏತೇಹಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋತಿಪಿ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಪಟಿವಿನಯೋತಿ ಹಿ ಪಟಿವಿನಯವತ್ಥೂನಮ್ಪಿ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಮ್ಪಿ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಧ ವಟ್ಟತಿ. ಪಞ್ಚ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಟಿವಿನಯವತ್ಥೂ ಹೋನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಪಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಿ. ಲಭತಿ ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಚೇತಸೋ ವಿವರಂ ಚೇತಸೋ ಪಸಾದನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋಕಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ವಿವರಞ್ಚೇವ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಪಸಾದಞ್ಚ ಲಭತಿ.

ರಥಿಯಾಯಾತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ. ನನ್ತಕನ್ತಿ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ. ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಯೋ ತತ್ಥ ಸಾರೋತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಥಿರಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಪರಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ರಥಿಯಾಯ ನನ್ತಕಂ ವಿಯ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲೋ, ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಾ, ಥಿರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಥಿರಟ್ಠಾನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧಾತಿ ಸೇವಾಲೇನ ಚ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೇನ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ. ಘಮ್ಮಪರೇತೋತಿ ಘಮ್ಮೇನ ಅನುಗತೋ. ಕಿಲನ್ತೋತಿ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ. ತಸಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಭಿಭೂತೋ. ಪಿಪಾಸಿತೋತಿ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಕಾಮೋ. ಅಪವಿಯೂಹಿತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ. ಪಿವಿತ್ವಾತಿ ಪಸನ್ನಉದಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ಪಸನ್ನಉದಕಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಾ, ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ಅಪಬ್ಯೂಹಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋದಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಖೋಭೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಾಲೇಸ್ಸಾಮಿ. ಲೋಳೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಕುಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಪೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಿವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕೋತಿ ಜಾಣೂಹಿ ಚ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಗೋಪೀತಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾತಿ ಗಾವಿಯೋ ವಿಯ ಮುಖೇನ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ಪಿವಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಗೋಪದಂ ವಿಯ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲೋ, ಗೋಪದೇ ಪರಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿತ್ತಗುಣೋ, ಚತುಕ್ಕುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೋಪೀತಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನಂ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಸಮಾಚಾರತಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಯಂ ಸೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚೇತಸೋ ವಿವರಪ್ಪಸಾದಸಙ್ಖಾತಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಆಬಾಧಿಕೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥಭಞ್ಜನಕೇನ ವಿಸಭಾಗಾಬಾಧೇನ ಆಬಾಧಿಕೋ. ಪುರತೋಪಿಸ್ಸಾತಿ ಪುರತೋಪಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಅವಡ್ಢಿವಿನಾಸಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ಅನಾಥಗಿಲಾನೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಣ್ಹಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಸಾರೋ, ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಗಾಮಾನಂ ದೂರಭಾವೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದೂರಭಾವೋ, ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಭೋಜನಾನಂ ಅಲಾಭೋ, ಸಪ್ಪಾಯಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಪತಿರೂಪಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಕಿಲೇಸತಿಕಿಚ್ಛಕಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಗಾಮನ್ತನಾಯಕಸ್ಸ ಅಲಾಭೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ವಾ ಅಲದ್ಧಭಾವೋ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಚ್ಛೋದಕಾತಿ ಪಸನ್ನೋದಕಾ. ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರೋದಕಾ. ಸೀತೋದಕಾತಿ ತನುಸೀತಸಲಿಲಾ. ಸೇತಕಾತಿ ಊಮಿಭಿಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇಸು ಸೇತವಣ್ಣಾ. ಸುಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸಮತಿತ್ಥಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಸಬ್ಬದ್ವಾರೋ ಪುರಿಸೋ, ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಮನಂ ವಿಯ ತೇಸು ದ್ವಾರೇಸು ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ.

೫. ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಪರಿಭವನ್ತೋ, ಏವಂ ಪರಿಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಭವನತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಾತುಕಾಮೋತಿ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ.

೬. ನಿರೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೬. ಛಟ್ಠೇ ಅತ್ಥೇತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನೋ ಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಂ. ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಝಾನಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಂ. ಉದಾಯೀತಿ ಲಾಳುದಾಯೀ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಮನೋಮಯ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಬಾಹಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಬಾಲಾನಂ ಲದ್ಧಿಉಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ತಂ ವಚನಂ ಅನಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಅತ್ಥಿ ನಾಮಾತಿ ಅಮರಿಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥತ್ಥೋ – ಆನನ್ದ, ತುಮ್ಹೇ ಥೇರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಹೇಠಿಯಮಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಥ, ನ ವೋ ಏತಂ ಮರಿಸಯಾಮಿ ನ ಸಹಾಮಿ ನಾಧಿವಾಸೇಮೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಆನನ್ದಥೇರಂಯೇವ ಏವಮಾಹಾತಿ? ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಭಾರೋ. ಅಪಿಚೇಸ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಯಸಹಾಯೋ, ತೇನಾಪಿಸ್ಸ ಏಸ ಭಾರೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಗರಹನ್ತೋ ಏವಮಾಹ, ನ ಪನೇಸಾ ತಸ್ಸೇವ ಗರಹಾ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಗರಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ.

ಅನಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ನ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ. ಆಯಸ್ಮನ್ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಉಪವಾನಂ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತಾ ಚ ಏವಂ ಏತದೇವ ಕಾರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಉದಾಹಟೇ ಆಯಸ್ಮತೋಯೇವ ಉಪವಾನಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ಪಟಿಭಾತು ಉಪಟ್ಠಾತೂತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸಾರಜ್ಜಂ ಓಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ. ಸೀಲವಾತಿಆದೀಹಿ ಖೀಣಾಸವಸೀಲಾದೀನಿಯೇವ ಕಥಿತಾನಿ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚೇನಾತಿಆದೀನಿ ಸಕ್ಕಾರಾದೀನಂ ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಿಂ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಂ ತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೭. ಚೋದನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಚೋದಕೇನಾತಿ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚತೂಹಿ ಚೋದನಾವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದಯಮಾನೇನ. ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ, ನ ಚೋದಕಸ್ಸ. ಪರಂ ಚೋದೇನ್ತೇನ ಹಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಗ್ಗೇ ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ, ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ‘‘ಕರೋತಾಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ. ಪುಗ್ಗಲಂ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೋ ಲೋಲಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭೂತಂ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಯಸಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಸೋ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ವಿನಾಪಿ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ. ಭೂತೇನಾತಿ ತಚ್ಛೇನ ಸಭಾವೇನ. ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಮಟ್ಠೇನ ಮುದುಕೇನ. ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಹಿತಕಾಮತಾಯ ಉಪೇತೇನ. ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪದಹಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಮಙ್ಕುಭಾವೋ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ. ಅಲಂ ತೇ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯಾತಿ ಯುತ್ತಂ ತೇ ಅಮಙ್ಕುಭಾವಾಯ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ.

೯. ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ನವಮೇ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಸಾಮಯತಿ ಉಪಧಾರೇತೀತಿ ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿ. ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಾಹೀ. ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಛೇಕೋ. ಧಮ್ಮಕುಸಲೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಛೇಕೋ. ನಿರುತ್ತಿಕುಸಲೋತಿ ನಿರುತ್ತಿವಚನೇಸು ಛೇಕೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇ ಛೇಕೋ. ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಧಮ್ಮಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಅಕ್ಖರಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಪುಬ್ಬಾಪರಂ, ಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಛೇಕೋ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೇನ ಉಪರಿ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ. ಕಥಂ? ಸೋ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಉಪರಿ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಉಪರಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಉಭತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಭತೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಭತೋಭಾಗೇಸು ಅತ್ಥೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಪುಬ್ಬಾಪರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಪನ ಸೀಲಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆರದ್ಧೇ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಮತ್ಥಕೇ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಆಗತಾಸು ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಯಥಾನುಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ಸಚ್ಚೇಸು ಆಗತೇಸುಪಿ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಕಲಹಭಣ್ಡನವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸು ಆಗತೇಸುಪಿ, ದ್ವತ್ತಿಂಸತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಉಪರಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂಸು (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೯; ಉದಾ.೩೧) ಆಗತೇಸುಪಿ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಗತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ.

೧೦. ಭದ್ದಜಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೦. ದಸಮೇ ಅಭಿಭೂತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಜೇಟ್ಠಕೋ. ಅನಭಿಭೂತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಸವತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಜನಂ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ. ಯಥಾ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಹೋತು ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ, ಯೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ಸುಣತೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಥ ವಾ ಯಂ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾನನ್ತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ಇದಂ ದಸ್ಸನಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯಥಾ ಸುಖಿತಸ್ಸಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಸುಖಿತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಸುಖಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ಸುಖಾನಂ ಉತ್ತಮಂ. ಯಥಾ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾ ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಯೇಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಭೂತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ. ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಮೇವ ಫಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಭವಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮಾತಿ.

ಆಘಾತವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

(೧೮) ೩. ಉಪಾಸಕವಗ್ಗೋ

೧-೩. ಸಾರಜ್ಜಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭೧-೧೭೩. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯೇಸು ಅಗಾರಿಯಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಕಥಿತಾ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತು, ವಟ್ಟನ್ತಿಯೇವ.

೪. ವೇರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೪. ಚತುತ್ಥೇ ಭಯಾನೀತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಾನಿ. ವೇರಾನೀತಿ ಅಕುಸಲವೇರಾನಿಪಿ ಪುಗ್ಗಲವೇರಾನಿಪಿ. ಚೇತಸಿಕನ್ತಿ ಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಾಯಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ದುಕ್ಖಂ. ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಿರತಿಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

೫. ಚಣ್ಡಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪಾಸಕಪತಿಕುಟ್ಠೋತಿ ಉಪಾಸಕಪಚ್ಛಿಮಕೋ. ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಕೋತೂಹಲಸಙ್ಖಾತೇನ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಮಙ್ಗಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮಙ್ಗಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ನೋ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಙ್ಗಲಂ ಓಲೋಕೇತಿ, ಕಮ್ಮಂ ನ ಓಲೋಕೇತಿ. ಇತೋ ಚ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಸಾಸನಾ ಬಹಿದ್ಧಾ. ಪುಬ್ಬಕಾರಂ ಕರೋತೀತಿ ದಾನಾದಿಕಂ ಕುಸಲಕಿಚ್ಚಂ ಪಠಮತರಂ ಕರೋತಿ.

೬. ಪೀತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೬. ಛಟ್ಠೇ ಕಿನ್ತಿ ಮಯನ್ತಿ ಕೇನ ನಾಮ ಉಪಾಯೇನ ಮಯಂ. ಪವಿವೇಕಂ ಪೀತಿನ್ತಿ ಪಠಮದುತಿಯಜ್ಝಾನಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪೀತಿಂ. ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಕಾಮನಿಸ್ಸಿತಂ ದುವಿಧೇ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ. ಅಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಮಿಗಸೂಕರಾದಯೋ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸರಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿರದ್ಧೇ ‘‘ವಿರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ. ತಾದಿಸೇಸು ಪನ ಠಾನೇಸು ಅವಿರಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಮೇ ವಿದ್ಧಂ, ಸುಟ್ಠು ಮೇ ಪಹಟ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಅಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ. ದಾನಾದಿಉಪಕರಣಾನಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಪನ ಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ವಣಿಜ್ಜಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೭. ಸತ್ತಮೇ ವಣಿಜ್ಜಾತಿ ವಾಣಿಜಕಮ್ಮಾನಿ. ಉಪಾಸಕೇನಾತಿ ತಿಸರಣಗತೇನ. ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಆವುಧಭಣ್ಡಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ಸತ್ತವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಕ್ಕಯೋ. ಮಂಸವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಸೂಕರಮಿಗಾದಯೋ ಪೋಸೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಕ್ಕಯೋ. ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ವಿಸವಣಿಜ್ಜಾತಿ ವಿಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಇಮಂ ವಣಿಜ್ಜಂ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುಂ, ನ ಪರೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೮. ರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀತಿ ರಟ್ಠಮ್ಹಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ. ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಥೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪವೇದೇನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ತೇನ ಕತಂ, ತಂ ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ.

೯. ಗಿಹಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ನವಮೇ ಸಂವುತಕಮ್ಮನ್ತನ್ತಿ ಪಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಂ. ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಉತ್ತಮಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಾನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತೇಹಿ ಮಗ್ಗಫಲಸೀಲೇಹಿ.

ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಿಯಧಮ್ಮೋತಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಮೇರಯಂ ವಾರುಣಿನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಮೇರಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧಞ್ಚ ಸುರಂ. ಧಮ್ಮಞ್ಚಾನುವಿತಕ್ಕಯೇತಿ ನವವಿಧಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸತಿವಸೇನೇವ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ ಹಿತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಂ ಮೇತ್ತಾದಿಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಚಿತ್ತಂ. ದೇವಲೋಕಾಯ ಭಾವಯೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತ್ಥಾಯ ಭಾವೇಯ್ಯ. ಪುಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಜಿಗೀಸತೋತಿ ಪುಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಗವೇಸನ್ತಸ್ಸ. ಸನ್ತೇಸೂತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತಥಾಗತಸಾವಕೇಸು. ವಿಪುಲಾ ಹೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಸೀಲಪೂರಣಾದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ಸೇಸಂ ತಿಕನಿಪಾತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

೧೦. ಗವೇಸೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ದಸಮೇ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಸಾಲವನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಕಾರಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅದ್ದಸ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಗವೇಸಿನಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಕತಂ ಸುಕಾರಣಂ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಸುಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತೋವ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮನ್ದಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾ ಉದರಂ ಪಹರನ್ತಾ ‘‘ಕಹಂ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಹಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಹಸಿತಂ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ.

ಹಸಿತಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ತೇರಸಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಅಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ, ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸತಿ, ಸೇಖಾ ಅಕುಸಲತೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವಾ ಚತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಹಿ, ಏಕೇನ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ತೇಸುಪಿ ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಮಾಗತೇ ದ್ವೀಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಲಾರಮ್ಮಣೇ ದುಹೇತುಕಚಿತ್ತದ್ವಯೇನ ಚ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಹಸಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಹಸಿತಂ ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಥಂ? ತಥಾರೂಪೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘಮುಖತೋ ಸಮೋಸರಿತಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಮಹಾತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ರಸ್ಮಿವಟ್ಟಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಿರವರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಠಗ್ಗೇಸುಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ. ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛಮಾನೋಪಿ ಸಿತಪಾತುಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ.

ಇದ್ಧನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಂ. ಫೀತನ್ತಿ ಅತಿಸಮಿದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ವಿಯ. ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಜನಸಮಾಕುಲಂ. ಸೀಲೇಸು ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಅಸಮತ್ತಕಾರೀ. ಪಟಿದೇಸಿತಾನೀತಿ ಉಪಾಸಕಭಾವಂ ಪಟಿದೇಸಿತಾನಿ. ಸಮಾದಪಿತಾನೀತಿ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಚ್ಚೇತಂ ಸಮಸಮನ್ತಿ ಇತಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಸಮಭಾವೇನೇವ ಸಮಂ, ನ ಏಕದೇಸೇನ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಇಮೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕಂ ನತ್ಥಿ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅತಿರೇಕಾಯಾತಿ ವಿಸೇಸಕಾರಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿಂ ಧಾರೇಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮತ್ತಕಾರೀತಿ ಜಾನಾಥ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇನ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಮಙ್ಗ ಪನ ನ ಮಯನ್ತಿ ಮಯಂ ಪನ ಕೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಉಪಾಸಕವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

(೧೯) ೪. ಅರಞ್ಞವಗ್ಗೋ

೧. ಆರಞ್ಞಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾತಿ ನೇವ ಸಮಾದಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಆನಿಸಂಸಂ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಆರಞ್ಞಕೋ ಹೋತಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋತಿ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ಮೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ‘ಅಯಂ ಆರಞ್ಞಕೋ’ತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಲಜ್ಜೀ ಪವಿವಿತ್ತೋ’ತಿಆದೀಹಿ ಚ ಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಠತ್ವಾ ತಾಯ ಏವ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕೋ ಹೋತಿ. ಉಮ್ಮಾದವಸೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಪನ ಉಮ್ಮಾದಾ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಾ ಆರಞ್ಞಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಚ ವಣ್ಣಿತಂ ಪಸತ್ಥನ್ತಿ ಆರಞ್ಞಕೋ ಹೋತಿ. ಇದಮತ್ಥಿತನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಇದಮತ್ಥೀ, ಇದಮತ್ಥಿನೋ ಭಾವೋ ಇದಮತ್ಥಿತಾ. ತಂ ಇದಮತ್ಥಿತಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಾಮಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಇತೋ ಪರೇಸು ಚ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಅರಞ್ಞವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

(೨೦) ೫. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಸೋಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಭಾವಾ. ಸುನಖೇಸೂತಿ ಕುಕ್ಕುರೇಸು. ನೇವ ಕಿಣನ್ತಿ ನ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೀತಿ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಕಿಣನ್ತಿ, ನ ದದನ್ತಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ. ಸಮ್ಪಿಯೇನೇವ ಸಂವಾಸಂ ಸಂಬನ್ಧಾಯ ಸಮ್ಪವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಪಿಯೋ ಪಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವೇಣಿಯಾ ಬನ್ಧನತ್ಥಂ ಸಂವಾಸಂ ಪವತ್ತಯನ್ತಿ. ಉದರಾವದೇಹಕನ್ತಿ ಉದರಂ ಅವದಿಹಿತ್ವಾ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ. ಅವಸೇಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಯಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೨. ದೋಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೨. ದುತಿಯೇ ತ್ವಮ್ಪಿ ನೋತಿ ತ್ವಮ್ಪಿ ನು. ಪವತ್ತಾರೋತಿ ಪವತ್ತಯಿತಾರೋ. ಯೇಸನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ. ಮನ್ತಪದನ್ತಿ ವೇದಸಙ್ಖಾತಂ ಮನ್ತಮೇವ. ಗೀತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಪೋರಾಣಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸರಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ. ಪವುತ್ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವುತ್ತಂ, ವಾಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೀಹಿತನ್ತಿ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹಂ ರಾಸಿಕತಂ, ಪಿಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದನುಗಾಯನ್ತೀತಿ ಏತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ತೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇಹಿ ಗೀತಂ ಅನುಗಾಯನ್ತಿ ಅನುಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ತದನುಭಾಸನ್ತೀತಿ ತಂ ಅನುಭಾಸನ್ತಿ. ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ಭಾಸಿತಂ ಅನುಭಾಸನ್ತಿ. ಸಜ್ಝಾಯಿತಮನುಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ ಅನುಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾಚಿತಂ ಅನುವಾಚೇನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ತೇ ಕತಮೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕೋತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ತೇ ಕಿರ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪರೂಪಘಾತಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇನ ಸಹ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಗನ್ಥೇಸುಂ. ಅಪರಾಪರೇ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುದ್ಧೇ ಅಕಂಸು. ತ್ಯಾಸ್ಸು’ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋತಿ ವೇದೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಆಚರಿಯಧನನ್ತಿ ಆಚರಿಯದಕ್ಖಿಣಂ ಆಚರಿಯಭಾಗಂ. ನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನಾತಿ ನ ಯೋಧಾಜೀವಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನಾತಿ ನ ರಾಜುಪಟ್ಠಾಕಭಾವೇನ. ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯಾತಿ ಸುದ್ಧಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಏವ. ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಸೋ ಹಿ ಪುಣ್ಣಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ಕುಲದ್ವಾರೇಸು ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಂ, ಮನ್ತಾಪಿ ಮೇ ಗಹಿತಾ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಧನಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಅಟ್ಠಪಿ ಸೋಳಸಪಿ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಕಲಗಾಮಂ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಧನಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಖೋ ದೋಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ನೇವ ಕಯೇನ ನ ವಿಕ್ಕಯೇನಾತಿ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಕಯಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಪರೇನ ವಿಕ್ಕಯಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ. ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ಉದಕೇನ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ದಾರಿಕಾ ಅತ್ಥಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ದಾರಿಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತೇ ದಾರಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠಂ ಭರಿಯಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅತಿಮೀಳ್ಹಜೋತಿ ಅತಿಮೀಳ್ಹೇ ಮಹಾಗೂಥರಾಸಿಮ್ಹಿ ಜಾತೋ. ತಸ್ಸ ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಏಸಾ. ನ ದವತ್ಥಾತಿ ನ ಕೀಳನತ್ಥಾ. ನ ರತತ್ಥಾತಿ ನ ಕಾಮರತಿಅತ್ಥಾ. ಮೇಥುನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಧೀತರಂ ವಾ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಪವೇಣಿ ಘಟೀಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದೇವಸಮೋ ಹೋತೀತಿ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ದೇವಸಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ತಮೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನಿಕಾಮಯಮಾನೋತಿ ಯ್ವಾಸ್ಸ ಧೀತರಂ ವಾ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಪೇಮಂ ಪುತ್ತಸ್ಸಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಇಚ್ಛಮಾನೋ. ಕುಟುಮ್ಬಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಮಜ್ಝೇ ವಸತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೩. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ತತಿಯೇ ಪಗೇವಾತಿ ಪಠಮಞ್ಞೇವ. ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಕಾಮರಾಗಗ್ಗಹಿತೇನ. ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನಾತಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಗತೇನ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ತದಙ್ಗನಿಸ್ಸರಣಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಸುಭೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ತದಙ್ಗನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ. ತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪೀತಿಆದೀಸು ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ತತ್ಥೋ ನಾಮ, ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪರತ್ಥೋ ನಾಮ, ಸ್ವೇವ ದುವಿಧೋ ಉಭಯತ್ಥೋ ನಾಮ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಹಿ ದ್ವೇವ ನಿಸ್ಸರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ತಾವ ಮೇತ್ತಾಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಮಥೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ ಪನೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ.

ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಲಾಖಾಯ ವಾತಿಆದಿಕಾ ಉಪಮಾ ವುತ್ತಾ, ತಾಸು ಉದಪತ್ತೋತಿ ಉದಕಭರಿತಾ ಪಾತಿ. ಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ವಣ್ಣಭೇದಕರಣವಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ. ಉಕ್ಕುಧಿತೋತಿ ಕುಧಿತೋ. ಉಸ್ಸದಕಜಾತೋತಿ ಉಸುಮಕಜಾತೋ. ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ತಿಲಬೀಜಕಾದಿಭೇದೇನ ಸೇವಾಲೇನ ವಾ ನೀಲಮಣ್ಡೂಕಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣೇನ ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಪಣಕೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ. ವಾತೇರಿತೋತಿ ವಾತೇನ ಏರಿತೋ ಕಮ್ಪಿತೋ. ಆವಿಲೋತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಲುಳಿತೋತಿ ಅಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ. ಕಲಲೀಭೂತೋತಿ ಕದ್ದಮೀಭೂತೋ. ಅನ್ಧಕಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಕೋಟ್ಠಕನ್ತರಾದಿಭೇದೇ ಅನಾಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಭಗವಾ ತೀಹಿ ಭವೇಹಿ ದೇಸನಂ ನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಸರಣಮತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ.

೪. ಕಾರಣಪಾಲೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ಕಾರಣಪಾಲೀತಿ ಪಾಲೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ರಾಜಕುಲಾನಂ ಪನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಕಾರೇತೀತಿ ಕಾರಣಪಾಲೀ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಪಾಕಾರೇ ಅಕತೇ ಕಾರೇತಿ, ಜಿಣ್ಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತಿ. ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಅರಿಯಸಾವಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದೇವಸಿಕಂ ವತ್ತನ್ತಿ. ತಂ ಸೋ ಏವಂ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಞವಾ ಞಾಣುತ್ತರೋ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನೂ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

ತತ್ಥ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸಾಪಿ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ಭವಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಉದಾಹು ನೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋತಿ, ಭೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಜಾನನೇ ಅಹಂ ಕೋ ನಾಮ? ಕೋ ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುತೋ ಚಾಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇನ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಜಾನನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಸೋಪಿ ನೂನಸ್ಸ ತಾದಿಸೋವಾತಿ ಯೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ನೂನ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಾದಿಸೋ ಬುದ್ಧೋಯೇವ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಿನೇರುಂ ವಾ ಹಿ ಪಥವಿಂ ವಾ ಆಕಾಸಂ ವಾ ಪಮೇತುಕಾಮೇನ ತಪ್ಪಮಾಣೋ ದಣ್ಡೋ ವಾ ರಜ್ಜು ವಾ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಜಾನನ್ತೇನಪಿ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸದಿಸಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಆದರವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಆಮೇಡಿತಂ ಕತಂ. ಉಳಾರಾಯಾತಿ ಉತ್ತಮಾಯ ಸೇಟ್ಠಾಯ. ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋತಿ, ಭೋ, ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಸಂಸನೇ ಕೋ ನಾಮ. ಕೋ ಚ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಸಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ.

ಪಸತ್ಥಪ್ಪಸತ್ಥೋತಿ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಉಪರಿ ಚರೇಹಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಪಸತ್ಥೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹೇವ ಪಸತ್ಥೋ, ನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಸಂಸನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಂ ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಂ ವಾ ಪದುಮಂ ವಾ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಿರಿಯಾವ ಪಾಸಾದಿಕಞ್ಚೇವ ಸುಗನ್ಧಞ್ಚ, ನ ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧೇಹಿ ಥೋಮನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಚ ಮಣಿರತನಂ ವಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಲೋಕೇನೇವ ಓಭಾಸತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಓಭಾಸನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಪಸತ್ಥೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹೇವ ಪಸತ್ಥೋ ಥೋಮಿತೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠತಂ ಪಾಪಿತೋ. ನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಪಸಂಸನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ.

ಪಸತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಪಸತ್ಥೋತಿಪಿ ಪಸತ್ಥಪ್ಪಸತ್ಥೋ. ಕೇ ಪನ ಪಸತ್ಥಾ ನಾಮ? ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಕಾಸಿಕೋಸಲವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಸತ್ಥೋ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಅಙ್ಗಮಗಧವಾಸೀಹಿ, ವೇಸಾಲಿಕಾ ಲಿಚ್ಛವೀ ವಜ್ಜಿತಟ್ಠವಾಸೀಹಿ ಪಸತ್ಥಾ, ಪಾವೇಯ್ಯಕಾ ಮಲ್ಲಾ ಕೋಸಿನಾರಕಾ ಮಲ್ಲಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ತೇ ತೇ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಜಾನಪದೇಹಿ ಪಸತ್ಥಾ, ಚಙ್ಕಿಆದಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣೇಹಿ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಕಗಣೇಹಿ, ವಿಸಾಖಾಆದಿಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅನೇಕಸತಾಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ, ಸಕುಲುದಾಯಿಆದಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇಹಿ, ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣತ್ಥೇರಿಆದಿಕಾ ಮಹಾಸಾವಿಕಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತೇಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದಯೋ ಮಹಾಥೇರಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಸಕ್ಕಾದಯೋ ದೇವಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ದೇವೇಹಿ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಪಸತ್ಥಾ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಸಬಲಂ ಥೋಮೇನ್ತಿ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಪಸತ್ಥಪ್ಪಸತ್ಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನಿಸಂಸಂ.

ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಗ್ಗರಸಪರಿತಿತ್ತೋತಿ ಭೋಜನರಸೇಸು ಪಾಯಾಸೋ ಸ್ನೇಹರಸೇಸು ಗೋಸಪ್ಪಿ, ಕಸಾವರಸೇಸು ಖುದ್ದಕಮಧು ಅನೇಳಕಂ, ಮಧುರರಸೇಸು ಸಕ್ಕರಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಅಗ್ಗರಸಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿತಿತ್ತೋ ಆಕಣ್ಠಪ್ಪಮಾಣಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹೀನಾನನ್ತಿ ಅಗ್ಗರಸೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹೀನರಸಾನಂ. ಸುತ್ತಸೋತಿ ಸುತ್ತತೋ, ಸುತ್ತಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತೋ ತತೋತಿ ಸುತ್ತಾದೀಸು ತತೋ ತತೋ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪ್ಪವಾದಾನನ್ತಿ ಯೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಥೂನಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಪ್ಪವಾದಾ, ತೇಸಂ. ನ ಪಿಹೇತೀತಿ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ತೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಸೋತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತೋತಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಚೇವ ದುಬ್ಬಲಭಾವೇನ ಚ ಅನುಗತೋ. ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಸಾಲಿಪಿಟ್ಠಂ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚತುಮಧುರೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಂ ಬದ್ಧಸತ್ತುಪಿಣ್ಡಿಕಂ, ಮಧುರಪೂವಮೇವ ವಾ. ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಲಭೇಯ್ಯ. ಅಸೇಚನಕನ್ತಿ ಮಧುರಭಾವಕರಣತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ರಸೇನ ಅನಾಸಿತ್ತಕಂ ಓಜವನ್ತಂ ಪಣೀತರಸಂ.

ಹರಿಚನ್ದನಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಚನ್ದನಸ್ಸ. ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸಾತಿ ರತ್ತವಣ್ಣಚನ್ದನಸ್ಸ. ಸುರಭಿಗನ್ಧನ್ತಿ ಸುಗನ್ಧಂ. ದರಥಾದಯೋ ವಟ್ಟದರಥಾ, ವಟ್ಟಕಿಲಮಥಾ, ವಟ್ಟಪರಿಳಾಹಾ ಏವ. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಯಂ ತೇಲಂ ಮಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿಸ್ಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅವಸೇಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಞ್ಚ ಜಲಂ ತಳಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಓಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮೇವಂ ಯಂ ಪೀತಿವಚನಂ ಹದಯಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಧಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಂ ಉದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವರೂಪಂ ಪೀತಿಮಯವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫. ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ಪಞ್ಚಮೇ ನೀಲಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ. ನೀಲವಣ್ಣಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ನ ತೇಸಂ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ ನೀಲೋ, ನೀಲವಿಲೇಪನವಿಲಿತ್ತತ್ತಾ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ನೀಲವತ್ಥಾತಿ ಪಟದುಕೂಲಕೋಸೇಯ್ಯಾದೀನಿಪಿ ತೇಸಂ ನೀಲಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ನೀಲಾಲಙ್ಕಾರಾತಿ ನೀಲಮಣೀಹಿ ನೀಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರ-ಅಸ್ಸಾಲಙ್ಕಾರ-ರಥಾಲಙ್ಕಾರ-ಸಾಣಿವಿತಾನಕಞ್ಚುಕಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ನೀಲಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪದುಮಂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಸತಪತ್ತಂ ರತ್ತಪದುಮಂ. ಕೋಕನದನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪಾತೋತಿ ಪಗೇವ ಸುರಿಯುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ. ಸಿಯಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅವೀತಗನ್ಧನ್ತಿ ಅವಿಗತಗನ್ಧಂ. ಅಙ್ಗೀರಸನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗೇಹಿ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಆಲೋಕಕರಣವಸೇನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ತಪನ್ತಂ ಆದಿಚ್ಚಂ ವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನಂ. ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ವಾ ಮಹಾಜನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವದತಿ.

೬. ಮಹಾಸುಪಿನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೬. ಛಟ್ಠೇ ಮಹಾಸುಪಿನಾತಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತೋ ಮಹನ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವತೋ ಮಹಾಸುಪಿನಾ. ಪಾತುರಹೇಸುನ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಅಹೇಸುಂ. ತತ್ಥ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಸ್ಸತಿ ಧಾತುಕ್ಖೋಭತೋ ವಾ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬತೋ ವಾ ದೇವತೋಪಸಂಹಾರತೋ ವಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ವಾತಿ.

ತತ್ಥ ಪಿತ್ತಾದೀನಂ ಖೋಭಕರಣಪಚ್ಚಯಪ್ಪಯೋಗೇನ ಖುಭಿತಧಾತುಕೋ ಧಾತುಕ್ಖೋಭತೋ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚ ನಾನಾವಿಧಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ ಪಬ್ಬತಾ ಪತನ್ತೋ ವಿಯ, ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ, ವಾಳಮಿಗಹತ್ಥಿಚೋರಾದೀಹಿ ಅನುಬದ್ಧೋ ವಿಯ ಚ. ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಸ್ಸತಿ. ದೇವತೋಪಸಂಹಾರತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ದೇವತಾ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ. ಸೋ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಆನುಭಾವೇನ ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಅನತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತಂ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ, ಅಯಮೇವ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ವಿಯ ಚಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಧಾತುಕ್ಖೋಭತೋ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬತೋ ಚ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ದೇವತೋಪಸಂಹಾರತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸಚ್ಚಂ ವಾ ಹೋತಿ ಅಲಿಕಂ ವಾ. ಕುದ್ಧಾ ಹಿ ದೇವತಾ ಉಪಾಯೇನ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮಾ ವಿಪರೀತಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಏಕನ್ತಂ ಸಚ್ಚಮೇವ ಹೋತಿ. ಏತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಮೂಲಕಾರಣಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗಭೇದತೋಪಿ ಸುಪಿನಭೇದೋ ಹೋತಿಯೇವ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಸುಪಿನಂ ಸೇಖಪುಥುಜ್ಜನಾವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ, ಅಸೇಖಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ. ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುತ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ, ಉದಾಹು ನೇವ ಸುತ್ತೋ ನ ಪಟಿಬುದ್ಧೋತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ತಾವ ಸುತ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮವಿರೋಧೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ಸುಪತಿ, ತಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಈದಿಸಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಥ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ವಿನಯವಿರೋಧೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಞ್ಹಿ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಚ ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇನ ಪನ ಕತೇಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಏಕನ್ತಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ. ಅಥ ನೇವ ಸುತ್ತೋ ನ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ನಾಮ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಸುಪಿನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ? ನ ಅಭಾವೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಕಪಿಮಿದ್ಧಪರೇತೋ ಪಸ್ಸತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಕಪಿಮಿದ್ಧಪರೇತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಕಪಿಮಿದ್ಧಪರೇತೋತಿ ಮಕ್ಕಟನಿದ್ದಾಯ ಯುತ್ತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ನಿದ್ದಾ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯಾ ನಿದ್ದಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಸಲಾದಿಚಿತ್ತವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾ, ಯಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭವಙ್ಗತೋ ಉತ್ತರಣಂ ಹೋತಿ, ತಾಯ ಯುತ್ತೋ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ. ತೇನಾಯಂ ಸುಪಿನೋ ಕುಸಲೋಪಿ ಹೋತಿ ಅಕುಸಲೋಪಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋಪಿ. ತತ್ಥ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಚೇತಿಯವನ್ದನಧಮ್ಮಸ್ಸವನಧಮ್ಮದೇಸನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲೋ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲೋ, ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋ ಆವಜ್ಜನತದಾರಮ್ಮಣಕ್ಖಣೇ ಅಬ್ಯಾಕತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸ್ವಾಯಂ ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಚೇತನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ. ಪವತ್ತೇ ಪನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಹಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅವಿಸಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾವ ಸುಪಿನನ್ತಚೇತನಾ. ಸೋ ಪನೇಸ ಸುಪಿನೋ ಕಾಲವಸೇನಪಿ ದಿವಾ ತಾವ ದಿಟ್ಠೋ ನ ಸಮೇತಿ, ತಥಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಚ. ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಪನ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತೇ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗತೇ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಓಜಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛಮಾನೇವ ದಿಟ್ಠೋ ಸುಪಿನೋ ಸಮೇತಿ. ಇಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಅನಿಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನಿಟ್ಠಂ.

ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ನೇವ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ, ನ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕದಾ ಇಮೇ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸೀತಿ? ‘‘ಸ್ವೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಕಾಲೇ ಪಸ್ಸಿ. ತೇರಸಿಯನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ಸೋ ಇಮೇ ಸುಪಿನೇ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮಯಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರೇ ಇಮೇ ಸುಪಿನಾ ದಿಟ್ಠಾ ಅಸ್ಸು, ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಥೇಯ್ಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಮೇ ಮಾತಾ ಜೀವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಾ ಕಥೇಯ್ಯಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಠಾನೇ ಇಮೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಮೇವ ಪಟಿಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ಇದಂ ಇಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಇದಂ ಇಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ಸುಪಿನೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಗಾಮೇ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮಕುಲಬುದ್ಧಕಾಲೇ ದಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ವಿತ್ಥಾರೇತುಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಮಹಾಪಥವೀತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಮಹಾಪಥವೀ. ಮಹಾಸಯನಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಿರಿಸಯನಂ ಅಹೋಸಿ. ಓಹಿತೋತಿ ಠಪಿತೋ. ಸೋ ಪನ ನ ಉದಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಪಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಪಾಚೀನಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿಭಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಚೀನಚಕ್ಕವಾಳಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ದಕ್ಖಿಣೇ ಸಮುದ್ದೇತಿ ಏತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಿರಿಯಾ ನಾಮ ತಿಣಜಾತೀತಿ ದಬ್ಬತಿಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಭಿಯಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸೀತಿ ನಙ್ಗಲಮತ್ತೇನ ರತ್ತದಣ್ಡೇನ ನಾಭಿತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ ರತನಮತ್ತಂ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಂ ಯಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಗಾವುತಮತ್ತಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಯೋಜನಮತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೇಕಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ. ಪಾದೇಹಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗನಖತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದೇಹಿ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ. ನಾನಾವಣ್ಣಾತಿ ಏಕೋ ನೀಲವಣ್ಣೋ, ಏಕೋ ಪೀತವಣ್ಣೋ, ಏಕೋ ಲೋಹಿತವಣ್ಣೋ, ಏಕೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣೋತಿ ಏವಂ ನಾನಾವಣ್ಣಾ. ಸೇತಾತಿ ಪಣ್ಡರಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ. ಮಹತೋ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತಸ್ಸಾತಿ ತಿಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಸ್ಸ ಗೂಥಪಬ್ಬತಸ್ಸ. ಉಪರೂಪರಿ ಚಙ್ಕಮತೀತಿ ಮತ್ಥಕಮತ್ಥಕೇ ಚಙ್ಕಮತಿ. ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾ ಪನ ತಿಯೋಜನಿಕೇ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ.

ಏವಂ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಹ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಪಟಿಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಗುಣದಾಯಕತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅನುತ್ತರಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಸೋ ಚಕ್ಕವಾಳಮಹಾಪಥವಿಂ ಸಿರಿಸಯನಭೂತಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಬಿಮ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಚಕ್ಕವಾಳಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೇ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಭಾವೇ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪನ್ನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಅವಕುಜ್ಜಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಮುಖಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಏಕಾಲೋಕಂ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಅನಾವರಣಞಾಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

೭. ವಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೭. ಸತ್ತಮೇ ನೇಮಿತ್ತಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಪಾಠಕಾ. ತೇಜೋಧಾತು ಪಕುಪ್ಪತೀತಿ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಾಣಿನಾ ಉದಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಉದಕಂ ತಿಯೋಜನಸತೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಪಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೀಳಾಯ ಪಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಪ್ಪವುಟ್ಠಸತಿನೋ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಕಾಯ ರತಿಯಾ ‘‘ರಮಾಮಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಕಾಲೇಪಿ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ತದಭಾವೇ ನ ವಸ್ಸತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ಕಾಲವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮನವಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೧೦. ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೦. ದಸಮೇ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ. ಧಾತುಯೋತಿ ಅತ್ತಸುಞ್ಞಸಭಾವಾ. ಕಾಮಂ ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಕಾಮಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಅಸುಭಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಗದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ವಿಯ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಕಾಮಾಭಿಮುಖಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ನಪ್ಪವಿಸತಿ. ನಪ್ಪಸೀದತೀತಿ ಪಸಾದಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನಪ್ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ನ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಕುಕ್ಕುಟಪತ್ತಂ ವಾ ನ್ಹಾರುದದ್ದುಲಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಟಿಲೀಯತಿ ಪತಿಕುಟತಿ ಪತಿವಟ್ಟತಿ ನ ಸಂಪಸಾರೀಯತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಲೀಯತಿ ನ ಸಂಪಸಾರೀಯತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಇಧ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ನಾಮ ಅಸುಭೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ, ತದಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ. ಸುಗತನ್ತಿ ಗೋಚರೇ ಗತತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಗತಂ. ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಅಹಾನಭಾಗಿಯತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಭಾವಿತಂ. ಸುವುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಕಾಮತೋ ವುಟ್ಠಿತಂ. ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಂ. ಕಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಕಾಮಹೇತುಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ. ವಿಘಾತಾತಿ ದುಕ್ಖಾ. ಪರಿಳಾಹಾತಿ ಕಾಮರಾಗಪರಿಳಾಹಾ. ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತೀತಿ ಸೋ ತಂ ಕಾಮವೇದನಂ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹವೇದನಞ್ಚ ನ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಕಾಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಂ ಕಾಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಕಾಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ. ಯೋ ಪನ ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಕಾಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಸ್ಸರಣಮೇವ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ದುತಿಯವಾರೇ ಮೇತ್ತಾಝಾನಾನಿ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ. ತತಿಯವಾರೇ ಕರುಣಾಝಾನಾನಿ ವಿಹಿಂಸಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ. ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ. ಅಚ್ಚನ್ತನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ಸಕ್ಕಾಯಂ ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾಭಿಮುಖಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಚ ಫಲೇನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಪುನ ಸಕ್ಕಾಯೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ. ಇದಾನಿ ಏವಂ ಸಕ್ಕಾಯನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿರೋಧಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕಾಮನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಾನುಸೇತೀತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅನನುಸಯಾತಿ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.