(೧೫) ೫. ತಿಕಣ್ಡಕೀವಗ್ಗೋ

೧. ಅವಜಾನಾತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಂವಾಸೇನಾತಿ ಏಕತೋವಾಸೇನ. ಆದೇಯ್ಯಮುಖೋತಿ ಆದಿಯನಮುಖೋ, ಗಹಣಮುಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮೇನಂ ದತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ದಿನ್ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಮೇವ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅವಮಞ್ಞತಿ. ತಮೇನಂ ಸಂವಾಸೇನ ಅವಜಾನಾತೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ ತಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಅಹಂ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಸಿಂ, ನನು ತುಯ್ಹಮೇವ ಕತಾಕತಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ಇತರೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಕೋಚಿ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಪ್ಫರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಂ ಖಿಪ್ಪಞ್ಞೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತಾ ಹೋತೀತಿ ತಂ ವಣ್ಣಂ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ವಾ ಸೀಘಮೇವ ಸದ್ದಹತಿ. ಸದ್ದಹನಟ್ಠೇನ ಹಿ ಆದಾನೇನ ಏಸ ಆದಿಯನಮುಖೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಆಧೇಯ್ಯಮುಖೋತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಪನ ಠಪಿತಮುಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗೇ ಖಟಆವಾಟೋ ವಿಯ ಆಗತಾಗತಂ ಉದಕಂ ವಣ್ಣಂ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ವಾ ಸದ್ದಹನವಸೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಠಪಿತಮುಖೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇತ್ತರಸದ್ಧೋತಿ ಪರಿತ್ತಕಸದ್ಧೋ. ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾತೀತಿಆದೀಸು ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಇಮೇ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಇಮೇ ಅಕುಸಲಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ಸಾವಜ್ಜೇ ಸದೋಸಧಮ್ಮೇ ‘‘ಇಮೇ ಸಾವಜ್ಜಾ’’ತಿ, ಅನವಜ್ಜೇ ಚ ನಿದ್ದೋಸಧಮ್ಮೇ ‘‘ಇಮೇ ಅನವಜ್ಜಾ’’ತಿ, ಹೀನೇ ಹೀನಾತಿ, ಪಣೀತೇ ಪಣೀತಾತಿ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇತಿ ‘‘ಇಮೇ ಕಣ್ಹಾ ಸುಕ್ಕೇ ಪಟಿಬಾಹೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ನಾಮ, ಇಮೇ ಚ ಸುಕ್ಕಾ ಕಣ್ಹೇ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ.

೨. ಆರಭತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ದುತಿಯೇ ಆರಭತಿ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಆರಭತಿ ಚೇವ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ಅರಹತ್ತಫಲಞಾಣಞ್ಚ. ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಆರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ವುಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಪನ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ. ನಾರಭತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಸಕಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಪನ ವಿನೋದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ನಾರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತೀತಿ ನ ಚೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ. ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚಮನಯೇನ ಖೀಣಾಸವೋ ಕಥಿತೋ.

ಆರಮ್ಭಜಾತಿ ಆಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಸಮ್ಭವಾ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತೋ ಜಾತಾ. ಪವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನೇನ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಆರಮ್ಭಜೇ ಆಸವೇ ಪಹಾಯಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಮ್ಭವೇ ಆಸವೇ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಯ ವಾ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ. ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಠಿತಭಾವಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತೂತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಞ್ಚ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತು. ಸೇಸಂ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

೩. ಸಾರನ್ದದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ತತಿಯೇ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ಅಧಿಮುತ್ತಾನಂ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಸಹಸೀಲಕಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

೪. ತಿಕಣ್ಡಕೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾರಮ್ಮಣೇ. ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿ ಪಟಿಕೂಲನ್ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಏವಂ ವಿಹರತೀತಿ? ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ. ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಧಾತುತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಏವಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ. ಉಭಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪುರಿಮನಯಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಛಿಮನಯಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ತತಿಯಚತುತ್ಥವಾರಾ ವುತ್ತಾ, ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಪಞ್ಚಮೋ. ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ಚೇಸಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಸದಿಸಾ, ನ ಪನ ಖೀಣಾಸವುಪೇಕ್ಖಾ. ತತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇ ಠಿತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಕ್ವಚನೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪದೇಸೇ. ಕಿಞ್ಚನತಿ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾ. ತಂ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಞಾಣವಾ ಪಞ್ಞುತ್ತರೋ ಬಹುಸ್ಸುತಸಮಣೋಪಿ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೇವ, ಖೀಣಾಸವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬. ಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ಛಟ್ಠೇ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಖೇತ್ತಾದಿಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತಿ. ಅಧಿಕರಣಂ ಆದಿಯತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಆದಿಯತಿ. ಪಾಮೋಕ್ಖೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸೂತಿ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು. ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಗ್ಗಾಹಿತಾಯ ವಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅನವತ್ಥಾನಚಾರಿಕಂ.

೭. ಅಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇತೀತಿ ನ ಸಕ್ಕರಿತ್ವಾ ಸುಚಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ. ಅಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ಅಗಾರವವಸೇನ ದೇತಿ. ಅಪವಿದ್ಧಂ ದೇತೀತಿ ನ ನಿರನ್ತರಂ ದೇತಿ, ಅಥ ವಾ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋ ವಿಯ ದೇತಿ. ಅನಾಗಮನದಿಟ್ಠಿಕೋ ದೇತೀತಿ ಕತಸ್ಸ ನಾಮ ಫಲಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ನ ಏವಂ ಆಗಮನದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದೇತಿ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ಚ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದೇತಿ. ತತ್ಥ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಣೀತಂ ಓಜವನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇನ್ತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ ನಾಮ. ಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ದೇನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ ನಾಮ. ಸಹತ್ಥಾ ದೇತೀತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಪರಹತ್ಥೇನ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ವಿಚರನ್ತೇನ ಮೇ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಅಲದ್ಧಕಾಲಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಟ್ಟಮೋಕ್ಖಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಹತ್ಥೇನೇವ ದೇತಿ. ಆಗಮನದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ‘‘ಅನಾಗತಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಿಪಾಕಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದೇತೀತಿ.

೮. ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸದ್ಧಾಯಾತಿ ದಾನಞ್ಚ ದಾನಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ. ಕಾಲೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇನ. ಅನಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತೋ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಹುತ್ವಾ. ಅನುಪಹಚ್ಚಾತಿ ಅನುಪಘಾತೇತ್ವಾ ಗುಣೇ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ. ಕಾಲಾಗತಾ ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಾ ಪಚುರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ವಯೋವುಡ್ಢಕಾಲೇ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಯುತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಠಮವಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚೇವ ಬಹೂ ಚ ಹೋನ್ತಿ.

೯. ಪಠಮಸಮಯವಿಮುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ನವಮೇ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಲೋಕಿಯವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ದಸಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ತಿಕಣ್ಡಕೀವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.