(೧೪) ೪. ರಾಜವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಚಕ್ಕಾನುವತ್ತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮೇನ. ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ. ಅತ್ಥಞ್ಞೂತಿ ರಜ್ಜತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಞ್ಞೂತಿ ಪವೇಣಿಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ. ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ದಣ್ಡೇ ವಾ ಬಲಮ್ಹಿ ವಾ ಪಮಾಣಂ ಜಾನಾತಿ. ಕಾಲಞ್ಞೂತಿ ರಜ್ಜಸುಖಾನುಭವನಕಾಲಂ, ವಿನಿಚ್ಛಯಕರಣಕಾಲಂ, ಜನಪದಚಾರಿಕಾಕಾಲಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ. ಪರಿಸಞ್ಞೂತಿ ಅಯಂ ಪರಿಸಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಸಮಣಪರಿಸಾತಿ ಜಾನಾತಿ.

ತಥಾಗತವಾರೇ ಅತ್ಥಞ್ಞೂತಿ ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಞ್ಞೂತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾತಿ. ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗಮತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ. ಕಾಲಞ್ಞೂತಿ ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ, ಅಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ಅಯಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಾಯಾತಿ ಏವಂ ಕಾಲಂ ಜಾನಾತಿ. ಪರಿಸಞ್ಞೂತಿ ಅಯಂ ಪರಿಸಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ಸಮಣಪರಿಸಾತಿ ಜಾನಾತಿ. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ನವಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುತ್ತರಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಚಕ್ಕಂ.

೨. ದುತಿಯಚಕ್ಕಾನುವತ್ತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ದುತಿಯೇ ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ವಾ ಕಾಲಕತೇ ವಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ಠತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಕಥಮೇಸ ತಂ ಅನುಪ್ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ? ಪಿತು ಪವೇಣಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋಪಿ ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತಮೇವ ಅನುಪ್ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ.

೩. ಧಮ್ಮರಾಜಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ತತಿಯಂ ತಿಕನಿಪಾತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬೇ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಪದದ್ವಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಸಪ್ಪಾಯೋ ಗಾಮನಿಗಮೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಅಸಪ್ಪಾಯೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ.

೪. ಯಸ್ಸಂದಿಸಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ಉಭತೋತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ. ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಮಾತಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ಮಾತುಮಾತಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾ ಖತ್ತಿಯಾ. ಪಿತಾ ಖತ್ತಿಯೋ, ಪಿತುಪಿತಾ ಖತ್ತಿಯೋ, ತಸ್ಸಪಿ ಪಿತಾ ಖತ್ತಿಯೋ. ಸೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ. ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋತಿ ಸಂಸುದ್ಧಾಯ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ‘‘ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು ಗಹಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿತುಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹೋ, ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ, ತಾವ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಅಥ ವಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ‘‘ಅಪನೇಥ ಏತಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋತಿ ನ ಉಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ನ ಅಕ್ಕೋಸಂ ವಾ ನಿನ್ದಂ ವಾ ಪತ್ತಪುಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ? ಜಾತಿವಾದೇನ, ‘‘ಇತಿಪಿ ಹೀನಜಾತಿಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಏವರೂಪೇನ ವಚನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಡ್ಢೋತಿಆದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ವಿಭವೇನ ಅಡ್ಢೋ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಅಡ್ಢೋಯೇವ, ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹತಾ ಅಪರಿಮಾಣಸಙ್ಖೇನ ಧನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಸೇನ ಮಹನ್ತಾ ಉಳಾರಾ ಭೋಗಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಭೋಗೋ. ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋತಿ ಕೋಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಂ, ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇನ ಧನೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸೋ, ಧಞ್ಞೇನ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಕೋಸೋ ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸಾ ರಥಾ ರಟ್ಠನ್ತಿ, ತಿವಿಧಂ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಧನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಧಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ವತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಗಾರನ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋ. ಅಸ್ಸವಾಯಾತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೇನಾ ನ ಸುಣಾತಿ, ಸಾ ಅನಸ್ಸವಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಸಚಿ ಅದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸುಣಾತಿಯೇವ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸವಾ ನಾಮ. ಓವಾದಪಟಿಕರಾಯಾತಿ ‘‘ಇದಂ ವೋ ಕತ್ತಬ್ಬ, ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನಓವಾದಕರಾಯ. ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಬ್ಯತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಯುತ್ತೋ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಟಿಬಲೋತಿ ಸಮತ್ಥೋ. ಅತ್ಥೇ ಚಿನ್ತೇತುನ್ತಿ ವಡ್ಢಿಅತ್ಥೇ ಚಿನ್ತೇತುಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಅತ್ಥವಸೇನೇವ ‘‘ಅತೀತೇಪಿ ಏವಂ ಅಹೇಸುಂ, ಅನಾಗತೇಪಿ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ವಿಜಿತಾವೀನನ್ತಿ ವಿಜಿತವಿಜಯಾನಂ, ಮಹನ್ತೇನ ವಾ ವಿಜಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ. ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಮಾನಸಾನಂ.

೫-೬. ಪತ್ಥನಾಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೧೩೫-೧೩೬. ಪಞ್ಚಮೇ ನೇಗಮಜಾನಪದಸ್ಸಾತಿ ನಿಗಮವಾಸಿನೋ ಚ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಚ ಜನಸ್ಸ. ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿಆದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಥರುಧನುಲೇಖಮುದ್ದಾಗಣನಾದೀನಿ ಸೋಳಸ ಮಹಾಸಿಪ್ಪಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಅನವಯೋತಿ ಸಮತ್ಥೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಛಟ್ಠೇ ಓಪರಜ್ಜನ್ತಿ ಉಪರಾಜಭಾವಂ.

೭. ಅಪ್ಪಂಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಸತ್ತಮೇ ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮವಸೇನ ಪುರಿಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಪುರಿಸಜ್ಝಾಸಯಾ. ಆದಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಇದಾನಿ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಗಹಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಸಂಯೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಇದಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಜ್ಝಾಸಯೋ.

೮. ಭತ್ತಾದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಭತ್ತಾದಕೋತಿ ಭತ್ತಕ್ಖಾದಕೋ, ಬಹುಭತ್ತಭುಞ್ಜೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಕಾಸಫರಣೋತಿ ಓಕಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಮ್ಬಾಧಂ ಕತ್ವಾ ಠಾನೇನ ಓಕಾಸಫರಣೋ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಣ್ಡಂ ಸಾರೇತಿ ಪಾತೇತೀತಿ ಲಣ್ಡಸಾರಣೋ. ಏತ್ತಕಾ ಹತ್ಥೀತಿ ಗಣನಕಾಲೇ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೀ. ನಿಸೀದನಸಯನವಸೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಮದ್ದತೀತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಮದ್ದನೋ. ಭಿಕ್ಖುಗಣನಕಾಲೇ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೀ.

೯. ಅಕ್ಖಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ನವಮೇ ಹತ್ಥಿಕಾಯನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಘಟಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅವಚರನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರಾ. ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಾ ತಿಣೋದಕದತ್ತಿಯಾ ವಿಮಾನಿತೋತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕೇನ ತಿಣೋದಕದಾನೇನ ವಿಮಾನಿತೋ, ಏಕದಿವಸಮತ್ತಂ ಅಲದ್ಧತಿಣೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹಿತುನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦. ಸೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ದಸಮೇ ದುರುತ್ತಾನನ್ತಿ ನ ಸುಟ್ಠು ವುತ್ತಾನಂ ದೋಸವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಾನಂ ಫರುಸವಚನಾನಂ. ದುರಾಗತಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಾಕಾರೇನ ಸೋತದ್ವಾರಂ ಆಗತಾನಂ. ವಚನಪಥಾನನ್ತಿ ವಚನಾನಂ. ದುಕ್ಖಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಮಾನಂ. ತಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಬಹಲಾನಂ ತಾಪನಸಭಾವಾನಂ ವಾ. ಖರಾನನ್ತಿ ಫರುಸಾನಂ. ಕಟುಕಾನನ್ತಿ ತಿಖಿಣಾನಂ. ಅಸಾತಾನನ್ತಿ ಅಮಧುರಾನಂ. ಅಮನಾಪಾನನ್ತಿ ಮನಂ ಅಪ್ಪಾಯಿತುಂ ವಡ್ಢೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಂ. ಪಾಣಹರಾನನ್ತಿ ಜೀವಿತಹರಾನಂ. ಯಾ ಸಾ ದಿಸಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾದಿವಸೇನ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಪದಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಮಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ಮಿಸ್ಸಿಕಾ ಕಥಿತಾತಿ.

ರಾಜವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.