೩. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಅಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿಕೋತಿ ಅಸಭಾಗಾಯ ವಿಸದಿಸಾಯ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರಭೂತಂ ವತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಸೀಲಂ. ಸೇಖಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸೇಖಪಣ್ಣತ್ತಿಸೀಲಂ. ಸೀಲಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಸೀಲಾನಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ಫಲಸಮಾಧಿಞ್ಚ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೀಲಾದೀನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

೨. ದುತಿಯಅಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಸೀಲರಾಸಿಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮೇ ಪನ ತಯೋಪಿ ಖನ್ಧಾ ಮಿಸ್ಸಕಾವ ಕಥಿತಾತಿ.

೩. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ನ ಚ ಪಭಸ್ಸರನ್ತಿ ನ ಚ ಪಭಾವನ್ತಂ. ಪಭಙ್ಗು ಚಾತಿ ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ಅಯೋತಿ ಕಾಳಲೋಹಂ. ಲೋಹನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಧ ವುತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅವಸೇಸಂ ಲೋಹಂ. ಸಜ್ಝನ್ತಿ ರಜತಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚಾತುಭೂಮಕಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ. ತೇಭೂಮಕಸ್ಸ ತಾವ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಹೋನ್ತು, ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಕಥಂ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನೇನ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ತದಗ್ಗೇನೇವ ತೇ ಲೋಕಿಯಸ್ಸಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸಪಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಪಭಙ್ಗು ಚಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೪. ದುಸ್ಸೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಹತೂಪನಿಸೋತಿ ಹತಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹತಕಾರಣೋ. ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಞಾಣಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾವಿರಾಗೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ ಚ ವಿರಾಗೋ ಚ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಿದಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ, ವಿರಾಗೋ ಮಗ್ಗೋ. ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಞ್ಚ.

೫. ಅನುಗ್ಗಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಫಲಾತಿಆದೀಸು ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಫಲಞಾಣಂ. ಸೀಲಾನುಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಸೀಲೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಅನುರಕ್ಖಿತಾ. ಸುತಾನುಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ. ಸಾಕಚ್ಛಾನುಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ. ಸಮಥಾನುಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಮಧುರಮ್ಬಬೀಜಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಮೂಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಪತಿತಪಾಣಕೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಮಕ್ಕಟಜಾಲಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಧುರಮ್ಬಬೀಜರೋಪನಂ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಮರಿಯಾದಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಸೀಲೇನ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಉದಕಾಸೇಚನಂ ವಿಯ ಸುತೇನ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಮೂಲಪರಿಸೋಧನಂ ವಿಯ ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಪಾಣಕಹರಣಂ ವಿಯ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಸೋಧನವಸೇನ ಸಮಥಾನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಮಕ್ಕಟಜಾಲಲುಞ್ಚನಂ ವಿಯ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಏವಂ ಅನುಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಫಲಪ್ಪದಾನಂ ವಿಯ ಇಮೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾಯ ಮೂಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಮಗ್ಗವಸೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಪ್ಪದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬. ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀತಿ ವಿಮುಚ್ಚನಕಾರಣಾನಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ವಿಮುತ್ತಾಯತನೇಸು. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದಿನೋತಿ ಪಾಳಿಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದಿನೋತಿ ಪಾಳಿಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಪಾಮೋಜ್ಜನ್ತಿ ತರುಣಪೀತಿ. ಪೀತೀತಿ ತುಟ್ಠಾಕಾರಭೂತಾ ಬಲವಪೀತಿ. ಕಾಯೋತಿ ನಾಮಕಾಯೋ. ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸುಖಂ ವೇದೇತೀತಿ ಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಆಗತಾಗತಟ್ಠಾನೇ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪೀತಿಯಾ ಅನ್ತರಾ ಓಸಕ್ಕಿತುಂ ನ ದೇನ್ತೋ ಉಪಚಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತೀ’’ತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ. ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿಆದಿಸು ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿಕತಂ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರಿತಂ. ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪಾಳಿಧಮ್ಮೇ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಪಿ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

೭. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಪಮಾಣಕರಧಮ್ಮರಹಿತಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ನಿಪಕಾ ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ನೇಪಕ್ಕೇನ ಚ ಸತಿಯಾ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ. ಪಞ್ಚ ಞಾಣಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ. ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನಿಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವಾತಿಆದೀಸು ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮಗ್ಗಸಮಾಧೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ಸೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಸುಖತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ, ಪುರಿಮೋ ಪುರಿಮೋ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಸುಖವಿಪಾಕೋ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯೋ, ಕಾಮಾಮಿಸವಟ್ಟಾಮಿಸಲೋಕಾಮಿಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ನಿರಾಮಿಸೋ. ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸೇಹಿ ಸೇವಿತತ್ತಾ ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತೋ. ಅಙ್ಗಸನ್ತತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಸನ್ತತಾಯ ಚ ಸನ್ತೋ, ಅತಪ್ಪನಿಯಟ್ಠೇನ ಪಣೀತೋ. ಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಭಾವಂ ವಾ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಲದ್ಧೋ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಹಿ ಇದಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಕಿಲೇಸೇನ ವಾ ಅರಹತಾ ಲದ್ಧತ್ತಾಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಲದ್ಧೋ, ಏಕೋದಿಭಾವೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಏಕೋದಿಭಾವಮೇವ ವಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಏಕೋದಿಭಾವಾಧಿಗತೋ. ಅಪ್ಪಗುಣಸಾಸವಸಮಾಧಿ ವಿಯ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ಕಿಲೇಸೇ ವಾರೇತ್ವಾ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ. ತಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ತತೋ ವಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ಸತೋವ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸತೋವ ವುಟ್ಠಹತಿ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲವಸೇನ ವಾ ಸತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸತೋ ವುಟ್ಠಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯದೇತ್ಥ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಏಕಂ ಞಾಣಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು. ಏವಂ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಞಾಣಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ.

೮. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅರಿಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕಾ ಠಿತಸ್ಸ. ಭಾವನಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಬ್ರೂಹನಂ ವಡ್ಢನಂ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಕರಜಕಾಯಂ. ಅಭಿಸನ್ದೇತೀತಿ ತೇಮೇತಿ ಸ್ನೇಹೇತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪವತ್ತಪೀತಿಸುಖಂ ಕರೋತಿ. ಪರಿಸನ್ದೇತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದೇತಿ. ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ವಾಯುನಾ ಭಸ್ತಂ ವಿಯ ಪೂರೇತಿ. ಪರಿಪ್ಫರತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಫುಸತಿ. ಸಬ್ಬಾವತೋ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸವತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸನ್ತತಿಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತಾನುಗತಂ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ಅಫುಟಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

ದಕ್ಖೋತಿ ಛೇಕೋ ಪಟಿಬಲೋ ನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತುಞ್ಚೇವ ಯೋಜೇತುಞ್ಚ ಸನ್ನೇತುಞ್ಚ. ಕಂಸಥಾಲೇತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಲೋಹೇನ ಕತಭಾಜನೇ. ಮತ್ತಿಕಾಭಾಜನಂ ಪನ ಥಿರಂ ನ ಹೋತಿ, ಸನ್ನೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪರಿಪ್ಫೋಸಕಂ ಪರಿಪ್ಫೋಸಕನ್ತಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ. ಸನ್ನೇಯ್ಯಾತಿ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಕಂಸಥಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಮದ್ದನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸ್ನೇಹಾನುಗತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಅನುಗತಾ. ಸ್ನೇಹಪರೇತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ. ಸನ್ತರಬಾಹಿರಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತೋಪದೇಸೇನ ಚೇವ ಬಹಿಪದೇಸೇನ ಚ, ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಫುಟಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಪಗ್ಘರಿಣೀತಿ ನ ಬಿನ್ದು ಬಿನ್ದು ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಹತ್ಥೇನಪಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಹೇತುಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯಪಿ ಕಾತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಉಪಮಾಯಂ ಉಬ್ಭಿದೋದಕೋತಿ ಉಬ್ಭಿನ್ನಉದಕೋ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನಉದಕೋ, ಅನ್ತೋಯೇವ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಉದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯಮುಖನ್ತಿ ಆಗಮನಮಗ್ಗೋ. ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ. ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ, ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ವಾ ಅನುದಸಾಹಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಾರನ್ತಿ ವುಟ್ಠಿಂ. ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ನಪ್ಪವೇಸೇಯ್ಯ, ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀತಾ ವಾರಿಧಾರಾ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸೀತಾ ವಾರಿಧಾರಾ ತಂ ರಹದಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಹೇಟ್ಠಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನಉದಕಞ್ಹಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಂ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ, ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಪವಿಸನಉದಕಂ ಪುರಾಣಪಣ್ಣತಿಣಕಟ್ಠದಣ್ಡಕಾದೀಹಿ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ. ವುಟ್ಠಿಉದಕಂ ಧಾರಾನಿಪಾತಬುಬ್ಬುಳಕೇಹಿ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ, ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಮೇವ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಿತಮಿವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉದಕಂ ಇಮಂ ಪದೇಸಂ ಫರತಿ, ಇಮಂ ನ ಫರತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ಅಫುಟೋಕಾಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ರಹದೋ ವಿಯ ಕರಜಕಾಯೋ, ಉದಕಂ ವಿಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ, ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಉಪಮಾಯಂ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೇತರತ್ತನೀಲೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಉಪ್ಪಲಮೇವ, ಊನಕಸತಪತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ, ಸತಪತ್ತಂ ಪದುಮಂ. ಪತ್ತನಿಯಮಂ ವಾ ವಿನಾಪಿ ಸೇತಂ ಪದುಮಂ, ರತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನೀತಿ ಉದಕತೋ ನ ಉಗ್ಗತಾನಿ. ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಉದಕತಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನಿಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪೋಸನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಉಪಮಾಯಂ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ ಪರಿಯೋದಾತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಪಭಸ್ಸರಟ್ಠೇನ ಪರಿಯೋದಾತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಓದಾತೇನ ವತ್ಥೇನಾತಿ ಇದಂ ಉತುಫರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥೇನ ಹಿ ಉತುಫರಣಂ ನ ಹೋತಿ, ತಙ್ಖಣಧೋತಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಉತುಫರಣಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಉಪಮಾಯ ವತ್ಥಂ ವಿಯ ಕರಜಕಾಯೋ, ಉತುಫರಣಂ ವಿಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸುನ್ಹಾತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಉತು ಸಬ್ಬಮೇವ ವತ್ಥಂ ಫರತಿ, ನ ಕೋಚಿ ವತ್ಥಸ್ಸ ಅಫುಟೋಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ನ ಕೋಚಿ ಓಕಾಸೋ ಅಫುಟೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಮೇವ ವಾ ವತ್ಥಂ ವಿಯ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಉತುಫರಣಂ ವಿಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಓದಾತವತ್ಥೇ ಕಾಯಂ ಅಫುಸನ್ತೇಪಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಉತುನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಕಾಯೋ ಫುಟೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೇನ ಸುಖುಮರೂಪೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯೋ ಫುಟೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮೇವ. ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ತೇನ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪರಾಪರೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನಿಮಿತ್ತೇನ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ, ಅತ್ತನೋಯೇವ ಹಿ ಅತ್ತಾ ನ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಠಿತೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನನ್ತಿ ಠಿತಕಸ್ಸಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ತೇನೇವಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉದಕಮಣಿಕೋತಿ ಸಮೇಖಲಾ ಉದಕಚಾಟಿ. ಸಮತಿತ್ತಿಕೋತಿ ಸಮಭರಿತೋ. ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಾಕೇನ ಗೀವಂ ಅನಾಮೇತ್ವಾವ ಪಾತಬ್ಬೋ.

ಸುಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಸಮಭೂಮಿಯಂ. ‘‘ಸುಭೂಮೇ ಸುಖೇತ್ತೇ ವಿಹತಖಾಣುಕೇ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೩೮) ಏತ್ಥ ಪನ ಮಣ್ಡಭೂಮಿ ಸುಭೂಮೀತಿ ಆಗತಾ. ಚತುಮಹಾಪಥೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಮಗ್ಗಾನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ. ಆಜಞ್ಞರಥೋತಿ ವಿನೀತಅಸ್ಸರಥೋ. ಓಧಸ್ತಪತೋದೋತಿ ಯಥಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ, ಏವಂ ಆಲಮ್ಬನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿರಿಯತೋ ಠಪಿತಪತೋದೋ. ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋತಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯೋ. ಸ್ವೇವ ಅಸ್ಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ಯೇನಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಇಚ್ಛತಿ. ಯದಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಗತಿಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಜುಕಂ ಪುರತೋ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಚಾಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ.

ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಪಗುಣಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಪಾಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೯. ಚಙ್ಕಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಅದ್ಧಾನಕ್ಖಮೋ ಹೋತೀತಿ ದೂರಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಖಮತಿ, ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಪಧಾನಕ್ಖಮೋತಿ ವೀರಿಯಕ್ಖಮೋ. ಚಙ್ಕಮಾಧಿಗತೋ ಸಮಾಧೀತಿ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಅಧಿಗತೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸಮಾಧಿ. ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಠಿತಕೇನ ಗಹಿತನಿಮಿತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ನಸ್ಸತಿ, ನಿಸಿನ್ನೇನ ಗಹಿತನಿಮಿತ್ತಂ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ. ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಚಲಿತಾರಮ್ಮಣೇ ಗಹಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಠಿತಸ್ಸಪಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಪಿ ನಿಪನ್ನಸ್ಸಪಿ ನ ನಸ್ಸತೀತಿ.

೧೦. ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಉದ್ಧಂ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಉಚ್ಚೋ, ರಾಸಿಭಾವೇನ ಚ ಮಹಾ ಸದ್ದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ. ತೇಸು ಹಿ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತೇಸು ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾದೀಸು ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೇಸು ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದೇಥ, ಅಸುಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಂ ಪಠಮತರಂ ಆಗತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಠಮತರಂ ಆಗತಾ, ನತ್ಥಿ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸದ್ದೋ ಉಚ್ಚೋ ಚೇವ ಮಹಾ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇತಿ ಕೇವಟ್ಟಾ ವಿಯ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಮಚ್ಛಪಚ್ಛಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾನಂ ವಿಕ್ಕಿಣನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದೇಥ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ. ಮೀಳ್ಹಸುಖನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸುಖಂ. ಮಿದ್ಧಸುಖನ್ತಿ ನಿದ್ದಾಸುಖಂ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸುಖನ್ತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಞ್ಚೇವ ವಣ್ಣಭಣನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸುಖಂ.

ತಂನಿನ್ನಾವ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಂ ತದೇವ ಭಗವತೋ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸನ್ತಿಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಥಾವಿಧಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಞ್ಚ ಞಾಣಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋತಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯಸೋಪಿ ಮಾ ಸಮಾಗಚ್ಛತು. ಪಿಯಾನನ್ತಿ ಪಿಯಜನಾನಂ. ಏಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋತಿ ಏಸಾ ಪಿಯಭಾವಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಾನುಯೋಗನ್ತಿ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ. ಸುಭನಿಮಿತ್ತೇತಿ ರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ. ಏಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋತಿ ಏಸಾ ತಸ್ಸ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಾನುಯೋಗಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ಏವಮಿಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾತಿ.

ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.