೩. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೧) ೧. ವಲಾಹಕವಗ್ಗೋ

೧-೨. ವಲಾಹಕಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೧೦೧-೨. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಸ್ಸ ಪಠಮೇ ವಲಾಹಕಾತಿ ಮೇಘಾ. ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ ನೋ ಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಭಾಸತಿಯೇವ, ನ ಕರೋತಿ. ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ ನೋ ಭಾಸಿತಾತಿ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩. ಕುಮ್ಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ತತಿಯೇ ಕುಮ್ಭಾತಿ ಘಟಾ. ತುಚ್ಛೋ ಪಿಹಿತೋತಿ ರಿತ್ತಕೋ ಪಿಹಿತಮುಖೋ. ಪೂರೋ ವಿವಟೋತಿ ಉದಕಪುಣ್ಣೋ ಅಪಾರುತಮುಖೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೪. ಉದಕರಹದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೪. ಚತುತ್ಥೇ ಉತ್ತಾನೋ ಗಮ್ಭೀರೋಭಾಸೋತಿಆದೀಸು ಪುರಾಣಪಣ್ಣರಸಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣೋ ಕಾಳಉದಕೋ ಗಮ್ಭೀರೋಭಾಸೋ ನಾಮ, ಅಚ್ಛವಿಪ್ಪಸನ್ನಮಣಿವಣ್ಣಉದಕೋ ಉತ್ತಾನೋಭಾಸೋ ನಾಮ.

೫-೬. ಅಮ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೫-೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಆಮಂ ಪಕ್ಕವಣ್ಣೀತಿ ಆಮಕಂ ಹುತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಪಕ್ಕಸದಿಸಂ ಖಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೭. ಮೂಸಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಸತ್ತಮೇ ಯೋ ಆವಾಟಂ ಖಣತಿ, ನ ಚ ತತ್ಥ ವಸತಿ, ಸೋ ಗಾಧಂ ಕತ್ತಾ ನೋ ವಸಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಖನ್ತಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೮. ಬಲೀಬದ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಗೋಗಣಂ ಮದ್ದತಿ, ನ ಪರಗೋಗಣಂ, ಅಯಂ ಸಗವಚಣ್ಡೋ ನೋ ಪರಗವಚಣ್ಡೋತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಉಬ್ಬೇಜೇತಾ ಹೋತೀತಿ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಬ್ಬೇಗಪತ್ತಂ ಕರೋತಿ.

೯. ರುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯. ನವಮೇ ಫೇಗ್ಗು ಫೇಗ್ಗುಪರಿವಾರೋತಿ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಫೇಗ್ಗುರುಕ್ಖೋ ಫೇಗ್ಗುರುಕ್ಖೇಹೇವ ಪರಿವುತೋ. ಸಾರಪರಿವಾರೋತಿ ಖದಿರಾದೀಹಿ ಸಾರರುಕ್ಖೇಹೇವ ಪರಿವುತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೧೦. ಆಸೀವಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ದಸಮೇ ಆಗತವಿಸೋ ನ ಘೋರವಿಸೋತಿ ಯಸ್ಸ ವಿಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಘೋರಂ ಪನ ನ ಹೋತಿ, ಚಿರಕಾಲಂ ನ ಪೀಳೇತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ.

ವಲಾಹಕವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

(೧೨) ೨. ಕೇಸಿವಗ್ಗೋ

೧. ಕೇಸಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕೇಸೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಅಸ್ಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ಸಣ್ಹೇನಪಿ ವಿನೇತೀತಿಆದೀಸು ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಮಧುರಪಾನಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಮುದುವಚನೇನ ಸಮುದಾಚರಿತ್ವಾ ದಮೇನ್ತೋ ಸಣ್ಹೇನ ದಮೇತಿ ನಾಮ, ಜಾಣುಬನ್ಧನಮುಖಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ಚೇವ ಪತೋದವಿಜ್ಝನಕಸಾಭಿಘಾತಫರುಸವಚನೇಹಿ ಚ ದಮೇನ್ತೋ ಫರುಸೇನ ದಮೇತಿ ನಾಮ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತದುಭಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ದಮೇತಿ ನಾಮ.

೨. ಜವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೨. ದುತಿಯೇ ಅಜ್ಜವೇನಾತಿ ಉಜುಕಭಾವೇನ. ಜವೇನಾತಿ ಪದವೇಗೇನ. ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ. ಸೋರಚ್ಚೇನಾತಿ ಸುಚಿಭಾವಸೀಲೇನ. ಪುಗ್ಗಲಗುಣಙ್ಗೇಸು ಜವೇನಾತಿ ಞಾಣಜವೇನ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩. ಪತೋದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ತತಿಯೇ ಪತೋದಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪತೋದಸ್ಸ ಛಾಯಂ. ಸಂವಿಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಜವೋ ಮೇ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಲೋಮವೇಧವಿದ್ಧೋತಿ ಲೋಮಕೂಪೇ ಪತೋದವೇಧೇನ ವಿದ್ಧಮತ್ತೋ. ಚಮ್ಮವೇಧವಿದ್ಧೋತಿ ಛವಿಚಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇನ ಪತೋದವೇಧೇನ ವಿದ್ಧೋ. ಅಟ್ಠಿವೇಧವಿದ್ಧೋತಿ ಅಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ವೇಧೇನ ವಿದ್ಧೋ. ಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ. ಪರಮಸಚ್ಚನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ.

೪. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಟ್ಠಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ತಿಣವನಿನ್ನಾದಸದ್ದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಿಣವೋತಿ ಡಿಣ್ಡಿಮೋ, ನಿನ್ನಾದಸದ್ದೋತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಏಕತೋಮಿಸ್ಸಿತೋ ಮಹಾಸದ್ದೋ. ಡಂಸಾದೀಸು ಡಂಸಾತಿ ಪಿಙ್ಗಲಮಕ್ಖಿಕಾ, ಮಕಸಾ ಮಕಸಾವ. ಖಿಪ್ಪಞ್ಞೇವ ಗನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೀಘಮೇವ ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ.

೫. ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಠಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅಹಿತಾಯ ಅವಡ್ಢಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮಂ ಓಪಾತಕ್ಖಣನಮಚ್ಛಬನ್ಧನಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಾದಿಭೇದಂ ಸದುಕ್ಖಂ ಸವಿಘಾತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ದುತಿಯಂ ಸಮಜೀವಿಕಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಪುಪ್ಫಚ್ಛಡ್ಡಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸುಧಾಕೋಟ್ಟನ-ಗೇಹಚ್ಛಾದನಅಸುಚಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಮಜ್ಜನಾದಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತತಿಯಂ ಸುರಾಪಾನಗನ್ಧವಿಲೇಪನಮಾಲಾಪಿಳನ್ಧನಾದಿಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಸುದ್ಧವತ್ಥಚ್ಛಾದನ-ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಂ ಆದಾಯ ಗಮನಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನಂ ಬೋಧಿವನ್ದನಂ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಾಸವನಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಸಮಾದಾನನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಸೋಮನಸ್ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಸಥಾಮೇತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಞಾಣಥಾಮಸ್ಮಿಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೬. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಯತೋ ಖೋತಿ ಯದಾ ಖೋ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸಾತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಖೀಣಾಸವೋ ಪನ ನೇವ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸ, ನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಮರಣಸ್ಸ ಭಾಯತಿ. ಸೋವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಭಾವಿತಾತಿ ವಚನತೋ ಸೋತಾಪನ್ನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೭. ಆರಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಅತ್ತರೂಪೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪೇನ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇನ, ಹಿತಕಾಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜನೀಯೇಸೂತಿ ರಾಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇಸು. ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಸಭಾವೇಸು, ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ರಜ್ಜತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ನ ರಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಚ ಪನ ಸಮಣವಚನಹೇತುಪಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮಣಾನಂ ಪರವಾದೀನಂ ವಚನಹೇತುಪಿ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಹಾಯ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾಪಿ ಖೀಣಾಸವೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

೮-೧೦. ಸಂವೇಜನೀಯಾದಿಸುತ್ತತ್ತಯವಣ್ಣನಾ

೧೧೮-೧೨೦. ಅಟ್ಠಮೇ ದಸ್ಸನೀಯಾನೀತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಿ. ಸಂವೇಜನೀಯಾನೀತಿ ಸಂವೇಗಜನಕಾನಿ. ನವಮೇ ಜಾತಿಭಯನ್ತಿ ಜಾತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದಸಮೇ ಅಗ್ಗಿಭಯನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಕೇಸಿವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

(೧೩) ೩. ಭಯವಗ್ಗೋ

೧. ಅತ್ತಾನುವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುವದನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ಪರಾನುವಾದಭಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಅನುವಾದತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ದಣ್ಡಭಯನ್ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ದುಗ್ಗತಿಭಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯನ್ತಿಆದೀಸು ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಂ ತಾವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಹಿರೀ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಸಾಸ್ಸ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಂ ಜನೇತಿ, ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಪರಾನುವಾದಭಯಂ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ತದಸ್ಸ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಂ ಜನೇತಿ, ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ದುಗ್ಗತಿಭಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಹಿರೀ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಸಾಸ್ಸ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಂ ಜನೇತಿ, ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ.

೨. ಊಮಿಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ದುತಿಯೇ ಉದಕೋರೋಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉದಕಂ ಓತರನ್ತಸ್ಸ. ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸುಸುಕಾಭಯನ್ತಿ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಭಯಂ. ಮುಖಾವರಣಂ ಮಞ್ಞೇ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಮುಖಪಿದಹನಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತಿ. ಓದರಿಕತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮಹೋದರತಾಯ ಮಹಗ್ಘಸಭಾವಸ್ಸ. ಅರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನಾತಿಆದೀಸು ಕಾಯದ್ವಾರೇ ತಿವಿಧಸ್ಸ ಸಂವರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅರಕ್ಖಿತೇನ ಕಾಯೇನ. ವಚೀದ್ವಾರೇ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಸಂವರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯ.

೩. ಪಠಮನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ತತಿಯೇ ತದಸ್ಸಾದೇತೀತಿ ತಂ ಝಾನಂ ಸುಖಸ್ಸಾದೇನ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ. ನಿಕಾಮೇತೀತಿ ಪತ್ಥೇತಿ. ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತುಟ್ಠಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತದಧಿಮುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಮುತ್ತೋ, ತಂ ವಾ ಅಧಿಮುತ್ತೋ. ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀತಿ ತೇನ ಝಾನೇನ ಬಹುಲಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಹಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಪ್ಪೋ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಹೀನಂ, ಅತ್ಥಿ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಣೀತಂ. ತತ್ಥ ಹೀನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಉಪಡ್ಢಕಪ್ಪೋ, ಪಣೀತೇನ ಕಪ್ಪೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ನಿರಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿರಯಗಮನೀಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಅಪರಾಪರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅನನ್ತರಮೇವ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರೂಪಭವೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತರತಿ. ಯದಿದಂ ಗತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಸತೀತಿ ಯಂ ಇದಂ ಗತಿಯಾ ಚ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸತಿ ಸೇಖಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನೋತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರೂಪಭವೇ ಉಪರಿ ದುತಿಯತತಿಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪನ ನಿರಯಾದಿಗಮನಂ, ಇದಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪಣೀತಭಾವನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠಕಪ್ಪಾ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚತ್ತಾರೋ, ಹೀನೇನ ದ್ವೇ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಪ್ಪೋ, ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಪ್ಪೋತಿ ಚ ಗುಣಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಗಣೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ದುತಿಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ, ಪುನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಗುಣಿತಾ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತಿ, ದುತಿಯೇನ ಸೋಳಸ, ತತಿಯೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸ, ಚತುತ್ಥೇನ ಚತುಸಟ್ಠೀತಿ. ಏವಮಿಧ ಪಣೀತಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನೀತಿ ಇದಂ ಪಣೀತಸ್ಸೇವ ಉಪಪತ್ತಿಜ್ಝಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವೇಹಪ್ಫಲೇಸು ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಆದೀಸು ವಿಯ ತಿಣ್ಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ.

೪. ದುತಿಯನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ರೂಪಮೇವ ರೂಪಗತಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿಆದೀಸು ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚತೋ, ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ ರೋಗತೋ, ಅನ್ತೋ ಪದುಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡತೋ, ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲತೋ, ಸದುಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಅಘತೋ, ಸಮ್ಪೀಳನಟ್ಠೇನ ಆಬಾಧತೋ, ಅವಿಧೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಪರತೋ, ಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಲೋಕತೋ, ನಿಸ್ಸತ್ತಟ್ಠೇನ ಸುಞ್ಞತೋ, ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಲೋಕತೋ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತಂ, ‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ, ಸೇಸೇಹಿ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ. ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜತಿ.

೫-೬. ಮೇತ್ತಾಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೧೨೫-೧೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಮೇತ್ತಾ, ದುತಿಯಾದಿವಸೇನ ಕರುಣಾದಯೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ಛಟ್ಠಂ ಚತುತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ಪಠಮತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಾತುಭಾವಾತಿ ಪಾತುಭಾವೇನ. ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಹೋತಿ, ನ ಓಕ್ಕಮಮಾನೇ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪಮಾಣೋ, ವಿಪುಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಳಾರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇವಾನಂ ಅಯಮಾನುಭಾವೋ – ನಿವತ್ಥವತ್ಥಸ್ಸ ಪಭಾ ದ್ವಾದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಫರತಿ, ತಥಾ ಸರೀರಸ್ಸ, ತಥಾ ವಿಮಾನಸ್ಸ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕನ್ತರಿಕಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಏಕೇಕೋ ಲೋಕನ್ತರಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಕಟಚಕ್ಕಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಪಿತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಓಕಾಸೋ ವಿಯ. ಸೋ ಪನ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೋ ಪರಿಮಾಣತೋ ಅಟ್ಠಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತಿ. ಅಘಾತಿ ನಿಚ್ಚವಿವಟಾ. ಅಸಂವುತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ. ಅನ್ಧಕಾರಾತಿ ತಮಭೂತಾ. ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣತೋ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣತಿಮಿಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಜಾಯತಿ. ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾನನ್ತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಕಿರ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ. ಏಕೇಕಾಯ ದಿಸಾಯ ನವ ನವ ಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ. ಆಭಾ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಪಭಾ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಕಿರ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇನ ಚರನ್ತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಲೋಕನ್ತರನಿರಯಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಆಭಾ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ.

ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಯೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಲೋಕನ್ತರಮಹಾನಿರಯೇ ಸತ್ತಾ ಉಪಪನ್ನಾ. ಕಿಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಭಾರಿಯಂ ದಾರುಣಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಅಪರಾಧಂ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಾಣವಧಾದಿಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಅಭಯಚೋರನಾಗಚೋರಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇಸಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ತಿಗಾವುತಿಕೋ ಹೋತಿ, ವಗ್ಗುಲೀನಂ ವಿಯ ದೀಘನಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ರುಕ್ಖೇ ವಗ್ಗುಲಿಯೋ ವಿಯ ನಖೇಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ಯದಾ ಸಂಸಪ್ಪನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತತ್ಥ ಬ್ಯಾವಟಾ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲೋಕಸನ್ಧಾರಕಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ವಾತೇ ಪಹರನ್ತೇಪಿ ಮಧುಕಫಲಾನಿ ವಿಯ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ಪತಿತಮತ್ತಾವ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ ಭೋ ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾತಿ ಭೋ ಯಥಾ ಮಯಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಾಮ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ ಸತ್ತಾ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನತ್ಥಾಯ ಇಧೂಪಪನ್ನಾತಿ ತಂದಿವಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಓಭಾಸೋ ಏಕಯಾಗುಪಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಾವತಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಭಾವೇತಿ, ತತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಹೋತಿ. ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ‘‘ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮೇವ ವಿಜ್ಜುಓಭಾಸೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಇದನ್ತಿ ಭಣನ್ತಾನಂಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೮. ದುತಿಯತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಆಲಯೋತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ, ಸಕಲಮೇವ ವಾ ವಟ್ಟಂ. ಆರಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮೋ, ಆಲಯೋ ಆರಾಮೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಆಲಯಾರಾಮಾ. ಆಲಯೇ ರತಾತಿ ಆಲಯರತಾ. ಆಲಯೇ ಸಮ್ಮುದಿತಾತಿ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ. ಅನಾಲಯೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಆಲಯಪಟಿಪಕ್ಖೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತೇ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ. ಸುಸ್ಸೂಸತೀತಿ ಸೋತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಸೋತಂ ಓದಹತೀತಿ ಸೋತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಆಜಾನನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತಿ. ಮಾನೋತಿ ಮಞ್ಞನಾ, ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವಾ ಸಕಲಂ ವಟ್ಟಮೇವ. ಮಾನವಿನಯೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಮಾನವಿನಯಧಮ್ಮೇ. ಉಪಸಮಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಅನುಪಸಮೋ, ಅನುಪಸನ್ತಟ್ಠೇನ ವಾ ವಟ್ಟಮೇವ ಅನುಪಸಮೋ ನಾಮ. ಓಪಸಮಿಕೇತಿ ಉಪಸಮಕರೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತೇ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಗತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾ. ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧತ್ತಾ ಅಣ್ಡಂ ವಿಯ ಭೂತಾತಿ ಅಣ್ಡಭೂತಾ. ಸಮನ್ತತೋ ಓನದ್ಧಾತಿ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ. ಅವಿಜ್ಜಾವಿನಯೇತಿ ಅವಿಜ್ಜಾವಿನಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಂ, ತಂನಿಸ್ಸಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಟ್ಟಂ, ಚತೂಸು ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೯. ಆನನ್ದಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಆನನ್ದಂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಯೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಯೇ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿರಾನನ್ದೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಸಙ್ಘಸೋಭನೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಆನನ್ದಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಅತ್ತಮನಾತಿ ‘‘ಸವನೇನ ನೋ ದಸ್ಸನಂ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಸಕಮನಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಆವುಸೋ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಪೂರೇಥಾ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಧಮ್ಮಂ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಥಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ನಾನಾಕರಣಂ ಹೋತಿ. ಉಪಾಸಕೇಸು ‘‘ಸ್ವಾಗತಂ, ಉಪಾಸಕ, ನ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೀಸಂ ವಾ ಅಙ್ಗಂ ವಾ ರುಜ್ಜತಿ, ಅರೋಗಾ ತೇ ಪುತ್ತಭಾತರೋ’’ತಿ ನ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಪನ ಕರೋತಿ – ‘‘ಕಥಂ, ಉಪಾಸಕಾ, ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಥ, ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಉಪೋಸಥೇ ಕರೋಥ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಉಪಟ್ಠಾನವತ್ತಂ ಪೂರೇಥ, ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಥಾ’’ತಿ. ಉಪಾಸಿಕಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೦. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೦. ದಸಮೇ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾತಿ ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ಅನಭಿಸಿತ್ತಾ ಚ ಖತ್ತಿಯಾ. ತೇ ಹಿ ಕಿರ ‘‘ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ನಾಮ ಅಭಿರೂಪೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಹೋತಿ, ಆಕಾಸೇನ ವಿಚರನ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸತಿ, ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸವನೇನ ದಸ್ಸನಮ್ಹಿ ಸಮೇನ್ತೇ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಭಾಸತೀತಿ ‘‘ಕಥಂ, ತಾತಾ, ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇಥ, ಪವೇಣಿಂ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಪನ ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಆಚರಿಯಾ, ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಥ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಮನ್ತೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ವಾ ಸೀಲಂ ವಾ ಲಭಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ. ಗಹಪತೀಸು ‘‘ಕಥಂ, ತಾತಾ, ನ ವೋ ರಾಜಕುಲತೋ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಪೀಳಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ. ಸಮಣೇಸು ‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಚ್ಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸುಲಭಾ, ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತೀತಿ.

ಭಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

(೧೪) ೪. ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ

೧. ಸಂಯೋಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉಪಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಿಯಾನೀತಿ ಯೇಹಿ ಅನನ್ತರಾ ಉಪಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಭವಪಟಿಲಾಭಿಯಾನೀತಿ ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಪಚ್ಚಯಾನಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಪ್ಪಹೀನಸಂಯೋಜನೇಸು ಅರಿಯೇಸು ಉತ್ತಮಕೋಟಿಯಾ ಗಹಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಪನ ಸೋ ತತ್ಥ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಕುಸಲತ್ತಾ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ’’ ತೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ಭವಪಟಿಲಾಭಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಸು ಚ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೨. ಪಟಿಭಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ದುತಿಯೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನೋ ಮುತ್ತಪ್ಪಟಿಭಾನೋತಿ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಯುತ್ತಮೇವ ಕಥೇತಿ, ಸೀಘಂ ಪನ ನ ಕಥೇತಿ, ಸಣಿಕಮೇವ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೩. ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ತತಿಯೇ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಹ ಉದಾಹಟವೇಲಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ. ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ. ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಭಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚಯತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೪೮-೧೫೧).

೪. ಉಟ್ಠಾನಫಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇನೇವ ದಿವಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲಮತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಂ ಪನ ಉಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ, ಅಯಂ ಉಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವೀ ನ ಕಮ್ಮಫಲೂಪಜೀವೀ ನಾಮ. ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇ ಪನ ದೇವೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದೇವಾ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇನ ವಿನಾ ಪುಞ್ಞಫಲಸ್ಸೇವ ಉಪಜೀವನತೋ ಕಮ್ಮಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ನ ಉಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ನಾಮ. ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ಉಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ಚ ಕಮ್ಮಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ಚ. ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾ ನೇವ ಉಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ನ ಕಮ್ಮಫಲೂಪಜೀವಿನೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪುಞ್ಞಫಲಮೇವ ಕಮ್ಮಫಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ.

೫. ಸಾವಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಠಮೋ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ, ದುತಿಯೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕುಸಲಕಾರಕೋ ಲೋಕಿಯಪುಥುಜ್ಜನೋ, ತತಿಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಏತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಚತುತ್ಥೋ ಖೀಣಾಸವೋ. ಸೋ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅನವಜ್ಜೋ.

೬-೭. ಸೀಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೩೬-೧೩೭. ಛಟ್ಠೇ ಪಠಮೋ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ, ದುತಿಯೋ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಚ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಚ, ತತಿಯೋ ಅನಾಗಾಮೀ. ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತಙ್ಖಣಿಕಮ್ಪಿ ಉಪಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಕಂ ಝಾನಂ ಪಟಿಲಭತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋಪಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರೀಯೇವ. ಚತುತ್ಥೋ ಖೀಣಾಸವೋಯೇವ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೀಲಾದಿಪಚ್ಚನೀಕಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ನಾಮ. ಸತ್ತಮೇಪಿ ಛಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುಗ್ಗಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮. ನಿಕಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಅಟ್ಠಮೇ ನಿಕಟ್ಠಕಾಯೋತಿ ನಿಗ್ಗತಕಾಯೋ. ಅನಿಕಟ್ಠಚಿತ್ತೋತಿ ಅನುಪವಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಕಾಯೇನೇವ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ಗಾಮಮೇವ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೯. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ನವಮೇ ಅಸಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೇನ ಅಸಂಯುತ್ತಂ. ನ ಕುಸಲಾ ಹೋತೀತಿ ನ ಛೇಕಾ ಹೋತಿ. ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ವಾ ಅನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ವಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦. ವಾದೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ದಸಮೇ ಅತ್ಥತೋ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪನಸ್ಸ ಪವತ್ತತಿ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ.

ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

(೧೫) ೫. ಆಭಾವಗ್ಗೋ

೧. ಆಭಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಭಾಸನವಸೇನ ಚನ್ದೋವ ಚನ್ದಾಭಾ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨-೫. ಪಭಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೪೨-೧೪೫. ದುತಿಯಾದೀಸುಪಿ ಪಭಾಸನವಸೇನ ಚನ್ದೋವ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾ. ಆಲೋಕನವಸೇನ ಚನ್ದೋವ ಚನ್ದಾಲೋಕೋ. ಓಭಾಸನವಸೇನ ಚನ್ದೋವ ಚನ್ದೋಭಾಸೋ. ಪಜ್ಜೋತನವಸೇನ ಚನ್ದೋವ ಚನ್ದಪಜ್ಜೋತೋತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೬. ಪಠಮಕಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ಛಟ್ಠೇ ಕಾಲಾತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಕಾಲಾ. ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನನ್ತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ. ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾತಿ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಂಸನ್ದನಕಥಾ.

೭. ದುತಿಯಕಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ಸತ್ತಮೇ ಕಾಲಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇ ಭಾವಿಯನ್ತಿ ಚೇವ ಅನುಪರಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಚ. ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೯-೧೦. ಸುಚರಿತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೪೯-೧೫೦. ನವಮೇ ಸಣ್ಹಾ ವಾಚಾತಿ ಮುದುಕವಾಚಾ. ಮನ್ತಭಾಸಾತಿ ಮನ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿತಕಥಾ. ದಸಮೇ ಸೀಲಸಾರೋತಿ ಸಾರಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಸೀಲಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಆಭಾವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.