೫. ರೋಹಿತಸ್ಸವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾಯ. ದಿವಾಸಞ್ಞಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ದಿವಾತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಯಥಾ ದಿವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿನ್ತಿ ಯಥಾ ದಿವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಮನಸಿ ಕತಾ, ತಥೇವ ತಂ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಪ್ಪಭಾಸನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೋಭಾಸೇನ ಸಹೋಭಾಸಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಲೋಕಸದಿಸಂ ಕತಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ನ ಏವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೋ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಲೋಕೋ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ವಿದಿತಾತಿ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ. ಕಥಂ ಪನ ವೇದನಾ ವಿದಿತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥುಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥಾರಮ್ಮಣತಾಯ ತಾ ವೇದನಾ ‘‘ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ಠತ್ವಾ ಏವಂ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವಿದಿತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ. ಸಞ್ಞಾವಿತಕ್ಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಏವಂ ರೂಪಂ ಏತ್ತಕಂ ರೂಪಂ ನ ಇತೋ ಪರಂ ರೂಪಂ ಅತ್ಥೀತಿ. ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಏವಂ ರೂಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಪನ ಭೇದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಮಯಾ ಏತಂ ಪುಣ್ಣಕಪಞ್ಹೇ ‘‘ಸಙ್ಖಾಯ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ಇದಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಪರೋಪರಾನೀತಿ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಉತ್ತಮಾಧಮಾನಿ. ಇಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಚಲಿತಂ. ನತ್ಥಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇತಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಕ್ಖನ್ಧೇಪಿ ಏಕಾಯತನೇಪಿ ಏಕಧಾತುಯಾಪಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ. ವಿಧೂಮೋತಿ ಕೋಧಧೂಮೇನ ವಿಗತಧೂಮೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಮಗ್ಗೇಕಗ್ಗತಮ್ಪಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ಕಥಿತಾತಿ.

೨. ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದುತಿಯೇ ಯೋ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ, ಜಾನಾತಿ ಅನುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಯೋ ಏತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಜಾನಾತಿ. ಚತುಪಞ್ಹಸ್ಸ ಕುಸಲೋ, ಆಹು ಭಿಕ್ಖುಂ ತಥಾವಿಧನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತೇಸು ಚತೂಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಕುಸಲೋತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ದುರಾಸದೋ ದುಪ್ಪಸಹೋತಿ ಪರೇಹಿ ಘಟ್ಟೇತುಂ ವಾ ಅಭಿಭವಿತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಸತ್ತಸೀದನ್ತರಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರೋ. ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯೋತಿ ದುಮ್ಮೋಚಾಪಯೋ, ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥೇ ಅನತ್ಥೇ ಚಾತಿ ವಡ್ಢಿಯಞ್ಚ ಅವಡ್ಢಿಯಞ್ಚ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಅತ್ಥಸಮಾಗಮೇನ. ಧೀರೋ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವುಚ್ಚತಿ.

೩-೪. ಕೋಧಗರುಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೪೩-೪೪. ತತಿಯೇ ಕೋಧಗರು ನ ಸದ್ಧಮ್ಮಗರೂತಿ ಕೋಧಂ ಗಾರವೇನ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಅಗಾರವೇನ ಲಾಮಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಿರೂಹನ್ತೀತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಞ್ಜಾತಮೂಲಾಯ ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ ಅಚಲಾ ಭವನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಕೋಧಗರುತಾತಿ ಕೋಧಮ್ಹಿ ಸಗಾರವತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೫. ರೋಹಿತಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಯತ್ಥಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಏಕೋಕಾಸೇ ಭುಮ್ಮಂ. ನ ಚವತಿ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ಅಪರಾಪರಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಗಹಿತಂ. ಗಮನೇನಾತಿ ಪದಗಮನೇನ. ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಞಾತೇಯ್ಯನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾತಬ್ಬಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಹಂಸನ್ತೋ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ದಳ್ಹಧಮ್ಮಾತಿ ದಳ್ಹಧನು ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣೇನ ಧನುನಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಧನುಗ್ಗಹೋತಿ ಧನುಆಚರಿಯೋ. ಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಧನುಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಕತಹತ್ಥೋತಿ ಉಸಭಪ್ಪಮಾಣೇಪಿ ವಾಲಗ್ಗಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಕತಹತ್ಥೋ. ಕತೂಪಾಸನೋತಿ ಕತಸರಕ್ಖೇಪೋ ದಸ್ಸಿತಸಿಪ್ಪೋ. ಅಸನೇನಾತಿ ಕಣ್ಡೇನ. ಅತಿಪಾತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಯಾವತಾ ಸೋ ತಾಲಚ್ಛಾದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ತಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಜವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮೋತಿ ಯಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಮುದ್ದೋ ದೂರೇ, ಏವಂ ಮೇ ದೂರೇ ಪದವೀತಿಹಾರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವದತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾಚೀನಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೋ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಪುನ ದುತಿಯಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ. ಇಚ್ಛಾಗತನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾ ಏವ. ಅಞ್ಞತ್ರೇವಾತಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ ಕಿರೇಸ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಉತ್ತರಕುರುಮ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥ ಮುಹುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಜವತಿ. ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋತಿ ತದಾ ದೀಘಾಯುಕಕಾಲೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಸತಾವಸಿಟ್ಠೇ ಆಯುಮ್ಹಿ ಗಮನಂ ಆರಭಿ. ವಸ್ಸಸತಜೀವೀತಿ ತಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಜೀವನ್ತೋ. ಅನ್ತರಾಯೇವ ಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅನ್ತರಾವ ಮತೋ. ಸೋ ಪನ ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಅಪ್ಪತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಅನ್ತಕಿರಿಯನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಕರಣಂ. ಕಳೇವರೇತಿ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಸಞ್ಞಿಮ್ಹಿ ಸಮನಕೇತಿ ಸಸಞ್ಞೇ ಸಚಿತ್ತಕೇ. ಲೋಕನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಲೋಕಸಮುದಯನ್ತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಲೋಕನಿರೋಧನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ. ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಇತಿ ‘‘ನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಿಣಕಟ್ಠಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ ಕಾಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಿತಾವೀತಿ ಸಮಿತಪಾಪೋ. ನಾಸೀಸತೀತಿ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೭. ಸುವಿದೂರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಸತ್ತಮೇ ಸುವಿದೂರವಿದೂರಾನೀತಿ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅನಾಸನ್ನಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಸುವಿದೂರಾನೇವ ವಿದೂರಾನಿ. ನಭಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವೀ ಚಾತಿ ಆಕಾಸಞ್ಚ ಮಹಾಪಥವೀ ಚ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಥವಿತೋ ಆಕಾಸಂ ನಾಮ ನ ದೂರೇ, ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತೇಪಿ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಲಗ್ಗನಟ್ಠೇನ ಪನ ‘‘ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವೇರೋಚನೋತಿ ಸೂರಿಯೋ. ಸತಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದೋ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೋ. ಅಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಭೇದೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮೋ.

ಪಭಙ್ಕರೋತಿ ಆಲೋಕಕರೋ. ಅಬ್ಯಾಯಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅವಿಗಚ್ಛನಸಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಸತಂ ಸಮಾಗಮೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ಸಮಾಗಮೋ. ಯಾವಾಪಿ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ತಥೇವ ಹೋತೀತಿ ತಾದಿಸೋವ ಹೋತಿ, ಪಕತಿಂ ನ ಜಹತಿ. ಖಿಪ್ಪಂ ಹಿ ವೇತೀತಿ ಸೀಘಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ.

೮. ವಿಸಾಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಞ್ಚಾಲಪುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚಾಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ. ಪೋರಿಯಾ ವಾಚಾಯಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣವಾಚಾಯ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯ. ಅನೇಲಗಲಾಯಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಾಯ ಚೇವ ಅಗಳಿತಾಯ ಚ ಅಪತಿತಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯ. ಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯಾತಿ ವಿವಟ್ಟಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ. ಅನಿಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ವಟ್ಟಂ ಅನಿಸ್ಸಿತಾಯ. ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನಾಭಾಸಮಾನನ್ತಿ ನ ಅಕಥೇನ್ತಂ. ಅಮತಂ ಪದನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ. ಭಾಸಯೇತಿ ಓಭಾಸೇಯ್ಯ. ಜೋತಯೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಇಸಿನಂ ಧಜನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಇಸೀನಂ ಧಜೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮೇವ ಪಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಉಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಉಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮದೀಪಕಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ಧಜೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸುಭಾಸಿತಧಜಾ. ಇಸಯೋತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ. ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಇಸಿನಂ ಧಜೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಇಸೀನಂ ಧಜೋ ನಾಮಾತಿ.

೯. ವಿಪಲ್ಲಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯. ನವಮೇ ಸಞ್ಞಾವಿಪಲ್ಲಾಸಾತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಭಾವಾ, ಚತಸ್ಸೋ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಿಚ್ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಅನಿಚ್ಚೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸಞ್ಞಾ, ಸಞ್ಞಾವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನತ್ತನಿ ಚ ಅತ್ತಾತಿ ಅನತ್ತನಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಹತಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಿನೋವ, ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾಪಿ ಹತಾ. ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ತೇ ಸಞ್ಞಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇನ ಖಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ವಿಸಞ್ಞಿನೋತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಾಚಿತ್ತದಿಟ್ಠಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಯೋಗಯುತ್ತಾ ಮಾರಸ್ಸಾತಿ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಯೋಗೇ ಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಿನೋತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ. ಸತ್ತಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾ. ಬುದ್ಧಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧಾ. ಇಮಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ. ಸಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚಲದ್ಧಾತಿ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಕ್ಖುನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಭಾವೇನ ಅದ್ದಸಂಸು. ಅಸುಭತದ್ದಸುನ್ತಿ ಅಸುಭಂ ಅಸುಭತೋಯೇವ ಅದ್ದಸಂಸು. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾತಿ ಗಹಿತಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಾ. ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಚ್ಚಗುನ್ತಿ ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಾ.

೧೦. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦. ದಸಮೇ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ವಿರೋಚಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಕರಣೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ. ಮಹಿಕಾತಿ ಹಿಮಂ. ಧೂಮೋ ರಜೋತಿ ಧೂಮೋ ಚ ರಜೋ ಚ. ರಾಹೂತಿ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಅಸಮ್ಪತ್ತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ, ರಾಹು ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ತಪನ್ತಿ ನ ಭಾಸನ್ತಿ ನ ವಿರೋಚನ್ತೀತಿ ಗುಣಪ್ಪತಾಪೇನ ನ ತಪನ್ತಿ, ಗುಣೋಭಾಸೇನ ನ ಭಾಸನ್ತಿ, ಗುಣವಿರೋಚನೇನ ನ ವಿರೋಚನ್ತಿ. ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾಯ ಸುರಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಮೇರಯಸ್ಸ ಚ ಪಾನತೋ ಅವಿರತಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುತಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತಾ ಪಿಹಿತಾ. ಪಿಯರೂಪಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಅಭಿನನ್ದಮಾನಾ ತುಸ್ಸಮಾನಾ. ಸಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅವಿದ್ದಸೂತಿ ಅನ್ಧಬಾಲಾ. ಸನೇತ್ತಿಕಾತಿ ತಣ್ಹಾಯೋತ್ತೇನೇವ ಸಯೋತ್ತಾ. ಕಟಸಿನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಘೋರನ್ತಿ ಕಕ್ಖಳಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ರೋಹಿತಸ್ಸವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.