೪. ಚಕ್ಕವಗ್ಗೋ

೧. ಚಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚಕ್ಕಾನೀತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ. ಚತುಚಕ್ಕಂ ವತ್ತತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕಾನಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಘಟಿಯನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೋತಿ ಯತ್ಥ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವರೂಪೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ದೇಸೇ ವಾಸೋ. ಸಪ್ಪುರಿಸಾವಸ್ಸಯೋತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅವಸ್ಸಯನಂ ಸೇವನಂ ಭಜನಂ, ನ ರಾಜಾನಂ. ಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಮಾ ಠಪನಂ, ಸಚೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ಪಹಾಯ ಸದ್ಧಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಕತಪುಞ್ಞತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪಚಿತಕುಸಲತಾ. ಇದಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಯೇನ ಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಕುಸಲಂ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಪತಿರೂಪದೇಸೇ ಉಪನೇತಿ, ಸಪ್ಪುರಿಸೇ ಭಜಾಪೇತಿ, ಸೋ ಏವ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇತಿ. ಪುಞ್ಞಕತೋತಿ ಕತಪುಞ್ಞೋ. ಸುಖಞ್ಚೇತಂಧಿವತ್ತತೀತಿ ಸುಖಞ್ಚ ಏತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಧಿವತ್ತತಿ, ಅವತ್ಥರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨. ಸಙ್ಗಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ದುತಿಯೇ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕಾರಣಾನಿ. ದಾನಞ್ಚಾತಿಆದೀಸು ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ದಾನೇನೇವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ. ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜನ್ತಿ ಪಿಯವಚನಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ದಾತಬ್ಬಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಏಕೇಕೇನ ಪನ ವಚನೇನ ಸಬ್ಬಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಾಸೇತಿ, ಕಿಂ ತಸ್ಸ ದಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಾನಂ ನ ದೇತಿ, ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ತೇಲೇನ ವಿಯ ಮಕ್ಖೇತಿ. ಏಸ ದೇತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ವಚನಮೇವಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಾನಂ ನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ಪಿಯವಚನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ತಸ್ಸ ಪಿಯವಚನಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಚರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥವಡ್ಢನಕಥಾ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ನೇವ ದಾನಂ, ನ ಪಿಯವಚನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಹಿತಕಥಂ ವಡ್ಢಿಕಥಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ತೇ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಏವರೂಪೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥಚರಿಯಕಥಾವ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಸಮಾನತ್ತತಾತಿ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖಭಾವೋ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ದಾನಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ಏಕಾಸನೇ ನಿಸಜ್ಜಂ, ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಯನಂ, ಏಕತೋ ಭೋಜನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖತಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ಸೋ ಸಚೇ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ಜಾತಿಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಸೀಲೇನ ಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಮಾನತ್ತತಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾರಹನ್ತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯಥಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಮಾನತ್ತತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಥಸ್ಸಾಣೀವ ಯಾಯತೋತಿ ಯಥಾ ರಥಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ಆಣಿ ಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ರಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮಿಮೇ ಸಙ್ಗಹಾ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ನ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಕಾರಣಾತಿ ಯದಿ ಮಾತಾ ಏತೇ ಸಙ್ಗಹೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಕಾರಣಾ ಮಾನಂ ವಾ ಪೂಜಂ ವಾ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಸಙ್ಗಹಾ ಏತೇತಿ ಉಪಯೋಗವಚನೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಸಙ್ಗಹೇ ಏತೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸಮವೇಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪೇಕ್ಖನ್ತಿ. ಪಾಸಂಸಾ ಚ ಭವನ್ತೀತಿ ಪಸಂಸನೀಯಾ ಚ ಭವನ್ತಿ.

೩. ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತಿಯೇ ಸೀಹೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸೀಹಾ – ತಿಣಸೀಹೋ, ಕಾಳಸೀಹೋ, ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ, ಕೇಸರಸೀಹೋತಿ. ತೇಸು ತಿಣಸೀಹೋ ಕಪೋತವಣ್ಣಗಾವಿಸದಿಸೋ ತಿಣಭಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತಿ. ಕಾಳಸೀಹೋ ಕಾಳಗಾವಿಸದಿಸೋ ತಿಣಭಕ್ಖೋಯೇವ. ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಗಾವಿಸದಿಸೋ ಮಂಸಭಕ್ಖೋ. ಕೇಸರಸೀಹೋ ಲಾಖಾಪರಿಕಮ್ಮಕತೇನೇವ ಮುಖೇನ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಪಾದಪರಿಯನ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಮತ್ಥಕತೋಪಿಸ್ಸ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಾಖಾತೂಲಿಕಾಯ ಕತಾ ವಿಯ ತಿಸ್ಸೋ ರಾಜಿಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಜ್ಝೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ದಕ್ಖಿಣಾವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಖನ್ಧೇ ಪನಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿಯ ಕೇಸರಭಾರೋ ಹೋತಿ, ಅವಸೇಸಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸಾಲಿಪಿಣ್ಡಸಙ್ಖಚುಣ್ಣಪಿಣ್ಡವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೀಹೇಸು ಅಯಂ ಕೇಸರಸೀಹೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಮಿಗರಾಜಾತಿ ಸಬ್ಬಮಿಗಗಣಸ್ಸ ರಾಜಾ. ಆಸಯಾತಿ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ, ಸುವಣ್ಣಗುಹತೋ ವಾ ರಜತಮಣಿಫಲಿಕಮನೋಸಿಲಾಗುಹತೋ ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಕ್ಖಮಮಾನೋ ಪನೇಸ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಅನ್ಧಕಾರಪೀಳಿತೋ ವಾ ಆಲೋಕತ್ಥಾಯ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಪೀಳಿತೋ ವಾ ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಾಯ, ಜಿಘಚ್ಛಾಪೀಳಿತೋ ವಾ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ, ಸಮ್ಭವಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ. ಇಧ ಪನ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ವಿಜಮ್ಭತೀತಿ ಸುವಣ್ಣತಲೇ ವಾ ರಜತಮಣಿಫಲಿಕಮನೋಸಿಲಾತಲಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಸಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಪುರತೋ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಭಾಗಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಸನಿಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ನಾಸಪುಟಾನಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಸರೀರಲಗ್ಗಂ ರಜಂ ವಿಧುನನ್ತೋ ವಿಜಮ್ಭತಿ. ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಪನ ತರುಣವಚ್ಛಕೋ ವಿಯ ಅಪರಾಪರಂ ಜವತಿ, ಜವತೋ ಪನಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಂ ಅಲಾತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ.

ಅನುವಿಲೋಕೇತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ? ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೇ ಪಪಾತಾವಾಟಾದೀಸು ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇಸು ಚರನ್ತಾ ಹತ್ಥಿಗೋಕಣ್ಣಮಹಿಂಸಾದಯೋ ಪಾಣಾ ಪಪಾತೇಪಿ ಆವಾಟೇಪಿ ಪತನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅನುದ್ದಯಾಯ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ. ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಲುದ್ದಸ್ಸ ಪರಮಂಸಖಾದಿನೋ ಅನುದ್ದಯಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ? ಆಮ ಅತ್ಥಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಬಹೂಹಿ ಘಾತಿತೇಹೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರತ್ಥಾಯಾಪಿ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ಅನುದ್ದಯಂ ಕರೋತಿ, ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಮಾಹಂ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಿಸಮಗತೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇಸಿ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೧).

ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತಾವ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ನದನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನಪದೇಸಂ ಏಕನಿನ್ನಾದಂ ಕರೋತಿ, ತಮಸ್ಸ ನಿನ್ನಾದಂ ಸುತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರಗತಾ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಗಣಾ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಥಂ? ಸೋ ಹಿ ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ ವಾಮತೋ ವಾ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಉಸಭಟ್ಠಾನಾನಿ ಉಪ್ಪತತಿ, ಸಮೇ ಠಾನೇ ಉಜುಕಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೋ ಸೋಳಸಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ವೀಸತಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಥಲಾ ವಾ ಪಬ್ಬತಾ ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೋ ಸಟ್ಠಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸೀತಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ವಾಮತೋ ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಅಪಕ್ಕಮತಿ. ತತಿಯಂ ಪನ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಯೋಜನೇ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಿಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅತ್ತನೋವ ನಾದಸ್ಸ ಅನುನಾದಂ ಸುಣಾತಿ. ಏವಂ ಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಪಕ್ಕಮತಿ.

ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಪಾಯೇನ. ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಸಂವೇಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸೀಹಸ್ಸ ಹಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಭಾಯನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಕಾ ನ ಭಾಯನ್ತಿ. ಕೇ ಪನ ತೇತಿ? ಸಮಸೀಹೋ ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ನ ಭಾಯನ್ತೀತಿ? ಸಮಸೀಹೋ ತಾವ ‘‘ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಸೂರಭಾವೇಹಿ ಸಮಾನೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ನ ಭಾಯತಿ, ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಬಲವತಾಯ ನ ಭಾಯನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾ ನ ಭಾಯತಿ.

ಬಿಲಾಸಯಾತಿ ಬಿಲೇ ಸಯನ್ತಾ ಬಿಲವಾಸಿನೋ ಅಹಿನಕುಲಗೋಧಾದಯೋ. ಉದಕಾಸಯಾತಿ ಉದಕವಾಸಿನೋ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾದಯೋ. ವನಾಸಯಾತಿ ವನವಾಸಿನೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಕಣ್ಣಮಿಗಾದಯೋ. ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಿ. ದಳ್ಹೇಹೀತಿ ಥಿರೇಹಿ. ವರತ್ತೇಹೀತಿ ಚಮ್ಮರಜ್ಜೂಹಿ. ಮಹಿದ್ಧಿಕೋತಿಆದೀಸು ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಾದೀಹಿ ಉಸಭಮತ್ತಂ, ಉಜುಂ ವೀಸತಿಉಸಭಮತ್ತಾದಿಲಙ್ಘನವಸೇನ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ, ಸೇಸಮಿಗಾನಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವೇನ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾ, ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನಟ್ಠಾನೇ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಭಗವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ತಥಾ ತಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೯೯; ೧೦.೨೧) ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಸುತ್ತೇ ಸೀಹಸದಿಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋತಿ ಖೋ, ಸುನಕ್ಖತ್ತ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೬೫) ಇಮಸ್ಮಿಂ ವೇಜ್ಜಸದಿಸಂ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೫) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದಿಸಂ, ‘‘ಪುರಿಸೋ ಮಗ್ಗಕುಸಲೋತಿ ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೪) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗದೇಸಕಪುರಿಸಸದಿಸಂ, ‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ, ಸೇಲಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೫೯; ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೯) ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಸದಿಸಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಸೀಹಸದಿಸಮೇವ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸದಿಸತಾ – ಸೀಹಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಗುಹಾದೀಸು ವಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನೇನ ಚ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಸ್ಸ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ನಿವಾಸಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೀಹಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಗುಹಾದಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏಕೂನತಿಂಸಸಂವಚ್ಛರೇ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಕಣ್ಡಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಛನ್ನಸಹಾಯಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ರಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರೇ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡವಗಿರಿಪಬ್ಭಾರೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಮಗಧರಟ್ಠಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಯಾವ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಞ್ಞಾದಾನಕಾಲೋ.

ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ಆಳಾರಕಾಲಾಮಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಏಕೂನಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಪಿಣ್ಡೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೀಹಸ್ಸ ಸರೀರವಿಧುನನಂ ವಿಯ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸೋತ್ತಿಯೇನ ದಿನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಥೋಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬೋಧಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಚುದ್ದಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇ ಠಾನೇ ತಿಣಸನ್ಥರಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ತೀಸು ಯಾಮೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಯಮಕಞಾಣಮನ್ಥನೇನ ಮನ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ತದನುಭಾವೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸೀಹಸ್ಸ ಚತುದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಯ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಾಹಾರಸ್ಸ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾಚನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾದಸಮೇ ದಿವಸೇ ‘‘ಸ್ವೇ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಕಾಲಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಓಲೋಕನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೀಹಸ್ಸ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ತಿಯೋಜನಂ ಗಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗಮನಕಾಲೋ.

ಸೀಹಸ್ಸ ಸೀಹನಾದಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅಚಲಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದಸಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತೇನ ದೇವಗಣೇನ ಪರಿವುತಸ್ಸ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಪನ ಪದೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ತಥಾಗತಸೀಹಸ್ಸ ಧಮ್ಮಘೋಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಸೀಹಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ಖುದ್ದಕಪಾಣಾನಂ ಸನ್ತಾಸಾಪಜ್ಜನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ದೀಪೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ದೀಘಾಯುಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಞಾಣಸನ್ತಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸೀಹೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಥಾಗತೋ, ಆಸಯಭೂತಾಯ ಕನಕಗುಹಾಯ ನಿಕ್ಖಮನಂ ವಿಯ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೋ, ವಿಜಮ್ಭನಂ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಕಾಲೋ, ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಯ ಪರಿಸಾವಿಲೋಕನಂ, ಸೀಹನಾದನದನಂ ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೋ, ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನಂ ವಿಯ ಪರವಾದನಿಮ್ಮದ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸೀಹೋ ವಿಯ ತಥಾಗತೋ, ಹಿಮವನ್ತನಿಸ್ಸಿತಾಯ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ನಿಕ್ಖಮನಂ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾನಂ, ವಿಜಮ್ಭನಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಯ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತವಿಲೋಕನಂ, ಸೀಹನಾದೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನಂ ವಿಯ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೂಪಸಙ್ಕಮನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತಥಾಗತೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತೋ. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪನ ಪತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೪ ಆದಯೋ) ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ.

ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಏತ್ತಕೋ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಸಕ್ಕಾಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಭಾವತೋ ಸರಸತೋ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿವಟುಮತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯೋತಿ ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ನಾಮ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ರೂಪಸಮುದಯೋ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಇಮಿನಾಪಿ ‘‘ಆಹಾರನಿರೋಧಾ ರೂಪನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ವಣ್ಣವನ್ತೋತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ವಣ್ಣವನ್ತೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಪಣ್ಣಾಸಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಇಧ ಕೇ ಠಪೇತಿ? ಅರಿಯಸಾವಕೇ ದೇವೇ. ತೇಸಂ ಹಿ ಖೀಣಾಸವತ್ತಾ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಂವಿಗ್ಗಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಪಧಾನೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತತಾಯ ಞಾಣಸಂವೇಗೋಪಿ. ಇತರಾಸಂ ಪನ ದೇವತಾನಂ ‘‘ತಾಸೋ ಹೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಮ್ಪಿ, ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ಞಾಣಭಯಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಭೋತಿ ಧಮ್ಮಾಲಪನಮತ್ತಮೇತಂ. ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನಾ. ಇತಿ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ವಟ್ಟದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಞಾಣಭಯಂ ನಾಮ ಓಕ್ಕಮತಿ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ. ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ನಾಮ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ದೇಸನಾಞಾಣಂ ನಾಮ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉರೇ ಜಾತಞಾಣಮೇವ. ತೇಸು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಞಾಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನೇಸ ಯಾವ ಅಟ್ಠಾರಸಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಾಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲರಹಿತೋ. ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತಾದಿನೋತಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಹಿ ಏಕಸದಿಸಸ್ಸ.

೪. ಪಸಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಗ್ಗೇಸು ಪಸಾದಾ, ಅಗ್ಗಾ ವಾ ಪಸಾದಾತಿ ಅಗ್ಗಪ್ಪಸಾದಾ. ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ. ಅಪದಾತಿ ನಿಪ್ಪದಾ ಅಹಿಮಚ್ಛಾದಯೋ. ದ್ವಿಪದಾತಿ ಮನುಸ್ಸಪಕ್ಖಿಆದಯೋ. ಚತುಪ್ಪದಾತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ. ಬಹುಪ್ಪದಾತಿ ಸತಪದಿಆದಯೋ. ನೇವಸಞ್ಞಿನಾಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಭವಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾ. ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಗುಣೇಹಿ ಅಗ್ಗೋ ಉತ್ತಮೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಅಸಙ್ಖತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ವಿರಾಗೋತಿಆದೀನಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ರಾಗಮದಾದಯೋ ಮದಾ ನಿಮ್ಮದಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾ ಪಿಪಾಸಾ ವಿನಯಂ ಉಪೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಆಲಯಾ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಟ್ಟಾನಿ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಣ್ಹಾ ಖೀಯನ್ತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಳಾಹಾ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೫. ವಸ್ಸಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸ್ಸರಿತಾತಿ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಸರಿತಾ, ಅಪರಾಪರಂ ಸರಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಕ್ಖೋತಿ ಛೇಕೋ. ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅನುಮೋದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ನೇವ ಖೋ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ನೇವ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ಭಗವಾ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ನಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ? ಲೋಕಿಯತ್ತಾ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಲೋಕಿಯಂ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ. ಬಹುಸ್ಸ ಜನತಾತಿ ಬಹು ಅಸ್ಸ ಜನತಾ. ಇದಞ್ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕೇ ಮಗ್ಗೇ. ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ಯಂ ವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ. ನ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ವಿತಕ್ಕಪಥೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿತಕ್ಕೋಯೇವ ವಿತಕ್ಕಪಥೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದೀಸು ಪಠಮನಯೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಲಞ್ಚೇವ ಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಚ ಕಥಿತಂ, ದುತಿಯತತಿಯೇಹಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿರಿಯವಿತಕ್ಕಾನಿ ಚೇವ ಕಿರಿಯಜ್ಝಾನಾನಿ ಚ, ಚತುತ್ಥೇನ ಖೀಣಾಸವಭಾವೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಚ್ಚುಪಾಸಪ್ಪಮೋಚನನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ ಪಮೋಚನಕಂ ಮಗ್ಗಂ. ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಂ ಮಗ್ಗಂ. ದಿಸ್ವಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ಚಾತಿ ಞಾಣೇನೇವ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಚ ಸುಣಿತ್ವಾ ಚ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬. ದೋಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಅನ್ತರಾ ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸೇತಬ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾತಿ ಉಕ್ಕಾಹಿ ಧಾರೀಯಮಾನಾಹಿ ಮಾಪಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ನಗರಂ. ಸೇತಬ್ಯನ್ತಿ ಅತೀತೇ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಜಾತನಗರಂ. ಅನ್ತರಾಸದ್ದೋ ಪನ ಕಾರಣಖಣಚಿತ್ತವೇಮಜ್ಝವಿವರಾದೀಸು ವತ್ತತಿ. ‘‘ತದನ್ತರಂ ಕೋ ಜಾನೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೪೪; ೧೦.೭೫) ಚ, ‘‘ಜನಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಮನ್ತೇನ್ತಿ, ಮಞ್ಚ ತಞ್ಚ ಕಿಮನ್ತರ’’ನ್ತಿ ಚ ಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೨೮) ಕಾರಣೇ. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರಾ ಇತ್ಥೀ ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಭಾಜನಂ ಧೋವನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೧೪೯) ಖಣೇ. ‘‘ಯಸ್ಸನ್ತರತೋ ನ ಸನ್ತಿ ಕೋಪಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೨೦) ಚಿತ್ತೇ. ‘‘ಅನ್ತರಾವೋಸಾನಮಾಪಾದೀ’’ತಿಆದೀಸು ವೇಮಜ್ಝೇ. ‘‘ಅಪಿಚಾಯಂ ತಪೋದಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾನಿರಯಾನಂ ಅನ್ತರಿಕಾಯ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೨೩೧) ವಿವರೇ. ಸ್ವಾಯಮಿಧ ವಿವರೇ ವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯ ಚ ಸೇತಬ್ಯಸ್ಸ ಚ ವಿವರೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನ್ತರಾಸದ್ದೇನ ಪನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ. ಈದಿಸೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ‘‘ಅನ್ತರಾ ಗಾಮಞ್ಚ ನದಿಞ್ಚ ಯಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕಮೇವ ಅನ್ತರಾಸದ್ದಂ ಪಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ದುತಿಯಪದೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಅಯೋಜಿಯಮಾನೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಧ ಪನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏವ ವುತ್ತೋ.

ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ದೀಘಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ? ತಂ ದಿವಸಂ ಕಿರ ಭಗವಾ ಇದಂ ಅದ್ದಸ ‘‘ಮಯಿ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಮ ಪದಚೇತಿಯಾನಿ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಪದಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಂ ದೋಣಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಹಾಕಲಹಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಭಾಜೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ದೋಣೋಪಿ ಸುದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತಯೋ ವೇದೇ ಪಗುಣೇ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ತಂದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಸತಗ್ಘನಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂಸವರಗತಂ ಕತ್ವಾ ಆಮುತ್ತಯಞ್ಞಸುತ್ತೋ ರತ್ತವಟ್ಟಿಕಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಮಾಣವಕಪರಿವಾರೋ ತಮೇವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಪಾದೇಸೂತಿ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇಸು. ಚಕ್ಕಾನೀತಿ ಲಕ್ಖಣಚಕ್ಕಾನಿ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪದಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸುಖುಮತ್ತಾ ಮಹಾಬಲತ್ತಾ ಮಹಾಜನಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸುಖುಮಚ್ಛವಿತಾಯ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನಂ ತೂಲಪಿಚುನೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಪದವಳಞ್ಜೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಥಾ ಚ ಬಲವತೋ ವಾತಜವಸಿನ್ಧವಸ್ಸ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇಪಿ ಅಕ್ಕನ್ತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಹಾಬಲತಾಯ ತಥಾಗತೇನ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅಕ್ಕನ್ತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಪದವಳಞ್ಜೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಅನುಪದಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಪದವಳಞ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ಮದ್ದಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತಸ್ಸ ಗಮನವಿಚ್ಛೇದೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಅಕ್ಕನ್ತಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಯೋಪಿ ಪದವಳಞ್ಜೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಅನ್ತರಧಾಯತೇವ. ದೋಣೋ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಸ್ಸಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅದ್ದಸ.

ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಪಸಾದಜನಕಂ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತಮದಮಥೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ಉತ್ತಮಸಮಥೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ, ತದುಭಯಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ. ಗುತ್ತನ್ತಿ ಗೋಪಿತಂ. ಸಂಯತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ರಕ್ಖಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ನಾಗನ್ತಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಅಗಚ್ಛನತೋ, ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ಅನಾಗಚ್ಛನತೋ, ಆಗುಂ ಅಕರಣತೋ, ಬಲವನ್ತಟ್ಠೇನಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಾಗಂ.

ದೇವೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದೇವೋ ನೋ ಭವ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಪುಚ್ಛಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ಏಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಾಗತವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನೇವ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನೇವ ಕಥೇನ್ತೋ ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇವೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಆಸವಾನನ್ತಿ ಕಾಮಾಸವಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ. ಪಹೀನಾತಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಧಿಗಮೇನೇವ ಪಹೀನಾ. ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧೋ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ.

ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಆಸವೇನ. ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸಾತಿ ದೇವೂಪಪತ್ತಿ ಅಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಭವೇಯ್ಯ. ವಿಹಙ್ಗಮೋತಿ ಆಕಾಸಚರೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯಿಕದೇವೋ. ವಿದ್ಧಸ್ತಾತಿ ವಿಧಮಿತಾ. ವಿನಳೀಕತಾತಿ ವಿಗತನಳಾ ವಿಗತಬನ್ಧನಾ ಕತಾ. ವಗ್ಗೂತಿ ಸುನ್ದರಂ. ತೋಯೇನ ನುಪಲಿಪ್ಪತೀತಿ ಉದಕತೋ ರತನಮತ್ತಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಂ ಸರಂ ಸೋಭಯಮಾನಂ ಭಮರಗಣಂ ಹಾಸಯಮಾನಂ ತೋಯೇನ ನ ಲಿಪ್ಪತಿ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಹಿ ಪದಸಹಸ್ಸೇಹಿ ದೋಣಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಥಾಗತೇ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಹಾಕಲಹಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಭಾಜೇಸೀತಿ.

೭. ಅಪರಿಹಾನಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಸತ್ತಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ಚರತಿ. ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಏವಂ ವಿಹಾರೀತಿ ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ಆತಾಪೀತಿ ಆತಾಪೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ಪಮಾದೇ ಭಯದಸ್ಸಿವಾತಿ ಪಮಾದಂ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ.

೮. ಪತಿಲೀನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋತಿ ‘‘ಇದಮೇವ ದಸ್ಸನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಏಕ್ಕಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಸಙ್ಖಾತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಾನಿ ಪನುಣ್ಣಾನಿ ನೀಹಟಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ. ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಯಾತಿ ಅನೂನಾ, ಸಟ್ಠಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಸಮ್ಮಾ ಅವಯಾ ಸಟ್ಠಾ ಏಸನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ, ಸಮ್ಮಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಬ್ಬಏಸನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿಲೀನೋತಿ ನಿಲೀನೋ ಏಕೀಭಾವಂ ಉಪಗತೋ. ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಬಹೂನಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಭೋವಾದಿನೋ. ಪುಥುಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಸಚ್ಚಾನಿ. ನುಣ್ಣಾನೀತಿ ನೀಹಟಾನಿ. ಪನುಣ್ಣಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ನೀಹಟಾನಿ. ಚತ್ತಾನೀತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾನಿ. ವನ್ತಾನೀತಿ ವಮಿತಾನಿ. ಮುತ್ತಾನೀತಿ ಛಿನ್ನಬನ್ಧನಾನಿ ಕತಾನಿ. ಪಹೀನಾನೀತಿ ಪಜಹಿತಾನಿ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾನೀತಿ ಯಥಾ ನ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ಆರೋಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವೇತಾನಿ ಗಹಿತಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವವೇವಚನಾನಿ.

ಕಾಮೇಸನಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತೀತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾ. ಭವೇಸನಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯತಿ. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಸಿಸ್ಸಾಮಿ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಜ್ಝಾಸಯಸಙ್ಖಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ವೂಪಸಮಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದಿಟ್ಠಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸಮ್ಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ವೂಪಸನ್ತಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ಅಸ್ಮೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೋ ನವವಿಧಮಾನೋ.

ಗಾಥಾಸು ಕಾಮೇಸನಾ ಭವೇಸನಾತಿ ಏತಾ ದ್ವೇ ಏಸನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ಸಹಾತಿ ತಾಹಿಯೇವ ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾತಿ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಏತಾ. ಇಧ ಠತ್ವಾ ಏಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಸಚ್ಚಪರಾಮಾಸೋ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಸಮುಸ್ಸಯಾತಿ ‘‘ಇತಿ ಸಚ್ಚಂ ಇತಿ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಗಹಣಪರಾಮಾಸೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾಯೇವ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಚ ಯೇ ಸಮುಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಮುಸ್ಸಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ. ಇಧ ಠತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಸಮೂಹತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಸ ಪನ ಏತಾ ಏಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಏತೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಸಮೂಹತಾತಿ? ಸಬ್ಬರಾಗವಿರತ್ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿನೋ. ಯೋ ಹಿ ಸಬ್ಬರಾಗೇಹಿಪಿ ವಿರತ್ತೋ, ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೇ ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಪವತ್ತಾಯ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಏತಸ್ಸ ಏಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಚ ಸಮೂಹತಾ. ಸ ವೇ ಸನ್ತೋತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಕಿಲೇಸಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ. ಪಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧೀಹಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ. ಅಪರಾಜಿತೋತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಜಿನಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಕೇನಚಿ ಅಪರಾಜಿತೋ. ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಮಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೇನ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋತಿ.

೯. ಉಜ್ಜಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯. ನವಮೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಧಂ ಮರಣಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ನಿಚ್ಚದಾನನ್ತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ. ಅನುಕುಲಯಞ್ಞನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತೂಹಿ ಪಿತಾಮಹೇಹಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಏವಂ ಕುಲಾನುಕುಲವಸೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಂ, ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಮೇಧನ್ತಿಆದೀಸು ಅಸ್ಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಮೇಧೋ, ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕವೀಸತಿಯೂಪಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪುರಿಸೇ ಚ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುರಿಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಮೇಧೋ, ಚತೂಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಪಾಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪಾಸೋ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೇ ವೇದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹಾರಿಮೇಹಿ ಯೂಪಾದೀಹಿ ಸರಸ್ಸತಿನದಿಯಾ ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಲೋಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬಯಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಾಜಮೇತ್ಥ ಪಿವನ್ತೀತಿ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ, ಏಕೇನ ಪರಿಯಞ್ಞೇನ ಸತ್ತರಸಹಿ ಪಸೂಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಬೇಲುವಯೂಪಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳಾತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ನವಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಪುರಿಸೇಹಿ ಚ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮೇಧಪರಿಯಾಯನಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇಧವಿಕಪ್ಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮಹಾರಮ್ಭಾತಿ ಮಹಾಕಿಚ್ಚಾ ಮಹಾಕರಣೀಯಾ. ಅಪಿಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸಮಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯಪಿ ಮಹಾರಮ್ಭಾಯೇವ. ನ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಪ್ಫಲಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿರವಸೇಸತ್ಥೇ ಸಾವಸೇಸರೂಪನಂ ಕತಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಟ್ಠಫಲೇನ ನಿಪ್ಫಲಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸಮಾರಮ್ಭಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ದಾನಂ ದಿಯ್ಯತಿ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಸಮಾರಮ್ಭೇನ ಉಪಹತತ್ತಾ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ, ಮನ್ದಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಞ್ಞರೇತಿ ಹಞ್ಞನ್ತಿ. ಯಜನ್ತಿ ಅನುಕುಲಂ ಸದಾತಿ ಯೇ ಅಞ್ಞೇ ಅನುಕುಲಂ ಯಜನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇಹಿ ಯಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಪುರಿಸಾಪಿ ಯಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಸೇಸೋವ ಹೋತಿ. ನ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಾಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಹೋತಿ.

೧೦. ಉದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦. ದಸಮೇ ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ರಾಸಿಕತಂ. ನಿರಾರಮ್ಭನ್ತಿ ಪಾಣಸಮಾರಮ್ಭರಹಿತಂ. ಯಞ್ಞನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಯಞ್ಞನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಾಲೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇನ. ಉಪಸಂಯನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕುಲಂ ಗತಿನ್ತಿ ವಟ್ಟಕುಲಞ್ಚೇವ ವಟ್ಟಗತಿಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಕೋವಿದಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಯಞ್ಞೇ ಕುಸಲಾ. ಯಞ್ಞೇತಿ ಪಕತಿದಾನೇ. ಸದ್ಧೇತಿ ಮತಕದಾನೇ. ಹಬ್ಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಹುನಿತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಉಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ. ಸುಖೇತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸೂತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸಙ್ಖಾತೇ ಸುಖೇತ್ತಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಪತ್ತಂ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ಯಂ ಕತನ್ತಿ ಯಂ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇಸು ಉಪಕಪ್ಪಿತಂ, ತಂ ಸುಹುತಂ ಸುಯಿಟ್ಠಂ ಸುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣಾನಂ ಸದ್ದಹನತಾಯ ಸದ್ಧೋ. ಮುತ್ತೇನ ಚೇತಸಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ. ಇಮಿನಾಸ್ಸ ಮುತ್ತಚಾಗಂ ದೀಪೇತೀತಿ.

ಚಕ್ಕವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.