೩. ಉರುವೇಲವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಉರುವೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉರುವೇಲಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲುಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ. ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ದಸಸಹಸ್ಸಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅಪಾಕಟಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಚೋದಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಪತ್ತಪುಟೇನ ವಾಲುಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಕಿರತು, ಇದಮಸ್ಸ ದಣ್ಡಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯೋ ತಾದಿಸಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಪತ್ತಪುಟೇನ ವಾಲುಕಂ ಆಕಿರತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಹಾವಾಲುಕರಾಸಿ ಜಾತೋ. ತತೋ ನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಮಕಾಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲುಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ, ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇತಿ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೇರಞ್ಜರಾನದೀತೀರೇ ವಿಹರಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇತಿ ಅಜಪಾಲಕಾ ತಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ನಿಸೀದನ್ತಿಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ. ಉದಪಾದೀತಿ ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಉದಪಾದಿ. ಕಸ್ಮಾ ಉದಪಾದೀತಿ? ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಚೇವ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನತಾಯ ಚ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನಾಯ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಿವಾನರತಿತ್ತಿರಾ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಹರನ್ತಾ ‘‘ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಾ ತಿತ್ತಿರಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತಿ, ನರಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ;

ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಗ್ಗತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೩೭);

ಏವಂ ಅಹೇತುಕತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸಗಾರವವಾಸಂ ರೋಚೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋಚೇಸ್ಸತೀತಿ. ಅಗಾರವೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾರವರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಗರುಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಪತಿಸ್ಸಯರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾಯೇವ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚೇವ ಕತ್ವಾ ಗರುಕಾರಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ.

ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿಆದೀಸು ಸದ್ಧಿಂ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕೇ. ದೇವಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮೇಸು ಗಹಿತೇಸುಪಿ ಮಾರೋ ನಾಮ ವಸವತ್ತೀ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪರಿ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಏಕಙ್ಗುಲಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ, ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಸು, ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರೋತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂತಿ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಸಮಣಾ ನಾಮ ಏಕನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ. ತೇ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಪನ್ನತರಾತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂತಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯಾತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಹಿತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪದಾನಿ ಲೋಕವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಜಾವಸೇನ. ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರನ್ತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನತರಂ, ಅಧಿಕತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಲಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಕಥಿತಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮೇವ ಹೇತಂ. ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಅವೀಚಿತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಕತರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ಮಯಾ ಪಟಿವಿದ್ಧನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಕಾರಣಂ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿಸೇಸಂ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಭಿಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಹಂಸು ವಿಹರನ್ತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವಚನತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಬಹೂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ, ಸೋ ‘‘ಭಗವಾಪಿ ಭನ್ತೇ ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. (ಮಹಾವ. ೧೧; ಮ. ನಿ. ೨.೩೪೧) –

ಆದೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಸುತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಾವೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಗರುನೋ, ತಸ್ಮಾ. ಮಹತ್ತಮಭಿಕಙ್ಖತಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ. ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಸರನ್ತೇನ.

ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಮಹತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ರತ್ತಞ್ಞುಮಹತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಹತ್ತಂ ಲಾಭಗ್ಗಮಹತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಮಹತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಥ ಮೇ ಸಙ್ಘೇಪಿ ಗಾರವೋತಿ ಅಥ ಮಯ್ಹಂ ಸಙ್ಘೇಪಿ ಗಾರವೋ ಜಾತೋ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಭಗವತಾ ಸಙ್ಘೇ ಗಾರವೋ ಕತೋತಿ? ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ದುಸ್ಸಯುಗದಾನಕಾಲೇ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪನೀತಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ‘‘ಸಙ್ಘೇ, ಗೋತಮಿ, ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಸಙ್ಘೇ ಗಾರವಂ ಅಕಾಸಿ ನಾಮ.

೨. ದುತಿಯಉರುವೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ಬಹುಕಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಹುಹುಕ್ಕಜಾತಿಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ. ವುಡ್ಢಾತಿ ವಯೋವುದ್ಧಾ. ಮಹಲ್ಲಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ. ಅದ್ಧಗತಾತಿ ತಯೋ ವಯೇ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಸುತಮೇತನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತಂ ಏತಂ. ತಯಿದಂ ಭೋ, ಗೋತಮ, ತಥೇವಾತಿ ಭೋ, ಗೋತಮ, ಏತಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತಕಾರಣಂ ತಥಾ ಏವ. ತಯಿದಂ ಭೋ, ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾತಿ ತಂ ಏತಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಅಕರಣಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ.

ಅಕಾಲವಾದೀತಿಆದೀಸು ಅಕಾಲೇ ವದತೀತಿ ಅಕಾಲವಾದೀ. ಅಸಭಾವಂ ವದತೀತಿ ಅಭೂತವಾದೀ. ಅನತ್ಥಂ ವದತಿ, ನೋ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಅನತ್ಥವಾದೀ. ಅಧಮ್ಮಂ ವದತಿ, ನೋ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀ. ಅವಿನಯಂ ವದತಿ, ನೋ ವಿನಯನ್ತಿ ಅವಿನಯವಾದೀ. ಅನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ನ ಹದಯೇ ನಿಧೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ. ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಕಥೇತುಂ ಅಯುತ್ತಕಾಲೇನ. ಅನಪದೇಸನ್ತಿ ಅಪದೇಸರಹಿತಂ, ಸಾಪದೇಸಂ ಸಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕಥೇತಿ. ಅಪರಿಯನ್ತವತಿನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತರಹಿತಂ, ನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ಬಾಲೋ ಥೇರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಥೇರೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಕಾಲವಾದೀತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೇರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಥೇರೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸ ಸುತಂ ಹೋತಿ, ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಪಾಳಿಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರವಸೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತಧರೋತಿ ಸುತಸ್ಸ ಆಧಾರಭೂತೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಇತೋ ಗಹಿತಂ ಇತೋ ಪಲಾಯತಿ, ಛಿದ್ದಘಟೇ ಉದಕಂ ವಿಯ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಏಕಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಾ ವಾಚೇತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ನ ಸುತಧರೋ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾಲಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ, ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ನಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಸುತಧರೋ ನಾಮ. ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋತಿ ಸುತಸ್ಸ ಸನ್ನಿಚಯಭೂತೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸುತಂ ಹದಯಮಞ್ಜೂಸಾಯ ಸನ್ನಿಚಿತಂ ಸಿಲಾಯ ಲೇಖಾ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ ನಾಮ. ಧಾತಾತಿ ಧಾತಾ ಪಗುಣಾ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಉಗ್ಗಹಿತಬುದ್ಧವಚನಂ ಧಾತಂ ಪಗುಣಂ ನಿಚ್ಚಲಿಕಂ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕಂ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಧಾತಂ ಪಗುಣಂ ಭವಙ್ಗಸೋತಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕಂ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಕಥೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಾತಾ’’ತಿ. ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸುತ್ತದಸಕ-ವಗ್ಗದಸಕಪಣ್ಣಾಸದಸಕವಸೇನ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಿತಾ. ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಪೇಕ್ಖಿತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಮಹಾದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ರೂಪಗತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಕಾರಣತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ.

ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಅಭಿಚೇತೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ವಾ, ಅಭಿಚೇತಸಿ ಜಾತಾನಿ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ, ಅಭಿಚೇತೋಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ವಾ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಸುಖವಿಹಾರಭೂತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾನಿ ಹಿ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಝಾಯಿನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ನಿಕಾಮೇನ ಲಾಭೀ, ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಲಾಭೀ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಸುಖೇನೇವ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ಅಕಸಿರಾನಂ ಲಾಭೀ ವಿಪುಲಾನಂ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಲಾಭೀಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ತಥಾಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಚ ಪನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ತಥಾ ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಚ ಅಕಿಚ್ಛೇನೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ನಾಳಿಕಯನ್ತಂ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತುಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಅಯಂ ತಿವಿಧಾಪಿ ಸಮ್ಪದಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ‘‘ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಏವಮಿಧ ಸೀಲಮ್ಪಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮ್ಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ಸೀಲಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಚ, ಝಾನಾನಿಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ವಳಞ್ಜನಕಜ್ಝಾನಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಕಥಿತಂ. ಫಲೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉದ್ಧತೇನಾತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೇನ. ಸಮ್ಫನ್ತಿ ಪಲಾಪಕಥಂ. ಅಸಮಾಹಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಅಟ್ಠಪಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಮಗೋತಿ ಮಗಸದಿಸೋ. ಆರಾತಿ ದೂರೇ. ಥಾವರೇಯ್ಯಮ್ಹಾತಿ ಥಾವರಭಾವತೋ. ಪಾಪದಿಟ್ಠೀತಿ ಲಾಮಕದಿಟ್ಠಿ. ಅನಾದರೋತಿ ಆದರರಹಿತೋ. ಸುತವಾತಿ ಸುತೇನ ಉಪಗತೋ. ಪಟಿಭಾನವಾತಿ ದುವಿಧೇನ ಪಟಿಭಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಞ್ಞಾಯತ್ಥಂ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ಥಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಂ ಗತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪಹಾನಪಾರಗೂ, ಭಾವನಾಪಾರಗೂ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಗೂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂತಿ ಏವಂ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಪಾರಗಮನೇನ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗತೋ. ಅಖಿಲೋತಿ ರಾಗಖಿಲಾದಿವಿರಹಿತೋ. ಪಟಿಭಾನವಾತಿ ದುವಿಧೇನೇವ ಪಟಿಭಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀತಿ ಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೩. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಲೋಕೋತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಞಾತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಕತೋ. ಲೋಕಸ್ಮಾತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚತೋ. ಪಹೀನೋತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಹೀನೋ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಾವಿತಾತಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಾವಿತಾ.

ಏವಂ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಥಾಗತಭಾವಂ ಕಥೇತುಂ ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಂ. ಸುತನ್ತಿ ಸದ್ದಾಯತನಂ. ಮುತನ್ತಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ. ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ. ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ. ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಿತಂ.

ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ನೀಲಂ ಪೀತಕನ್ತಿಆದಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ತಥಾ ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಮುದಿಙ್ಗಸದ್ದೋತಿಆದಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ಸೋತದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋತಿಆದಿ ಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಘಾನದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋತಿಆದಿ ರಸಾರಮ್ಮಣಂ ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಕ್ಖಳಂ ಮುದುಕನ್ತಿಆದಿ ಪಥವೀಧಾತುತೇಜೋಧಾತುವಾಯೋಧಾತುಭೇದಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ತಥಾ ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿಭೇದಂ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಜಾನಿತ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ತತ್ಥ ತಥಾಗತೇನ ಅದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಅಸುತಂ ವಾ ಅಮುತಂ ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಞಾಣೇನ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ.

ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಂ ಯಥಾ ಲೋಕೇನ ಗತಂ, ತಸ್ಸ ತಥೇವ ಗತತ್ತಾ ತಥಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಗತಸದ್ದೇನ ಏಕತ್ಥಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ತಥಾಗತೋತಿ ನಿಗಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿ ಏಕಪುಗ್ಗಲವಣ್ಣನಾಯಂ ತಥಾಗತಸದ್ದವಿತ್ಥಾರೇ ವುತ್ತಾಯೇವ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ದಕ್ಖತೀತಿ ದಸೋ. ವಸಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ.

ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ತೇಧಾತುಕಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕೇ ಯಥಾತಥನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತೇಧಾತುಕಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನೇಯ್ಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಯಥಾತಥಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಯೋಗಾನಂ ಪಹಾನೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಅನೂಪಯೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಉಪಯೇಹಿ ವಿರಹಿತೋ. ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಧೀರೋತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಮೋಚನೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಗನ್ಥೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಫುಟ್ಠಾ ಅಸ್ಸ. ಇದಞ್ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಪರಮಾ ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ತೇನ ಞಾಣಫುಸನೇನ ಫುಟ್ಠಂ. ತೇನೇವಾಹ – ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರಮಾಸನ್ತೀತಿ ಉತ್ತಮಾ ಸನ್ತಿ. ಕತರಾ ಸಾತಿ? ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇತಿ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ತದಾರಮ್ಮಣಾಯ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ಸೀಹೋ ಅನುತ್ತರೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹನಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಹಿಂಸನಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರೋ ಸೀಹೋ ನಾಮ. ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ. ಇತೀತಿ ಏವಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಂ ತಥಾಗತಂ ತೇ ಸರಣಂ ಗತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಯಂ ವದನ್ತಾ ತೇ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೪. ಕಾಳಕಾರಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಕತರಾಯ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ? ದಸಬಲಗುಣಕಥಾಯ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಧೀತಾ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾ ‘‘ಸಾಕೇತನಗರೇ ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಕುಲಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸಿಯಮಾನೇ ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಂ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಆಗತಾ’’ತಿ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೋವ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಚೇಲಕಸತಾನಿ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ತೇಸು ನಿಸಿನ್ನೇಸು ‘‘ಧೀತಾ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅರಹನ್ತೇ ವನ್ದತೂ’’ತಿ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಪೇಸೇಸಿ. ಆಗತಫಲಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಅರಹನ್ತೇತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗತಾ ತೇ ನಿಸ್ಸಿರಿಕದಸ್ಸನೇ ಅಚೇಲಕೇ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಸಮಣಾ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾತ, ಯೇಸಂ ನೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಹಿರೀ, ನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಇಮೇ ಸಮಣಾ, ಧೀಧೀ’’ತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ.

ತತೋ ಅಚೇಲಕಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಕುತೋ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಕಾಲಕಣ್ಣೀ ಲದ್ಧಾ, ಕಿಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಞ್ಞಾ ದಾರಿಕಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಕತಂ ಹೋತು ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚೇಲಕೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಭದ್ದಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತೇ ಲಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾತ, ಅರಹನ್ತಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ –

‘‘ಕೀದಿಸಾ ಸಮಣಾ ತುಯ್ಹಂ, ಬಾಳ್ಹಂ ಖೋ ನೇ ಪಸಂಸಸಿ;

ಕಿಂಸೀಲಾ ಕಿಂಸಮಾಚಾರಾ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ’’ತಿ.

ಸಾ ಆಹ –

‘‘ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸನ್ತಮನಾ, ಸನ್ತತೇಜಾ ಗುಣಮಗ್ಗಸಣ್ಠಿತಾ;

ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ ಮಿತಭಾಣೀ, ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮ.

‘‘ವಸನ್ತಿ ವನಮೋಗಯ್ಹ, ನಾಗೋ ಛೇತ್ವಾವ ಬನ್ಧನಂ;

ಏಕಕಿಯಾ ಅದುತಿಯಾ, ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮಾ’’ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರೇ ಠತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ತವ ಸಮಣೇ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕದಾ ಕರಿಸ್ಸಥ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಉಪರಿಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತಂ ಪುಪ್ಫಸಮುಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಞ್ಚ ಅವಚ – ‘‘ಭಗವಾ ಸ್ವೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅದ್ದಸ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ನಿಮನ್ತಿತಮ್ಹ ಸೇಟ್ಠೀತಿ. ನ, ಭನ್ತೇ, ಕಞ್ಚಿ ಆಗತಂ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಆಮ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಸದ್ಧಾ ಪನ ಉಪಾಸಿಕಾ ದೂರೇ ಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇಪಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇಪಿ ಠಿತಾ ಹಿಮವನ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ದೂರೇ ಸನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಹಿಮವನ್ತೋವ ಪಬ್ಬತೋ;

ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸರಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೪) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ, ಧೀತು ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಾಕೇತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಸಲಾಕಂ ದೇಹಿ. ದದನ್ತೋ ಚ ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂಯೇವ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಚೂಳಸುಭದ್ದಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಬಹುಕರಣೀಯಾ, ಮಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ವಿಮನಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಾ ದುಮ್ಮನಾ. ಅಧಿವುತ್ಥಂ ತೇ ಭಗವತಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ. ಸಾ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾ ದಾನಮೇವ ಸಂವಿದಹಿ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ಖೋ ದೇವರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತ, ದಸಬಲೋ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಕೇತನಗರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಕೂಟಾಗಾರಯಾನೇನ ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಆಕಾಸಂ ವಿಲಿಖನ್ತೋ ವಿಯ ಸಾಕೇತನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸುಭದ್ದಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರಪಕ್ಖೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಸಾಧು ತೇಸಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಚೇಲಕಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಠಮಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಥ ನೀಹರಿತಬ್ಬನಿಯಾಮೇನ ತೇ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸತ್ಥು ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ಕಾಳಕೇನ ಕಾರಿತತಾಯ ಕಾಳಕಾರಾಮೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರತಿ ಕಾಳಕಾರಾಮೇ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಸಾಕೇತನಗರವಾಸಿನೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಾಮ ಮಹನ್ತಾ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಟ್ಠಿತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇವಲೋಕಸದಿಸಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಮಹತೀ ದೇಸನಾ ಸಮುಟ್ಠಿಸ್ಸತಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಏವಮಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಗುಣಕಥಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ‘‘ತಮಹಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಅಭಿಅಞ್ಞಾಸಿಂ, ಜಾನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿದಿತನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಂ. ಇಮಿನಾ ಏತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಅಞ್ಞೇ ಜಾನನ್ತಿಯೇವ, ಮಯಾ ಪನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ವಿದಿತನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ. ತಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ತಂ ಛದ್ವಾರಿಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಥಾಗತೋ ತಣ್ಹಾಯ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ ನ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ. ಸುಣಾತಿ ಭಗವಾ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ. ಘಾಯತಿ ಭಗವಾ ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ. ಸಾಯತಿ ಭಗವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ. ಫುಸತಿ ಭಗವಾ ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಜಾನಾತಿ ಭಗವಾ ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಖೀಣಾಸವಭೂಮಿ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಂ ಮಮಸ್ಸ ಮುಸಾತಿ ತಂ ಮೇ ವಚನಂ ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಪಸ್ಸ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ತಮ್ಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಮಮಸ್ಸ ಕಲೀತಿ ತಂ ವಚನಂ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಚ್ಚಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದಟ್ಠಾ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದಿಟ್ಠಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾಜನೇನ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಅದಿಟ್ಠಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾಜನೇನ ಅದಿಟ್ಠಮೇವ ಏತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಮಹಾಜನೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತಾಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಟ್ಠಬ್ಬಞ್ಹಿ ಅದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ಏವರೂಪಾನಿ ಹಿ ವಚನಾನಿ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ದಟ್ಠಾರಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಪಸ್ಸಿತಾರಂ ಏಕಸತ್ತಂ ನಾಮ ತಾಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಸುಞ್ಞತಾಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ.

ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ತಾದೀಯೇವ ತಾದೀತಿ ತಾದಿತಾ ನಾಮ ಏಕಸದಿಸತಾ. ತಥಾಗತೋ ಚ ಯಾದಿಸೋ ಲಾಭಾದೀಸು, ತಾದಿಸೋವ ಅಲಾಭಾದೀಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ. ಯಸೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಯಸೇಪಿ ತಾದೀ. ನಿನ್ದಾಯಪಿ ತಾದೀ, ಪಸಂಸಾಯಪಿ ತಾದೀ. ಸುಖೇಪಿ ತಾದೀ, ದುಕ್ಖೇಪಿ ತಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೩೮, ೧೯೨). ಇಮಾಯ ತಾದಿತಾಯ ತಾದೀ. ತಮ್ಹಾ ಚ ಪನ ತಾದಿಮ್ಹಾತಿ ತತೋ ತಥಾಗತತಾದಿತೋ ಅಞ್ಞೋ ಉತ್ತರಿತರೋ ವಾ ಪಣೀತತರೋ ವಾ ತಾದೀ ನತ್ಥೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ತಾದಿಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ. ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಭೂಮೀಹಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಮಹಾಪಥವೀ ಸಕ್ಖಿಭಾವೇನ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಅಧುನಾಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಂಸು.

ಭಗವಾಪಿ ಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಹಿ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಂಕಿಞ್ಚೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಸಚ್ಚಮುತಂ ಪರೇಸನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಪರಪತ್ತಿಯಾಯನಾಯ ಸಚ್ಚಮುತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ. ಸಯಸಂವುತೇಸೂತಿ ಸಯಮೇವ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಪಿಯಾಯಿತ್ವಾ ಗಹಿತಗಹಣೇಸು, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಹಿ ಸಯಂ ಸಂವುತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾ ವಾಪಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಸು ಸಯಂ ಸಂವುತಸಙ್ಖಾತೇಸು ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಸು ತಥಾಗತೋ ತಾದೀ ತೇಸಂ ಏಕಮ್ಪಿ ವಚನಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾ ವಾಪಿ ಪರಂ ಉತ್ತಮಂ ಕತ್ವಾ ನ ಓದಹೇಯ್ಯ, ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ನ ಪತ್ತಿಯಾಯೇಯ್ಯ. ಏತಞ್ಚ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ. ಪಟಿಕಚ್ಚ ದಿಸ್ವಾತಿ ಪುರೇತರಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ದಿಸ್ವಾ. ವಿಸತ್ತಾತಿ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ ಪಲಿಬುದ್ಧಾ. ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತನ್ತಿ ಯಥಾಯಂ ಪಜಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ತಥಾ ಏವಂ ಯಥಾ ಏತಾಯ ಪಜಾಯ ಗಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಜನಕುಹನತ್ಥನ್ತಿ ತೀಹಿ ಕುಹನವತ್ಥೂಹಿ ಜನಸ್ಸ ಕುಹನತ್ಥಾಯ. ನ ಜನಲಪನತ್ಥನ್ತಿ ನ ಜನಸ್ಸ ಉಪಲಾಪನತ್ಥಂ. ನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಾನಿಸಂಸತ್ಥನ್ತಿ ನ ಚೀವರಾದಿಥುತಿವಚನತ್ಥಂ. ನ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸತ್ಥನ್ತಿ ನ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಕತವಾದಾನಿಸಂಸತ್ಥಂ, ನ ವಾದಸ್ಸ ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸತ್ಥಂ. ನ ಇತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ನ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಕಿರ ಏಸ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಜನಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಾಯ. ಸಂವರತ್ಥನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಂವರೇಹಿ ಸಂವರಣತ್ಥಾಯ. ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ತೀಹಿ ಪಹಾನೇಹಿ ಪಜಹನತ್ಥಾಯ. ವಿರಾಗತ್ಥನ್ತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನಿರೋಧತ್ಥನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ನಿರುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಅನೀತಿಹನ್ತಿ ಇತಿಹಪರಿವಜ್ಜಿತಂ, ಅಪರಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಗಾಮಿನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಾಮಿನಂ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ವತ್ತತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೬. ಕುಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಕುಹಾತಿ ಕುಹಕಾ. ಥದ್ಧಾತಿ ಕೋಧೇನ ಚ ಮಾನೇನ ಚ ಥದ್ಧಾ. ಲಪಾತಿ ಉಪಲಾಪಕಾ. ಸಿಙ್ಗೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಿಙ್ಗಂ, ಯಂ ಸಿಙ್ಗಂ ಸಿಙ್ಗಾರತಾ ಚಾತುರತಾ ಚಾತುರಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೨) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಸದಿಸೇಹಿ ಪಾಕಟಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಉನ್ನಳಾತಿ ಉಗ್ಗತನಳಾ ತುಚ್ಛಮಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಲಾಭಿನೋ. ನ ಮೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾಮಕಾತಿ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಸನ್ತಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ತೇ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾಮಕಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಮೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಮಾಮಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ವಡ್ಢನತೋ ವುದ್ಧಿಂ, ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥಟತಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ತೇ ಪನೇತೇ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ವಿರುಹನ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ತೇ ವಿರೂಳ್ಹಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೭. ಸನ್ತುಟ್ಠಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಪ್ಪಾನೀತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ. ಸುಲಭಾನೀತಿ ಸುಖೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಾನಿ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಲಭಿತುಂ. ಅನವಜ್ಜಾನೀತಿ ನಿದ್ದೋಸಾನಿ. ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನ್ತಿ ಜಙ್ಘಾಪಿಣ್ಡಿಯಬಲೇನ ಚರಿತ್ವಾ ಆಲೋಪಮತ್ತಂ ಲದ್ಧಂ ಭೋಜನಂ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಪಿ ಕಾಯೋ ಪೂತಿಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅಭಿನವಮ್ಪಿ ಮುತ್ತಂ ಪೂತಿಮುತ್ತಮೇವ.

ವಿಘಾತೋತಿ ವಿಗತಘಾತೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಸಾ ನಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಗತೋ ಚೀವರಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಸಾ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಏವಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ನಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ನಾಮ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮಾ. ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸಾನುಲೋಮಿಕಾತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾ. ಅಧಿಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಸಬ್ಬೇತೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗತಾ ನ ಪರಿಬಾಹಿರಾತಿ.

೮. ಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಇಮಂ ಕಿರ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತನ್ತಂ ಭಗವಾ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಿ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯವಂಸಾತಿ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಅರಿಯವಂಸಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಖತ್ತಿಯವಂಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಂಸೋ ವೇಸ್ಸವಂಸೋ ಸುದ್ದವಂಸೋ ಸಮಣವಂಸೋ ಕುಲವಂಸೋ ರಾಜವಂಸೋ, ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಮೋ ಅರಿಯವಂಸೋ ಅರಿಯತನ್ತಿ ಅರಿಯಪವೇಣೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಅರಿಯವಂಸೋ ಇಮೇಸಂ ವಂಸಾನಂ ಮೂಲಗನ್ಧಾದೀನಂ ಕಾಳಾನುಸಾರಿಗನ್ಧಾದಯೋ ವಿಯ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ.

ಕೇ ಪನ ತೇ ಅರಿಯಾ, ಯೇಸಂ ಏತೇ ವಂಸಾತಿ? ಅರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ತಥಾಗತಸಾವಕಾ ಚ, ಏತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ತಣ್ಹಙ್ಕರೋ, ಮೇಧಙ್ಕರೋ, ಸರಣಙ್ಕರೋ, ದೀಪಙ್ಕರೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇ ಅರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಗೋತಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ಅಪಿಚ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧ-ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ-ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ.

ತೇ ಖೋ ಪನೇತೇ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ರತ್ತಞ್ಞಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಪವತ್ತಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ವಂಸಞ್ಞಾ ವಂಸಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ಪೋರಾಣಾ ನ ಅಧುನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ. ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ ಅವಿಕಿಣ್ಣಾ ಅನಪನೀತಾ. ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ ಅತೀತಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ನ ಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ, ‘‘ಕಿ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ನ ಅಪನೀತಪುಬ್ಬಾ. ನ ಸಂಕೀಯನ್ತೀತಿ ಇದಾನಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯನ್ತಿ. ನ ಸಂಕೀಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಾಗತಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಲೋಕೇ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾ, ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅನಿನ್ದಿತಾ ಅಗರಹಿತಾ.

ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸವಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ. ಇತರೀತರೇನಾತಿ ನ ಥೂಲಸುಖುಮಲೂಖಪಣೀತಥಿರಜಿಣ್ಣಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀನಂ ಇತರೀತರೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೀವರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸಾ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಇತರೀತರೇನ ಚೀವರೇನ, ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೀವರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಚೀವರಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಚೀವರಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಚೀವರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ಥ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಖೋಮಾದೀನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ದುಕೂಲಾದೀನಿ ಛ ಅನುಲೋಮಚೀವರಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ. ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ. ಕುಸಚೀರಂ, ವಾಕಚೀರಂ, ಫಲಕಚೀರಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ, ವಾಳಕಮ್ಬಲಂ, ಪೋತ್ಥಕೋ, ಚಮ್ಮಂ, ಉಲೂಕಪಕ್ಖಂ, ರುಕ್ಖದುಸ್ಸಂ, ಲತಾದುಸ್ಸಂ, ಏರಕದುಸ್ಸಂ, ಕದಲಿದುಸ್ಸಂ, ವೇಳುದುಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ.

ಚೀವರಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಛ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಖೇತ್ತಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಸೋಸಾನಿಕಂ, ಪಾಪಣಿಕಂ, ರಥಿಯಂ, ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಕಂ, ಸೋತ್ಥಿಯಂ, ಸಿನಾನಂ, ತಿತ್ಥಂ, ಗತಪಚ್ಚಾಗತಂ, ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢಂ, ಗೋಖಾಯಿತಂ, ಉಪಚಿಕಖಾಯಿತಂ, ಉನ್ದೂರಖಾಯಿತಂ, ಅನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಂ, ದಸಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಧಜಾಹಟಂ, ಥೂಪಂ, ಸಮಣಚೀವರಂ, ಸಾಮುದ್ದಿಯಂ, ಆಭಿಸೇಕಿಯಂ, ಪನ್ಥಿಕಂ, ವಾತಾಹಟಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಂ, ದೇವದತ್ತಿಯನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೋತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಗಬ್ಭಮಲಹರಣಂ. ಗತಪಚ್ಚಾಗತನ್ತಿ ಮತಕಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಆನೀತಚೀವರಂ. ಧಜಾಹಟನ್ತಿ ಧಜಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಆನೀತಂ. ಥೂಪನ್ತಿ ವಮ್ಮಿಕೇ ಪೂಜಿತಚೀವರಂ. ಸಾಮುದ್ದಿಯನ್ತಿ ಸಮುದ್ದವೀಚೀಹಿ ಥಲಂ ಪಾಪಿತಂ. ಪನ್ಥಿಕನ್ತಿ ಪನ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಚೋರಭಯೇನ ಪಾಸಾಣೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾರುತಚೀವರಂ. ಇದ್ಧಿಮಯನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಚೀವರಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಚೀವರಸನ್ತೋಸೋತಿ ವೀಸತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಾ – ಚೀವರೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ, ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ, ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ, ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ, ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ, ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ, ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ, ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ, ರಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ, ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾದಕಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಮಾಸಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಏಕಮಾಸಮತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಮಾಸೇ ಚೀವರಂ ಕರೋತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೇನೇವ ಕರೋತಿ. ಇದಂ ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕನಂ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೇನ ಪನ ಸನ್ತುಟ್ಠೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಾಚೀನಖಣ್ಡರಾಜಿವಾಸಿಕಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರಸದಿಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಚೀವರಂ ಜಿಣ್ಣಂ, ಬಹೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವುತ್ಥೋ ಪುನದಿವಸೇ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಗಾಮದ್ವಾರಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಅಹಮ್ಪಾವುಸೋ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಬೋಧಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಅಮ್ಬಙ್ಗಣಸಮೀಪತೋ, ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋ ತತ್ಥೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಞ್ಚ ರತ್ತಿಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಉಚ್ಚಾರಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಸಾಟಕೇಯೇವ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋ ತಂ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇಸಿ. ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ. ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪುಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ತುಮ್ಬಮತ್ತೇ ಪಾಣಕೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಸುಸಾನತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ದುಕ್ಕರತರಂ ಕತಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಪತ್ತೋ ತಂ ಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾಚೀನಖಣ್ಡರಾಜಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕತ್ಥ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಗಮನಂ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಏವಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಆಹರಿಯಮಾನಂ ಚೀವರಂ ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಮನಾಪಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತಂ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಥೂಲಸುಖುಮಾದೀಸು ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸನಂ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಏವಂ ಲದ್ಧಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದುಪಟ್ಟಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಏಕಪಟ್ಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಮತ್ತೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸನಂ ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಣಂ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಲೂಖಪಣೀತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯೇನ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಮನಾಪಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತ್ಥ ಉದಕಂ ಮನಾಪಂ, ಕತ್ಥ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಧೋವನೂಪಗೇನ ಉದಕೇನ ಧೋವನಂ ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಗೇರುಕಪೂತಿಪಣ್ಣರಸಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಪನ ಉದಕಾನಿ ವಜ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಧೋವನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಅಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಧೋವನಂ ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ತಥಾ ಅಸುಜ್ಝನ್ತಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಾಪಿತಉದಕೇನಾಪಿ ಧೋವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಥೂಲಂ, ಇದಂ ಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಪಹೋನಕನೀಹಾರೇನೇವ ಕರಣಂ ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ತಿಮಣ್ಡಲಪತಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಕರಣಂ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಚೀವರಕರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಮನಾಪಂ ಸುತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ರಥಿಕಾದೀಸು ವಾ ದೇವಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪಿತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರಣಂ ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಕುಸಿಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪನ ಅಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಸತ್ತ ವಾರೇ ನ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಹಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ತಿವಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಪನ ಸತ್ತ ವಾರೇ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೇನಾಪಿ ಸಹಾಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೋ. ಅಯಂ ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ರಜನ್ತೇನ ಪನ ಕಾಳಕಚ್ಛಕಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೇನ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಸೋಮವಕ್ಕಲಾದೀಸು ಯಂ ಲಭತಿ, ತೇನ ರಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಲಭನ್ತೇನ ಪನ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತರಜನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಕಸಟಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ರಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ನೀಲಕದ್ದಮಕಾಳಸಾಮೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಕಪ್ಪಕರಣಂ ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಹಿರಿಕೋಪೀನಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ದುಸ್ಸಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಸೂಚಿಂ ವಾ ಕಾರಕಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತೇನ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲಭನ್ತೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕತಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ಅಸನ್ನಿಹಿತಾ, ಯಾವ ಆಗಮನಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಗತಮತ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ. ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಸತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹಿ ಸನ್ನಿಧಿ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ ಪನ ನ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಚೀವರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಞ್ಚೇವ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಞ್ಚ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೪-೨೫) ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸವಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ.

ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಏಕೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ನ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ನ ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತರೀತರಚೀವರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣವಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅನೇಸನನ್ತಿ ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿನಗಮನಾನುಯೋಗಪಭೇದಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅನೇಸನಂ. ಅಪ್ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಂ. ಅಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಞ್ಞವನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಸತಿ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಅಲದ್ಧಾ ಚೀವರಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲಭಿತ್ವಾ. ಅಗಧಿತೋತಿ ವಿಗತಲೋಭಗಿದ್ಧೋ. ಅಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತತಣ್ಹಾಯ ಮುಚ್ಛಂ ಅನಾಪನ್ನೋ. ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನೋತ್ಥತೋ ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೋ. ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀತಿ ಅನೇಸನಾಪತ್ತಿಯಞ್ಚ ಗೇಧಿತಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಮಾನೋ. ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋತಿ ‘‘ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸರಣಮೇವ ಪಜಾನನ್ತೋ.

ಇತರೀತರಚೀವರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೀವರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ. ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ಮಯಾ ಉಪಸಮ್ಪದಮಾಳೇಯೇವ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಗಹಿತಂ, ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ. ನೋ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ‘‘ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಂ ನ ವಮ್ಭೇತಿ. ಯೋ ಹಿ ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋತಿ ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರಸನ್ತೋಸೇ ವಣ್ಣವಾದಾದೀಸು ವಾ ದಕ್ಖೋ ಛೇಕೋ ಬ್ಯತ್ತೋ. ಅನಲಸೋತಿ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತೋ. ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಸತಿಯಾ ಚ ಯುತ್ತೋ. ಅರಿಯವಂಸೇ ಠಿತೋತಿ ಅರಿಯವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

ಇತರೀತರೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸಂ ಖೀರಂ ದಧಿ ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತಂ ಯಾಗು ಖಾದನೀಯಂ ಸಾಯನೀಯಂ ಲೇಹನೀಯನ್ತಿ ಸೋಳಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಭತ್ತಂ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ಗಮಿಕಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಂ ಧುರಭತ್ತಂ ಕುಟಿಭತ್ತಂ ವಾರಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತನ್ತಿ ಪನ್ನರಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ಉಪಕಾರಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪನ್ನರಸ ಸನ್ತೋಸಾ.

ತತ್ಥ ಸಾದಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೇನ ಪನ ಗಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರತಾ ಸಾಯಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ‘‘ಸ್ವೇ ಕತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ? ಅಸುಕಗಾಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿತಕ್ಕೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಚಾರಿಕೇನ ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕೇ ಠತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಅರಿಯವಂಸಾ ಚುತೋ ಹೋತಿ ಪರಿಬಾಹಿರೋ. ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೇನ ‘‘ಕುಹಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸನ್ತೇನ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ದೂರತೋವ ಆಹರಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಮನಾಪಂ, ಏತಂ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ‘‘ಇಮಂ ಮನಾಪಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಂ ಅಮನಾಪಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಅಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಏತ್ಥ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಬಹು, ದಾಯಕೋ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅಪ್ಪಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಬಹು, ದಾಯಕೋಪಿ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಪಮಾಣೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಬಹು, ದಾಯಕೋಪಿ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅಪ್ಪಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಬಹು, ದಾಯಕೋ ಪನ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಸಾದಂ ಮಕ್ಖೇತಿ, ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ವಿನಿಪಾತೇತಿ, ಸಾಸನಂ ನ ಕರೋತಿ, ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇತಿ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಅಡ್ಢಕುಲಾನಿಯೇವ ಅಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸಾದಯೋ ಚೀವರೇ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾಲೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಉಪಕಾರಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆನೀತಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸತಿ ತೇನ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಅಸತಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ‘‘ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಟಿವಿನೋದನಂ ಇದಮೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ನಿದಹಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಮುಖಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಂ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗನ್ತಿ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೬-೩೦) ವುತ್ತಾ. ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ, ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ. ವಣ್ಣವಾದೀತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸೇನಾಸನೇನಾತಿ ಇಧ ಸೇನಾಸನಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಸೇನಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಸೇನಾಸನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾ ಲೇಣಂ ಅಟ್ಟೋ ಮಾಳೋ ವೇಳುಗುಮ್ಬೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ್ನರಸ ಸೇನಾಸನಾನಿ.

ಸೇನಾಸನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾತಿ ಛ ಖೇತ್ತಾನಿ.

ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೋತಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸಾದಯೋ ಪನ್ನರಸ ಸನ್ತೋಸಾ. ತೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇನಾಸನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಂ ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಂ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗನ್ತಿ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೧-೩೫) ವುತ್ತಾ. ಇತಿ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ.

ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಯೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ. ತತ್ಥ ಯಥಾಲಾಭಯಥಾಬಲಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ. ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ ಭಾವನಾರಾಮಅರಿಯವಂಸಂ ಭಜತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಸನೇ ವುತ್ತಾ, ಪಞ್ಚ ಆಹಾರನಿಸ್ಸಿತಾ;

ಏಕೋ ವೀರಿಯಸಂಯುತ್ತೋ, ದ್ವೇ ಚ ಚೀವರನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಪಥವಿಂ ಪತ್ಥರಮಾನೋ ವಿಯ ಸಾಗರಕುಚ್ಛಿಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರಯಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಪಠಮಂ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ದುತಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ತತಿಯಂ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಹಸ್ಸನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಭಾವನಾರಾಮಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತುಂ ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಆರಮಣಂ ಆರಾಮೋ, ಅಭಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವನಾಯ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಾರಾಮೋ. ಭಾವನಾಯ ರತೋತಿ ಭಾವನಾರತೋ. ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಪಹಾನೇ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಹಾನಾರಾಮೋ. ಅಪಿಚ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತೀತಿ ಭಾವನಾರಾಮೋ. ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತೀತಿ ಪಹಾನಾರಾಮೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ರತಿಂ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ. ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ, ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ, ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ, ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ರತಿಂ ವಿನ್ದತಿ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಯೋ ಪನ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ, ರತಿಂ ವಿನ್ದತಿ.

ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಅರಿಯವಂಸೇಸು ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ತೇರಸನ್ನಂ ಧುತಙ್ಗಾನಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ, ಭಾವನಾರಾಮೇನ ಅವಸೇಸಂ ಪಿಟಕದ್ವಯಂ. ಇಮಂ ಪನ ಭಾವನಾರಾಮಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾತಿ –

‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ಅಬ್ಯಾಪಾದಂ, ಬ್ಯಾಪಾದಂ… ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ… ಥಿನಮಿದ್ಧಂ… ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ… ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ… ಞಾಣಂ… ಅವಿಜ್ಜಂ… ಪಾಮೋಜ್ಜಂ… ಅರತಿಂ… ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ… ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ… ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ… ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ… ಪೀತಿಂ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ… ಸುಖದುಕ್ಖೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ರೂಪಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಂ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ.

‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಸುಖಸಞ್ಞಂ… ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ… ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಂ… ನನ್ದಿಂ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಂ… ರಾಗಂ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಸಮುದಯಂ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಆದಾನಂ… ಖಯಾನುಪಸ್ಸನಂ … ಘನಸಞ್ಞಂ… ವಯಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಆಯೂಹನಂ… ವಿಪರಿಣಾಮಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಧುವಸಞ್ಞಂ… ಅನಿಮಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ … ನಿಮಿತ್ತಂ… ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಪಣಿಧಿಂ… ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಅಭಿನಿವೇಸಂ… ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಂ… ಸಾರಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸಂ… ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ… ಸಮ್ಮೋಹಾಭಿನಿವೇಸಂ… ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸಂ… ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಂ… ವಿವಟ್ಟಾನುಪಸ್ಸನಂ… ಸಂಯೋಗಾಭಿನಿವೇಸಂ… ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ… ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠೇ ಕಿಲೇಸೇ… ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ… ಓಳಾರಿಕೇ ಕಿಲೇಸೇ… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ… ಅನುಸಹಗತೇ ಕಿಲೇಸೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೪೧,೯೫).

ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ –

‘‘ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ…ಪೇ… ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ಕತಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ? ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಸಾತಸಹಗತಂ, ಇಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ. ಕತಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ? ಅಸ್ಮಿಮಾನಂ, ಇಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಕತಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ? ದಸ ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ, ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ. ಕತಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ? ದಸ ಮಿಚ್ಛತ್ತೇ, ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೧-೩೬೦).

ಏವಂ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ –

‘‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ…ಪೇ… ಯಾವದೇವ ಞಾಣಮತ್ತಾಯ ಪಟಿಸ್ಸತಿಮತ್ತಾಯ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಚ ವಿಹರತಿ, ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಭಾವನಾರತೋ. ಪಹಾನಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಪಹಾನರತೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸರೀರಂ ಸಿವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತಂ…ಪೇ… ಪೂತೀನಿ ಚುಣ್ಣಕಜಾತಾನಿ. ಸೋ ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರತಿ ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಕಾಯೋ ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಏವಂಭಾವೀ ಏವಂಅನತೀತೋ’ತಿ. ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೬ ಆದಯೋ).

ಏವಂ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತೇ ‘‘ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ …ಪೇ… ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಧಮ್ಮತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ರಮತಿ, ಏವಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೩; ಚೂಳನಿ. ಉಪಸೀವಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೩೯, ನನ್ದಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೫೧). ಏವಂ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ಸತ್ತತಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ. ನೋ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಇಮೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರವಮ್ಭನಂ ನ ಕರೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವಂಸಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವಂಸಾ ಅರಿಯತನ್ತಿಯೋ ಅರಿಯಪವೇಣಿಯೋ ಅರಿಯಞ್ಜಸಾ ಅರಿಯವಟುಮಾನೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಪರಿಪೂರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸನದಿಸಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸ್ವೇವ ಅರತಿಂ ಸಹತೀತಿ ಸೋಯೇವ ಅರತಿಂ ಅನಭಿರತಿಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ ಸಹತಿ ಅಭಿಭವತಿ. ನ ತಂ ಅರತಿ ಸಹತೀತಿ ತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾ ಏಸಾ ಪನ್ತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಧಿಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅರತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ಸಹಿತುಂ ಅಧಿಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅರತಿರತಿಸಹೋತಿ ಅರತಿಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರತಿಞ್ಚ ಸಹತಿ, ಅಧಿಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಗಾಥಾಹಿ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಾರತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಧೀರನ್ತಿ ವೀರಿಯವನ್ತಂ. ನಾರತಿ ಧೀರಂ ಸಹತೀತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ಕಾರಣವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸಾ ಧೀರಂ ನ ಸಹತಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ ಧೀರಂ ಸಹಿತುಂ ಅಧಿಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾರತಿ ಸಹತಿ ಧೀರಂ. ಧೀರೋ ಹಿ ಅರತಿಸ್ಸಹೋತಿ ಅರತಿಸಹತ್ತಾ ಹಿ ಸೋ ಧೀರೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಅರತಿಂ ಸಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮವಿಹಾಯೀನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಕಮ್ಮಂ ಚಜಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಪನುಣ್ಣಂ ಕೋ ನಿವಾರಯೇತಿ ಕಿಲೇಸೇ ಪನುದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಕೋ ನಾಮ ರಾಗೋ ವಾ ದೋಸೋ ವಾ ನಿವಾರೇಯ್ಯ. ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ಕೋ ತಂ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತೀತಿ ಜಮ್ಬೋನದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಜಾತಿರತ್ತಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಸದಿಸಂ ಗರಹಿತಬ್ಬದೋಸವಿಮುತ್ತಂ ಕೋ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿನ್ದಿತುಂ ಅರಹತಿ. ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಪಸಂಸಿತೋತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಏಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಸಂಸಿತೋಯೇವಾತಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

೯. ಧಮ್ಮಪದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಧಮ್ಮಪದಾನೀತಿ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಅನಭಿಜ್ಝಾತಿಆದೀಸು ಅಭಿಜ್ಝಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನಭಿಜ್ಝಾ, ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನಭಿಜ್ಝಾಲೂತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಬ್ಯಾಪನ್ನೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪಕತಿಭಾವಂ ಅವಿಜಹನ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ. ಸತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಆರಮ್ಮಣೇ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತೇ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಚಿತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೧೦. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ. ಅನ್ನಭಾರೋತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ. ಸಾ ಹಿ ಇಧ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಅಭಿಜ್ಝಾಲುನ್ತಿ ಸತಣ್ಹಂ. ಕಾಮೇಸು ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಬಹಲರಾಗಂ. ತಮಹಂ ತತ್ಥ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಂ. ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಾನಿ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬನಿ ವಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಸಕಾರಣಾ. ವಾದಾನುಪಾತಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕವಾದೇ ಘಟ್ಟಯಮಾನಾ ಅಧಮ್ಮಿಕವಾದಾನುಪಾತಾ, ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾರಯ್ಹಾ ಠಾನಾತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾ ಪಚ್ಚಯಾ. ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಉಕ್ಕಲಾತಿ ಉಕ್ಕಲಜನಪದವಾಸಿನೋ. ವಸ್ಸಭಞ್ಞಾತಿ ವಸ್ಸೋ ಚ ಭಞ್ಞೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಜನಾ. ಅಹೇತುಕವಾದಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿಏವಮಾದಿವಾದಿನೋ. ಅಕಿರಿಯವಾದಾತಿ ‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿರಿಯಪಟಿಕ್ಖೇಪವಾದಿನೋ. ನತ್ಥಿಕವಾದಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿವಾದಿನೋ. ತೇ ಇಮೇಸು ತೀಸುಪಿ ದಸ್ಸನೇಸು ಓಕ್ಕನ್ತನಿಯಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕಥಂ ಪನ ತೇಸು ನಿಯಾಮೋ ಹೋತೀತಿ? ಯೋ ಹಿ ಏವರೂಪಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಜ್ಝಾಯತಿ ವೀಮಂಸತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ…ಪೇ… ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಜವನಾನಿ ಜವನ್ತಿ. ಪಠಮಜವನೇ ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಾದೀಸು, ಸತ್ತಮೇ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ ಅನಿವತ್ತಿ ಅರಿಟ್ಠಕಣ್ಟಕಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಏಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಕೋಚಿ ದ್ವೇ, ಕೋಚಿ ತೀಣಿಪಿ. ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋವ ಹೋತಿ, ಪತ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚೇವ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚ, ಅಭಬ್ಬೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ, ಪಗೇವ ಮೋಕ್ಖಂ. ವಟ್ಟಖಾಣುಕೋ ನಾಮೇಸ ಸತ್ತೋ ಪಥವಿಗೋಪಕೋ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭವತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ. ವಸ್ಸಭಞ್ಞಾಪಿ ಏದಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ನಿನ್ದಾಬ್ಯಾರೋಸನಉಪಾರಮ್ಭಭಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿನ್ದಭಯೇನ ಘಟ್ಟನಭಯೇನ ಉಪವಾದಭಯೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಜ್ಝಾವಿನಯೇ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿನಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಂ, ಅರಹತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಟ್ಟವಿಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಥಿತಾತಿ.

ಉರುವೇಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.