೧. ಭಣ್ಡಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಅನುಬುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಅಬುಜ್ಝನೇನ ಅಜಾನನೇನ. ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕಿರಿಯಾಯ. ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ. ಸನ್ಧಾವಿತನ್ತಿ ಭವತೋ ಭವಂ ಗಮನವಸೇನ ಸನ್ಧಾವಿತಂ. ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಮನಾಗಮನವಸೇನ ಸಂಸರಿತಂ. ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚಾತಿ ಮಯಾ ಚ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ. ಅಥ ವಾ ಸನ್ಧಾವಿತಂ ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಸನ್ಧಾವನಂ ಸಂಸರಣಂ ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅಹೋಸೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅರಿಯಸ್ಸಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಸ್ಸ. ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಪನ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವಿಮುತ್ತಿನಾಮೇನ ಫಲಮೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಭವತಣ್ಹಾತಿ ಭವೇಸು ತಣ್ಹಾ. ಭವನೇತ್ತೀತಿ ಭವರಜ್ಜು. ತಣ್ಹಾಯ ಏವ ಏತಂ ನಾಮಂ. ತಾಯ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಗೋಣಾ ವಿಯ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಭವಂ ನೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭವನೇತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಅನುತ್ತರಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಇದಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಪಠಮಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೨. ಪಪತಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ಪಪತಿತೋತಿ ಪತಿತೋ ಚುತೋ. ಅಪ್ಪಪತಿತೋತಿ ಅಪತಿತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪತಿತೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪತಿತಾ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ಏಕನ್ತಪತಿಟ್ಠಿತೋ ನಾಮ.

ಚುತಾ ಪತನ್ತೀತಿ ಯೇ ಚುತಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ ನಾಮ. ಪತಿತಾತಿ ಯೇ ಪತಿತಾ, ತೇ ಚುತಾ ನಾಮ. ಚುತತ್ತಾ ಪತಿತಾ, ಪತಿತತ್ತಾ ಚುತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಿದ್ಧಾತಿ ರಾಗರತ್ತಾ. ಪುನರಾಗತಾತಿ ಪುನ ಜಾತಿಂ ಪುನ ಜರಂ ಪುನ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಪುನ ಮರಣಂ ಆಗತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಕತಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ. ರತಂ ರಮ್ಮನ್ತಿ ರಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಗುಣಜಾತೇ ರಮಿತಂ. ಸುಖೇನಾನ್ವಾಗತಂ ಸುಖನ್ತಿ ಸುಖೇನ ಸುಖಂ ಅನುಆಗತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ. ಮಾನುಸಕಸುಖೇನ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ, ಝಾನಸುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖೇನ ಮಗ್ಗಸುಖಂ, ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಫಲಸುಖಂ, ಫಲಸುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಅಧಿಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ಪಠಮಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯಂ ದುಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಗಾಥಾಸು ಪನ ನಿನ್ದಿಯನ್ತಿ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ನಿನ್ದತೀತಿ ಗರಹತಿ. ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೋ. ವಿಚಿನಾತಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಕಲಿನ್ತಿ ಯೋ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ, ತೇನ ಮುಖೇನ ಕಲಿಂ ವಿಚಿನಾತಿ ನಾಮ. ಕಲಿನಾ ತೇನ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ತೇನ ಚ ಕಲಿನಾ ಸುಖಂ ನ ಪಟಿಲಭತಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ಅತ್ತನಾತಿ ಸಬ್ಬೇನಪಿ ಸಕೇನ ಧನೇನ ಚೇವ ಅತ್ತನಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋ ಪರಾಜಯೋ, ಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಕಲೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಸುಗತೇಸೂತಿ ಯೋ ಪನ ಸಮ್ಮಗ್ಗತೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪದುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತಪದೋಸೋವ ತತೋ ಕಲಿತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಲಿ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತತರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ನಿರಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸಂ. ಛತ್ತಿಂಸತೀತಿ ಅಪರಾನಿ ಚ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ನಿರಬ್ಬುದಾನಿ. ಪಞ್ಚ ಚಾತಿ ಅಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಚ ಪಞ್ಚ ಅಬ್ಬುದಾನಿ. ಯಮರಿಯಗರಹೀತಿ ಯಂ ಅರಿಯೇ ಗರಹನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಏತ್ತಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ.

೪. ದುತಿಯಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ಮಾತರಿ ಪಿತರಿ ಚಾತಿಆದೀಸು ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಮಾತರಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ಅಜಾತಸತ್ತು ಪಿತರಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ದೇವದತ್ತೋ ತಥಾಗತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ತಥಾಗತಸಾವಕೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಬಹುಞ್ಚಾತಿ ಬಹುಕಮೇವ. ಪಸವತೀತಿ ಪಟಿಲಭತಿ. ತಾಯಾತಿ ತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ. ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ. ಅಪಾಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿರಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೫. ಅನುಸೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸೋತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನುಸೋತಗಾಮೀ. ಕಿಲೇಸಸೋತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಟಿಸೋತಗಾಮೀ. ಠಿತತ್ತೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ. ತಿಣ್ಣೋತಿ ಓಘಂ ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಪಾರಙ್ಗತೋತಿ ಪರತೀರಂ ಗತೋ. ಥಲೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಥಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸೇಟ್ಠೋ ನಿದ್ದೋಸೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ಕಾಮೇ ಚ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವತಿ. ಪಾಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಾಪಞ್ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಪಾಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಪಞ್ಚವೇರಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಿತತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಅನಾಗಾಮೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನಾಗಮನತೋ ಠಿತತ್ತೋ ನಾಮ.

ತಣ್ಹಾಧಿಪನ್ನಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಧಿಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ, ತಣ್ಹಂ ವಾ ಅಧಿಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹಾ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಠಿತೋ. ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋತಿ ಅಪರಿಹೀನಸಭಾವೋ. ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತವಸೀಭಾವಂ ಪತ್ತೋ. ಏವರೂಪೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ಕಥಿತೋ. ಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಸಮಾಹಿತಛಳಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಪರೋಪರಾತಿ ಪರೋವರಾ ಉತ್ತಮಲಾಮಕಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಞಾಣೇನ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ ಝಾಪಿತಾ ವಾ. ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಲೋಕನ್ತಗೂತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಗತೋ. ಪಾರಗತೋತಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಾರಗತೋ. ಇಧ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋ. ಇತಿ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೬. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಛಟ್ಠೇ ಅನುಪಪನ್ನೋತಿ ಅನುಪಾಗತೋ. ಸುತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗನಿದ್ದೇಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಸುತ್ತನಿಪಾತಮಙ್ಗಲಸುತ್ತರತನಸುತ್ತ- ನಾಳಕಸುತ್ತತುವಟಕಸುತ್ತಾನಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚ ಸುತ್ತನಾಮಕಂ ತಥಾಗತವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಸಕಲೋಪಿ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಸುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಪದ-ಥೇರಗಾಥಾ-ಥೇರಿಗಾಥಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ನೋಸುತ್ತನಾಮಿಕಾ ಸುದ್ಧಿಕಗಾಥಾ ಚ ಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಉದಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ದಸುತ್ತರಸತಸುತ್ತನ್ತಾ ಇತಿವುತ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಕಸತಾನಿ ಜಾತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆನನ್ದೇ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚೂಳವೇದಲ್ಲಮಹಾವೇದಲ್ಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸಙ್ಖಾರಭಾಜನಿಯಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವೇದಞ್ಚ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ಲದ್ಧಾ ಲದ್ಧಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ನ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪಧಮ್ಮಂ ಸಹಸೀಲಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ನ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಠಮವಾರೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತದುಸ್ಸೀಲೋ ಕಥಿತೋ, ದುತಿಯೇ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಖೀಣಾಸವೋ, ತತಿಯೇ ಬಹುಸ್ಸುತದುಸ್ಸೀಲೋ, ಚತುತ್ಥೇ ಬಹುಸ್ಸುತಖೀಣಾಸವೋ.

ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸೀಲೇಸು ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀ. ಸೀಲತೋ ಚ ಸುತೇನ ಚಾತಿ ಸೀಲಭಾಗೇನ ಚ ಸುತಭಾಗೇನ ಚ ‘‘ಅಯಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ಗರಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ ಸುತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ತೇನ ಸುತೇನ ಸುತಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸುತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ನಾಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇತಿ ಸುತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಧರನ್ತಿ ಸುತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಧಾರಭೂತಂ. ಸಪ್ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಸುಪಞ್ಞಂ. ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವಾತಿ ಜಮ್ಬುನದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಸುವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಸ ಜಮ್ಬುನದಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಂ ವಿಯ, ಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣಪರಿಮಾಣಂ ಸುವಣ್ಣಘಟಿಕಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭. ಸೋಭನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ವಿಯತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ವಿನೀತಾತಿ ವಿನಯಂ ಉಪೇತಾ ಸುವಿನೀತಾ. ವಿಸಾರದಾತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಸುತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಧಾರಭೂತಾ. ಭಿಕ್ಖು ಚ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕೇಕಸ್ಸೇವ ಏಕೇಕೋ ಗುಣೋ ಕಥಿತೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ.

೮. ವೇಸಾರಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಅಟ್ಠಮೇ ವೇಸಾರಜ್ಜಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಸಾರಜ್ಜಾಭಾವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಮಯಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಆಸಭಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಉತ್ತಮಟ್ಠಾನಂ. ಆಸಭಾ ವಾ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಗವಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಸಭೋ, ಗವಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ. ವಜಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ವಾ ಉಸಭೋ, ವಜಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ, ಸಬ್ಬಗವಸೇಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಪರಿಸ್ಸಯಸಹೋ ಸೇತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಮಹಾಭಾರವಹೋ ಅಸನಿಸತಸದ್ದೇಹಿಪಿ ಅಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿಯೋ ನಿಸಭೋ, ಸೋ ಇಧ ಉಸಭೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ವವತ್ಥಾನಂ. ಇದಂ ಪನ ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ನಿಸಭಸಙ್ಖಾತೋ ಉಸಭೋ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋಪಿ ಚತೂಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಪರಿಸಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇನ ಅಕಮ್ಪಿಯೋ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋವ ತಂ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಅತ್ತನಿ ಆರೋಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಪರಿಸಾಸೂತಿ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು. ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ, ಸೀಹನಾದಸದಿಸಂ ವಾ ನಾದಂ ನದತಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ವಾ ಸೀಹೋ ಸಹನತೋ ಚ ಹನನತೋ ಚ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಹನತೋ ಪರಪ್ಪವಾದಾನಞ್ಚ ಹನನತೋ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ನಾದಂ ಸೀಹನಾದಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಸೀಹಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತಸೀಹೋಪಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ‘‘ಇತಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಾವಿಧದೇಸನಾವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಚಕ್ಕಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ –

‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಲಕ್ಖಣೇ ಚ, ರಥಙ್ಗೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ;

ದಾನೇ ರತನಧಮ್ಮೂರ-ಚಕ್ಕಾದೀಸು ಚ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಇಧ ಮತೋ, ತಞ್ಚ ದ್ವೇಧಾ ವಿಭಾವಯೇ’’.

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩೧) ಹಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫) ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣೇ. ‘‘ಚಕ್ಕಂವ ವಹತೋ ಪದ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧) ಏತ್ಥ ರಥಙ್ಗೇ. ‘‘ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೯) ಏತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥೇ. ‘‘ದದಂ ಭುಞ್ಜ ಮಾ ಚ ಪಮಾದೋ, ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತಯ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೧.೭.೧೪೯) ಏತ್ಥ ದಾನೇ. ‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುರಹೋಸೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೩; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೬) ಏತ್ಥ ರತನಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೬೨) ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೧೦೪; ೧.೫.೧೦೩) ಏತ್ಥ ಉರಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೬) ಏತ್ಥ ಪಹರಣಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೬೧; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೬೨) ಏತ್ಥ ಅಸನಿಮಣ್ಡಲೇ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಮತೋ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಞ್ಚ ದೇಸನಾಞಾಣಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಪಭಾವಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ, ಕರುಣಾಪಭಾವಿತಂ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ದೇಸನಾಞಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೀಪಙ್ಕರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾ ಯಾವ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾ ಪವತ್ತಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಂ ನಾಮ. ತೇಸು ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ, ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಓರಸಞಾಣಂ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನತೋ ತವ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಇಮೇ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ತತ್ರ ವತಾತಿ ತೇಸು ‘‘ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೇಸು. ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹೇತುನಾ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ. ನಿಮಿತ್ತಮೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಮಂ ಪಟಿಚೋದೇಸ್ಸತಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಮಂ ಪಟಿಚೋದೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಖೇಮಂ ಪತ್ತೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯಂ ಇಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚೋದಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಚೋದನಾಕಾರಣಂ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸತೋ ‘‘ಸಭಾವಬುದ್ಧೋಯೇವ ವತ ಸಮಾನೋ ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮೀತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಲವತರಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಞಾಣಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ನಾಮ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ. ತೇ ಅತ್ಥತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ. ಇಧ ಪನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮೇಥುನಂ ಸೇವತೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಸ್ಸಂಸಯಮೇವ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ರಾಗಕ್ಖಯಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ ಅಸುಭಭಾವನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ. ತತ್ರ ವತ ಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮೇ ಮಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಾದಪಥಾತಿ ವಾದಾಯೇವ. ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ. ಸಿತಾತಿ ಉಪನಿಬದ್ಧಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ. ಅಥ ವಾ ಪುಥುಸ್ಸಿತಾತಿ ಪುಥುಭಾವಂ ಸಿತಾ ಉಪಗತಾ, ಪುಥೂಹಿ ವಾ ಸಿತಾತಿಪಿ ಪುಥುಸ್ಸಿತಾ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಏತರಹಿಪಿ ಯಂ ವಾದಪಥಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ನ ತೇ ಭವನ್ತೀತಿ ತೇ ವಾದಪಥಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಏತಂ ನಾಮಂ. ತೇಸು ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ, ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಕೇವಲೀತಿ ಸಕಲಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಾದಿಸನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಂ.

೯. ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಉಪ್ಪಾದಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ತಣ್ಹಾ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾ, ತಣ್ಹಾವತ್ಥೂನಿ ತಣ್ಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೀವರಹೇತೂತಿ ‘‘ಕತ್ಥ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿಭವಾಭವಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ಇತೀತಿ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯಥಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು, ಏವಂ ಭವಾಭವಹೇತುಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಾಭವೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಣೀತತರಾನಿ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇಸು ಪಣೀತತರಪಣೀತತಮಭವೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತೋ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಸಂಸರನ್ತೋ ನ ಏಕಕೋವ ಸಂಸರತಿ, ತಣ್ಹಂ ಪನ ದುತಿಯಿಕಂ ಲಭನ್ತೋವ ಸಂಸರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋ’’ತಿ. ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥಭಾವೋ ನಾಮ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ನಾಮ ಅನಾಗತತ್ತಭಾವೋ. ಏವರೂಪೋ ವಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ಇತ್ಥಭಾವೋ ನಾಮ, ನ ಏವರೂಪೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ನಾಮ. ತಂ ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ. ಸಂಸಾರನ್ತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ಪಟಿಪಾಟಿಂ. ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ. ಏವಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಆದೀನವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ತಣ್ಹಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಣ್ಹಂ ಚ ‘‘ಅಯಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸಮ್ಭೂತೋ ಸಭಾವೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ವೀತತಣ್ಹೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಾದಾನೋತಿ ನಿಗ್ಗಹಣೋ. ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಚರೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.

೧೦. ಯೋಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮೇ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಯೋಗಾ. ಕಾಮಯೋಗೋತಿಆದೀಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಯೋಗೋ. ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಭವಯೋಗೋ, ತಥಾ ಝಾನನಿಕನ್ತಿ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ಚ ರಾಗೋ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ. ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋ. ಕಾಮೇಸು ವಾ ಯೋಜೇತೀತಿ ಕಾಮಯೋಗೋ. ಭವೇಸು ಯೋಜೇತೀತಿ ಭವಯೋಗೋ. ದಿಟ್ಠೀಸು ಯೋಜೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಯೋಜೇತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂಯೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ತೇ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮುದಯನ್ತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮನ್ತಿ ಭೇದಂ. ಅಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಮಧುರಭಾವಂ. ಆದೀನವನ್ತಿ ಅಮಧುರಭಾವಂ ದೋಸಂ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟಭಾವಂ. ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಕಾಮರಾಗೋತಿ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನರಾಗೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಸೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಯೋಗೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಂ ಕಾಮೇಸು ಯೋಜನಕಾರಣಂ ಬನ್ಧನಕಾರಣಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಿಕಾರಣಾನಂ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಞಾಣಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಇತಿ ಕಾಮಯೋಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ ಸದ್ದೋ ಚತೂಹಿಪಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಏವಂ ಕಾಮಯೋಗೋ, ಏವಂ ಭವಯೋಗೋ’’ತಿ. ಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪರಿವಾರಿತೋ. ಪಾಪಕೇಹೀತಿ ಲಾಮಕೇಹಿ. ಅಕುಸಲೇಹೀತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇಹಿ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕೇಹೀತಿ ಸಂಕಿಲೇಸನಕೇಹಿ, ಪಸನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಸನ್ನಭಾವದೂಸಕೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕೇಹೀತಿ ಪುನಬ್ಭವನಿಬ್ಬತ್ತಕೇಹಿ. ಸದರೇಹೀತಿ ಸದರಥೇಹಿ. ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೇಹೀತಿ ವಿಪಾಕಕಾಲೇ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಕೇಹಿ. ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಕೇಹೀತಿ ಅನಾಗತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣನಿಬ್ಬತ್ತಕೇಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೀನಯೋಗೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ವಿಸಂಯೋಗೋತಿ ವಿಸಂಯೋಜನಕಾರಣಾನಿ. ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋತಿ ಕಾಮಯೋಗತೋ ವಿಸಂಯೋಜನಕಾರಣಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಂ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ, ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಗತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಭವಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ. ಇದಾನಿ ತೇ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭವಯೋಗೇನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಭವಯೋಗೇನ ಚ ಸಂಯುತ್ತಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಉಭಯೇನಾಪಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಕ್ಖತಾತಿ ಪುರತೋ ಕತಾ, ಪರಿವಾರಿತಾ ವಾ. ಕಾಮೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಭವಯೋಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಭವಯೋಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮೇವ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಮೂಹಚ್ಚಾತಿ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ. ವಿರಾಜಯನ್ತಿ ವಿರಾಜೇನ್ತೋ, ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ವಾ. ‘‘ವಿರಾಜೇನ್ತೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ ಹೋತಿ, ‘‘ವಿರಾಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಫಲಂ. ಮುನೀತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಭಣ್ಡಗಾಮವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.