(೮) ೩. ಆನನ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಛನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಛನ್ನೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ತುಮ್ಹೇಪಿ, ಆವುಸೋತಿ, ಆವುಸೋ, ಯಥಾ ಮಯಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಪಹಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮ, ಕಿಂ ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಥಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತೋ ಥೇರೋ ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಮ್ಹೇ ರಾಗಾದೀನಂ ಪಹಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಾತಿ ವದತಿ, ನತ್ಥಿ ಪನೇತಂ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ’’ತಿ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಮಯಂ ಖೋ, ಆವುಸೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಮಯಮೇವ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ಬಾಹಿರಸಮಯಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಹರನ್ತೋ ‘ಮಯಮೇವಾ’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತೇ ಏತೇಸಂ ಪಹಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಿಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ರತ್ತೋ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತತ್ಥನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ. ಪರತ್ಥಉಭಯತ್ಥೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅನ್ಧಕರಣೋತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಯಥಾಭೂತದಸ್ಸನನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ಧಕರಣೋ. ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಚಕ್ಖುಕರಣೋ. ಞಾಣಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಣಕರಣೋ. ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾ ಝಾನಪಞ್ಞಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣೇನ ನಿರೋಧೇತೀತಿ ಪಞ್ಞಾನಿರೋಧಿಕೋ. ಅನಿಟ್ಠಫಲದಾಯಕತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಘಾತಸ್ಸೇವ ಪಕ್ಖೇ ವತ್ತತೀತಿ ವಿಘಾತಪಕ್ಖಿಕೋ. ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಸಂವತ್ತೇತೀತಿ ಅನಿಬ್ಬಾನಸಂವತ್ತನಿಕೋ. ಅಲಞ್ಚ ಪನಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಅಪ್ಪಮಾದಾಯಾತಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸಚೇ ಏವರೂಪಾ ಪಟಿಪದಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಪ್ಪಮಾದಾಯ ಯುತ್ತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಕರೋಥ, ಆವುಸೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೋ ಕಥಿತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೨. ಆಜೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೩. ದುತಿಯೇ ತೇನ ಹಿ ಗಹಪತೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಇಧ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಅಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗಮಿ, ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಪನ ಆಗತೋ. ಇಮಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ಇಮಿನಾವ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ತಂಯೇವ ಕಥಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ ತೇನ ಹೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಕಾರಣಾಪದೇಸೋ. ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ. ಕೇಸಂ ನೋತಿ ಕತಮೇಸಂ ನು. ಸಧಮ್ಮುಕ್ಕಂಸನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪನಾ. ಪರಧಮ್ಮಾಪಸಾದನಾತಿ ಪರೇಸಂ ಲದ್ಧಿಯಾ ಘಟ್ಟನಾ ವಮ್ಭನಾ ಅವಕ್ಖಿಪನಾ. ಆಯತನೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ಕಾರಣಸ್ಮಿಂಯೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ಅತ್ಥೋ ಚ ವುತ್ತೋತಿ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಾಯ ಅತ್ಥೋ ಚ ಪಕಾಸಿತೋ. ಅತ್ತಾ ಚ ಅನುಪನೀತೋತಿ ಅಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾ ಚ ನ ಉಪನೀತೋ. ನುಪನೀತೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

೩. ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೪. ತತಿಯೇ ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋ. ಗೇಲಞ್ಞಾತಿ ಗಿಲಾನಭಾವತೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಮಹಾಪರಿವಾರಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ನ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿ, ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹಾಯಂ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪನೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಸೇಖಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಸೀಲಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಞ್ಚ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಸೇನ ಅಸೇಖಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಯೋ ಕಥೇನ್ತೋ – ‘‘ಸೇಖಸಮಾಧಿತೋ ಸೇಖಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಅಸೇಖಞ್ಚ ಫಲಞಾಣಂ ಪಚ್ಛಾ, ಸೇಖವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣತೋ ಚ ಅಸೇಖಫಲಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದೀಪೇಸಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಸಮಾಧಿಞಾಣಾನಿ, ತೇಸಂ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

೪. ನಿಗಣ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೫. ಚತುತ್ಥೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯನ್ತಿ ದ್ವೇ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಂಸವಟ್ಟಕಚ್ಛನ್ನೇನ ಕತಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ. ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸತತಂ ಸಮಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನಿರನ್ತರಂ. ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಿತಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಾಣಾನಂ ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಆಯೂಹಿತಕಮ್ಮಾನಂ. ತಪಸಾ ಬ್ಯನ್ತೀಭಾವನ್ತಿ ದುಕ್ಕರತಪೇನ ವಿಗತನ್ತಕರಣಂ. ನವಾನಂ ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಆಯೂಹಿತಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಂ. ಅಕರಣಾತಿ ಅನಾಯೂಹನೇನ. ಸೇತುಘಾತನ್ತಿ ಪದಘಾತಂ ಪಚ್ಚಯಘಾತಂ ಕಥೇತಿ. ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋತಿ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಕ್ಖಯೇನ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ. ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾ ವೇದನಾಕ್ಖಯೋತಿ ದುಕ್ಖವಟ್ಟಕ್ಖಯೇನ ವೇದನಾಕ್ಖಯೋ. ದುಕ್ಖವಟ್ಟಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖೀಣೇ ವೇದನಾವಟ್ಟಮ್ಪಿ ಖೀಣಮೇವ ಹೋತಿ. ವೇದನಾಕ್ಖಯಾ ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವೇದನಾಕ್ಖಯೇನ ಪನ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾಯಾತಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ. ನಿಜ್ಜರಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಜೀರಣಕಪಟಿಪದಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ವಾ ನಿಜ್ಜೀರಣತೋ ನಿಜ್ಜರಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ. ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಿಮಾಹಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕಿಮಾಹ, ಕಿಂ ಏತಂಯೇವ ಕಿಲೇಸನಿಜ್ಜೀರಣಕಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಜಾನತಾತಿ ಅನಾವರಣಞಾಣೇನ ಜಾನನ್ತೇನ. ಪಸ್ಸತಾತಿ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸನ್ತೇನ. ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಪಾಪನತ್ಥಾಯ. ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯಾತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ. ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಅಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಾಯ. ನವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ನವಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಯೂಹತಿ. ಪುರಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆಯೂಹಿತಕಮ್ಮಂ. ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀ ಕರೋತೀತಿ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಖೇಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಅಕಾಲಿಕಾತಿ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಕಿಚ್ಚಕಾರಿಕಾ. ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಾತಿ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯುತ್ತಾ. ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಾತಿ ಉಪನಯೇ ಯುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾ. ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇಯೇವ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ಬಾಲೇಹಿ ಪನ ದುಜ್ಜಾನಾ. ಇತಿ ಸೀಲವಸೇನ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಾ, ದ್ವೇ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಹಿ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋತಿ. ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದಿಕಾಯ ಪನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಯ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ, ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಹಿ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ ವುತ್ತೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿಆದೀಹಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಕಥಿತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಯೋಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪನ ವಸೇನ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ತನ್ತಿ ಆರೋಪಿತಾತಿ.

೫. ನಿವೇಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಮಚ್ಚಾತಿ ಸುಹಜ್ಜಾ. ಞಾತೀತಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಪಕ್ಖಿಕಾ. ಸಾಲೋಹಿತಾತಿ ಸಮಾನಲೋಹಿತಾ ಭಾತಿಭಗಿನಿಆದಯೋ. ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇತಿ ಗುಣೇ ಅವೇಚ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ. ಪಥವೀಧಾತುಯಾತಿಆದೀಸು ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಭೂತಾಯ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ, ದ್ವಾದಸಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಯೂಸಗತಾಯ ಆಬನ್ಧನಭೂತಾಯ ಆಪೋಧಾತುಯಾ, ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪರಿಪಾಚನಭೂತಾಯ ತೇಜೋಧಾತುಯಾ, ಛಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ವಿತ್ಥಮ್ಭನಭೂತಾಯ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ನ ತ್ವೇವಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಪನ ನ ತ್ವೇವ ಸಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಞ್ಚ ಗತಿಅಞ್ಞಥತ್ತಞ್ಚ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪನ ಹೋತಿ. ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ದೇವೋಪಿ ಹೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ. ಪಸಾದೋ ಪನಸ್ಸ ಭವನ್ತರೇಪಿ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚ ಅಪಾಯಗತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಗತಿಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತದೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತ್ರಿದಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೬. ಪಠಮಭವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಛಟ್ಠೇ ಕಾಮಧಾತುವೇಪಕ್ಕನ್ತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ವಿಪಚ್ಚನಕಂ. ಕಾಮಭವೋತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ. ಕಮ್ಮಂ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಖೇತ್ತಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಬೀಜನ್ತಿ ಸಹಜಾತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರುಹನಟ್ಠೇನ ಬೀಜಂ. ತಣ್ಹಾ ಸ್ನೇಹೋತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹನಾನುಬ್ರೂಹನವಸೇನ ತಣ್ಹಾ ಉದಕಂ ನಾಮ. ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಆವರಿತಾನಂ. ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾನಂ. ಹೀನಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ರೂಪಧಾತುಯಾ. ಪಣೀತಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೭. ದುತಿಯಭವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೮. ಸತ್ತಮೇ ಚೇತನಾತಿ ಕಮ್ಮಚೇತನಾ. ಪತ್ಥನಾಪಿ ಕಮ್ಮಪತ್ಥನಾವ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

೮. ಸೀಲಬ್ಬತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಸೀಲಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೀಲಞ್ಚೇವ ವತಞ್ಚ. ಜೀವಿತನ್ತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾನುಯೋಗೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ. ಉಪಟ್ಠಾನಸಾರನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನೇನ ಸಾರಂ, ‘‘ಇದಂ ವರಂ ಇದಂ ನಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಫಲನ್ತಿ ಸಉದ್ರಯಂ ಸವಡ್ಢಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಖ್ವೇತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂಸೇನಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ನ ಖೋ ಏತ್ಥ ಏಕಂಸೇನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಟ್ಠಾನಸಾರಂ ಸೇವತೋತಿ ಇದಂ ಸಾರಂ ವರಂ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ. ಅಫಲನ್ತಿ ಇಟ್ಠಫಲೇನ ಅಫಲಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕಮ್ಮವಾದಿಕಿರಿಯವಾದೀನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಬಾಹಿರಕಸಮಯೋ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ. ಸಫಲನ್ತಿ ಇಟ್ಠಫಲೇನ ಸಫಲಂ ಸಉದ್ರಯಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಮ್ಮವಾದಿಕಿರಿಯವಾದೀನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಗಹಿತಾ. ನ ಚ ಪನಸ್ಸ ಸುಲಭರೂಪೋ ಸಮಸಮೋ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಸ್ಸ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮಸಮೋ ನ ಸುಲಭೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ.

೯. ಗನ್ಧಜಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦. ನವಮೇ ಏತದವೋಚಾತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಮೂಲಗನ್ಧೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಾರಗನ್ಧೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಇಮೇ ಪನ ತಯೋಪಿ ಗನ್ಧಾ ಅನುವಾತಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಪಟಿವಾತಂ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕಿಞ್ಚಿ, ಯಸ್ಸ ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವರಾನಂ ಗಹಣಕಾಲೇಯೇವ ಕಙ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಸಮಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮನವರಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ತಕ್ಖಣಂಯೇವ ದಿವಾಟ್ಠಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಕಙ್ಖಾಯ ವಿನೋದನತ್ಥಂ ಏತಂ ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧಜಾತಾನೀತಿ ಗನ್ಧಜಾತಿಯೋ. ಮೂಲಗನ್ಧೋತಿ ಮೂಲವತ್ಥುಕೋ ಗನ್ಧೋ, ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಮೂಲಮೇವ ಮೂಲಗನ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಗನ್ಧೋ ಅನುವಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಗನ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಗನ್ಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಾರಗನ್ಧಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಣಗಮನಾದಯೋ ಗುಣವಣ್ಣಭಾಸನವಸೇನ ದಿಸಾಗಾಮಿತಾಯ ಗನ್ಧಸದಿಸತ್ತಾ ಗನ್ಧಾ, ತೇಸಂ ವತ್ಥುಭೂತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗನ್ಧಜಾತಂ ನಾಮ. ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಣ್ಣಭಾಸನವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೀಲವಾತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲೇನ ವಾ ದಸಸೀಲೇನ ವಾ ಸೀಲವಾ. ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ತೇನೇವ ಸೀಲಧಮ್ಮೇನ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮೋ. ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನಾತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೬೦) ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ. ದಿಸಾಸೂತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತೂಸು ಅನುದಿಸಾಸು. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ.

ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತೀತಿ ವಸ್ಸಿಕಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ಚನ್ದನಂ ತಗರಮಲ್ಲಿಕಾ ವಾತಿ ಚನ್ದನತಗರಮಲ್ಲಿಕಾನಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇವಲೋಕೇಪಿ ಫುಟಸುಮನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪುಪ್ಫಿತದಿವಸೇ ಗನ್ಧೋ ಯೋಜನಸತಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ಸೋಪಿ ಪಟಿವಾತಂ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ರತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತೀತಿ ಸತಞ್ಚ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಪುತ್ತಾನಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪವಾಯತೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣಗನ್ಧೇನ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಪವಾಯತಿ, ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಗನ್ಧೇನ ಅವತ್ಥರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦. ಚೂಳನಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೧. ದಸಮಸ್ಸ ದುವಿಧೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಕೋಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋಪಿ. ಕತರಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಕಥಿತನ್ತಿ ಚೇ? ಅರುಣವತಿಸುತ್ತನ್ತಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫ ಆದಯೋ) ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಕಥಿತಂ. ಅರುಣವತಿಸುತ್ತನ್ತೋ ಕೇನ ಕಥಿತೋತಿ? ದ್ವೀಹಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಕಥಿತೋ ಸಿಖಿನಾ ಚ ಭಗವತಾ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರಾ. ಇಮಸ್ಮಾ ಹಿ ಕಪ್ಪಾ ಏಕತಿಂಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಅರುಣವತಿನಗರೇ ಅರುಣವತೋ ರಞ್ಞೋ ಪಭಾವತಿಯಾ ನಾಮ ಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅರುಣವತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ‘‘ಅರುಣವತಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಅಭಿಭುಂ ನಾಮ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಅರುಣವತಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಂ, ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಆಯಾಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ, ನ ತಾವ ಭತ್ತಕಾಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಭೂ ಚ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫).

ತತ್ಥ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ, ಥೇರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮೀಕಥಾತಿ. ‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೇ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಾ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು – ‘‘ಚಿರಸ್ಸಞ್ಚ ಮಯಂ ಸತ್ಥು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಗಮನಂ ಲಭಿಮ್ಹ, ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಆರಭೀ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅನತ್ತಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೋ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾ ಚ. ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಸಂವೇಜೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫) ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ. ಕಿಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ? ನೀಲಕಸಿಣಂ ತಾವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಫರಿ, ತತೋ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಆಭೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ಆಲೋಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಥೇರಂಯೇವ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸರಂ ಸುಣಾತೂ’’ತಿ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಓಸಟಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ. ಅತ್ಥೋಪಿ ನೇಸಂ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರೇನ ಅರುಣವತಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಸ್ಸುತ್ಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಗಾಥಾಯೋ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಸುತಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತಾ ತದೇವ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಉದಾಹರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ತಾವ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಸಿಖಿನಾ ಭಗವತಾ ಕಥಿತಂ.

ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಮಾಸಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಅರುಣವತಿಸುತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತಕೋವ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನಮ್ಪಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಸುತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಹಿಯ್ಯೋ ಕಥಿತಂ ಅರುಣವತಿಸುತ್ತಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಭೂತಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ಸರೀರೋಭಾಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸೀತಿ ಹಿಯ್ಯೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಕಥಿತಂ, ಸಾವಕಸ್ಸ ತಾವ ವಿಸಯೋ ಏವರೂಪೋ, ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಿತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಮತಿಯಾ ವಿನೋದನತ್ಥಂ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಮಯಾ ಏತಂ ಸುತಂ, ನ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ನ ದೂತಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ. ಕೀವತಕಂ ಪಹೋತಿ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಕಿತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಸರೀರೋಭಾಸೇನ ವಿಹತನ್ಧಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಾವಕೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ ತಥಾಗತಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ – ಆನನ್ದ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಸೋ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತೋ ಸಾವಕೋ. ತಥಾಗತಾ ಪನ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ. ಸೋ ತ್ವಂ ನಖಸಿಖಾಯ ಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಪಂಸುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ವದೇಸಿ. ಅಞ್ಞೋ ಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ವಿಸಯೋ, ಅಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧಾನಂ. ಅಞ್ಞೋ ಸಾವಕಾನಂ ಗೋಚರೋ, ಅಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧಾನಂ. ಅಞ್ಞಂ ಸಾವಕಾನಂ ಬಲಂ, ಅಞ್ಞಂ ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಭಾವಂ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ಥೇರೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ತ್ವಂ ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನನ್ತಾಕಾಸೇನ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಚಾತಕಸಕುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಿಕೇನ ಸುಪಣ್ಣರಾಜೇನ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾಯ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಚತುರತನಿಕೇ ಆವಾಟೇ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ಸರೇಹಿ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ನಾಳಿಕೋದನಮತ್ತಲಾಭಿಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞಾ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಖಜ್ಜೋಪನಕಪ್ಪಭಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೂರಿಯಪ್ಪಭಾಯ ಉಪಮೇನ್ತೋ ವಿಯ ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ವದೇಸೀತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಭಾವಮೇವ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ನ ತಾವ ಕಥೇಸಿ, ಹನ್ದ ನಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಸುತಾ ತೇ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮೇ ‘ಸುತಾ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಸಹಸ್ಸೀ ಚೂಳನಿಕಾ ಲೋಕಧಾತೂ’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಜಾತೋ, ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಾಲೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ತೇನ ಹಾನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಠಾನಂ. ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾತಿ ಚನ್ದಿಮಾ ಚ ಸೂರಿಯೋ ಚ. ಪರಿಹರನ್ತೀತಿ ವಿಚರನ್ತಿ. ದಿಸಾ ಭನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಓಭಾಸನ್ತಿ. ವಿರೋಚನಾತಿ ವಿರೋಚಮಾನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ಸಹಸ್ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ. ಸಹಸ್ಸಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಲೋಕಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ತಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾರಾಜಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚೂಳನಿಕಾತಿ ಖುದ್ದಿಕಾ. ಅಯಂ ಸಾವಕಾನಂ ವಿಸಯೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸಾ ಆನೀತಾತಿ? ಮಜ್ಝಿಮಿಕಾಯ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ. ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾತಿ ತಾವ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ. ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೀ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಾ ಲೋಕಧಾತೂತಿ ಅಯಂ ಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಗಣೇತ್ವಾ ದಸಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಮಾಣಾ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೀ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಾ ನಾಮ ಲೋಕಧಾತು. ಅಯಂ ಸಾವಕಾನಂ ಅವಿಸಯೋ, ಬುದ್ಧಾನಮೇವ ವಿಸಯೋ. ಏತ್ತಕೇಪಿ ಹಿ ಠಾನೇ ತಥಾಗತಾ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ಸರೀರೋಭಾಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಕ್ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಚ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಚ ಸಮ್ಬೋಧಿಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಆಯುಸಙ್ಖಾರವೋಸ್ಸಜ್ಜನಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇಸು ಚ ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಕಮ್ಪತಿ.

ತಿಸಹಸ್ಸೀ ಮಹಾಸಹಸ್ಸೀತಿ ಸಹಸ್ಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತತಿಯಾತಿ ತಿಸಹಸ್ಸೀ, ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತತ್ತಾ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಗಣಿತಾತಿ ಮಹಾಸಹಸ್ಸೀ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಮಾಣೋ ಲೋಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ಸರೀರೋಭಾಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾತಿ. ಗಣಕಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ನ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏವಂ ಪರಿಮಾಣಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯಮುಳ್ಹಕಂ ವಾಚಾಯ ಪರಿಹೀನಟ್ಠಾನಂ, ದಸಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಮಾಣಂ ಪನ ಠಾನಂ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ನಾಮಾ’’ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಭಗವತಾ ಆಣಾಕ್ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಇಸಿಗಿಲಿಪರಿತ್ತಧಜಗ್ಗಪರಿತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪರಿತ್ತಖನ್ಧಪರಿತ್ತ- ಮೋರಪರಿತ್ತಮೇತ್ತಪರಿತ್ತರತನಪರಿತ್ತಾನಂ ಆಣಾ ಫರತಿ. ಯಾವತಾ ಪನ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇಮಿನಾ ವಿಸಯಕ್ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ವಿಸಯಕ್ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿಕಭಾವೇ ಚಸ್ಸ ಇಮಂ ಓಪಮ್ಮಂ ಆಹರನ್ತಿ – ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಮ್ಹಿ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸಾಸಪೇಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಏಕಂ ಸಾಸಪಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸಾಸಪಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ. ದಕ್ಖಿಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅವಿಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ಯಾವತಾ ಪನ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ವಿಸಮೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಲೋಕೋ, ಅನನ್ತಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೂರಿಯೋ ಉಗ್ಗತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಠಮಯಾಮೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೋ. ಸತ್ತಾಪಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪಸುತಾ, ಖಿಡ್ಡಾಪಸುತಾ, ಆಹಾರಪ್ಪಸುತಾತಿ ಏವಂ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಚ ಪಮತ್ತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋ ತೇ ಸತ್ಥಾ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತಥಾಗತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಇಧಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಓಭಾಸೇನ ಫರೇಯ್ಯಾತಿ ಸರೀರೋಭಾಸೇನ ಫರೇಯ್ಯ. ಫರಮಾನೋ ಪನೇಸ ಕಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ? ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೂರಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥ ನಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಅತ್ಥಂ ಗಮೇಯ್ಯ. ಯತ್ಥ ಪನ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥ ನಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇಯ್ಯ. ತತೋ ಯತ್ಥ ಸೂರಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಧುನಾವ ಸೂರಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ಸೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತೋ, ನಾಗಾವಟ್ಟೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ, ಭೂತಾವಟ್ಟಯಕ್ಖಾವಟ್ಟದೇವತಾವಟ್ಟಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ವಿತ್ತಕ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯುಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಧುನಾವ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಇದಾನೇವ ಉಟ್ಠಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ನಾಗಾವಟ್ಟಭೂತಾವಟ್ಟಯಕ್ಖಾವಟ್ಟದೇವತಾವಟ್ಟಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯುಂ. ತತೋ ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಞ್ಚ ಅನ್ಧಕಾರಞ್ಚ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪಚ್ಚಯಾ ನು ಖೋ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನೇಸು ಸತ್ಥಾ ನೀಲಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬಹಲನ್ಧಕಾರಂ ಪತ್ಥರೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾದಿಪ್ಪಸುತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾಸಜನನತ್ಥಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಓದಾತಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡರಂ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಚನ್ದಸಹಸ್ಸಸೂರಿಯಸಹಸ್ಸಉಟ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಾಲೋಕಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತಞ್ಚ ಖೋ ತಿಲಬೀಜಮತ್ತೇನ ಕಾಯಪ್ಪದೇಸೇನ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ. ಯೋ ಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಥವಿಂ ದೀಪಕಪಲ್ಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ತೇಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ವಟ್ಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಜಾಲೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇಯೇವ ಆಲೋಕಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತತೋ ಪರಂ ವಿದತ್ಥಿಮ್ಪಿ ಓಭಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ತಥಾಗತೋ ಪನ ತಿಲಫಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇನ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಏಕೋಭಾಸಂ ಕರೇಯ್ಯ ತತೋ ವಾ ಪನ ಭಿಯ್ಯೋ. ಏವಂ ಮಹನ್ತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾತಿ.

ತಂ ಆಲೋಕಂ ಸಞ್ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತಂ ಆಲೋಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಞ್ಚೇವ ಗಮಿತೋ ಉಟ್ಠಾಪಿತೋ ಚ, ಬಹಲನ್ಧಕಾರಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಏಸ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಇದಾನಿ ಆಲೋಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯುಂ. ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಧಮ್ಮಕಥಾಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯ. ಯೋ ಹಿ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಂ ಭೇರಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಭೇರಿಚಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ದಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇಯೇವ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇಯ್ಯ, ಪರತೋ ವಿದತ್ಥಿಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ತಥಾಗತೋ ಪನ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತತೋ ವಾ ಪನ ಭಿಯ್ಯೋ, ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾ ತಥಾಗತಾತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ವಿಸಯಕ್ಖೇತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಬಲವಪೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸೋ ಪೀತಿವಸೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಲಾಭಾ ವತ ಮೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋತಿ ಯಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಪಟಿಲಾಭೋ ಲಾಭಾ ಚೇವ ಸುಲದ್ಧಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಯ್ವಾಹಂ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿತುಂ, ಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ, ಮುಖಧೋವನಉದಕನ್ಹಾನೋದಕಾನಿ ದಾತುಂ, ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತುಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಕಙ್ಖಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ, ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಲಭಾಮಿ, ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾ ಚೇವ ಸುಲದ್ಧಞ್ಚಾತಿಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವತೋ ಅನ್ಧಕಾರಾಲೋಕಸದ್ದಸವನಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಇದ್ಧೀನಂ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ, ತಾಸಂಯೇವ ಅನುಫರಣೇನ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಉದಾಯೀತಿ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪಟ್ಠಾಕತ್ಥೇರೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚರತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಜಲಮಾನಂ ದೀಪಸಿಖಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಗೋಣಸ್ಸ ತುಣ್ಡೇ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಭತ್ತಭರಿತಂ ಪಾತಿಂ ಅವಕುಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ಥೇರಸ್ಸ ಪಸಾದಭಙ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾತಿ ಏವಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಪಪಾತತಟೇ ಠತ್ವಾ ಪವೇಧಮಾನಂ ಪುರಿಸಂ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಿತೋ ಹಿತೇಸೀ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಇತೋ ಏಹಿ ಇತೋ ಏಹೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ತಸ್ಮಾ ವಚನಾ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಮಾ ಹೇವಂ ಉದಾಯಿ, ಮಾ ಹೇವಂ ಉದಾಯೀತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಾ ಏವಂ ಅವಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾರಜ್ಜನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ. ನನು ಚ ಸತ್ಥಾ ಏಕಸ್ಸ ಸಾವಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಪಸಾದಸ್ಸ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಅಕಾಸಿ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಸಾದಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ? ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಏತ್ತಕಅತ್ತಭಾವಪರಿಮಾಣತ್ತಾ. ದನ್ಧಪಞ್ಞೋಪಿ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಗತಿಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠತ್ವಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇಮಂ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಆನನ್ದವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.