.ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ

ತಿಕನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೧. ಬಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ತಿಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಯಾನೀತಿಆದೀಸು ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ. ಉಪದ್ದವೋತಿ ಅನೇಕಗ್ಗತಾಕಾರೋ. ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಉಪಸಟ್ಠಾಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗನಾಕಾರೋ.

ತೇಸಂ ಏವಂ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಪಬ್ಬತವಿಸಮನಿಸ್ಸಿತಾ ಚೋರಾ ಜನಪದವಾಸೀನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಮಯಂ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ನಾಮ. ‘‘ಯಥಾ ನೋ ತೇ ಚೋರಾ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಆವಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ ಡಂಸಮಕಸಾದೀಹಿ ಖಜ್ಜಮಾನಾ, ಗುಮ್ಬನ್ತರಾನಿ ಪವಿಸನ್ತಾ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕೇ ಮದ್ದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಏವಂ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋ ಅನೇಕಗ್ಗತಾಕಾರೋ ನಾಮ. ತತೋ ಚೋರೇಸು ಯಥಾವುತ್ತೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ‘‘ತುಚ್ಛಕಸಾಸನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ಚೋರಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸು ಘಾತಿತಾವಸೇಸಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕಚ್ಛಾಯಾಭಿತ್ತಿಚ್ಛಾಯಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ ನಟ್ಠಂ ಅನುಸೋಚಮಾನಾ. ಅಯಂ ಉಪಸಟ್ಠಾಕಾರೋ ಲಗ್ಗನಾಕಾರೋ ನಾಮ.

ನಳಾಗಾರಾತಿ ನಳೇಹಿ ಛನ್ನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಅಗಾರಾ. ಸೇಸಸಮ್ಭಾರಾ ಪನೇತ್ಥ ರುಕ್ಖಮಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಿಣಾಗಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೂಟಾಗಾರಾನೀತಿ ಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಅಗಾರಾನಿ. ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾನೀತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿತ್ತಾನಿ. ನಿವಾತಾನೀತಿ ನಿವಾರಿತವಾತಪ್ಪವೇಸಾನಿ. ಫುಸಿತಗ್ಗಳಾನೀತಿ ಛೇಕೇಹಿ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಕತತ್ತಾ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಮ್ಹಿ ಸುಟ್ಠು ಫುಸಿತಕವಾಟಾನಿ. ಪಿಹಿತವಾತಪಾನಾನೀತಿ ಯುತ್ತವಾತಪಾನಾನಿ. ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಕವಾಟವಾತಪಾನಾನಂ ನಿಚ್ಚಪಿಹಿತತಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಕಥಿತಾ. ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಪನ ತಾನಿ ಪಿಧೀಯನ್ತಿ ಚ ವಿವರೀಯನ್ತಿ ಚ.

ಬಾಲತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬಾಲಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಬಾಲೋ ಹಿ ಅಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ರಜ್ಜಂ ವಾ ಓಪರಜ್ಜಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಮಹನ್ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಕತಿಪಯೇ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸೇ ವಿಧವಪುತ್ತೇ ಮಹಾಧುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಇಸ್ಸರೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬತಗಹನಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತಮನ್ತೇ ಗಾಮೇ ಪಹರನ್ತೋ ದಾಮರಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಗಮೇಪಿ ಜನಪದೇಪಿ ಪಹರತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಗೇಹಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಖೇಮಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಹಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖಾಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಿತೇಸುಪಿ ದ್ವೇ ಬಾಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಚೋದನಂ ಆರಭನ್ತಿ. ಇತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸಿಕಾನಂ ವಿಯ ಮಹಾಕಲಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಬಾಲತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

೨. ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ಕಾಯದ್ವಾರಾದಿಪವತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಸಞ್ಜಾನನಕಾರಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣೋ. ಅಪದಾನಸೋಭನೀ ಪಞ್ಞಾತಿ ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅಪದಾನೇನ ಸೋಭತಿ, ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಚರಿತೇನೇವ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಾಲೇನ ಹಿ ಗತಮಗ್ಗೋ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಿ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಇನ್ದಗ್ಗಿನೋ ಗತಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಝಾಮಟ್ಠಾನಮತ್ತಮೇವ ಅಙ್ಗಾರಮಸಿಛಾರಿಕಾಸಮಾಕುಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ಕುಸೋಬ್ಭಾದಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಸಮ್ಪದಂ ಆವಹಮಾನೇನ ಚತುದೀಪಿಕಮೇಘೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ತೇನ ಗತಮಗ್ಗೇ ಉದಕಪೂರಾನಿ ಚೇವ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಫಲಾಫಲಾನಿ ಚ ತಾನಿ ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗತಮಗ್ಗೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ನೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩. ಚಿನ್ತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯೇ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಲಕ್ಖೀಯತಿ ಞಾಯತೀತಿ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತಾನೇವಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾನನಕಾರಣಾನೀತಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಬಾಲಾಪದಾನಾನೀತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಪದಾನಾನಿ. ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನವಸೇನ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಚಿನ್ತೇತಿ. ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀತಿ ಭಾಸಮಾನೋಪಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿಭೇದಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವ ಭಾಸತಿ. ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀತಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತಿ. ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಾನೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀತಿಆದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಮನೋಸುಚರಿತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

೪. ಅಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ಅಪರಾಧತೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಕರೋತೀತಿ ‘‘ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ತಂ ನ ಕರೋತಿ, ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ನ ದೇಸೇತಿ ನಕ್ಖಮಾಪೇತಿ. ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಪರಸ್ಸ ‘‘ವಿರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ಅಯೋನಿಸೋಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅನುಪಾಯಚಿನ್ತಾಯ ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಅಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತಂ ಪನ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸೋಯೇವ ಥೇರೋ ವಿಯ ಅಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಾ ಹೋತಿ, ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಕಥೇತಿ. ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪದಮೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ತಂ ಅಕ್ಖರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಲಿಟ್ಠೇಹೀತಿ ಪದಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಸಿಲಿಟ್ಠೇಹಿ. ಉಪಗತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ಉಪಗತೇಹಿ. ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿತಾತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಕಾರಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಪರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ನಾಭಿನುಮೋದತಿ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಸೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಪಿ ವುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾಪಿ, ನತ್ಥೇತಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೬೬).

ಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಕತ್ತಾತಿಆದೀಸು ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಯೋನಿಸೋವ ಪಞ್ಹಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ಹಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯೋನಿಸೋ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಏವಂಭಾವಿತಂ ಏವಂಬಹುಲೀಕತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಅಬ್ಭನುಮೋದಿತಾ ಹೋತೀತಿ ತಥಾಗತೋ ವಿಯ ಯೋನಿಸೋ ಅಬ್ಭನುಮೋದಿತಾ ಹೋತಿ. ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆನನ್ದ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಮ್ಪಿ ಛಟ್ಠಂ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಧಾರೇಹಿ. ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋವ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ ಸತೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಛಟ್ಠಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೯. ಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದಸಹಿಪಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಉಪರಿ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಬಹುಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಪುಞ್ಞಂ ಕಥಿತಂ.

೧೦. ಮಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಮೇವ ಮಲಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಮಲಂ. ಕೇನಟ್ಠೇನ ಮಲನ್ತಿ? ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ದುಗ್ಗನ್ಧಟ್ಠೇನ ಕಿಲಿಟ್ಠಕರಣಟ್ಠೇನ ಚ. ತಞ್ಹಿ ನಿರಯಾದೀಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅನುದಹತೀತಿ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನಪಿ ಮಲಂ. ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪಿ ಅನ್ತರೇ ಬೋಧಿಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇಸುಪಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಚಸ್ಸ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಿರ ತೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವಣ್ಣಗನ್ಧೋ ವಾಯತೀತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಟ್ಠೇನಪಿ ಮಲಂ. ತೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಉಪತಾಪಞ್ಚೇವ ಲಭತಿ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಚಸ್ಸ ಅಸುಚೀನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಪಭಸ್ಸರಾನೀತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಕರಣಟ್ಠೇನಪಿ ಮಲಂ. ಅಪಿಚ ತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಮಿಲಾಪೇತೀತಿ ಮಿಲಾಪನಟ್ಠೇನಪಿ ಮಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಸ್ಸಾಮಲಮಚ್ಛೇರಮಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಬಾಲವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ರಥಕಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಞಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಞಾತೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ. ಅನನುಲೋಮಿಕೇತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ನ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನನುಲೋಮಿಕೇ. ಕಾಯಕಮ್ಮೇತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಮ್ಹಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ. ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಏತಂ, ನ ಏವರೂಪೇ ಸಮಾದಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಭೂತಬಲಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವರೂಪೇ ಸಮಾದಪೇತಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ವಚೀಕಮ್ಮೇಪಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಿ ಓಳಾರಿಕಾನಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಪರಸ್ಸ ಅದಾತುಕಾಮೇನ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಞ್ಚನಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವರೂಪೇ ಸಮಾದಪೇತಿ. ಮನೋಕಮ್ಮೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಓಳಾರಿಕಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ಅನನುಲೋಮಿಕೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮಾದಪೇತಿ ನಾಮ ದಕ್ಖಿಣವಿಹಾರವಾಸಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ತಂ ಕಿರ ಥೇರಂ ಏಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಕೀದಿಸೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಮೇತ್ತಾಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೇ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಚ ಭರಿಯಾ ಪಿಯಾ ಹೋತಿ ಮನಾಪಾ, ಸೋ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾದಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕಥಂ ಪನೇಸ ಬಹುಜನಅಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ? ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ ಚೇವ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದಯೋ ಚ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಾಸಂ ತಾಸಂ ಮಿತ್ತಭೂತಾ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸೇಸದೇವತಾ ಚ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇನ ಕತಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇಸ ಬಹುಜನಅಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಆದೀನಂಯೇವ ವಸೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಿಕೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮಾದಪೇತಿ ನಾಮ ಕೋಳಿತವಿಹಾರವಾಸೀ ಚತುನಿಕಾಯಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ನನ್ದಾಭಯತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಪೋತಲಿಯವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರೋಗೇ ಸಮುಟ್ಠಿತೇ ಕನಿಟ್ಠಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯ್ಹಂ ಸಲ್ಲಹುಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ, ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಕಿಮತ್ಥಿಕೋ ಏಸ, ಆವುಸೋತಿ? ಭನ್ತೇ, ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಉಪಾದಾರೂಪಂ, ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಪಾದಾರೂಪೇ ದಿಟ್ಠೇ ತೇವೀಸತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸೋ ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ, ಆವುಸೋ, ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರಂ ಬಹಿವಿಹಾರಾ ಅನಿಕ್ಖನ್ತಮೇವ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಹಾಅವಸ್ಸಯೋಸಿ ಮಯ್ಹಂ ಜಾತೋ’’ತಿ ಕನಿಟ್ಠತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾತಿ ಏತಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ ‘‘ಅಯಂ ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇನ ಕತಮೇವ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.

೨. ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಾಜಾಭಿಸೇಕೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ. ಸಾರಣೀಯಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಸರಿತಬ್ಬಾನಿ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನೀಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಜಾತೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಯಾವಜೀವಂ ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ದಹರಕಾಲೇ ಜಾನಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀಹಿ ಞಾತಕೇಹಿ ವಾ ದಾಸಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಸುಕಜನಪದೇ ಅಸುಕನಗರೇ ಅಸುಕದಿವಸೇ ಅಸುಕನಕ್ಖತ್ತೇ ಜಾತೋ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಸರತಿ ನ ಸಮ್ಮುಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಾವಜೀವಂ ಸಾರಣೀಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯನ್ತಿ ಅಭಿಸೇಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಬಲವತುಟ್ಠಿಕರಂ ಹೋತಿ, ತೇನಸ್ಸ ತಂ ಯಾವಜೀವಂ ಸಾರಣೀಯಂ. ಸಙ್ಗಾಮವಿಜಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಗಾಮನ್ತಿ ಯುದ್ಧಂ. ಅಭಿವಿಜಿನಿತ್ವಾತಿ ಜಿನಿತ್ವಾ ಸತ್ತುಮದ್ದನಂ ಕತ್ವಾ. ತಮೇವ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸನ್ತಿ ತಮೇವ ಸಙ್ಗಾಮಟ್ಠಾನಂ. ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆವಸತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಜಾತಿಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಾಸನೇ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಆಭತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಿಸ್ಸಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಾರಣೀಯಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕರಟ್ಠೇ ಅಸುಕಜನಪದೇ ಅಸುಕವಿಹಾರೇ ಅಸುಕಮಾಳಕೇ ಅಸುಕದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ಅಸುಕಚಙ್ಕಮೇ ಅಸುಕರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವಜೀವಂ ಸರಿತಬ್ಬಮೇವ ಹೋತಿ ನ ಸಮ್ಮುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ನ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ದುಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಿ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಏತ್ತಕೋ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ, ನ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಪನ ಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾರಣೀಯಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕರಟ್ಠೇ…ಪೇ… ಅಸುಕರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಯಾವಜೀವಂ ಸಾರಣೀಯಂ ಹೋತಿ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನೀಯಂ.

ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇನ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಧಿಂ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಪಞ್ಞಂ. ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾವ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ‘‘ಮಯಾ ಅಸುಕರಟ್ಠೇ…ಪೇ… ಅಸುಕರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅರಹತ್ತಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಯಾವಜೀವಂ ಸಾರಣೀಯಂ ಹೋತಿ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನೀಯನ್ತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

೩. ಆಸಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ನಿರಾಸೋತಿ ಅನಾಸೋ ಅಪತ್ಥನೋ. ಆಸಂಸೋತಿ ಆಸಂಸಮಾನೋ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ವಿಗತಾಸೋತಿ ಅಪಗತಾಸೋ. ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇತಿ ಚಣ್ಡಾಲಾನಂ ಕುಲೇ. ವೇನಕುಲೇತಿ ವಿಲೀವಕಾರಕುಲೇ. ನೇಸಾದಕುಲೇತಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾನಂ ಕುಲೇ. ರಥಕಾರಕುಲೇತಿ ಚಮ್ಮಕಾರಕುಲೇ. ಪುಕ್ಕುಸಕುಲೇತಿ ಪುಪ್ಫಚ್ಛಡ್ಡಕಕುಲೇ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕುಲವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ನೀಚಕುಲೇ ಜಾತೋಪಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಅಡ್ಢೋ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ, ಅಯಂ ಪನ ನ ತಾದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಭೋಗವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದಲಿದ್ದೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಲಿದ್ದೇತಿ ದಾಲಿದ್ದಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ. ಅಪ್ಪನ್ನಪಾನಭೋಜನೇತಿ ಪರಿತ್ತಕಅನ್ನಪಾನಭೋಜನೇ. ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇತಿ ದುಕ್ಖಜೀವಿಕೇ, ಯತ್ಥ ವಾಯಾಮೇನ ಪಯೋಗೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥ ಕಸಿರೇನ ಘಾಸಚ್ಛಾದೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ದುಕ್ಖೇನ ಯಾಗುಭತ್ತಘಾಸೋ ಚ ಕೋಪೀನಮತ್ತಂ ಅಚ್ಛಾದನಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚೋ ನೀಚಕುಲೇ ಜಾತೋಪಿ ಉಪಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಭಾವಸಮಿದ್ಧಿಯಂ ಠಿತೋ, ಅಯಞ್ಚ ನ ತಾದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಸರೀರವಿಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋ ವಿಯ ಝಾಮಖಾಣುವಣ್ಣೋ. ದುದ್ದಸಿಕೋತಿ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಅಮನಾಪದಸ್ಸನೋ. ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಲಕುಣ್ಡಕೋ. ಕಾಣೋತಿ ಏಕಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ. ಕುಣೀತಿ ಏಕಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ ಉಭಯಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ. ಖಞ್ಜೋತಿ ಏಕಪಾದಖಞ್ಜೋ ವಾ ಉಭಯಪಾದಖಞ್ಜೋ ವಾ. ಪಕ್ಖಹತೋತಿ ಹತಪಕ್ಖೋ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ. ಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟಿತೇಲಕಪಲ್ಲಕಾದಿನೋ ಪದೀಪಉಪಕರಣಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಹೋತಿ? ನೀಚಕುಲೇ ಜಾತತ್ತಾ.

ಜೇಟ್ಠೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಜೇಟ್ಠೇ ಸತಿ ಕನಿಟ್ಠೋ ಆಸಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜೇಟ್ಠೋತಿ ಆಹ. ಆಭಿಸೇಕೋತಿ ಜೇಟ್ಠೋಪಿ ನ ಅಭಿಸೇಕಾರಹೋ ಆಸಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಭಿಸೇಕೋತಿ ಆಹ. ಅನಭಿಸಿತ್ತೋತಿ ಅಭಿಸೇಕಾರಹೋಪಿ ಕಾಣಕುಣಿಆದಿದೋಸರಹಿತೋ ಸಕಿಂ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಪುನ ಅಭಿಸೇಕೇ ಆಸಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಭಿಸಿತ್ತೋತಿ ಆಹ. ಅಚಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಜೇಟ್ಠೋಪಿ ಆಭಿಸೇಕೋ ಅನಭಿಸಿತ್ತೋ ಮನ್ದೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ, ಸೋಪಿ ಅಭಿಸೇಕೇ ಆಸಂ ನ ಕರೋತಿ. ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಮಸ್ಸುಭೇದೋ ಅಚಲಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಚಲಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಹೋತಿ? ಮಹಾಜಾತಿತಾಯ.

ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ನಿಸ್ಸೀಲೋ. ಪಾಪಧಮ್ಮೋತಿ ಲಾಮಕಧಮ್ಮೋ. ಅಸುಚೀತಿ ಅಸುಚೀಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೋತಿ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಆಸಙ್ಕನೀಯಸಮಾಚಾರೋ, ಅತ್ತನಾಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋ, ಸಾಸಙ್ಕಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಮನ್ತಯನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಮನ್ತೇನ್ತಿ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಸಙ್ಕಸಮಾಚಾರೋ ಹೋತಿ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಸ್ಸಮಣೋ ಸಮಣಪಟಿಞ್ಞೋತಿ ಅಸ್ಸಮಣೋ ಹುತ್ವಾವ ಸಮಣಪತಿರೂಪಕತಾಯ ‘‘ಸಮಣೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞೋ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋತಿ ಅಞ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಸುನಿವತ್ಥೇ ಸುಪಾರುತೇ ಸುಮ್ಭಕಪತ್ತಧರೇ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೇನ ಆಕಾರೇನ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಾದೀನಿ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿಯೇವ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಅನ್ತೋಪೂತೀತಿ ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಅವಸ್ಸುತೋತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ತಿನ್ತೋ. ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋತಿ ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರೋ. ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಹೋತಿ? ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಉಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಹೋತಿ? ಮಹಾಸೀಲಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ.

೪. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಜನಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಾಜಾ. ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ವತ್ತಿತಂ ವಾ ಅನೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಧಮ್ಮೇನೇವ ದಸವಿಧೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತೇನ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಸೋಪಿ ನ ಅರಾಜಕನ್ತಿ ಸೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಯರಾಜಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕಂ ನಾಮ ವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ದೇಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಅಪಾಪೇತ್ವಾವ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಬಹೂ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಥಾರೂಪಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅಥಾಹಂ ತೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಅಥೇಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೋ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಮೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತದಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚೇತಸಾ ತಮೇವ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಂ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಕತೋ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಟ್ಠು ಕತೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇತಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾರವುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಂ ಗರುಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಅಪಚಾಯಮಾನೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣಾದೀಹಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ ಧಮ್ಮಕೇತೂತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಮಿವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಕೇತುಮಿವ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ ಧಮ್ಮಕೇತು ಚ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋತಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿಭೂತಾಗತಭಾವೇನ ಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಚ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾನಂ ಕರಣೇನ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಸಂವಿದಹತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ, ರಕ್ಖಾ ಚ ಆವರಣಞ್ಚ ಗುತ್ತಿ ಚ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಖನ್ತಿಆದಯೋ ರಕ್ಖಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ. ಖನ್ತಿಯಾ ಅವಿಹಿಂಸಾಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಅನುದ್ದಯಾಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೮೫). ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಗೇಹಾದೀನಿ ಆವರಣಂ. ಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಗೋಪಾಯನಾ ಗುತ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸುಟ್ಠು ವಿದಹತಿ ಪವತ್ತೇತಿ ಠಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಯತ್ಥ ಸಾ ಸಂವಿದಹಿತಬ್ಬಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅನ್ತೋಜನಸಙ್ಖಾತಂ ಪುತ್ತದಾರಂ ಸೀಲಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಚಸ್ಸ ದದಮಾನೋ ಸಬ್ಬೋಪದ್ದವೇ ಚಸ್ಸ ನಿವಾರಯಮಾನೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಸಂವಿದಹತಿ ನಾಮ. ಖತ್ತಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಅಭಿಸಿತ್ತಖತ್ತಿಯಾ ಭದ್ರಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾದಿರತನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಉಪಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ, ಅನುಯನ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಯಾನವಾಹನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಪರಿತೋಸೇತಬ್ಬಾ, ಬಲಕಾಯೋ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮೇತ್ವಾ ಭತ್ತವೇತನಸಮ್ಪದಾನೇನಪಿ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥಾದಿನಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇನ, ಗಹಪತಿಕಾ ಭತ್ತಬೀಜನಙ್ಗಲಬಲಿಬದ್ದಾದಿಸಮ್ಪದಾನೇನ, ತಥಾ ನಿಗಮವಾಸಿನೋ ನೇಗಮಾ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಚ ಜಾನಪದಾ. ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾ ಪನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಸಮ್ಪದಾನೇನ ಸಕ್ಕಾತಬ್ಬಾ, ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಅಭಯದಾನೇನ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತಬ್ಬಾ.

ಧಮ್ಮೇನೇವ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇನೇವ ಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಂ ತೇನ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ. ಕೇನಚಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನಾತಿ ದೇವತಾ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾ ಅಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನಾತಿ ಪಟಿಅತ್ಥಿಕೇನ, ಪಟಿಸತ್ತುನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ತಥಾಗತೋ ಪನ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮವಸೇನ. ಧಮ್ಮರಾಜಾತಿ ನವಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಮಹಾಜನಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಧಮ್ಮಂಯೇವಾತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಮೇವ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋ ತಂ ಗರುಕರೋನ್ತೋ ತಂ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ. ಸೋವಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ಧಜೋತಿ ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ. ಸೋವಸ್ಸ ಕೇತೂತಿ ಧಮ್ಮಕೇತು. ತಮೇವ ಅಧಿಪತಿಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ. ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮದಾಯಿಕರಕ್ಖಞ್ಚ ಆವರಣಞ್ಚ ಗುತ್ತಿಞ್ಚ. ಸಂವಿದಹತೀತಿ ಠಪೇತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಏವರೂಪನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಸುಚರಿತಂ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಥೇತ್ವಾ. ಧಮ್ಮೇನೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇನೇವ ಅಸದಿಸಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಂ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಏತೇಸು ಸಮಣಾದೀಸು ಏಕೇನಪಿ ಪಟಿವತ್ತೇತುಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೫. ಸಚೇತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಇಸಿಪತನೇತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಇಸೀನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಉಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಾಯ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪತನೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದನೇತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ. ಮಿಗದಾಯೇತಿ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇ. ಛಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಛಾರತ್ತೂನೇಹೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ರಞ್ಞಾ ಆಣತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಸಬ್ಬೂಪಕರಣಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರಗಾಮಮಜ್ಝದೇವಕುಲಸುಸಾನಾದೀಸು ಠಿತರುಕ್ಖೇ ಚೇವ ಝಾಮಪತಿತಸುಕ್ಖರುಕ್ಖೇ ಚ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನಪದೇಸೇ ಠಿತೇ ಸಬ್ಬದೋಸವಿವಜ್ಜಿತೇ ನಾಭಿಅರನೇಮೀನಂ ಅನುರೂಪೇ ರುಕ್ಖೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಚಕ್ಕಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖೇ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚೇವ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋ ವೀತಿವತ್ತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಛಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಛಾರತ್ತೂನೇಹೀ’’ತಿ. ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ನಾನತ್ತಂ. ನೇಸನ್ತಿ ನ ಏಸಂ. ಅತ್ಥೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ಏಸಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಗತೀತಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಗಮನಂ. ಚಿಙ್ಗುಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ. ಅಕ್ಖಾಹತಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಅಕ್ಖೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಠಪಿತಮಿವ.

ಸದೋಸಾತಿ ಸಗಣ್ಡಾ ಉಣ್ಣತೋಣತಟ್ಠಾನಯುತ್ತಾ. ಸಕಸಾವಾತಿ ಪೂತಿಸಾರೇನ ಚೇವ ಫೇಗ್ಗುನಾ ಚ ಯುತ್ತಾ. ಕಾಯವಙ್ಕಾತಿಆದೀನಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ನಾಮಾನಿ. ಏವಂ ಪಪತಿತಾತಿ ಏವಂ ಗುಣಪತನೇನ ಪತಿತಾ. ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಏವಂ ಗುಣೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಾ ಪಪತಿತಾ ನಾಮ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ. ತೇಸುಪಿ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುದಾಚಾರಕ್ಖಣೇ ಪಪತಿತಾ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವಾ ಪನ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೀನಕಾಯವಙ್ಕಾದಯೋ ಪಪತನ್ತಿ, ಪಹೀನಕಾಯವಙ್ಕಾದಯೋ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಪನ ಏವಂ ಪಹಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಮುಸಾವಾದೋ ಪಿಸುಣಾವಾಚಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಇಮೇ ತಾವ ಛ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಫರುಸಾವಾಚಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ದ್ವೇ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ, ಅಭಿಜ್ಝಾ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋತಿ ದ್ವೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನಾತಿ.

೬. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದನ್ತಿ ಅವಿರದ್ಧಪಟಿಪದಂ ಏಕಂಸಪಟಿಪದಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಂ ಕಾರಣಪಟಿಪದಂ ಸಾರಪಟಿಪದಂ ಮಣ್ಡಪಟಿಪದಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ. ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಉಪಾಸಕೋ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸದೇವನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಹಾಯತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪನ ತಾಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಅತೀತೇ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೇಸು ದ್ವೀಸು ಸತ್ಥವಾಹೇಸು ಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥೇನ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಉದಕದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಕೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪಣ್ಡಿತಸತ್ಥವಾಹೋ ವಿಯ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಪಣ್ಣಕಂ ಠಾನಮೇಕೇ, ದುತಿಯಂ ಆಹು ತಕ್ಕಿಕಾ;

ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀ, ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧);

ಯೋನಿ ಚಸ್ಸ ಆರದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೋನೀತಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸಪಿ ಕಾರಣಸ್ಸಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯೋನಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೨) ಹಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಯೋನಿ ನಾಮ. ‘‘ಯೋನಿ ಹೇಸಾ ಭೂಮಿಜ ಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೨೨೬) ಕಾರಣಂ. ‘‘ನ ಚಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೫೭; ಧ. ಪ. ೩೯೬) ಚ ‘‘ತಮೇನಂ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಾತು ಯೋನಿಮುಖೇ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಆದೀಸು ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ. ಇಧ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಆರದ್ಧಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ.

ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ, ಚಕ್ಖುತೋಪಿ…ಪೇ… ಮನತೋಪಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮತೋ ಯಾವ ಗೋತ್ರಭು, ಓಕಾಸತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಸವನ್ತೀತಿ ವಾ ಆಸವಾ, ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏತಞ್ಚ ಓಕಾಸಂ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋಕರಣತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಆಕಾರೋ. ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ಮದಿರಾದಯೋ ಆಸವಾ, ಆಸವಾ ವಿಯಾತಿಪಿ ಆಸವಾ. ಲೋಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಕಾ ಮದಿರಾದಯೋ ಆಸವಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯದಿ ಚ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ಆಸವಾ, ಏತೇಯೇವ ಭವಿತುಮರಹನ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೧). ಆಯತಂ ವಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸವನ್ತಿ ಪಸವನ್ತೀತಿಪಿ ಆಸವಾ. ಪುರಿಮಾನಿ ಚೇತ್ಥ ನಿಬ್ಬಚನಾನಿ ಯತ್ಥ ಕಿಲೇಸಾ ಆಸವಾತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಮ್ಮೇಪಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾಯೇವ ಆಸವಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪದ್ದವಾಪಿ. ಸುತ್ತೇಸು ಹಿ ‘‘ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂಯೇವ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೮೨) ಏತ್ಥ ವಿವಾದಮೂಲಭೂತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಆಸವಾತಿ ಆಗತಾ.

‘‘ಯೇನ ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ವಿಹಙ್ಗಮೋ;

ಯಕ್ಖತ್ತಂ ಯೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ ಅಬ್ಬಜೇ;

ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ವಿದ್ಧಸ್ತಾ ವಿನಳೀಕತಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೪.೩೬) –

ಏತ್ಥ ತೇಭೂಮಕಂ ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅವಸೇಸಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯; ಅ. ನಿ. ೨.೨೦೨-೨೩೦) ಏತ್ಥ ಪರೂಪವಾದವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಧಬನ್ಧಾದಯೋ ಚೇವ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಭೂತಾ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪದ್ದವಾ.

ತೇ ಪನೇತೇ ಆಸವಾ ಯತ್ಥ ಯಥಾ ಆಗತಾ, ತತ್ಥ ತಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇ ಹಿ ವಿನಯೇ ತಾವ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯; ಅ. ನಿ. ೨.೨೦೨-೨೩೦) ದ್ವೇಧಾ ಆಗತಾ. ಸಳಾಯತನೇ ‘‘ತಯೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಆಸವಾ ಕಾಮಾಸವೋ ಭವಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೨೧) ತಿಧಾ ಆಗತಾ. ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಸುತ್ತನ್ತೇಸು (ಚೂಳನಿ. ಜತುಕಣ್ಣಿಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೬೯; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೦೭) ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಧ. ಸ. ೧೧೦೨-೧೧೦೬; ವಿಭ. ೯೩೭) ಚ ತೇಯೇವ ದಿಟ್ಠಾಸವೇನ ಸಹ ಚತುಧಾ ಆಗತಾ. ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ನಿರಯಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ದೇವಲೋಕಗಾಮಿನಿಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೬೩) ಪಞ್ಚಧಾ ಆಗತಾ. ಕಮ್ಮಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಆಸವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಸಂವರಾಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಛಧಾ ಆಗತಾ. ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಯಾಯೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೪ ಆದಯೋ) ತೇಯೇವ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಧಾ ಆಗತಾ. ಇಧ ಪನ ಅಭಿಧಮ್ಮನಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಖಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಆಸವಾನಂ ಸರಸಭೇದೋಪಿ ಖೀಣಾಕಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿಪಿ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಯೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಆಸವಾನಂ ಸರಸಭೇದೋ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಜಾನತೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಸ್ಸತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೩; ಇತಿವು. ೧೦೨) ಏತ್ಥ ಆಸವಪ್ಪಹಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಕ್ಖಯೋ ಅಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಖೀಣಾಕಾರೋ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

‘‘ಸೇಖಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ, ಉಜುಮಗ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ;

ಖಯಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಞಾಣಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅನನ್ತರಾ’’ತಿ. (ಇತಿವು. ೬೨) –

ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗೋ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೩೮) ಏತ್ಥ ಫಲಂ.

‘‘ಪರವಜ್ಜಾನುಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿನೋ;

ಆಸವಾ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆರಾ ಸೋ ಆಸವಕ್ಖಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೫೩) –

ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಫಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ, ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರೋ. ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣಞ್ಞೂ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಜಾಗರಣಭಾವಂ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಜಾಗರಣೇಯೇವ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಠಪಿತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಭಜನ್ತೋ ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೫) ವಿತ್ಥಾರಿತೋ, ತಥಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ ನೇವ ದವಾಯಾತಿಆದೀನಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೮). ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ನೀವರಣಾನಿ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಆವರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆವರಣೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯಾತಿ ವಾಮಪಾದಂ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ಅತಿಆಧಾಯ. ಸಮಂ ಠಪಿತೇ ಹಿ ಪಾದೇ ಜಾಣುಕೇನ ಜಾಣುಕಂ ಗೋಪ್ಫಕೇನ ಚ ಗೋಪ್ಫಕಂ ಘಟೀಯತಿ, ತತೋ ವೇದನಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನತ್ಥಂ ಥೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಸ ಪಾದಂ ಠಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯಾ’’ತಿ.

ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಯಾ ಚೇವ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಕಥಂ ಪನೇಸ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ? ಪುರಿಮಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ. ಅಯಂ ಹಿ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ನಿದ್ದಾಯ ಓಕ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಫಲಕೇ ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಪಬುಜ್ಝಮಾನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಪಬುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಯೋವ. ಪರಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಾಪಿ ಪನೇಸ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಅಯಂ ಹಿ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ನಿದ್ದಾಯ ಓಕ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ವಾ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ – ‘‘ಅಚೇತನೋ ಕಾಯೋ ಅಚೇತನೇ ಮಞ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಅಚೇತನೋ ಮಞ್ಚೋ ಅಚೇತನಾಯ ಪಥವಿಯಾ, ಅಚೇತನಾ ಪಥವೀ ಅಚೇತನೇ ಉದಕೇ, ಅಚೇತನಂ ಉದಕಂ ಅಚೇತನೇ ವಾತೇ, ಅಚೇತನೋ ವಾತೋ ಅಚೇತನೇ ಆಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ತತ್ಥ ಆಕಾಸಮ್ಪಿ ‘ಅಹಂ ವಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತ’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ವಾತೋಪಿ ‘ಅಹಂ ಆಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ವಾತೋ ನ ಜಾನಾತಿ. ‘ಅಹಂ ಉದಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತೋ’ತಿ…ಪೇ… ಮಞ್ಚೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ‘ಅಹಂ ಕಾಯಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತೋ’ತಿ, ಕಾಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘ಅಹಂ ಮಞ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’ತಿ. ನ ಹಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ ಚೇತನಾ ವಾ ಪತ್ಥನಾ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಚಿತ್ತಂ ಭವಙ್ಗೇ ಓತರತಿ. ಏವಂ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.

ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಗತೇ ಚನ್ದೇ ವಾ ತಾರಕಾಯ ವಾ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾನಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಿಕಂ ಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ, ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಯಿತೋ ಹಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಯೇವ ಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಹತಿ.

೭. ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಾತಿ ಅತ್ತದುಕ್ಖಾಯ. ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಾತಿ ಪರದುಕ್ಖಾಯ. ಕಾಯಸುಚರಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಆಗತಾನಿ, ಉಪರಿ ಪನ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಅವಾರಿತಾನೇವ.

೮. ದೇವಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಟ್ಟೀಯೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಅಟ್ಟಾ ಪೀಳಿತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥ. ಹರಾಯೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಲಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ. ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಗೂಥೇ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಸಞ್ಜಾತಜಿಗುಚ್ಛಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥ. ಇತಿ ಕಿರಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತೀತಿ ಪದಸನ್ಧಿಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾ, ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ದಿಬ್ಬೇನ ಕಿರ ಆಯುನಾ ಅಟ್ಟೀಯಥಾತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಗೇವ ಖೋ ಪನಾತಿ ಪಠಮತರಂಯೇವ.

೯. ಪಠಮಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ನವಮೇ ಪಾಪಣಿಕೋತಿ ಆಪಣಿಕೋ, ಆಪಣಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡವಿಕ್ಕಾಯಕಸ್ಸ ವಾಣಿಜಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಅಭಾಜನಭೂತೋ. ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಯಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಸುಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಯಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಪದಸದ್ದೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅನಿಸೀದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಹಿ ಯಂ ಚೋರಾ ರತ್ತಿಂ ಭಣ್ಡಂ ಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಪಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇನ ಅಗ್ಘೇನ ದೇನ್ತಿ, ಯಮ್ಪಿ ಬಹುವೇರಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಂ ನಗರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಆಪಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಯಂ ವಾ ಪನ ಜನಪದಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾತೋವ ಆಪಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಕಿಣನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭೋಜನವೇಲಾಯ ಪನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಪುನ ಆಪಣಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಸೋ ಹಿ ಯಂ ಚೋರಾ ಪಾತೋವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು, ದಿವಾಕಾಲೇ ಪನ ಪರೇಸಂ ಅಸಞ್ಚಾರಕ್ಖಣೇ ಆಪಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘೇನ ದೇನ್ತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನವೇಲಾಯ ಪುಞ್ಞವನ್ತೋ ಇಸ್ಸರಾ ‘‘ಆಪಣತೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಯಾವ ಯಾಮಭೇರಿನಿಕ್ಖಮನಾ ಪನ ಅನ್ತೋಆಪಣೇ ದೀಪಂ ಜಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಅನಿಸೀದನ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಸೋ ಹಿ ಯಂ ಚೋರಾ ಪಾತೋಪಿ ದಿವಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಸಾಯಂ ಪನ ಆಪಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘೇನ ದೇನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತಿ.

ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಮಾಧಿಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಾತೋವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣೇಸು ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ, ತಾವ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನಿಸೀದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನಿಸೀದನ್ತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಸಾಯಂ ಪನ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಠಮಯಾಮಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿಸೀದನ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಚ ಸಮಾಧಿಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಸಮಾಧಿಪಿ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಮಾಧಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ.

೧೦. ದುತಿಯಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಹೋತಿ. ವಿಧುರೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಧುರೋ ಉತ್ತಮಧುರೋ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅವಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪತಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಪಣಿಯನ್ತಿ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡಂ. ಏತ್ತಕಂ ಮೂಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ತಕೋ ಉದಯೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ಏವಂ ಕೀತಂ ಏವಂ ವಿಕ್ಕಾಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪಣಿಯೇ ಯೇನ ಕಯೇನ ತಂ ಕೀತಂ, ತಂ ಕಯಸಙ್ಖಾತಂ ಮೂಲಂ ಏತ್ತಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಕ್ಕಯಮಾನೇ ವಿಕ್ಕಯೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಕ್ಕಯೇ ಏತ್ತಕೋ ಉದಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಿಕಾ ವಡ್ಢೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ ಪಣಿಯಂ ಕೇತುಞ್ಚ ವಿಕ್ಕೇತುಞ್ಚಾತಿ ಸುಲಭಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಣನ್ತೋ ದುಲ್ಲಭಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಚ ಏತ್ಥ ಕುಸಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದಸಗುಣಮ್ಪಿ ವೀಸತಿಗುಣಮ್ಪಿ ಲಾಭಂ ಲಭತಿ.

ಅಡ್ಢಾತಿ ಇಸ್ಸರಾ ಬಹುನಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮಹದ್ಧನಾತಿ ವಳಞ್ಜನಕವಸೇನ ಮಹದ್ಧನಾ. ಮಹಾಭೋಗಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡೇನ ಮಹಾಭೋಗಾ. ಪಟಿಬಲೋತಿ ಕಾಯಬಲೇನ ಚೇವ ಞಾಣಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಮತ್ಥೋ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅನುಪ್ಪದಾತುನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಗಹಿತಧನಮೂಲಿಕಂ ವಡ್ಢಿಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅನುಪ್ಪದಾತುಂ. ನಿಪತನ್ತೀತಿ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ. ನಿಪಾತೇನ್ತೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ.

ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಥಾಮವಾತಿ ಞಾಣಥಾಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಥಿರೇನ ಞಾಣಪರಕ್ಕಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಇಮಂ ವೀರಿಯಧುರಂ ನ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಪಿತಧುರೋ.

ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಏಕನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಬಹು ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸುತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ. ಆಗತಾಗಮಾತಿ ಏಕೋ ನಿಕಾಯೋ ಏಕೋ ಆಗಮೋ ನಾಮ, ದ್ವೇ ನಿಕಾಯಾ ದ್ವೇ ಆಗಮಾ ನಾಮ, ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ ಪಞ್ಚ ಆಗಮಾ ನಾಮ, ಏತೇಸು ಆಗಮೇಸು ಯೇಸಂ ಏಕೋಪಿ ಆಗಮೋ ಆಗತೋ ಪಗುಣೋ ಪವತ್ತಿತೋ, ತೇ ಆಗತಾಗಮಾ ನಾಮ. ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಧರಾ. ವಿನಯಧರಾತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಧರಾ. ಮಾತಿಕಾಧರಾತಿ ದ್ವೇಮಾತಿಕಾಧರಾ. ಪರಿಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರಿಪಞ್ಹತೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾತಿ ತುಲೇತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಞಾ ಆಗತಾ, ಪಚ್ಛಾ ವೀರಿಯಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸೇವನಾ ಚ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ನ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇಸನಾಯ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ ಉಪರಿಮೇನ ವಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಾ ಕೋಟೀಹಿ. ಇಧ ಪನ ಉಪರಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ವೀರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅರಹತ್ತಂ ಕಥೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ರಥಕಾರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಿದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಝಾನಫಸ್ಸಂ ಪಠಮಂ ಫುಸತಿ, ಪಚ್ಛಾ ನಿರೋಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಕಾಯಸಕ್ಖಿ. ದಿಟ್ಠನ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ. ಸದ್ದಹನ್ತೋ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ. ಖಮತೀತಿ ರುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋತಿ ಅತಿಸುನ್ದರತರೋ. ಪಣೀತತರೋತಿ ಅತಿಪಣೀತತರೋ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮಿದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಹಜಾತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಇತಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸಿ.

ನ ಖ್ವೇತ್ಥಾತಿ ನ ಖೋ ಏತ್ಥ. ಏಕಂಸೇನ ಬ್ಯಾಕಾತುನ್ತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಬ್ಯಾಕರಿತುಂ. ಅರಹತ್ತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಹಿಪಿ ಥೇರೇಹಿ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಭುಮ್ಮನ್ತರೇನೇವ ಕಥೇಸಿ.

೨. ಗಿಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಸಪ್ಪಾಯಾನೀತಿ ಹಿತಾನಿ ವುದ್ಧಿಕರಾನಿ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ನೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅತೇಕಿಚ್ಛೇನ ವಾತಾಪಮಾರಾದಿನಾ ರೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಿಟ್ಠಾಪತ್ತಗಿಲಾನೋ ಕಥಿತೋ. ವುಟ್ಠಾತಿ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಇಮಿನಾ ಖಿಪಿತಕಕಚ್ಛುತಿಣಪುಪ್ಫಕಜರಾದಿಭೇದೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಆಬಾಧೋ ಕಥಿತೋ. ಲಭನ್ತೋ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ನೋ ಅಲಭನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಯೇಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನೇನ ಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಆಬಾಧಾ ಕಥಿತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪತಿರೂಪೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನಾಮ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ದಕ್ಖೋ ಅನಲಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಿಲಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಯಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚ ಸಾಮಣೇರೋ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥಾ’’ತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ. ಯಾವ ಪನ ತೇ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ, ತಾವ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ತೇಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಯೇನತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಯೋಪಿ ಹಿ ನಿಟ್ಠಪತ್ತಗಿಲಾನೋ, ಸೋ ಅನುಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯುಂ, ಫಾಸುಕಂ ಮೇ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ ಮನೋಪದೋಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಪಟಿಜಗ್ಗಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕತಂ. ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ಈದಿಸೋ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಮೇತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ವುಟ್ಠಾತಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ವಿನಾಪಿ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ವೂಪಸಮನಬ್ಯಾಧಿ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಕತೇ ಖಿಪ್ಪತರಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಸೋ ತತೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನೇವ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ನೇವ ಪವಿಸತಿ. ನಿಯಾಮಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಮಗ್ಗನಿಯಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಪದಪರಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿತೋ. ದುತಿಯವಾರೇನ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ ಗಹಿತೋ ಸಾಸನೇ ನಾಲಕತ್ಥೇರಸದಿಸೋ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಏಕವಾರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣೋ ಚ. ತತಿಯವಾರೇನ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿತೋ, ನೇಯ್ಯೋ ಪನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ವಾರೇ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪದಪರಮಸ್ಸ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಞ್ಚ ಸವನಾಯ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮೇತಿ, ಸೋ ಅಲಭನ್ತೋ ತಾವ ಅಭಿಸಮೇತಿ. ಲಭನ್ತೋ ಪನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಅಭಿಸಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋ. ತತಿಯಸ್ಸ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬೋವ.

೩. ಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚೇತನಾರಾಸಿಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆಯೂಹತಿ ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೋತಿ. ವಚೀಮನೋದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ ಲೋಕಂ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತೀತಿ ಸದುಕ್ಖಾ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತೀತಿ ಸದುಕ್ಖಂ ವಿಪಾಕವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ, ಸಾಬಾಧಂ ನಿರಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸತ್ತಾ ನೇರಯಿಕಾತಿ ಯಥಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯನ್ತಿ, ಏವಂ ವೇದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪನ ಬಲವಭಾವೇನ ಸಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ. ಇತಿ ನಿರಯೋವ ನಿರಯಸ್ಸ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಟೋ. ತತ್ರ ಪಟಿಭಾಗಉಪಮಾ ನಾಮ ಕಿರ ಏಸಾ.

ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾತಿ ಇಧಾಪಿ ದೇವಲೋಕೋವ ದೇವಲೋಕಸ್ಸ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಟೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ಸಪ್ಪೀತಿಕಜ್ಝಾನವಿಪಾಕೋ ವತ್ತತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹೇಸು ನಿಪ್ಪೀತಿಕೋ ಏಕನ್ತಸುಖೋವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾವ ಕಥಿತಾ. ಇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ತತ್ರ ಪಟಿಭಾಗಉಪಮಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ವೋಮಿಸ್ಸಕಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ. ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ. ತೇಸಂ ಹಿ ಹೀನತರಾನಂ ಮಹೇಸಕ್ಖತರಾ ದೇವತಾ ದಿಸ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಾ ಉಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಪಾರುತವತ್ಥಂ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾತಿ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾ. ತೇ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೪. ಬಹುಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ತಯೋ ಆಚರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಕಾರಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ. ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಂ. ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಅವಸ್ಸಯಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸತನ್ತಿಕಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ. ಸಙ್ಘನ್ತಿ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹಂ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸರಣಗಮನಂ ಅಗ್ಗಹಿತಸರಣಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸರಣದಾಯಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ತಯೋ ಆಚರಿಯಾ ಬಹುಕಾರಾತಿ ಆಗತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಾಯಕೋ ಬುದ್ಧವಚನದಾಯಕೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ಇಮೇ ಆಚರಿಯಾ ನ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಏತೇ ನ ಬಹುಕಾರಾತಿ? ನೋ, ನ ಬಹುಕಾರಾ. ಅಯಂ ಪನ ದೇಸನಾ ದುವಿಧೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಬಹುಕಾರಾ. ತೇಸು ಸರಣಗಮನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸೋ ವಟ್ಟತಿ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಪನ ಪಠಮಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪರಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಾ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲೇನ. ನ ಸುಪ್ಪತಿಕಾರಂ ವದಾಮೀತಿ ಪತಿಕಾರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸುಕರನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು ಅನೇಕಸತವಾರಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸವಾರಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ನಿಪತಿತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಚೀವರಸತಂ ಚೀವರಸಹಸ್ಸಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಹಸ್ಸಂ ದದಮಾನೋ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತೇನ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಆವಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅನುಪ್ಪದಜ್ಜಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಕತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರಂ ನಾಮ ಕಾತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ವಜಿರೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅರುಕೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಪುರಾಣವಣಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ವಿಜ್ಜೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಇತ್ತರಕಾಲೋಭಾಸನೇನ ವಿಜ್ಜುಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ವಜಿರೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮೂಲಘಾತಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ವಜಿರೇನ ಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ಅಭಿಸಜ್ಜತೀತಿ ಲಗ್ಗತಿ. ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಕೋಪವಸೇನ ಕುಪ್ಪತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಪಜಹತಿ, ಪೂತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪತಿತ್ಥೀಯತೀತಿ ಥಿನಭಾವಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕೋಪನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲಕೋಧಂ. ದೋಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸನವಸೇನ ತತೋ ಬಲವತರಂ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತುಟ್ಠಾಕಾರಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ದುಟ್ಠಾರುಕೋತಿ ಪುರಾಣವಣೋ. ಕಟ್ಠೇನಾತಿ ದಣ್ಡಕಕೋಟಿಯಾ. ಕಠಲೇನಾತಿ ಕಪಾಲೇನ. ಆಸವಂ ದೇತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಸವತಿ. ಪುರಾಣವಣೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯೇವ ಪುಬ್ಬಂ ಲೋಹಿತಂ ಯೂಸನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸವತಿ, ಘಟ್ಟಿತೋ ಪನ ತಾನಿ ಅಧಿಕತರಂ ಸವತಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ದುಟ್ಠಾರುಕೋ ವಿಯ ಹಿ ಕೋಧನಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸವನಂ ವಿಯ ಕೋಧನಸ್ಸಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಉದ್ಧುಮಾತಸ್ಸ ವಿಯ ಚಣ್ಡಿಕತಸ್ಸ ಚರಣಂ, ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಠಲಾಯ ವಾ ಘಟ್ಟನಂ ವಿಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ ವಚನಂ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಸವನಂ ವಿಯ ‘‘ಮಾದಿಸಂ ನಾಮ ಏಸ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಉದ್ಧುಮಾಯನಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣೇ ಬಹಲತಮೇ. ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯಾತಿ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ. ಇಧಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಹಿ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಅನ್ಧಕಾರಾವತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಪುನ ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಅನ್ಧಕಾರಾವತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಪುನ ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಜಿರೂಪಮಚಿತ್ತತಾಯಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ವಜಿರಂ ವಿಯ ಹಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಮಣಿಗಣ್ಠಿಪಾಸಾಣಗಣ್ಠಿ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ವಜಿರಸ್ಸ ಮಣಿಗಣ್ಠಿಮ್ಪಿ ವಾ ಪಾಸಾಣಗಣ್ಠಿಮ್ಪಿ ವಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಗಮನಭಾವಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ನತ್ಥಿಭಾವೋ, ವಜಿರೇನ ನಿಬ್ಬಿದ್ಧವೇಧಸ್ಸ ಪುನ ಅಪತಿಪೂರಣಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ.

೬. ಸೇವಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಸೇವಿತಬ್ಬೋತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ. ಭಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬೋ. ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದನವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬೋ. ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚೇವ ಗರುಕಾರಞ್ಚ ಕತ್ವಾ. ಹೀನೋ ಹೋತಿ ಸೀಲೇನಾತಿಆದೀಸು ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಹೀನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯೋ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ, ಸೋ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ, ಸೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುದ್ದಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಕಮ್ಪಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುದ್ದಯಞ್ಚ ಅನುಕಮ್ಪಞ್ಚ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯೇವ ಹಿ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಅನುದ್ದಯಾನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಪನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತಾನಂ ಸತನ್ತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮಾನಭಾವಂ ಗತಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ. ಸೀಲಕಥಾ ಚ ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಸಮಾನಸೀಲಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಾ ಚ ನೋ ಪವತ್ತಿನೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನ ಪಟಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ಸಾ ಚ ನೋ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಚ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಸೀಲಕಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಸೀಲರಾಸಿಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅನುಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ಸೇವನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿಹೀಯತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹೀನತರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತೋ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಆಸಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಹಾಯತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತುಲ್ಯಸೇವೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಸೇವೀ. ಸೇಟ್ಠಮುಪನಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಓಣಮನ್ತೋ. ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿಂ ಭಜೇಥಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪನಮನ್ತೋ ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಿಸಿಟ್ಠತರಂ ಭಜೇಥ.

೭. ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಖೋ ನನ್ತಿ ಅಥ ಖೋ ಅಸ್ಸ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಥಾಸದ್ದೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಗೂಥಕೂಪೇ ಪತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮನಿಅಹಿ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೋ. ಗೂಥಕೂಪತೋ ಉದ್ಧರಿಯಮಾನೇನ ತೇನ ಅಹಿನಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಆರುಳ್ಹೇನಾಪಿ ಅದಟ್ಠಭಾವೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಸೇವಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಅಕರಣಭಾವೋ. ಸರೀರಂ ಗೂಥೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಹಿನಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ ಪಾಪಕಿತ್ತಿಸದ್ದಅಬ್ಭುಗ್ಗಮನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಿನ್ದುಕಾಲಾತನ್ತಿ ತಿನ್ದುಕರುಕ್ಖಅಲಾತಂ. ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತೀತಿ ತಂ ಹಿ ಝಾಯಮಾನಂ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಪಪಟಿಕಾಯೋ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾತಿ ‘‘ಚಿಟಿಚಿಟಾ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಘಟ್ಟಿತಂ ಪನ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏವಮೇವಂ ಕೋಧನೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಉದ್ಧತೋ ಚಣ್ಡಿಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಚರತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪನ ವಚನಂ ಸುತಕಾಲೇ ‘‘ಮಾದಿಸಂ ನಾಮ ಏವಂ ವದತಿ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಅತಿರೇಕತರಂ ಉದ್ಧತೋ ಚಣ್ಡಿಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಚರತಿ. ಗೂಥಕೂಪೋತಿ ಗೂಥಪುಣ್ಣಕೂಪೋ, ಗೂಥರಾಸಿಯೇವ ವಾ. ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪನೇತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕೋಧನೋ ಅತಿಸೇವಿಯಮಾನೋ ಅತಿಉಪಸಙ್ಕಮಿಯಮಾನೋಪಿ ಕುಜ್ಝತಿಯೇವ, ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೇಪಿ ಕುಜ್ಝತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಪಲಾಲಗ್ಗಿ ವಿಯ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನ ಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೋ ಹಿ ಪಲಾಲಗ್ಗಿಂ ಅತಿಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಝಾಯತಿ. ಯೋ ಅತಿಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀತಂ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಅನುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ತಪ್ಪನ್ತಸ್ಸ ಸೀತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಾಲಗ್ಗಿ ವಿಯ ಕೋಧನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನ ಭಜಿತಬ್ಬೋ ನ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬೋ.

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ ಸುಚಿಮಿತ್ತೋ. ಕಲ್ಯಾಣಸಹಾಯೋತಿ ಸುಚಿಸಹಾಯೋ. ಸಹಾಯಾ ನಾಮ ಸಹಗಾಮಿನೋ ಸದ್ಧಿಂಚರಾ. ಕಲ್ಯಾಣಸಮ್ಪವಙ್ಕೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಸು ಸುಚಿಪುಗ್ಗಲೇಸು ಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ, ತನ್ನಿನ್ನತಪ್ಪೋಣತಪ್ಪಬ್ಭಾರಮಾನಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮. ಗೂಥಭಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಗೂಥಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಗೂಥಂ ವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಪುಪ್ಫಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಸುಗನ್ಧಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಮಧುಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಮಧು ವಿಯ ಮಧುರಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಸಭಗ್ಗತೋತಿ ಸಭಾಯ ಠಿತೋ. ಪರಿಸಗ್ಗತೋತಿ ಗಾಮಪರಿಸಾಯ ಠಿತೋ. ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋತಿ ಞಾತೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ. ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋತಿ ಸೇಣೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ. ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋತಿ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಿತೋ. ಅಭಿನೀತೋತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಾಯಾನೀತೋ. ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋತಿ ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಏಹಮ್ಭೋ ಪುರಿಸಾತಿ ಆಲಪನಮೇತಂ. ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಹೇತು ವಾ ಧನಹೇತು ವಾ. ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಲಞ್ಜೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿತ್ತಿರಿಯವಟ್ಟಕಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡನವನೀತಪಿಣ್ಡಾದಿಮತ್ತಕಸ್ಸ ಲಞ್ಜಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ (ಉದಾ. ೬೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸೀಲಂ ವಿಯ. ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಕಣ್ಣಾನಂ ಸುಖಾ, ಸೂಚಿವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಕಣ್ಣಸೂಲಂ ನ ಜನೇತಿ. ಅತ್ಥಮಧುರತಾಯ ಸಕಲಸರೀರೇ ಕೋಪಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಜನೇತೀತಿ ಪೇಮನೀಯಾ. ಹದಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವಿಸತೀತಿ ಹದಯಙ್ಗಮಾ. ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಪೋರೀ. ಪುರೇ ಸಂವಡ್ಢನಾರೀ ವಿಯ ಸುಕುಮಾರಾತಿಪಿ ಪೋರೀ. ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿಪಿ ಪೋರೀ. ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿ ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಹಿ ಯುತ್ತಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಿತಿಮತ್ತಂ ಪಿತಾತಿ, ಮಾತಿಮತ್ತಂ ಮಾತಾತಿ, ಭಾತಿಮತ್ತಂ ಭಾತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವರೂಪೀ ಕಥಾ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಕನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ. ಕನ್ತಭಾವೇನೇವ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಚಿತ್ತವುದ್ಧಿಕರಾತಿ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ.

೯. ಅನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಚಕ್ಖು ನ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನ ಹೋತಿ. ಫಾತಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಫೀತಂ ವಡ್ಢಿತಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜೇತಿ ಸದೋಸನಿದ್ದೋಸೇ. ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇತಿ ಅಧಮುತ್ತಮೇ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇತಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾಯೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬಾಹನತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಸಾವಜ್ಜಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇಸು ಪನ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮೇ ‘‘ಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮೇ ‘‘ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ’’ತಿ ಯೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಥಾರೂಪಮ್ಪಿಸ್ಸ ಚಕ್ಖು ನ ಹೋತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನ ಚೇವ ಭೋಗಾ ತಥಾರೂಪಾತಿ ತಥಾಜಾತಿಕಾ ಭೋಗಾಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಚ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕುಬ್ಬತೀತಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ನ ಕರೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಭೋಗುಪ್ಪಾದನಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಪುಞ್ಞಕರಣಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ಇಧಲೋಕೇ ಚ ಪರಲೋಕೇ ಚಾತಿ ಉಭಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಪರದ್ಧಗ್ಗಾಹೋ, ಪರಾಜಯಗ್ಗಾಹೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋ, ಪರಾಜಯಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇನಪಿ ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಅಧಮ್ಮೇನಪಿ. ಸಠೋತಿ ಕೇರಾಟಿಕೋ. ಭೋಗಾನಿ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಭೋಗೇ ಗವೇಸತಿ. ಥೇಯ್ಯೇನ ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ, ಮುಸಾವಾದೇನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಾದೀಸು ಉಭಯೇನ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ಥೇಯ್ಯೇನ ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಥೇಯ್ಯೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಸಙ್ಘಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘರಿತುಂ. ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹೀತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಲದ್ಧೇಹಿ. ಉಟ್ಠಾನಾಧಿಗತನ್ತಿ ವೀರಿಯೇನ ಅಧಿಗತಂ. ಅಬ್ಯಗ್ಘಮಾನಸೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಚಿತ್ತೋ. ಭದ್ದಕಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ದೇವಟ್ಠಾನಂ. ನ ಸೋಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನ್ತೋಸೋಕೇನ ನ ಸೋಚತಿ.

೧೦. ಅವಕುಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋತಿ ಅಧೋಮುಖಪಞ್ಞೋ. ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋತಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗಸದಿಸಪಞ್ಞೋ. ಪುಥುಪಞ್ಞೋತಿ ವಿತ್ಥಾರಿಕಪಞ್ಞೋ. ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದೀಸು ಆದೀತಿ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನಾ. ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಕಥಾವೇಮಜ್ಝಂ. ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಇತಿಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ವೇಮಜ್ಝೇಪಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥಿ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಸನಸ್ಸ. ತತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪದಂ ಆದಿ, ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಮಜ್ಝಂ, ಅವಸಾನಪದಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ಅನುಸನ್ಧಿ ಮಜ್ಝಂ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಅನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕೋ ವಾ ಅನೇಕೇ ವಾ ಮಜ್ಝಂ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅಯಂ ತಾವ ದೇಸನಾಯ ನಯೋ. ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಆದಿ, ಸಮಾಧಿ ಮಜ್ಝಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸಮಾಧಿ ವಾ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಜ್ಝಂ, ಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದಿ, ಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಆದಿ, ಫಲಂ ಮಜ್ಝಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಾ ಕಯಿರಮಾನೇ ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಸಾತ್ಥನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಅಕ್ಖರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅನೂನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ಚ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಭೂತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ. ನೇವ ಆದಿಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ನೇವ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ಕುಮ್ಭೋತಿ ಘಟೋ. ನಿಕುಜ್ಜೋತಿ ಅಧೋಮುಖೋ ಠಪಿತೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಕುಮ್ಭೋ ನಿಕುಜ್ಜೋ ವಿಯ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉದಕಾಸಿಞ್ಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಅಸಣ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಕಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಪಕಿರೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿತಾಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಚ್ಛಙ್ಗೋ ವಿಯ ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನಾನಾಖಜ್ಜಕಾನಿ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ನಾನಾಖಜ್ಜಕಾನಿ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಕಾಲೋ, ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಪಕಿರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಕ್ಕುಜ್ಜೋತಿ ಉಪರಿಮುಖೋ ಠಪಿತೋ. ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಪರಿಮುಖೋ ಠಪಿತೋ ಕುಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಆಸಿತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ದೇಸನಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಕಾಲೋ, ನೋ ವಿವಟ್ಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ವುಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಅವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಸಂವಿದಹನಪಞ್ಞಾಯ ರಹಿತೋ. ಗನ್ತಾತಿ ಗಮನಸೀಲೋ. ಸೇಯ್ಯೋ ಏತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಅನ್ತಕರೋ ಸಿಯಾತಿ ಕೋಟಿಕರೋ ಪರಿಚ್ಛೇದಕರೋ ಪರಿವಟುಮಕರೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ದೇವದೂತವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇತಿ ಸಕೇ ಘರೇ. ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯಂ ಘರೇ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಾ ಗೋಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಮಾತಾಪಿತುಪೂಜಕಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾನೀತಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಸಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಕಾದಿಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಕಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಬಹುಕಾರಾತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಬಹೂಪಕಾರಾ. ಆಪಾದಕಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಆಪಾದಕಾ. ಪುತ್ತಕಾನಂ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಜೀವಿತಂ ಆಪಾದಿತಂ ಪಾಲಿತಂ ಘಟಿತಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ ಪವತ್ತಿತಂ. ಪೋಸಕಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಹದಯಲೋಹಿತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪೋಸೇತಾರೋ. ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋ ನಾಮ.

ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋತಿ ಸೇಟ್ಠಾಧಿವಚನಂ. ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ ಅವಿಜಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾ ಕರುಣಾ ಮುದಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ, ಏವಮೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪುತ್ತಕೇಸು ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ ಅವಿಜಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಕುಚ್ಛಿಗತಸ್ಮಿಂ ಹಿ ದಾರಕೇ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಪುತ್ತಕಂ ಅರೋಗಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯದಾ ಪನೇಸ ಮನ್ದೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಊಕಾಹಿ ವಾ ಮಙ್ಕುಲಾದೀಹಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ದಟ್ಠೋ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಯ ವಾ ಪನ ಪೀಳಿತೋ ಪರೋದತಿ ವಿರವತಿ, ತದಾಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಆಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಧಾವಿತ್ವಾ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಪನ ಲೋಭನೀಯವಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ದಾರಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸತವಿಹತಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಪಟಲಂ ವಿಯ ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ ಆಮೋದಿತಂ ಪಮೋದಿತಂ, ತದಾ ತೇಸಂ ಮುದಿತಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಯದಾ ಪನೇಸ ಪುತ್ತೋ ದಾರಾಭರಣಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ತದಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋತಿ ದಾನಿ ನೋ ಪುತ್ತಕೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಯಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚರೇತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏವಂ ನಿಸೀದ, ಏವಂ ತಿಟ್ಠ, ಏವಂ ಗಚ್ಛ, ಏವಂ ಸಯ, ಏವಂ ಖಾದ, ಏವಂ ಭುಞ್ಜ, ಅಯಂ ತೇ, ತಾತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಭಾತಿಕಾತಿ, ಅಯಂ ಭಗಿನೀತಿ, ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸುಕಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇ ಆಚರಿಯಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಅಸ್ಸಸಿಪ್ಪರಥಸಿಪ್ಪಧನುಸಿಪ್ಪಥರುಸಿಪ್ಪಮುದ್ದಾಗಣನಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೋ ಸರಣಾನಿ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀನಿ ಪಾಪೇತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಚ್ಛಾಚರಿಯಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನ ಸಬ್ಬಪಠಮಾ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚರೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವುಚ್ಚರೇತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಥಿಯನ್ತಿ. ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಆಹುತಂ ಪಾಹುತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಜಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಕಾತಿ ಪರೇಸಂ ಪಾಣೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಜಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಜಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ನಮೋ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಪಟಿಮಾನೇಯ್ಯ. ಇದಾನಿ ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ನೇನಾತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಖಾದನೀಯೇನ. ಪಾನೇನಾತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಪಾನೇನ. ವತ್ಥೇನಾತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಕೇನ ವತ್ಥೇನ. ಸಯನೇನಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನುಪ್ಪದಾನೇನ. ಉಚ್ಛಾದನೇನಾತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಕರಣುಚ್ಛಾದನೇನ. ನ್ಹಾಪನೇನಾತಿ ಸೀತೇ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ, ಉಣ್ಹೇ ಸೀತೋದಕೇನ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಪನೇನ. ಪಾದಾನಂ ಧೋವನೇನಾತಿ ಉಣ್ಹೋದಕಸೀತೋದಕೇಹಿ ಪಾದಧೋವನೇನ ಚೇವ ತೇಲಮಕ್ಖನೇನ ಚ. ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀತಿ ಇಧ ತಾವ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಪಾರಿಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾರಿಚರಿಯಕಾರಣಾ ತಂ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಇಧೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪರಲೋಕಂ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ಠಿತೋ ಸೋ ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾಕೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಆಮೋದತಿ ಪಮೋದತೀತಿ.

೨. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ದುತಿಯೇ ತಥಾರೂಪೋತಿ ತಥಾಜಾತಿಕೋ. ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಲಾಭೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಯೋ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಟ್ಠೇನ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಹಙ್ಕಾರಮಮಙ್ಕಾರಮಾನಾನುಸಯಾತಿ ಅಹಙ್ಕಾರದಿಟ್ಠಿ ಚ ಮಮಙ್ಕಾರತಣ್ಹಾ ಚ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಕಿಲೇಸಾ. ನಾಸ್ಸೂತಿ ನ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ, ಸದ್ದನಿಮಿತ್ತಂ, ಗನ್ಧನಿಮಿತ್ತಂ, ರಸನಿಮಿತ್ತಂ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಸ್ಸತಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲನಿಮಿತ್ತಂ ಧಮ್ಮನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸು. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ಫಲಞಾಣಞ್ಚ. ಸಿಯಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ.

ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ, ಆನನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ ನಾಮ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾವ ದಿವಸಮ್ಪಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸನ್ತನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿಪಿ ಸನ್ತಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಪಣೀತನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಣೀತಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದೀನಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ದಿವಸಭಾಗಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತೇವ ಪವತ್ತತಿ…ಪೇ… ತಥಾ ತೀಸು ಭವೇಸು ವಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದೀನಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಟ್ಠವಿಧೇ ಆಭೋಗಸಮನ್ನಾಹಾರೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತೇವ.

ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಪರೋಪರಾನೀತಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚ. ಪರಅತ್ತಭಾವಸಕಅತ್ತಭಾವಾನಿ ಹಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಹತೋ. ಇಞ್ಜಿತನ್ತಿ ರಾಗಿಞ್ಜಿತಂ ದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸದುಚ್ಚರಿತಿಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಇಞ್ಜಿತಾನಿ ಚಲಿತಾನಿ ಫನ್ದಿತಾನಿ. ನತ್ಥಿ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಾನಂ ಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ. ವಿಧೂಮೋತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಧೂಮವಿರಹಿತೋ. ಅನೀಘೋತಿ ರಾಗಾದಿಈಘವಿರಹಿತೋ. ನಿರಾಸೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಅತಾರೀತಿ ತಿಣ್ಣೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಸೋತಿ ಸೋ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ. ಜಾತಿಜರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜಾತಿಜರಾಗಹಣೇನೇವ ಬ್ಯಾಧಿಮರಣಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ಕಥಿತಾತಿ.

೩. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತಿಯೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನಾತಿ ಮಾತಿಕಾಠಪನೇನ. ವಿತ್ಥಾರೇನಾತಿ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾವಿಭಜನೇನ. ಸಂಖಿತ್ತವಿತ್ಥಾರೇನಾತಿ ಕಾಲೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಾಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ. ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಚ ದುಲ್ಲಭಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಪುಗ್ಗಲಾ ಪನ ದುಲ್ಲಭಾ. ಇದಂ ಭಗವಾ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಘಟ್ಟೇಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ವದತಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪನ ‘‘ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇಸೇಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮೇಸ ಭಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದೇಸನಾಯ ಉಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಾಲೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸತ್ಥೇನ ತಣ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ಸಮೂಲಕಂ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನವವಿಧಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮಯಾ ಪಾರಾಯನೇ ಉದಯಪಞ್ಹೇ ಇದಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ಭಾಸಿತಂ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಹಾನಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಉದಯಪಞ್ಹೇ ಚ ಏತಂ ಪದಂ ‘‘ಪಹಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೧೧೨; ಚೂಳನಿ. ಉದಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೭೫) ಆಗತಂ, ಇಧ ಪನ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕೇಹಿ ‘‘ಕಾಮಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿ ಆರೋಪಿತಂ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಏಕೋಯೇವ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾನಂ, ಅಟ್ಠಹಿ ವಾ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಹಜಾತಸಞ್ಞಾನಂ. ದೋಮನಸ್ಸಾನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಏತಾಸಞ್ಚ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನಂ ಚೇತಸಿಕದೋಮನಸ್ಸಾನಞ್ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಹಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಬ್ರೂಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಹಾನಂ ವೂಪಸಮಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಉದಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೭೫) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಹಾನನ್ತಿ ಹಿ ಖೀಣಾಕಾರಸಙ್ಖಾತೋ ವೂಪಸಮೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿಲೇಸೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋಪಿ, ಕಿಲೇಸಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಮ್ಪಿ, ಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ತಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತಾನಿ ಪದಾನಿ ಆಗತಾನಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಥಿನಸ್ಸ ಚ ಪನೂದನನ್ತಿಪಿ ಥಿನಸ್ಸ ಚ ಪನೂದನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾನಂ ನಿವಾರಣನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನಿವಾರಣಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಸಂಸುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕೇ ಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ಸತಿಯಾ ಚ ಸಂಸುದ್ಧಂ. ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವನ್ತಿ ಧಮ್ಮತಕ್ಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಆದಿತೋ ಹೋತಿ, ಪುರತೋ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವೋ. ತಂ ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವಂ. ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಞ್ಞಾಯ ವಾ ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಂ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪಹಾನನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪. ನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ನಿದಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ. ಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾತಿ ಲುಬ್ಭನಪಲುಬ್ಭನಸಭಾವೋ ಲೋಭೋ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಕರಣತ್ಥಾಯ ನಿದಾನಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೋಸೋತಿ ದುಸ್ಸನಪದುಸ್ಸನಸಭಾವೋ ದೋಸೋ. ಮೋಹೋತಿ ಮುಯ್ಹನಪಮುಯ್ಹನಸಭಾವೋ ಮೋಹೋ.

ಲೋಭಪಕತನ್ತಿ ಲೋಭೇನ ಪಕತಂ, ಲೋಭಾಭಿಭೂತೇನ ಲುದ್ಧೇನ ಹುತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಭತೋ ಜಾತನ್ತಿ ಲೋಭಜಂ. ಲೋಭೋ ನಿದಾನಮಸ್ಸಾತಿ ಲೋಭನಿದಾನಂ. ಲೋಭೋ ಸಮುದಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲೋಭಸಮುದಯಂ. ಸಮುದಯೋತಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಲೋಭಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸ್ಸ ಲೋಭಜಕಮ್ಮವತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಖನ್ಧಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇತಿಆದಿ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಾ ಹೋತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ವಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿ ಅಭಿನ್ನಾನಿ. ಅಪೂತೀನೀತಿ ಪೂತಿಭಾವೇನ ಅಬೀಜತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಿ. ಅವಾತಾತಪಹತಾನೀತಿ ನ ವಾತೇನ ನ ಚ ಆತಪೇನ ಹತಾನಿ. ಸಾರಾದಾನೀತಿ ಗಹಿತಸಾರಾನಿ ಸಾರವನ್ತಾನಿ ನ ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ. ಸುಖಸಯಿತಾನೀತಿ ಸನ್ನಿಚಯಭಾವೇನ ಸುಖಂ ಸಯಿತಾನಿ. ಸುಖೇತ್ತೇತಿ ಮಣ್ಡಖೇತ್ತೇ. ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾತಿ ನಙ್ಗಲಕಸನೇನ ಚೇವ ಅಟ್ಠದನ್ತಕೇನ ಚ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಖೇತ್ತಭೂಮಿಯಾ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಠಪಿತಾನಿ ರೋಪಿತಾನಿ. ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪ್ಪವೇಸೇಯ್ಯ. ವುದ್ಧಿನ್ತಿಆದೀಸು ಉದ್ಧಗ್ಗಮನೇನ ವುದ್ಧಿಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ, ಸಮನ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಭಾವೇನ ವೇಪುಲ್ಲಂ.