೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೬) ೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ. ವುದ್ಧಾತಿ ವಯೋವುದ್ಧಾ. ಮಹಲ್ಲಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ. ಅದ್ಧಗತಾತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತತಿಯಂ ವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಪುತ್ತದಾರೇ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಮಗ್ಗಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಮಯಮಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ; ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮಚ್ಚಾ ನ ಗಹಪತಿಕಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಜಿಣ್ಣಾತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾತಿ ಅಕತಭಯಪರಿತ್ತಾಣಾ. ಅವಸ್ಸಯಭೂತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಕಮ್ಮಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೇ ವಾ. ಏಕನ್ತೇನ ತುಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪನೀಯತೀತಿ ಉಪಸಂಹರೀಯತಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಂ ಉಪನೀಯತಿ, ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿಂ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣಂ, ಮರಣೇನ ಪುನ ಜಾತಿಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪನೀಯತೀ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಹಲ್ಲಕತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ವತ್ತಂ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನೇ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯೋಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇನ ಸಂವರೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸಾತಿ ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ತಸ್ಸ ಪರಲೋಕಂ ಗತಸ್ಸ ತಾಯನಟ್ಠೇನ ತಾಣಂ, ನಿಲೀಯನಟ್ಠೇನ ಲೇಣಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ದೀಪೋ, ಅವಸ್ಸಯನಟ್ಠೇನ ಸರಣಂ, ಉತ್ತಮಗತಿವಸೇನ ಪರಾಯಣಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ. ಏವಂ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮಾದಪಿತಾ ಯಾವಜೀವಂ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು.

೨. ದುತಿಯದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ದುತಿಯೇ ಭಾಜನನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಣ್ಡಕಂ. ಸೇಸಂ ಪಠಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ತತಿಯೇ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದಜನನಿಂ. ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ. ಕಿತ್ತಾವತಾತಿ ಕಿತ್ತಕೇನ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಅಕಾಲಿಕೋತಿ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಫಲದಾಯಕೋ. ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋತಿ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಾಮಂಯೇವ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಆದಿನ್ನಗಹಿತಪರಾಮಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಚೇತೇತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾಪಿ ಸೋಯೇವ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ನಾಮಾತಿ.

೪. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಚತುತ್ಥೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ, ನ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಕೋ. ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ.

೫. ನಿಬ್ಬುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ. ಓಪನೇಯ್ಯಿಕನ್ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ.

೬. ಪಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಛಟ್ಠೇ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯಾನಞ್ಚ. ಅವೀಚಿ ಮಞ್ಞೇ ಫುಟೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಅವೀಚಿ ಮಹಾನಿರಯೋ ನಿರನ್ತರಫುಟೋ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಏವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತಿಕಾತಿ ಏಕಗಾಮಸ್ಸ ಛದನಪಿಟ್ಠಿತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಇತರಗಾಮಸ್ಸ ಛದನಪಿಟ್ಠೇ ಪತನಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತೋ ಏತಾಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತಿಕಾ. ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾದಿಕಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಗಾಮನ್ತರತೋ ಗಾಮನ್ತರಂ ಕುಕ್ಕುಟಾನಂ ಪದಸಾ ಗಮನಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾದೋ ಏತಾಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಘನನಿವಾಸತಂಯೇವ ದೀಪೇತಿ. ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾತಿ ರಾಗೋ ನಾಮ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅಧಮ್ಮೋ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ. ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾತಿ ಲೋಭಸ್ಸ ಸಮಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕನ್ತಂ ವಿಸಮೋವ ಏಸ. ಅತ್ತನಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮಲೋಭೋ ನಾಮ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ವಿಸಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾತಿ ಅವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತೀತಿ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇ ಕಾಲೇ ವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸತಿ. ದುಬ್ಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ದುಲ್ಲಭಭಿಕ್ಖಂ. ದುಸ್ಸಸ್ಸನ್ತಿ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಾನಂ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನೇನ ದುಸ್ಸಸ್ಸಂ. ಸೇತಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಪಾಣಕಾ ಪತನ್ತಿ, ತೇಹಿ ದಟ್ಠತ್ತಾ ನಿಕ್ಖನ್ತನಿಕ್ಖನ್ತಾನಿ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಸೇತವಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇತಟ್ಠಿಕ’’ನ್ತಿ. ಸಲಾಕಾವುತ್ತನ್ತಿ ವಪಿತಂ ವಪಿತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಲಾಕಾಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಫಲಂ ನ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಕ್ಖಾತಿ ಯಕ್ಖಾಧಿಪತಿನೋ. ವಾಳೇ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚಣ್ಡಯಕ್ಖೇ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ತೇ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ ಮಹಾಜನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ.

೭. ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ಮಹಾವಿಪಾಕಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಥಿತಕಥಾ, ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಥಿತಸ್ಸ ಪಟಿಕಥನಂ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಸಕಾರಣೋ ಸಹೇತುಕೋ. ವಾದಾನುಪಾತೋತಿ ವಾದಸ್ಸ ಅನುಪಾತೋ, ಅನುಪತನಂ ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನನ್ತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತಾ ಸಕಾರಣಾ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಥ ವಾ ತೇಹಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಾ ಸಕಾರಣಾ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾಸಂ ಕಿಚ್ಛಲಾಭಕಂ ವಿಲೋಮಕಂ ಕರೋತಿ. ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೋತಿ ಪನ್ಥದೂಹನಚೋರೋ. ಖತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಗುಣಖನನೇನ ಖತೋ ಹೋತಿ. ಉಪಹತೋತಿ ಗುಣುಪಘಾತೇನೇವ ಉಪಹತೋ.

ಚನ್ದನಿಕಾಯಾತಿ ಅಸುಚಿಕಲಲಕೂಪೇ. ಓಲಿಗಲ್ಲೇತಿ ನಿದ್ಧಮನಕಲಲೇ. ಸೋ ಚಾತಿ ಸೋ ಸೀಲವಾತಿ ವುತ್ತಖೀಣಾಸವೋ. ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಸೀಲರಾಸಿನಾ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ತಂ ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಸೇಕ್ಖಾನೇವ. ತಾನಿ ಚ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ.

ರೋಹಿಣೀಸೂತಿ ರತ್ತವಣ್ಣಾಸು. ಸರೂಪಾಸೂತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಛಕೇಹಿ ಸಮಾನರೂಪಾಸು. ಪಾರೇವತಾಸೂತಿ ಕಪೋತವಣ್ಣಾಸು. ದನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ. ಪುಙ್ಗವೋತಿ ಉಸಭೋ. ಧೋರಯ್ಹೋತಿ ಧುರವಾಹೋ. ಕಲ್ಯಾಣಜವನಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣೇನ ಉಜುನಾ ಜವೇನ ಗನ್ತಾ. ನಾಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಪರಿಕ್ಖರೇತಿ ಅಸ್ಸ ಗೋಣಸ್ಸ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧುರವಹನಕಮ್ಮಮೇವ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಜಾತಿಯೇತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲಜಾತೇ. ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಏತಾಸೂತಿ ಏತಾಸು ಖತ್ತಿಯಾದಿಪ್ಪಭೇದಾಸು ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಜಾತೀಸು.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಓರೋಪಿತಭಾರೋ, ಖನ್ಧಭಾರಂ ಕಿಲೇಸಭಾರಂ ಕಾಮಗುಣಭಾರಞ್ಚ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಕಿಚ್ಚೋತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಂ, ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಂ, ಪಹಾನಪಾರಂ, ಭಾವನಾಪಾರಂ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಞ್ಚಾತಿ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಪಾರಂ ಗತತ್ತಾ ಪಾರಗೂ. ಅನುಪಾದಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪರಹಿತೋ. ವಿರಜೇತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜರಹಿತೇ.

ಅವಿಜಾನನ್ತಾತಿ ಖೇತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ. ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಅಸ್ಸುತಾವಿನೋತಿ ಖೇತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸವನೇನ ರಹಿತಾ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಸಾಸನಾ ಬಹಿದ್ಧಾ. ನ ಹಿ ಸನ್ತೇ ಉಪಾಸರೇತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಧೀರಸಮ್ಮತೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಮ್ಮತೇ ಸಮ್ಭಾವಿತೇ. ಮೂಲಜಾತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕುಲೇ ವಾ ಇಧ ಜಾಯರೇತಿ ಇಧ ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಕುಲೇ ಜಾಯನ್ತಿ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ತಿವಿಧಾ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಗುಣೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ.

೮. ತಿಕಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ಅಟ್ಠಮೇ ತಿಕಣ್ಣೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ. ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಾಸತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗತಪುಬ್ಬೋ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ದುರಾಸದಾ, ಮಯಿ ಪಠಮತರಂ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಕಥೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ. ಸಚೇ ನ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮಂ ಸಮಾಗಮಟ್ಠಾನೇ ಕಥೇನ್ತಂ ಏವಂ ವಕ್ಖನ್ತಿ ‘ತ್ವಂ ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ಕಥೇಸಿ, ಯೇನ ತೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲದ್ಧ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘ಏವಂ ಮೇ ಅಯಂ ಗರಹಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಾಸತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ಞಾಣಂ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಭಾಸತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ತೇವಿಜ್ಜಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂಪಣ್ಡಿತಾ ಏವಂಧೀರಾ ಏವಂಬ್ಯತ್ತಾ ಏವಂಬಹುಸ್ಸುತಾ ಏವಂವಾದಿನೋ, ಏವಂಸಮ್ಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ಪಣ್ಡಿತಾದಿಆಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಣ್ಡಿತಾ…ಪೇ… ಏತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ಕಥಂ ಪನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಯಥಾ ಏವಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಜಾನಿತುಂ, ತಂ ಕಾರಣಂ ವದೇಹೀತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಜಾನನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಚ್ಛಿ, ನೋ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಭತೋತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ. ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಮಾತು ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ. ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಪಿತು ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ. ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸಂಸುದ್ಧಾ ಮಾತು ಗಹಣೀ, ಕುಚ್ಛೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ’’ತಿ ಪನ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು ಗಹಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿತು ಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹೋ, ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ, ತಾವ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಅಥ ವಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ‘‘ಅಪನೇಥ ಏತಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋತಿ ನ ಉಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ, ನ ಅಕ್ಕೋಸಂ ವಾ ನಿನ್ದಂ ವಾ ಪತ್ತಪುಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ? ಜಾತಿವಾದೇನ. ‘‘ಇತಿಪಿ ಹೀನಜಾತಿಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಏವರೂಪೇನ ವಚನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜ್ಝಾಯಕೋತಿ ಇದಂ ‘‘ನ ದಾನಿಮೇ ಝಾಯನ್ತಿ, ನ ದಾನಿಮೇ ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಜ್ಝಾಯಕಾ ಅಜ್ಝಾಯಕಾತೇವ ತತಿಯಂ ಅಕ್ಖರಂ ಉಪನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೩೨) ಏವಂ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲೇ ಝಾನವಿರಹಿತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಗರಹವಚನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ಅಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಯಕೋ, ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಪಸಂಸಾವಚನಂ ಕತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತಿ. ಮನ್ತೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಮನ್ತಧರೋ.

ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನನ್ತಿ ಇರುಬ್ಬೇದಯಜುಬ್ಬೇದಸಾಮಬ್ಬೇದಾನಂ. ಓಟ್ಠಪಹತಕರಣವಸೇನ ಪಾರಂ ಗತೋತಿ ಪಾರಗೂ. ಸಹ ನಿಘಣ್ಡುನಾ ಚ ಕೇಟುಭೇನ ಚ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ. ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ನಾಮನಿಘಣ್ಡುರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವೇವಚನಪಕಾಸಕಸತ್ಥಂ. ಕೇಟುಭನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ ಕವೀನಂ ಉಪಕಾರಾಯ ಸತ್ಥಂ. ಸಹ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇನ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ. ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ನಿರುತ್ತಿ ಚ. ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನನ್ತಿ ಆಥಬ್ಬಣವೇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಇತಿಹ ಆಸ, ಇತಿಹ ಆಸಾತಿ ಈದಿಸವಚನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಪುರಾಣಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ಇತಿಹಾಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾ. ತೇಸಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ವೇದಾನಂ.

ಪದಂ ತದವಸೇಸಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀಯತಿ ವೇದೇತಿ ಚಾತಿ ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ. ಲೋಕಾಯತಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿತಣ್ಡವಾದಸತ್ಥಂ. ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣದೀಪಕಂ ದ್ವಾದಸಸಹಸ್ಸಗನ್ಥಪಮಾಣಂ ಸತ್ಥಂ, ಯತ್ಥ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಗಾಥಾಪದಪರಿಮಾಣಾ ಬುದ್ಧಮನ್ತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ, ಬುದ್ಧಮಾತಾ, ಬುದ್ಧಪಿತಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಞಾಯತಿ. ಅನವಯೋತಿ ಇಮೇಸು ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನೂನೋ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ, ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅವಯೋ ನಾಮ ಯೋ ತಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಗನ್ಥತೋ ಚ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಅನವಯೋತಿ ಅನು ಅವಯೋ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಕಾರಲೋಪೋ. ಅನು ಅವಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇನ ಹೀತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ನಂ ಆಯಾಚನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಮಂ ಆಯಾಚಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಹೀತಿ. ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೭೦) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧ ಪನೇತಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ಚೇವ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೪೦೨ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ.

ಪಠಮಾ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಪಠಮಾ, ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ. ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ಅವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕೋ ಮೋಹೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮೋತಿ ಸ್ವೇವ ಮೋಹೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ ತಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಲೋಕೋತಿ ಸಾಯೇವ ವಿಜ್ಜಾ ಓಭಾಸಕರಣಟ್ಠೇನ ಆಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾತಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪಸಂಸಾವಚನಂ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ, ಅಥಸ್ಸ ಅಧಿಗತವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ ವಿನಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯೇ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಓಪಮ್ಮಂ, ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ. ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪಿನೋ. ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ. ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಮೋ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಏತಸ್ಸ ತೇನ ಪಧಾನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವ ಫಲಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ.

ಚುತೂಪಪಾತಕಥಾಯಂ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ತತಿಯವಿಜ್ಜಾಯ ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣತ್ಥಾಯ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಆಸವವಿನಾಸನತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ರ ಚೇತಂ ಞಾಣಂ ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ. ಸೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಂ ತಣ್ಹಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಅಪವತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಸರೂಪತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿಯಾಯತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮೇ ಆಸವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಾಮಾಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವತೋ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ. ತೇನ ಹಿ ಞಾಣೇನ ಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀನಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಕಥಞ್ಚ ನಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ, ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ, ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ. ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾನಾತಿ.

ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ, ಏವಂ ಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ, ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯ. ತೇ ಚರಿಮಕವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಇಧ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅನುಚ್ಚಾವಚಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಕಾಲೇನ ಹಾಯತಿ, ಕಾಲೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಸೋ ಉಚ್ಚಾವಚಸೀಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಏಕನ್ತವಡ್ಢಿತಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅನುಚ್ಚಾವಚಸೀಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಸೀಭೂತನ್ತಿ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಂ. ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣಮ್ಹಿ ಸುಟ್ಠಪಿತಂ. ಧೀರನ್ತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧಂ. ಅನ್ತಿಮದೇಹಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸರೀರಧಾರಿನಂ. ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋತಮನ್ತಿ ತಂ ಗೋತಮಗೋತ್ತಂ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋಪಿ ಗೋತಮೋ, ತಂ ಗೋತಮಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪರಮ್ಪರಂ. ಯೋವೇತೀತಿ ಯೋ ಅವೇತಿ ಅವಗಚ್ಛತಿ. ಯೋವೇದೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯೋ ಅವೇದಿ, ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗ್ಗಾಪಾಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಛ ಕಾಮಾವಚರೇ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅಪಾಯೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನೇನ ವೋಸಿತೋ. ಮುನೀತಿ ಮೋನೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ. ಏತಾಹೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾಹಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಾದೀಹಿ. ನಾಞ್ಞಂ ಲಪಿತಲಾಪನನ್ತಿ ಯೋ ಪನಞ್ಞೋ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲಪಿತವಚನಮತ್ತಮೇವ ಲಪತಿ, ತಮಹಂ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ನ ವದಾಮಿ, ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾ ಪರಸ್ಸಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಕಥೇನ್ತಮೇವಾಹಂ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ನಾಗ್ಘತೀತಿ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇದಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಕಥಾಯ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೯. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ನವಮೇ ಯಸ್ಸಸ್ಸೂತಿ ಯಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಯಞ್ಞೋತಿಆದೀಸು ಯಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಞ್ಞೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸದ್ಧನ್ತಿ ಮತಕಭತ್ತಂ. ಥಾಲಿಪಾಕೋತಿ ವರಪುರಿಸಾನಂ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಂ ಭತ್ತಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತೇವಿಜ್ಜೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ದಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೇಸು ದದೇಯ್ಯ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ದಸಮೇ ಸಙ್ಗಾರವೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಕಾರಕೋ ಆಯುತ್ತಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಮಯಮಸ್ಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮಾತಿ ಇದಮೇವ ಅತ್ಥಪದಂ. ಯಞ್ಞಂ ಯಜಾಮಾತಿ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕೇನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕೇನ ಸಬ್ಬಸೋಳಸಕೇನ ಸಬ್ಬದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಸಬ್ಬಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಸತೇನಾತಿ ಚ ಏವಂ ಪಾಣಘಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಯಞ್ಞೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕನ್ತಿ ಅನೇಕಸರೀರಸಮ್ಭವಂ. ಯದಿದನ್ತಿ ಯಾ ಏಸಾ. ಯಞ್ಞಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಯಜನಕಾರಣಾ ಚೇವ ಯಾಜನಕಾರಣಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಬಹೂನಂ ದದನ್ತೇಪಿ ದಾಪೇನ್ತೇಪಿ ಬಹೂಸುಪಿ ಬಹೂನಂ ದೇನ್ತೇಸುಪಿ ದಾಪೇನ್ತೇಸುಪಿ ಪುಞ್ಞಪಟಿಪದಾ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತುಯ್ಹಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಯಜಾಮೀತಿ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತ್ವಞ್ಚ ತ್ವಞ್ಚ ಯಜಾಹೀತಿ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾವ ಹೋತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಸ್ಮಾ ವಾ. ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನವಸೇನ ಏಕಂ ಅತ್ತಾನಮೇವ ದಮೇತಿ. ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಾದಿಸಮನವಸೇನ ಏಕಂ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸಮೇತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತೀತಿ ರಾಗಾದಿಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಯಂ.

ಏವಮಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸುಘಾತಕಸಂಯುತ್ತಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಂ ಪುಞ್ಞಪಟಿಪದಂ ವದೇತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮೂಲಕಂ ಪನ ಪುಞ್ಞುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ಏಕಸಾರೀರಿಕನ್ತಿ ವದೇತಿ. ನೇವಾಯಂ ಏಕಸಾರೀರಿಕಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಂ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಏಕಸಾರೀರಿಕಞ್ಚ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತೇನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತುಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಏಥಾಯಂ ಮಗ್ಗೋತಿ ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಅಹಮನುಸಾಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ. ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಯಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಅನುತ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಅನುತ್ತರಂ ಓಗಧಂ ಉತ್ತಮಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇಚ್ಚಾಯನ್ತಿ ಇತಿ ಅಯಂ.

ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಾತಿ ಯತ್ಥ ಬಹೂಹಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೇಹಿ ವಾ ಉಪಕರಣೇಹಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಾತಿ ಯತ್ಥ ಬಹೂನಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪೀಳಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ನತ್ಥಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಭವಂ ಚಾನನ್ದೋ, ಏತೇ ಮೇ ಪುಜ್ಜಾತಿ ಯಥಾ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಭವಞ್ಚಾನನ್ದೋ, ಏವರೂಪಾ ಮಮ ಪೂಜಿತಾ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವದತಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಮಂಯೇವ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ, ಅತ್ತನೋ ಖೋ ಪನ ವಣ್ಣೇ ವುತ್ತೇ ಪದುಸ್ಸನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮೋ ವಣ್ಣಭಣನೇನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ನ ಖೋ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ನ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ. ಥೇರೋಪಿ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮೋ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಏತಂಯೇವ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಂ ಏವಮಾಹ.

ಸಹಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಸಕಾರಣಂ. ಸಂಸಾದೇತೀತಿ ಸಂಸೀದಾಪೇತಿ. ನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ನ ಕಥೇತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಪರಿಮೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯಂನೂನಾಹಂ ಉಭೋಪೇತೇ ವಿಹೇಸತೋ ಪರಿಮೋಚೇಯ್ಯಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಆನನ್ದೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇನ್ತೋ ವಿಹೇಸೇತಿ, ಆನನ್ದೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಕಥೇನ್ತಂ ಕಥಾಪೇನ್ತೋ. ಇತಿ ಉಭೋಪೇತೇ ವಿಹೇಸತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಕಾ ನ್ವಜ್ಜಾತಿ ಕಾ ನು ಅಜ್ಜ. ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದೀತಿ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಕತರಾ ಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತದಾ ಕಿರ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ತೀಣಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇದಾನಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಥಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜಾತಿ ಅಯಂ ಖೋ ಅಜ್ಜ. ಪುಬ್ಬೇ ಸುದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಸಙ್ಖಾತಾ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಉತ್ತರಿಂ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗಮಿಂಸು ಚೇವ ಆಗಮಿಂಸು ಚಾತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಂ ಆಕಾಸಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಏತರಹಿ ಪನ ಬಹುತರಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಏವಮಕಂಸು, ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸೋಪ್ಪೇನ ಚೇವ ಪಮಾದೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಏವಮಾಹ.

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಹರಣವಸೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಇಜ್ಝನವಸೇನ ಇದ್ಧಿ, ಪಟಿಹರಣವಸೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಇದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧನ್ತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ಚೇವ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೬೫) ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ.

ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತೀತಿ ಆಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಠಿತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇತಿ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ತಿಸ್ಸೋ ಮುತ್ತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ, ಆಚರಿಯ, ಹತ್ಥೇ’’ತಿ. ಸೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಏಕಾ ಸರಬೂ ‘‘ಮಕ್ಖಿಕಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಖನ್ತಾ, ಗಹಣಕಾಲೇ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಪಲಾತಾ. ಸೋ ಮಕ್ಖಿಕಾಯ ಮುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮುತ್ತಾ ತಾವ ಹೋನ್ತು, ಕತಿ ಮುತ್ತಾತಿ. ಸೋ ಪುನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಾವಿದೂರೇ ಕುಕ್ಕುಟೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಏಕಚ್ಚೋ ಆಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ಕಥೇತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಗತಠಿತನಿಮಿತ್ತೇಹಿಪಿ ಕಥನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋತಿ ಏವಂ ತವ ಮನೋ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಾತಿ. ದುತಿಯಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇತಿಪಿ ತವ ಚಿತ್ತಂ, ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತೀತಿ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಕಥೇತಿ. ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಕಥಿತಂ, ತಥೇವ ಹೋತಿ.

ಅಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಯಕ್ಖಪಿಸಾಚಾದೀನಂ. ದೇವತಾನನ್ತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ. ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾ. ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಾನಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮತ್ತಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ. ಸುತ್ವಾತಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ. ಯಂ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ತಸ್ಸ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ’’ತಿಆದಿಸತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಏಕೋ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸೋ ‘‘ಅಟ್ಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಮಾ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಸಭಾಯಂ ರಞ್ಞೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಞ್ಚ ಇದಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ ಇದಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ರಾಜಕುಲಂ ಗತೋ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಠಿತೋ ವಿಯ ಅಟ್ಟಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ನಿಚ್ಛರನ್ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಟ್ಟಕಮ್ಮೇನಾತಿ. ಗಚ್ಛ, ಜಯೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಯಮೇವ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಪರೋಪಿ ಥೇರೋ ಮೋಳಿಯಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿ. ಅಥ ನಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಏಕಾ ದಾರಿಕಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾ ನ ಅದ್ದಸ. ಸೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕುರುಮಾನಾ ದಾರಿಕಾ ನ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಸ್ಸೇ ಠಿತೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಮೋಳಿಯಗಾಮೇ ಚರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ. ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀತಿ ವಿತಕ್ಕಯಿಸ್ಸತಿ ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಪಜಾನನ್ತೋ ಚ ಆಗಮನೇನ ಜಾನಾತಿ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಜಾನಾತಿ, ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ. ಆಗಮನೇನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಕಾಲೇಯೇವ ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನೇಸ ಕಸಿಣಭಾವನಂ ಆರದ್ಧೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ ಪಠಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರದ್ಧಾಯಯೇವ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನ ಏಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರದ್ಧೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ – ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನ ಇಮಸ್ಸ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ, ಇಮಸ್ಸ ನಾಮ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಇಮಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಏತಸ್ಸ ಹಾನಭಾಗಿಯೋ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿಯೋ ವಾ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯೋ ವಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೋ ವಾ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಅರಿಯಾನಂ. ಅರಿಯೇಸುಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಉಪರಿಮೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಜಾನಾತಿ. ಏತೇಸು ಚ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅರಹಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಉಪರಿಮೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ತತ್ರವತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತಂ ಏಕಂಸೇನ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣವಸೇನ ಞಾತಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥಾತಿ ಏವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ವಿತಕ್ಕೇಥ. ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ಮಾ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ. ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾತಿ ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಮೇವ, ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ. ಮಾ ಏವನ್ತಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾ ಮನಸಾ ಕರಿತ್ಥ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರಾಗಂ ಪಜಹಥ. ಇದಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾತಿ ಇದಂ ಚತುಮಗ್ಗಫಲಪ್ಪಭೇದಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ ವಿಹರಥ.

ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ ಮಾಯಾಯ ಸಮಾನಕಾರಣಜಾತಿಕಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಮಾಯಾಕಾರೋಪಿ ಹಿ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಕರೋತಿ, ತೇಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕನ್ತಿ ಏವಂ ಅನೇಕರೂಪಂ ಮಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ತಥಾರೂಪಮೇವಾತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕವಿಜ್ಜಾಸರಿಕ್ಖಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ಆಹ. ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕವಿಜ್ಜಂ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ತಥಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಠಿತೋ, ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರನ್ತಿ ಸುನ್ದರತರಂ. ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಉತ್ತಮತರಂ. ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅವಸೇಸಂ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಬಾಹಿರಕನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಆಹ. ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ತಯಾ ಅಯಂ. ಆಸಜ್ಜ ಉಪನೀಯ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾತಿ ಮಮ ಗುಣೇ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಮೇವ ಗುಣಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪನೀತಾ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ. ಅಪಿಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಪಿಚ ತೇ ಅಹಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

(೭) ೨. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ತಿತ್ಥಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೨. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನೀತಿ ತಿತ್ಥಭೂತಾನಿ ಆಯತನಾನಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾ ಆಯತನಾನಿ. ತತ್ಥ ತಿತ್ಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ತಿತ್ಥಕರಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ತಿತ್ಥಿಕರಾ ನಾಮ ತಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಉಪ್ಪಾದಕಾ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಯೇಸಂ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ರುಚ್ಚನ್ತಿ ಖಮನ್ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ನಾಮ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾ. ಆಯತನನ್ತಿ ‘‘ಕಮ್ಬೋಜೋ ಅಸ್ಸಾನಂ ಆಯತನಂ, ಗುನ್ನಂ ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೋ ಆಯತನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಞ್ಜಾತಿಟ್ಠಾನಂ ಆಯತನಂ ನಾಮ.

‘‘ಮನೋರಮೇ ಆಯತನೇ, ಸೇವನ್ತಿ ನಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾ;

ಛಾಯಂ ಛಾಯತ್ಥಿನೋ ಯನ್ತಿ, ಫಲತ್ಥಂ ಫಲಭೋಜಿನೋ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೫.೩೮) –

ಏತ್ಥ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೬) ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ. ತಂ ಇಧ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಸಞ್ಜಾಯಮಾನಾ ಇಮೇಸುಯೇವ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ, ಸಮೋಸರಣಮಾನಾಪಿ ಏತೇಸುಯೇವ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸಮೋಸರನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಭಾವೇ ಚ ನೇಸಂ ಏತಾನೇವ ತೀಣಿ ಕಾರಣಾನೀತಿ ತಿತ್ಥಭೂತಾನಿ ಸಞ್ಜಾತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಆಯತನಾನೀತಿಪಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ. ತೇನೇವತ್ಥೇನ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಆಯತನಾನೀತಿಪಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ. ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಾನೀತಿ ಕಾ ನಾಮೇತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾನಿ. ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನಾನೀತಿ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಏತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಅನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನಾನಿ. ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಾನೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ಏತಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಅನುಸಾಸಿಯಮಾನಾನಿ. ಅಪಿಚ ತೀಣಿಪಿ ಏತಾನಿ ಅನುಯೋಗಪುಚ್ಛಾವೇವಚನಾನೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ – ‘‘ಸಮನುಯುಞ್ಜತೀತಿ ವಾ ಸಮನುಗ್ಗಾಹತೀತಿ ವಾ ಸಮನುಭಾಸತೀತಿ ವಾ ಏಸೇಸೇ ಏಕಟ್ಠೇ ಸಮೇ ಸಮಭಾಗೇ ತಜ್ಜಾತೇ ತಞ್ಞೇವಾ’’ತಿ.

ಪರಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಲದ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾ ಅತ್ತಭಾವಪರಮ್ಪರಾತಿ ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪರಮ್ಪರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ. ಅಕಿರಿಯಾಯ ಸಣ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅಕಿರಿಯಮತ್ತೇ ಸಂತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಚರಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದೀ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಚರಿಯೋ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದೀ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಚರಿಯೋ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯವಾದೀ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯವಾದೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ ಹಿ ಏತಾನಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇಕತಲದ್ಧಿಕೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಚರಿಯೋ…ಪೇ… ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯಲದ್ಧಿಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ ಲದ್ಧಿಪರಮ್ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಚರಿಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಹೇತು ಅಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ ಅತ್ತಭಾವಪರಮ್ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಪನ ಸುವಿದೂರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ ಅಕಿರಿಯಮತ್ತೇಯೇವ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ, ಏಕೋಪಿ ಏತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ಕತ್ತಾ ವಾ ಕಾರೇತಾ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಕಾಮಞ್ಚ ಪುರಿಸೋತಿಪಿ ವುತ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಪಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ತೋಯೇವ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಸಮ್ಮುತಿಕಥಾ ನಾಮ ಯೋ ಯಥಾ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ, ಅನುಭವತಿ ವಾ. ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಾರಣಾ, ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮವೇದನಞ್ಚ ಕಿರಿಯವೇದನಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಪಾಕವೇದನಮೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಯೇ ವಾ ಇಮೇ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಅಟ್ಠ ರೋಗಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಸತ್ತ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಪಾಕವೇದನಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಯೇಪಿಮೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯನ್ತಿ ತಯೋ ಕಮ್ಮರಾಸಯೋ ವುತ್ತಾ, ತೇಸುಪಿ ದ್ವೇ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯಕಮ್ಮಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಯೇಪಿಮೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯೋ ವಿಪಾಕೋ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯೋ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯೋತಿ ತಯೋ ವಿಪಾಕರಾಸಯೋ ವುತ್ತಾ, ತೇಸುಪಿ ದ್ವೇ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯವಿಪಾಕಮೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಯೇಪಿಮೇ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ವಿಪಾಕಚೇತನಾ ಕಿರಿಯಚೇತನಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚೇತನಾರಾಸಯೋ ವುತ್ತಾ, ತೇಸುಪಿ ತಯೋ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಪಾಕಚೇತನಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ.

ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತೂತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಕಾರಣಾ, ಇಸ್ಸರೇನ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಹಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಮೂಲಕೇನ ವಾ ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇಕತೇನ ವಾ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯಾ ವಾ ಪಟಿಸಂವೇದಿತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಕಾರಣಾಯೇವ ಪನ ಇಮಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ. ಏವಂವಾದಿನೋ ಪನೇತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ರೋಗೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಚ ತೀಸು ಕಮ್ಮರಾಸೀಸು ತೀಸು ವಿಪಾಕರಾಸೀಸು ಚತೂಸು ಚೇತನಾರಾಸೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ.

ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯಾತಿ ಹೇತುಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ವಿನಾ, ಅಕಾರಣೇನೇವ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ನೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಮೂಲಕೇನ ವಾ ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇಕತೇನ ವಾ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತುನಾ ವಾ ಪಟಿಸಂವೇದಿತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯಾಯೇವ ಪನ ಇಮಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ. ಏವಂವಾದಿನೋ ಪನೇತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ರೋಗಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ಲದ್ಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲದ್ಧಿಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಲದ್ಧಿತೋ ಲದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದಂ ವದಾಮಾತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ. ಲದ್ಧಿಯಾ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾಯ ಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಲದ್ಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ಆಹ. ತೇನಹಾಯಸ್ಮನ್ತೋತಿ ತೇನ ಹಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯದಿ ಏತಂ ಸಚ್ಚಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇನ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕೇ ಪಾಣಂ ಅತಿಪಾತೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ನ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಮೂಲಕೇನ ನ ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ನ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತುನಾ ನ ಅಹೇತುಅಪಚ್ಚಯಾ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತುಂ, ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತುಯೇವ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅಯಂ ವೋ ಲದ್ಧಿ. ಯಥಾ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ, ಏವಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮನ್ತಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತುಯೇವ ವಿರಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಆರೋಪೇತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತನ್ತಿ ಸಾರಭಾವೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ. ಛನ್ದೋತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋ. ಇದಂ ವಾ ಕರಣೀಯಂ ಇದಂ ವಾ ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇದಂ ವಾ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಕರಣತ್ಥಾಯ, ಇದಂ ವಾ ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ಛನ್ದವಾಯಾಮೇಸು ವಾ ಅಸನ್ತೇಸು ‘‘ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ ‘‘ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ ನ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯೇ ಖೋ ಪನ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇತಿ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಚ ಅಕತ್ತಬ್ಬೇ ಚ ಭೂತತೋ ಥಿರತೋ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನೇ. ಯದಿ ಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಾತುಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ ಚ ವಿರಮಿತುಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ ಏಸ ನುಪಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಚ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀನನ್ತಿ ನಟ್ಠಸ್ಸತೀನಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸತೀನಂ. ಅನಾರಕ್ಖಾನಂ ವಿಹರತನ್ತಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ನಿರಾರಕ್ಖಾನಂ ವಿಹರನ್ತಾನಂ. ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಮಣವಾದೋತಿ ಏವಂ ಭೂತಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ಮಯಂ ಸಮಣಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಸಕಾರಣೋ ಸಮಣವಾದೋ ನ ಹೋತಿ ನ ಇಜ್ಝತಿ. ಸಮಣಾಪಿ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಾರಣಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಮಣಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಾರಣಾಯೇವಾತಿ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಸಕಾರಣೋ. ನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತೀತಿ ಮಮ ನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಪನ ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದಿನೋ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದಿನೋ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇಕತವಾದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಅಹೇತುಕವಾದೇಪಿ.

ಏವಂ ಇಮೇಸಂ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಂ ಪರಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಸಣ್ಠಹನಭಾವೇನ ತುಚ್ಛಭಾವಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ, ಅಸಾರಭಾವೇನ ಥುಸಕೋಟ್ಟನಸದಿಸತಂ ಆಪಜ್ಜನಭಾವೇನ ಅಗ್ಗಿಸಞ್ಞಾಯ ಧಮಮಾನಖಜ್ಜುಪನಕಸರಿಕ್ಖತಂ ತಂದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ಪುರಿಮಸ್ಸಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥದಸ್ಸನತಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನ್ಧವೇಣೂಪಮತಂ ಸದ್ದಮತ್ತೇನೇವ ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾರದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿತಸ್ಸ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಸ್ಸ ದದ್ದಭಾಯಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಥವೀ ಸಂವಟ್ಟಮಾನಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಲಾಯನ್ತೇನ ಸಸಕೇನ ಸರಿಕ್ಖಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನಾ ದೇಸಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾರಭಾವಞ್ಚೇವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪವತ್ತೇಹಿಪಿ ತಥಾ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ಅನುಪವಜ್ಜೋತಿ ಉಪವಾದವಿನಿಮುತ್ತೋ. ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿತೋ, ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ವಾ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಅಪಣ್ಡಿತಾನಞ್ಹಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಆಹ.

ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ಛ ಧಾತುಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುನ ಇಮಾ ಛ ಧಾತುಯೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಧಾತುಯೋತಿ ಸಭಾವಾ. ನಿಜ್ಜೀವನಿಸ್ಸತ್ತಭಾವಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಹಿ ಸಭಾವಟ್ಠೋ ಧಾತ್ವಟ್ಠೋ ನಾಮ. ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀತಿ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾನಂ ಆಕರಟ್ಠೇನ ಆಯತನಾನಿ. ಮನೋಪವಿಚಾರಾತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಠಾನೇಸು ಮನಸ್ಸ ಉಪವಿಚಾರಾ.

ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಧಾತು. ಆಪೋಧಾತೂತಿ ಆಬನ್ಧನಧಾತು. ತೇಜೋಧಾತೂತಿ ಪರಿಪಾಚನಧಾತು. ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಧಾತು. ಆಕಾಸಧಾತೂತಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಧಾತು. ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ ವಿಜಾನನಧಾತು. ಏವಮಿದಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ವಿತ್ಥಾರತೋವ ವಟ್ಟತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ತಿತ್ಥಾಯತನಸುತ್ತೇ ಇದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಛಧಾತುವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ. ತಂ ಉಭಯಥಾಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಛಧಾತುವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ – ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಧಾತು ತೇಜೋಧಾತು ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ, ಆಕಾಸಧಾತು ಉಪಾದಾರೂಪಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚ ಉಪಾದಾರೂಪೇ ದಿಟ್ಠೇ ಸೇಸಾನಿ ತೇವೀಸತಿ ದಿಟ್ಠಾನೇವಾತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸಹಜಾತಾ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಫಸ್ಸೋ ಚ ಚೇತನಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ನಾಮ. ಚತ್ತಾರಿ ಪನ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ನಾಮಂ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪನ್ತಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸತ್ತೋ ವಾ ಜೀವೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಛಧಾತುವಸೇನ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಧಾತುಪರಿಗ್ಗಹಾನುಸಾರೇನ ತೇವೀಸತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪುನ ಚತ್ತಾರೇವ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸು ಪಥವೀಧಾತು ವೀಸತಿಕೋಟ್ಠಾಸಾ, ಆಪೋಧಾತು ದ್ವಾದಸ, ತೇಜೋಧಾತು ಚತ್ತಾರೋ, ವಾಯೋಧಾತು ಛಕೋಟ್ಠಾಸಾತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಚ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತೇಸು ತೇವೀಸತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಟ್ಠಿ ರೂಪಾನಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ತಾನಿ ಚ ವತ್ಥುರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಛಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಛಸಟ್ಠಿ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಪನ ಲೋಕಿಯಚಿತ್ತವಸೇನ ಏಕಾಸೀತಿ ಚಿತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇಹಿ ಸಹಜಾತಾ ವೇದನಾದಯೋಪಿ ತತ್ತಕಾಯೇವಾತಿ ಏಕಾಸೀತಿ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಏಕಾಸೀತಿ ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಏಕಾಸೀತಿ ಚೇತನಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ತೇಭೂಮಕವಸೇನ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಚತುವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಧಮ್ಮಸತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇತಿ ಇಮೇ ಚ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ ಛಸಟ್ಠಿ ಚ ರೂಪಧಮ್ಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇವ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸತ್ತೋ ವಾ ಜೀವೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ನಾಮರೂಪವಸೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತೀತೇಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಇದಂ ವಟ್ಟಂ ಪವತ್ತಿತ್ಥ, ಅನಾಗತೇಪಿ ಏತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಏತರಹಿಪಿ ಏತೇಹಿಯೇವ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಕಙ್ಖಂ ವಿತರಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಛಧಾತುವಸೇನ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚಕ್ಖು ಫಸ್ಸಾಯತನನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಾದೀನಂ ಸುವಣ್ಣಾದಿಆಕರೋ ವಿಯ ದ್ವೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ದ್ವೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾನಿ ತೀಣಿ ಸನ್ತೀರಣಾನೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಸಹಜಾತಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಕರೋತಿ ಆಯತನಂ. ಸೋತಂ ಫಸ್ಸಾಯತನನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮನೋ ಫಸ್ಸಾಯತನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದ್ವಾವೀಸತಿ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಹಿದಂ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ. ತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಾವ – ಏತ್ಥ ಹಿ ಪುರಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಆಯತನಾನಿ ಉಪಾದಾರೂಪಂ, ತೇಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ಅವಸೇಸಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಛಟ್ಠಂ ಆಯತನಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸಹಜಾತಾ ವೇದನಾದಯೋ ಸೇಸಾ ತಯೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಂ. ಉಪವಿಚರತೀತಿ ತತ್ಥ ಮನಂ ಚಾರೇನ್ತೋ ಉಪವಿಚರತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಇಟ್ಠಂ ವಾ ಹೋತು ಅನಿಟ್ಠಂ ವಾ, ಯಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ನಾಮ. ಯಂ ದಿಸ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ನಾಮ. ಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸದ್ದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ತಿತ್ಥಾಯತನಸುತ್ತೇ ಇದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಮನೋಪವಿಚಾರವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ. ತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಾವ – ಚಕ್ಖು ಸೋತಂ ಘಾನಂ ಜಿವ್ಹಾ ಕಾಯೋ, ರೂಪಂ ಸದ್ದೋ ಗನ್ಧೋ ರಸೋತಿ ಇಮಾನಿ ನವ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ, ತೇಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೇಸಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ತೀಣಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ, ತೇಹಿ ದಿಟ್ಠೇಹಿ ಚತುತ್ಥಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಮನೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ತೇನ ಸಹಜಾತಾ ವೇದನಾದಯೋ ತಯೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಿಯಭಾವಕರಾನಿ, ಅರಿಯಪಟಿವಿದ್ಧಾನಿ ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ ಪದಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೨೯) ಪಕಾಸಿತಂ. ಛನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಾತೂನನ್ತಿ ಇದಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ? ಸುಖಾವಬೋಧನತ್ಥಂ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ದ್ವಾದಸಪದಂ ಪಚ್ಚಯಾವಟ್ಟಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಹಿ ದಸ್ಸಿತೇ ಕಥೇತುಮ್ಪಿ ಸುಖಂ ಹೋತಿ ಪರಂ ಅವಬೋಧೇ ಉತುಮ್ಪೀತಿ ಸುಖಾವಬೋಧನತ್ಥಂ ಇದಮಾರದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಛನ್ನಂ ಧಾತೂನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನಂಯೇವ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀನಂ. ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ. ಏತೇನ ಪಚ್ಚಯಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಛಧಾತುಪಚ್ಚಯಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಸ ಛನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ಪಚ್ಚಯೇನ, ಕಿಂ ಮಾತು, ಉದಾಹು ಪಿತೂತಿ? ನ ಮಾತು ನ ಪಿತು, ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಣ್ಹನಕಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಪನ ಛನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಗಬ್ಭೋ ಚ ನಾಮೇಸ ನಿರಯಗಬ್ಭೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಬ್ಭೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗಬ್ಭೋ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭೋ ದೇವಗಬ್ಭೋತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೋ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಓಕ್ಕನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ? ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಇಧ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ನ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ನೇವ ತಾವ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಇಧ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಾವ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೮).

ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವತ್ಥುದಸಕಂ ಕಾಯದಸಕಂ ಭಾವದಸಕಂ ತಯೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾತಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿಆದೀಹಿ ಯಥೇವ ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಪಾತುಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಏವಂ ನಾಮರೂಪೇ ಸತಿ ಸಳಾಯತನಪಾತುಭಾವೋ, ಸಳಾಯತನೇ ಸತಿ ಫಸ್ಸಪಾತುಭಾವೋ, ಫಸ್ಸೇ ಸತಿ ವೇದನಾಪಾತುಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ವೇದನಂ ಅನುಭವನ್ತೋಪಿ ವೇದಿಯಮಾನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ. ‘‘ವೇದಿಯಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವೇದಿಯತೀತಿ ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೨) ಏತ್ಥ ಹಿ ಅನುಭವನ್ತೋ ವೇದಿಯಮಾನೋ ನಾಮ, ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೩೮೦; ವಿಭ. ೩೬೩) ಏತ್ಥ ಜಾನನ್ತೋ. ಇಧಾಪಿ ಜಾನನ್ತೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ನತ್ಥಿ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಬೋಧೇಮಿ ಜಾನಾಪೇಮಿ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಅಯಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕಥಾ – ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ತಣ್ಹಂ ತೇಭೂಮಕಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ, ತಸ್ಸೇವ ಪಭಾವಿಕಾ ಪುಬ್ಬತಣ್ಹಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ನಾಮ, ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧೋ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ನಾಮ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಜಾನಮಾನಸ್ಸೇವ ಕಥೇಸಿ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ, ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಜಾನಮಾನಸ್ಸೇವ ಕಥೇಸಿ.

ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೩೭) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೦; ವಿಭ. ೨೦೩) ಇಮಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ಆಗತಂ, ಇಧ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನ. ತತ್ಥ ಚ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ‘‘ಯೋ ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೪; ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೧; ವಿಭ. ೨೦೪) ಇಮಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ಆಗತಂ, ಇಧ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರನಿರೋಧವಸೇನ.

ತತ್ಥ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ಅಸೇಸವಿರಾಗೇನ ಚ ಅಸೇಸನಿರೋಧೇನ ಚ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಮೇವ. ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ಪದೇಹಿ ಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅತ್ಥತೋ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧೋತಿಪಿ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿಪಿ ಏವಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿರೋಧನಾಮೇನ ಕಥೀಯತಿ. ಕೇವಲಸ್ಸಾತಿ ಸಕಲಸ್ಸ. ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖರಾಸಿಸ್ಸ. ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ನಿರೋಧೋ ನಾಮ ಖೀಣಾಕಾರೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಖೀಣಾಕಾರದಸ್ಸನವಸೇನ ದ್ವಾದಸಸು ಠಾನೇಸು ಅರಹತ್ತಂ, ದ್ವಾದಸಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಇದನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿ ನ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ವಿನಿಮುತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಪನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ತೂರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಮತ್ತಮೇವ ತೂರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮತ್ತಮೇವ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋತಿ ನ ನಿಗ್ಗಹಿತೋ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹಿ ಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಾ ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ‘‘ನ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಹಾಪೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ವಾ ಛ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅಞ್ಞಾನೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೨. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೩. ದುತಿಯೇ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನೀತಿ ಮಾತಾ ಚ ಪುತ್ತೋ ಚ ಮಾತಾಪುತ್ತಂ, ಪರಿತ್ತಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಮಾತಾಪುತ್ತನ್ತಿ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ. ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ. ತತ್ಥ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಗ್ಗಿಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಯಂ ಹೋತೀತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ ಹೋತಿ. ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೋತಿ ಅಟವಿಯಾ ಸಙ್ಕೋಪೋ. ಅಟವೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಟವಿವಾಸಿನೋ ಚೋರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯದಾ ಹಿ ತೇ ಅಟವಿತೋ ಜನಪದಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ, ತದಾ ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಚಕ್ಕಸಮಾರೂಳ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಯಾನಚಕ್ಕಮ್ಪಿ. ಭಯಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಯೇಸಂ ಯಾನಕಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ತೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ. ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಕಾಜೇನ ವಾ ಆದಾಯ ಸೀಸೇನ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿಯೇವ. ತೇ ಚಕ್ಕಸಮಾರೂಳ್ಹಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಪರಿಯಾಯನ್ತೀತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕದಾಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾಲೇ. ಕರಹಚೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಲೀನಂ ವಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭತಿ. ಉದಕವಾಹಕೋತಿ ನದೀಪೂರೋ. ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಕುಲ್ಲೇ ವಾ ಉಳುಮ್ಪೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಭಾಜನೇ ವಾ ದಾರುಕ್ಖಣ್ಡೇ ವಾ ಲಗ್ಗಂ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸೋತ್ಥಿನಾ ವಾ ಪುನ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಠಿತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭತೀತಿ.

ಏವಂ ಪರಿಯಾಯತೋ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತೀಣಿಮಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಜರಾಭಯನ್ತಿ ಜರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಜರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಭಯಂ ಭಯಾನಕಂ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಲೋಮಹಂಸೋ ಚೇತಸೋ ಉತ್ರಾಸೋ. ಬ್ಯಾಧಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ಮರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಭಯಂ ಭಯಾನಕಂ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಲೋಮಹಂಸೋ ಚೇತಸೋ ಉತ್ರಾಸೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೯೨೧). ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೩. ವೇನಾಗಪುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೪. ತತಿಯೇ ಕೋಸಲೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಅದ್ಧಾನಗಮನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಚಾರಿಕಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಚ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ದೂರೇಪಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಸಹಸಾ ಗಮನಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ. ಸಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯಂ ಪನ ಗಾಮನಿಗಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನಅದ್ಧಯೋಜನವಸೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ, ಅಯಂ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ. ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ’’ತಿ. ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಚಾರಿಕಾಕಥಾ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೪) ವುತ್ತಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಮೋಸರಣಗಾಮೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭೋಗಗಾಮೋಪಿ. ಇಧ ಸಮೋಸರಣಗಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಸನಗಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತದವಸರೀತಿ ತತ್ಥ ಅವಸರಿ, ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಅನಿಯಾಮಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ಏಕೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅತ್ಥಿ, ಸತ್ಥಾ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಸುಣಿಂಸು ಉಪಲಭಿಂಸು, ಸೋತದ್ವಾರಸಮ್ಪತ್ತವಚನನಿಗ್ಘೋಸಾನುಸಾರೇನ ಜಾನಿಂಸು. ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ, ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ. ತತ್ಥ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇನ ‘‘ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಏವ, ನ ತೇಸಂ ಕೋಚಿ ಸವನನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪದಪೂರಣೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಮತ್ತಮೇವ.

ಇದಾನಿ ಯಮತ್ಥಂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ, ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ ಸಮಣೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಖಲೂತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಭೋತಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಪನಮತ್ತಂ. ಗೋತಮೋತಿ ಭಗವತೋ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಪರಿದೀಪನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಣೋ ಕಿರ, ಭೋ, ಗೋತಮಗೋತ್ತೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನಂ. ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಪರಿದೀಪನಂ, ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಂಯೇವ ತಂ ಕುಲಂ ಪಹಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸೇಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಯೇವ, ಥುತಿಘೋಸೋ ವಾ. ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತೋ. ಕಿನ್ತಿ? ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಸೋ ಭಗವಾ ಇತಿಪಿ ಅರಹಂ, ಇತಿಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಇತಿಪಿ ಭಗವಾತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಆರಕತ್ತಾ, ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಏತಾನಿ ಪದಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೫-೧೨೭) ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ ತತೋ ನೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ, ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಸದೇವಕನ್ತಿ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕಂ. ಏವಂ ಸಹ ಮಾರೇನ ಸಮಾರಕಂ. ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ. ಸಹ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ. ಪಜಾತತ್ತಾ ಪಜಾ, ತಂ ಪಜಂ. ಸಹ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ. ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಸಮಾರಕವಚನೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ, ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿವಚನೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ, ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ, ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ, ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಓಕಾಸಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ, ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋವ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸದೇವಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅರೂಪಾವಚರಲೋಕೋ ಗಹಿತೋ, ಸಮಾರಕಗ್ಗಹಣೇನ ಛಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೋ, ಸಬ್ರಹ್ಮಕಗ್ಗಹಣೇನ ರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ, ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚತುಪರಿಸವಸೇನ, ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇಹಿ ವಾ ಸಹ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ, ಅವಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕೋ ವಾ. ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು – ಸದೇವಕನ್ತಿ ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಸಮಾರಕನ್ತಿ ಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಿಭವೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ತೀಸು ಪದೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ತೇಧಾತುಕಮೇವ ಪರಿಯಾದಿನ್ನನ್ತಿ.

ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತೀತಿ ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ, ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಏತೇನ ಅನುಮಾನಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ಪವೇದೇತೀತಿ ಬೋಧೇತಿ ಞಾಪೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ.

ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ, ಆದಿಮ್ಹಿಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಮಜ್ಝೇಪಿ, ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಸನಸ್ಸ. ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ ನಾಮ, ತತೋ ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ, ಅನ್ತೇ ಏಕೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಜ್ಝಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ಅನ್ತೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಮಜ್ಝಮೇವ.

ಸಾಸನಸ್ಸ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಆದಿ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯). ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ. ಫಲಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏತಂಪಾರಂ ಏತಂಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ಪರಿಯೋಸನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಞ್ಹಿ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೬) ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ವಿಭಾವಯೇ;

ಪರಿಯೋಸಾನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸಾ ಕಥಿಕಸಣ್ಠಿತೀ’’ತಿ.

ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಯಾಗುಭತ್ತಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿವಣ್ಣನಾನಿಸ್ಸಿತಾ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ನ ಸೋ ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ದೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿನಿಸ್ಸಿತಂ ದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದೇಸನಾ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಯುತ್ತಾ ವಾ ಸಬ್ಬನಿರೋಟ್ಠಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಟ್ಠಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ ಸಬ್ಬನಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ, ತಸ್ಸ ದಮಿಳಕಿರಾತಯವನಾದಿಮಿಲಕ್ಖಾನಂ ಭಾಸಾ ವಿಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನ –

‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸಂ, ಲಹುಕಂ ಗರುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ;

ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಕಲಾಧಿವಚನಂ. ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅನೂನಾಧಿಕವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ದೇಸೇತಿ, ಏಕದೇಸನಾಪಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ನತ್ಥೀತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಯೋ ಹಿ ‘‘ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ದೇಸನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹಿತಫರಣೇನೇವ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಮುದುಹದಯೋ ಉಲ್ಲುಮ್ಪನಸಭಾವಸಣ್ಠಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಂ. ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಚರಿಯಂ, ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಾಧು ಖೋ ಪನಾತಿ ಸುನ್ದರಂ ಖೋ ಪನ, ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುಖಾವಹನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತನ್ತಿ ಯಥಾರೂಪೋ ಸೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಏವರೂಪಾನಂ ಅನೇಕೇಹಿಪಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಾನಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವರೇಹಿ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಮನೋರಮಸರೀರಾನಂ ಅನಪ್ಪಕದಸ್ಸನಾನಂ ಅತಿಮಧುರಧಮ್ಮನಿಗ್ಘೋಸಾನಂ ಯಥಾಭೂತಗುಣಾಧಿಗಮೇನ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತೋತಿ ಲದ್ಧಸದ್ದಾನಂ ಅರಹತಂ. ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಪಸಾದಸೋಮ್ಮಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಧು ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಸಾಧುತರಂಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಕತ್ವಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪಹಾಯ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಅಗಮಂಸು. ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ಏತೇ ಉಭತೋಪಕ್ಖಿಕಾ, ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಸಚೇ ನೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಚೋದೇಸ್ಸನ್ತಿ ‘ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ವನ್ದಿತ್ಥಾ’ತಿ, ತೇಸಂ ‘ಕಿಂ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣಮತ್ತೇನಾಪಿ ವನ್ದಿತಂ ಹೋತೀ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮ. ಸಚೇ ನೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಚೋದೇಸ್ಸನ್ತಿ ‘ಕಸ್ಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ನ ವನ್ದಿತ್ಥಾ’ತಿ, ‘ಕಿಂ ಸೀಸೇನ ಭೂಮಿಂ ಪಹರನ್ತೇನೇವ ವನ್ದಿತಂ ಹೋತಿ. ನನು ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ವನ್ದನಾ ಏವಾ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಾ’’ತಿ.

ನಾಮಗೋತ್ತನ್ತಿ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ದತ್ತೋ ನಾಮ ಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ನಾಮಂ ಸಾವೇನ್ತಿ ನಾಮ. ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಂ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ನಾಮ ಕಚ್ಚಾನೋ ನಾಮ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಏತೇ ಕಿರ ದಲಿದ್ದಾ ಜಿಣ್ಣಕುಲಪುತ್ತಾ ‘‘ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಪಾಕಟಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕಂಸು. ಯೇ ಪನ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ತೇ ಕೇರಾಟಿಕಾ ಚೇವ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಚ. ತತ್ಥ ಕೇರಾಟಿಕಾ ‘‘ಏಕಂ ದ್ವೇ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇ ಕರೋನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ವಿಸ್ಸಾಸೇ ಸತಿ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖಾ ಅದಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇನ್ತಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಅಞ್ಞಾಣತಾಯೇವ ಅವಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಾ ವಿಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ.

ವೇನಾಗಪುರಿಕೋತಿ ವೇನಾಗಪುರವಾಸೀ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಪಾದನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮುಜ್ಜಲೇಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸರೀರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪದೇಸಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಾಹಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾಹಿ ಘನಬುದ್ಧರಂಸೀಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತವಿಮ್ಹಯೋ ವಣ್ಣಂ ಭಣನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

ತತ್ಥ ಯಾವಞ್ಚಿದನ್ತಿ ಅಧಿಮತ್ತಪ್ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಮೇತಂ. ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾವಞ್ಚ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಛ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತಾ ಪಾಕಟಾ ಅಹೋಸಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ಮನೇ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇಯೇವ ಹೋತಿ, ಅವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಸಾದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಸಾದೋಪಿ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಏಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ನಿಮ್ಮಲೋ. ಪರಿಯೋದಾತೋತಿ ಪಭಸ್ಸರೋ. ಸಾರದಂ ಬದರಪಣ್ಡುನ್ತಿ ಸರದಕಾಲೇ ಜಾತಂ ನಾತಿಸುಪರಿಪಕ್ಕಂ ಬದರಂ. ತಞ್ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಪರಿಯೋದಾತಞ್ಚ. ತಾಲಪಕ್ಕನ್ತಿ ಸುಪರಿಪಕ್ಕತಾಲಫಲಂ. ಸಮ್ಪತಿ ಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತನ್ತಿ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಬನ್ಧನಮೂಲಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಕೇ ಠಪಿತಸ್ಸ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದನ್ತಿ ಸುರತ್ತವಣ್ಣಸ್ಸ ಜಮ್ಬೋನದಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಘಟಿಕಾ. ದಕ್ಖಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತನ್ತಿ ದಕ್ಖೇನ ಸುವಣ್ಣಕಾರಪುತ್ತೇನ ಸುಟ್ಠು ಕತಪರಿಕಮ್ಮಂ. ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಸುಕುಸಲಸಮ್ಪಹಟ್ಠನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಕಾರಉದ್ಧನೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಸುಕುಸಲೇನ ಸುವಣ್ಣಕಾರೇನ ಘಟ್ಟನಪರಿಮಜ್ಜನಹಂಸನೇನ ಸುಟ್ಠು ಪಹಟ್ಠಂ ಸುಪರಿಮದ್ದಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಪಚಿತ್ವಾ ದೀಪಿದಾಠಾಯ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಗೇರುಕಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ ಠಪಿತಂ. ಭಾಸತೇತಿ ಸಞ್ಜಾತಓಭಾಸತಾಯ ಭಾಸತೇ. ತಪತೇತಿ ಅನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸನತಾಯ ತಪತೇ. ವಿರೋಚತೀತಿ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ ಹುತ್ವಾ ವಿರೋಚತಿ, ಸೋಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಂ ನಾಮ, ಆಯತವಿತ್ಥತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಮಹಾಸಯನಂ ನಾಮ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಆಸನ್ದೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಸನ್ದೀತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಸನಂ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೋತಿ ಪಾದೇಸು ವಾಳರೂಪಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತೋ. ಗೋನಕೋತಿ ದೀಘಲೋಮಕೋ ಮಹಾಕೋಜವೋ. ಚತುರಙ್ಗುಲಾಧಿಕಾನಿ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಲೋಮಾನಿ. ಚಿತ್ತಕೋತಿ ವಾನಚಿತ್ತಂ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣಂ. ಪಟಿಕಾತಿ ಉಣ್ಣಾಮಯೋ ಸೇತತ್ಥರಕೋ. ಪಟಲಿಕಾತಿ ಘನಪುಪ್ಫೋ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಕೋ, ಯೋ ಆಮಲಕಪಟ್ಟೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೂಲಿಕಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತೂಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಪುಣ್ಣಾ ತೂಲಿಕಾ. ವಿಕತಿಕಾತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿರೂಪವಿಚಿತ್ರೋ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಕೋ. ಉದ್ದಲೋಮೀತಿ ಉಭತೋದಸಂ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣಂ. ಕೇಚಿ ಏಕತೋ ಉಗ್ಗತಪುಪ್ಫನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಕನ್ತಲೋಮೀತಿ ಏಕತೋದಸಂ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣಂ. ಕೇಚಿ ಉಭತೋ ಉಗ್ಗತಪುಪ್ಫನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಟ್ಟಿಸ್ಸನ್ತಿ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಕಟ್ಟಿಸ್ಸಮಯಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ. ಕೋಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತಮೇವ ಕೋಸಿಯಸುತ್ತಮಯಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ. ಕುತ್ತಕನ್ತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ನಾಟಕಿತ್ಥೀನಂ ಠತ್ವಾ ನಚ್ಚನಯೋಗ್ಗಂ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣಂ. ಹತ್ಥತ್ಥರಾದಯೋ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಾದೀಸು ಅತ್ಥರಣಕಅತ್ಥರಕಾ ಚೇವ ಹತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಅತ್ಥರಕಾ ಚ. ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀತಿ ಅಜಿನಚಮ್ಮೇಹಿ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಪ್ಪವೇಣೀ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ಅತಿಕಾಮಲಾಭೀ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಲಾಭೀ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಅದುಕ್ಖಲಾಭೀ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ ಮಹನ್ತಲಾಭೀ, ಉಳಾರುಳಾರಾನೇವ ಲಭತಿ ಮಞ್ಞೇತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಯನಗರುಕೋ, ಸೋ ಭಗವತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏಸ ಏವರೂಪೇಸು ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನೇಸು ನಿಸೀದತಿ ಚೇವ ನಿಪಜ್ಜತಿ ಚ. ತೇನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಇಮಂ ಸೇನಾಸನವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಲದ್ಧಾ ಚ ಪನ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪತಿ. ಸುದ್ಧಕೋಸೇಯ್ಯಞ್ಹಿ ಮಞ್ಚೇಪಿ ಅತ್ಥರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಗೋನಕಾದಯೋ ಚ ಭೂಮತ್ಥರಣಪರಿಭೋಗೇನ, ಆಸನ್ದಿಯಾ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ವಾಳೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ, ತೂಲಿಕಂ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ‘‘ಬಿಮ್ಬೋಹನಞ್ಚ ಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೯೭) ವಚನತೋ ಇಮಾನಿಪಿ ಏಕೇನ ವಿಧಾನೇನ ಕಪ್ಪನ್ತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾನೇವ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ.

ವನನ್ತಞ್ಞೇವ ಪವಿಸಾಮೀತಿ ಅರಞ್ಞಂಯೇವ ಪವಿಸಾಮಿ. ಯದೇವಾತಿ ಯಾನಿಯೇವ. ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೇ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಂ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ. ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ. ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೪). ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ. ಏವಂಭೂತೋತಿ ಏವಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸಮಙ್ಗೀ ಹುತ್ವಾ. ದಿಬ್ಬೋ ಮೇ ಏಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಙ್ಕಮೋ ಹೋತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮೋ ದಿಬ್ಬಚಙ್ಕಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಚಙ್ಕಮೋ ದಿಬ್ಬಚಙ್ಕಮೋಯೇವ. ಠಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಥಾ ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ವಿಹಾರೇಸು.

ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾಮಿ ‘‘ರಾಗೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ’’ತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನರಾಗಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾಮಿ ರಾಗೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತೀತಿ? ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಕಥಿತಾ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಥಿತಾ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಚಙ್ಕಮಾದಯೋ ಅರಿಯಚಙ್ಕಮಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೪. ಸರಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಚತುತ್ಥೇ ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇತಿ ಗಿಜ್ಝಸದಿಸಾನಿಸ್ಸ ಕೂಟಾನಿ, ಗಿಜ್ಝಾ ವಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟೇಸು ವಸನ್ತೀತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ಏತೇನಸ್ಸ ರಾಜಗಹಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಥಾಗತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಿತೋ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟವಿಹಾರೋತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವಿಹರತೀತಿ. ಸರಭೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಸರಭೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಧುನಾ ವಿಬ್ಭನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಹಿ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಟ್ಠಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಸಕ್ಕತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಗರುಕತಾ ಅಮಾನಿತಾ ಅಪೂಜಿತಾ ನ ಲಾಭಿನೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ.೧೪; ಸಂ.ನಿ.೧.೨.೭೦).

ತೇ ಏವಂ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಭೋ, ಮಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಜಾತಾ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾನಞ್ಚಸ್ಸ ಏಕಂ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪಧಾರೇಥ, ಅವಣ್ಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ವಜ್ಜಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ – ‘‘ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಆಜೀವೇ ಚಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಜ್ಜಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಓಲೋಕೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮೇ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಪಿಧಾಯ ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ಪವೇಸನಂ ನ ದೇನ್ತಿ. ಜೀವಿತಸದಿಸಾಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯಂ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಜನಂ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ. ಸಚೇ ತಂ ಮಯಂ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಉಳಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಪರೋಪಿ ಏವಮೇವ ವದನ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಏಕವಾದಾ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಯೋ ತಂ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯೇ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ತತೋ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ತ್ವಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ತ್ವಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹೂಹಿ ವುತ್ತೇ ಸರಭಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಅಗರು ಏತಂ ಆಹರಿತುಂ, ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಕಥಾಯ ಠತ್ವಾ ಮಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಅಗರು ಏತಮಾಚರಿಯ ಆಹರ, ತ್ವಂ ಕತೋಯೇವಾಸಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಜೇಟ್ಠಕೋತಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ತಂ ಆಹರನ್ತೇನ ಥೇನೇತ್ವಾ ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ವಾ ಆಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಮಣಸ್ಸ ಪನ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಸದಿಸೇನ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ರುಚ್ಚತಿ ವೋ ಏತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚ ನೋ ದೇಹೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪಾದೇ ವನ್ದಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ, ಅಯಂ ಪನ ಸದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಞತ್ವಾ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಮಯಂ ಪನ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಅತಿತ್ಥೇನೇವ ಪಕ್ಖನ್ತಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಮಗ್ಗೇ ವಿಚರಾಮಾತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವನ್ದತಿ, ನ್ಹಾನೋದಕಾದೀನಿ ಪಟಿಯಾದೇತಿ, ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಪಾದೇ ಧೋವತಿ ಮಕ್ಖೇತಿ, ಅತಿರೇಕಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ.

ತಂ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ವಸನ್ತಂ ಏಕೋ ಮಹಾಥೇರೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ತ್ವಂ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ, ಕಿಂ ನ ಪಬ್ಬಜಸೀ’’ತಿ. ಕೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸತಿ. ಮಯಞ್ಹಿ ಚಿರಕಾಲಂ ಭದನ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿಮ್ಹಾತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ, ಅಹಂ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರನ್ತರಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಮಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ವತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಕತಿಪಾಹೇನ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೋ ನಾಮೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ನಾಮ, ಆವುಸೋತಿ. ಉತ್ತಮಧಮ್ಮೋ ಏಸ, ಭನ್ತೇ, ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಆಮ, ಆವುಸೋ, ಸಕಲಸಾಸನಧಾರಣೀ ಅಯಂ ಸಿಕ್ಖಾತಿ. ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಏಸ ಸಿಕ್ಖಾಧಮ್ಮೋ ಉತ್ತಮೋ, ಇಮಮೇವ ಪಠಮಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ. ಗಣ್ಹಾವುಸೋತಿ ಥೇರೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸಂ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಕತಿಪಾಹೇನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಆಹ – ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ, ಭನ್ತೇ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಏತ್ತಕಮೇವ, ಆವುಸೋತಿ.

ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಯಥಾನಿವತ್ಥಪಾರುತೋವ ಗಹಿತನೀಹಾರೇನೇವ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸಂ, ಆಚರಿಯ, ನಾಸಕ್ಖಿತ್ಥ ಮಞ್ಞೇ ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯಂ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಆವುಸೋ, ಆಹಟಾ ಮೇ ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯಾ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಗ್ಗಾ ಹೋಥ, ಮಾ ವಿವಾದಂ ಅಕತ್ಥಾತಿ. ಸಚೇ ತೇ, ಆಚರಿಯ, ಸುಗ್ಗಹಿತಾ, ಅಮ್ಹೇಪಿ ನಂ ವಾಚೇಹೀತಿ. ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಓಸಾರೇಸಿ. ಅಥ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ – ‘‘ಏಥ, ಭೋ, ನಗರೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಗ್ಘಾಟಿತೇಸುಯೇವ ನಗರದ್ವಾರೇಸು ದ್ವಾರಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಏವಂ ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ಅಪಕ್ಕನ್ತಂ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಸರಭೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇದಂ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ನಗರೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಸಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಸಾ ತತ್ಥೇವ ಓಸರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ಹೋತು, ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಅವಣ್ಣಂ ಪತ್ಥರತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸತ್ಥಾರಮೇವ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆದಾಯ ದ್ವಾರಗಾಮಸಮೀಪೇಯೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿ. ಸರಭೋಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ರಾಜದ್ವಾರವೀಥಿಚತುಕ್ಕಾದೀಸು ಚ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾತೋ ಮಯಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಅಭಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸೋ ರಾಜಗಹೇ ಪರಿಸತಿ ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾತೋತಿ ಞಾತೋ ಅವಬುದ್ಧೋ, ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾಯಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಅಪಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ. ಸಚೇ ಹಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಕೋಚಿ ಸಾರೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಾಹಂ ಅಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಂ. ತಸ್ಸ ಪನ ಸಾಸನಂ ಅಸಾರಂ ನಿಸ್ಸಾರಂ, ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯಂ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಸಮಣಾ ಲೋಕಂ ಖಾದನ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಥ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಭಾಸಮಾನೇ ಅರಞ್ಞವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಗತೋ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ತೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಸುಣಿಂಸು. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ‘‘ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು.

ಸಿಪ್ಪಿನಿಕಾತೀರನ್ತಿ ಸಿಪ್ಪಿನಿಕಾತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರಂ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನಾತಿ ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಾನಿ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಖನ್ತಿಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಸರಭಸ್ಸ ವಾದಂ ಮದ್ದಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಏಕಕೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಉದಾಹು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೇನಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ಸಚಾಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾಜನೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸ್ಸತಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ವಾದುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಕ್ಖಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಬಲೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಾದಂ ಮದ್ದತಿ, ಪರವಾದೀನಂ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಾದೇ ಪರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮದ್ದನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಹಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಮದ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಚೇತಂ ಯ್ವಾಹಂ ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧಭೂತೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಾದಂ ಮದ್ದೇಯ್ಯಂ, ಚರಿಯಂ ಚರಣಕಾಲೇ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನಾಪಿ ಹಿ ಮಯಾ ವಹಿತಬ್ಬಂ ಧುರಂ ಅಞ್ಞೋ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಂ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಗರು ಧುರಂ, ಯತೋ ಗಮ್ಭೀರವತ್ತನೀ;

ತದಾಸ್ಸು ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜೇನ್ತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸು ತಂ ವಹತೇ ಧುರ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೨೯) –

ಇದಂ ಕಣ್ಹಜಾತಕಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಅತೀತೇ ಕಿರ ಏಕೋ ಸತ್ಥವಾಹೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಗೇಹೇ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಧೇನುಯಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಏಕಂ ವಚ್ಛಕಂ ವಿಜಾಯಿ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ವಚ್ಛಕಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉದಪಾದಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ – ‘‘ತವ ಗೇಹವೇತನಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಮೇವ ವಚ್ಛಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಗಣ್ಹ, ಅಮ್ಮಾತಿ. ಸಾ ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಖೀರಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತತಿಣಾದೀನಿ ದದಮಾನಾ ಪೋಸೇಸಿ. ಸೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣರೂಪೋ ಬಲವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾಚಾರೋ, ಕಾಳಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ. ಅಥೇಕಸ್ಸ ಸತ್ಥವಾಹಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಉದಕಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಸಕಟಚಕ್ಕಂ ಲಗ್ಗಿ. ಸೋ ದಸಪಿ ವೀಸಮ್ಪಿ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಳಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತವ ವೇತನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕಟಂ ಮೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ – ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಧುರಸಕಟೇ ಯೋತ್ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಏಕಕಂಯೇವ ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸಕಟಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ನಿಹಾರೇನ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ನೀಹರಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸಕಟಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮೋಚಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸು’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ.

ಸತ್ಥವಾಹೋ ‘‘ಅಯಂ ಏತ್ತಕಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಂ ನ ಅಕಾಸಿ, ವೇತನತ್ಥಂ ಮಞ್ಞೇ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಸಕಟಗಣನಾಯ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಭಣ್ಡಿಕಂ ತಸ್ಸ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಲ್ಲೀಯಿತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಉಜುಕಂ ಗೇಹಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಪುತ್ತ, ಏವಮಕಾಸಿ, ಮಾ ತ್ವಂ ‘ಮಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಭತೇನ ಅಯಂ ಜೀವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೋಣಂ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಮಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಓವದಿ. ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಚರಿಯಂ ಚರಣಕಾಲೇ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನಾಪಿ ಹಿ ಮಯಾ ವಹಿತಬ್ಬಧುರಂ ಅಞ್ಞೋ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಲ್ಲಾನತೋ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಸು ಸಕಲನಗರೇ ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಏಕಂ ಕರೋನ್ತೇ ಅಹಂ ದ್ವೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ದ್ವೇ ಕರೋನ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಕರೋನ್ತೇ ಪಞ್ಚ, ಪಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೇ ದಸ, ದಸ ಕರೋನ್ತೇ ವೀಸತಿ, ವೀಸತಿ ಕರೋನ್ತೇ ತಿಂಸಂ, ತಿಂಸಂ ಕರೋನ್ತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಕರೋನ್ತೇ ಪಞ್ಞಾಸಂ, ಪಞ್ಞಾಸಂ ಕರೋನ್ತೇ ಸತಂ, ಸತಂ ಕರೋನ್ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸೀಹನಾದಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಸ್ಸ ನಗರಮಜ್ಝೇನೇವ ಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಬಲೋ ರಾಜಾ ವಿಯ ಏಕಕೋವ ನಗರಮಜ್ಝೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅವಣ್ಣಂ ಪತ್ಥರಿಂಸು, ಸೋ ಏತೇ ಅನುವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾಪಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಅಜ್ಜ ಸರಭೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಕಾಯಸಕ್ಖಿನೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ರುಕ್ಖಾನಂ ಖನ್ಧವಿಟಪಸಾಖನ್ತರೇಹಿ ಸಮುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞದಾ ಏವರೂಪೋ ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಸರಭೋ ಜಾಣುಕನ್ತರೇ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವಾ ತಂ ಆರಾಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಅಗ್ಗಕುಲೇ ಜಾತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಾಸನಾರಹೋತಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಮಹಾರಹೇ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ.

ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚುನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಕಿರ ಸರಭೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸತ್ಥು ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇಯೇವ ಓಸರಿಂಸು. ತತೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಸಕಲನಗರಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತಾನಂ ವೇರೀನಂ ಪಟಿಸತ್ತೂನಂ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೋಕಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಂ ನ ಕಥೇಸಿ, ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತಪಾಕತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಮತಪಾನಂ ಪಾಯೇನ್ತೋ ವಿಯ ಮಧುರಕಥಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅನುವತ್ತನ್ತಾ ಏತದವೋಚುಂ.

ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಆಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ ಪತ್ಥೇಯ್ಯಾಸಿ ಪಿಹೇಯ್ಯಾಸಿ. ತುಣ್ಹೀಭೂತೋತಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಉಪಗತೋ. ಮಙ್ಕುಭೂತೋತಿ ನಿತ್ತೇಜತಂ ಆಪನ್ನೋ. ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಓನತಗೀವೋ. ಅಧೋಮುಖೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖೋ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನತೋ ತವ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಇಮೇ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೇಸು. ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಂ ವಚನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಂ ಆಗನ್ತುಕಕಥಂ ಆಹರನ್ತೋ ಪುರಿಮಕಥಂ ಅಪನಾಮೇಸ್ಸತಿ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅನಭಿರದ್ಧಿಂ ಅತುಟ್ಠಾಕಾರಂ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ದೋಮನಸ್ಸಂ ವುತ್ತಂ, ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಮನ್ದಬಲವಭೇದೋ ಕೋಧೋಯೇವ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಪಠಮವೇಸಾರಜ್ಜೇನ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಪುನ ದುತಿಯಾದೀಹಿ ನದನ್ತೋ ಯೋ ಖೋ ಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ ಯಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಫಲಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ತಯಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ. ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತಿ ನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ನ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ನಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯಾಯ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ ಯಸ್ಸ ತೇ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಗಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ದೋಸಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ, ಮೋಹಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ, ವಿತಕ್ಕುಪಚ್ಛೇದಾಯ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ. ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಯೋ ನಂ ಯಥಾದೇಸಿತಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಕಾರಣೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ನ ನಿಯ್ಯಾತಿ ನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಯಥಾ ಅಯಂ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಏವಂ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ದೇಸನಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಾ ಪರಿಸಾ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿ, ಸತ್ಥಾ ಪರಿಸಾಯ ಅಮತಪಾನಸ್ಸ ಪೀತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ ಅಭೀತನಾದಂ ಅಪ್ಪಟಿನಾದಂ. ವೇಹಾಸಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಏವಂ ಪಕ್ಖನ್ದೋ ಚ ಪನ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ವಾಚಾಯ ಸನ್ನಿತೋದಕೇನಾತಿ ವಚನಪತೋದೇನ. ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿಮಕಂಸೂತಿ ಸಮ್ಭರಿತಂ ನಿರನ್ತರಫುಟಂ ಅಕಂಸು, ಉಪರಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬ್ರಹಾರಞ್ಞೇತಿ ಮಹಾರಞ್ಞೇ. ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೀಹಸ್ಸ ನದತೋ ಆಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ, ಇಮಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಸೀಹಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ನದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಏಕಕೋ ನದಿತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಿಙ್ಗಾಲಸದ್ದೋಯೇವ ನಿಚ್ಛರಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂಯೇವ ನದತೀತಿ. ಭೇರಣ್ಡಕನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅಪಿಚ ಭಿನ್ನಸ್ಸರಂ ಅಮನಾಪಸದ್ದಂ ನದತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ ತ್ವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ತಥಾಗತಂ ಸೀಹಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಸರಭಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಸದಿಸಂ ಅಕಂಸು. ಅಮ್ಬುಕಸಞ್ಚರೀತಿ ಖುದ್ದಕಕುಕ್ಕುಟಿಕಾ. ಪುರಿಸಕರವಿತಂ ರವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಹಾಕುಕ್ಕುಟಂ ರವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸಪಿ ದ್ವೇ ಪಾದಾ ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತಥೇವ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ರವಿತಂ ರವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ರವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ರವಮಾನಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಕಾರವಂಯೇವ ರವಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಅಮ್ಬುಕಸಞ್ಚರಿರವಿತಂಯೇವ ರವತೀತಿ. ಉಸಭೋತಿ ಗೋಣೋ. ಸುಞ್ಞಾಯಾತಿ ತುಚ್ಛಾಯ ಜೇಟ್ಠಕವಸಭೇಹಿ ವಿರಹಿತಾಯ. ಗಮ್ಭೀರಂ ನದಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಜೇಟ್ಠಕವಸಭಸ್ಸ ನಾದಸದಿಸಂ ಗಮ್ಭೀರನಾದಂ ನದಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೫. ಕೇಸಮುತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಕಾಲಾಮಾನಂ ನಿಗಮೋತಿ ಕಾಲಾಮಾ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಾ, ತೇಸಂ ನಿಗಮೋ. ಕೇಸಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಕೇಸಮುತ್ತನಿಗಮವಾಸಿನೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದಿಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಅಟ್ಠವಿಧಪಾನಕಾನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಸಕಂಯೇವ ವಾದಂ ದೀಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಲದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಜೋತೇನ್ತೀತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ. ಖುಂಸೇನ್ತೀತಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ. ವಮ್ಭೇನ್ತೀತಿ ಅವಜಾನನ್ತಿ. ಪರಿಭವನ್ತೀತಿ ಲಾಮಕಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಓಮಕ್ಖಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ. ಅಪರೇಪಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ಕಿರ ಅಟವಿಮುಖೇ ಗಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮಾ ಚ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತೇಸುಪಿ ಪಠಮಂ ಆಗತಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಕಾಲಾಮಾ ಏಕಲದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಸಣ್ಠಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಂಸು. ತೇ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏವಮಾರೋಚೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ಹೋತೇವ ಕಙ್ಖಾತಿ ಹೋತಿಯೇವ ಕಙ್ಖಾ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅಲನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ.

ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನಾತಿ ಅನುಸ್ಸವಕಥಾಯಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಪರಮ್ಪರಕಥಾಯಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯಾತಿ ಏವಂ ಕಿರ ಏತನ್ತಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಟಕತನ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತೀತಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತೂತಿ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ನಯಹೇತೂತಿ ನಯಗ್ಗಾಹೇನಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನಾತಿ ಸುನ್ದರಮಿದಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾರಣಪರಿವಿತಕ್ಕೇನಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಖಮಿತ್ವಾ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತೀತಿಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯಾತಿ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಭಬ್ಬರೂಪೋ, ಇಮಸ್ಸ ಕಥಂ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರು, ಇಮಸ್ಸ ಕಥಂ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿಪಿ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ. ಸಮತ್ತಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ. ಸಮಾದಿನ್ನಾತಿ ಗಹಿತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ. ಯಂಸ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ಕಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಅಲೋಭಾದಯೋ ಲೋಭಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೋತಿಆದೀಹಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಕಥಿತೋ.

ಇದಾನಿ ಮೇತ್ತಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥಾಯ ವಾ ಭಾವನಾನಯೇ ವಾ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಯ ವಾ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೪೦) ವುತ್ತಮೇವ. ಏವಂ ಅವೇರಚಿತ್ತೋತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲವೇರಸ್ಸ ಚ ಪುಗ್ಗಲವೇರಿನೋ ಚ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ. ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಚಿತ್ತೋತಿ ಕೋಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ನಿದ್ದುಕ್ಖಚಿತ್ತೋ. ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಮಲಾಭಾವೇನ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ. ಅಸ್ಸಾಸಾತಿ ಅವಸ್ಸಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋತಿ ಯದಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಲೋಕಾ ಪರಲೋಕೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಅಥಾಹಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಮ್ಮರಣಾ…ಪೇ… ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೇತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನಾಹಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಮ್ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನೀಘನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಂ. ಸುಖಿನ್ತಿ ಸುಖಿತಂ. ಉಭಯೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯಞ್ಚ ಪಾಪಂ ನ ಕರೋಮಿ, ಯಞ್ಚ ಕರೋತೋಪಿ ನ ಕರೀಯತಿ, ಇಮಿನಾ ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೬. ಸಾಳ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೭. ಛಟ್ಠೇ ಮಿಗಾರನತ್ತಾತಿ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ನತ್ತಾ. ಸೇಖುನಿಯನತ್ತಾತಿ ಸೇಖುನಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ನತ್ತಾ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪರಿವುತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ತೇಸಂ ಕಿರ ಪುರೇಭತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇಯೇವ ಗೇಹೇ ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ, ತಂ ಪನ ಕಥೇತುಂ ಓಕಾಸೋ ನಾಹೋಸಿ. ತೇ ‘‘ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಗಾಮೇ ತಂ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಸೋತುಂ ಆಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಮನಂ ಞತ್ವಾ ತಮೇವ ಪಞ್ಹಂ ಆರಭನ್ತೋ ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ಸಾಳ್ಹಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಲೋಭೋತಿ ಲುಬ್ಭನಸಭಾವೋ ಲೋಭೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಭಿಜ್ಝಾತಿ ಖೋ ಅಹಂ ಸಾಳ್ಹಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮೀತಿ ಏತಂ ಲೋಭಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಅಹಂ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾ’’ತಿ ವದಾಮಿ, ‘‘ತಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದಾಮೀತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ.

ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಸೋ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭನ್ತೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಅತ್ಥಿ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮರೂಪವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಜಾನನ್ತೋ ಏಸ ‘‘ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥಿ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಹೀನನ್ತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಇಮಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಗತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಗತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಮತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಕಥಿತಂ. ಅಹು ಪುಬ್ಬೇ ಲೋಭೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ ಲೋಭೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಹು ಅಕುಸಲನ್ತಿ ತಂ ಅಕುಸಲಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಇತಿ ಏತಂ ಕುಸಲಂ, ತಸ್ಸೇವ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಕುಸಲಂ ಖೇಮನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಿಚ್ಛಾತೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸನ್ತಾಪಕರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ. ಸೀತಿಭೂತೋತಿ ಸೀತಲೀಭೂತೋ. ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಪಟಿಸಂವೇದಿತಾ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೇನ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೭. ಕಥಾವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೮. ಸತ್ತಮೇ ಕಥಾವತ್ಥೂನೀತಿ ಕಥಾಕಾರಣಾನಿ, ಕಥಾಯ ಭೂಮಿಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತೀತಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಕಾಲೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಖನ್ಧಾಪಿ. ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಅತೀತೇ ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಿಕೀ ನಾಮ ಕಾಸಿಕರಾಜಾ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ, ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕಥೇನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಕಥೇತಿ ನಾಮ. ಅನಾಗತೇ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕಥೇನ್ತೋ ಅನಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಕಥೇತಿ ನಾಮ. ಏತರಹಿ ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಕಥೇತಿ ನಾಮ.

ಕಥಾಸಮ್ಪಯೋಗೇನಾತಿ ಕಥಾಸಮಾಗಮೇನ. ಕಚ್ಛೋತಿ ಕಥೇತುಂ ಯುತ್ತೋ. ಅಕಚ್ಛೋತಿ ಕಥೇತುಂ ನ ಯುತ್ತೋ. ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿಆದೀಸು, ‘‘ಚಕ್ಖು, ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ, ‘‘ಆಮ, ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೋತಾದೀಸು. ಅಯಂ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಪನ ‘‘ನ ಚಕ್ಖುಮೇವ, ಸೋತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಘಾನಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ. ‘‘ಯಥಾ ಚಕ್ಖು, ತಥಾ ಸೋತಂ. ಯಥಾ ಸೋತಂ, ತಥಾ ಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ. ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಪನ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಠಪೇತಬ್ಬೋ, ಏಸ ಪಞ್ಹೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ.

ಠಾನಾಠಾನೇ ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಕಾರಣಾಕಾರಣೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಯುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಹೋತಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ, ಉಚ್ಛೇದವಾದೀ ತೇನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಹಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಸಸ್ಸತವಾದಿಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏವಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿಮ್ಹಿ ಪಹೋನ್ತೇ ಸಸ್ಸತವಾದೀ, ಪುಗ್ಗಲವಾದಿಮ್ಹಿ ಪಹೋನ್ತೇ ಸುಞ್ಞತವಾದೀ, ಸುಞ್ಞತವಾದಿಮ್ಹಿ ಪಹೋನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲವಾದೀತಿ ಏವಂ ಠಾನಾಠಾನೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ.

ಪರಿಕಪ್ಪೇ ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನೇಪಿ ಪಞ್ಹಕಥನೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಕಥಂ? ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಣ್ಠಂ ಸೋಧೇತಿ, ಸೋ ಇತರೇನ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತ್ವಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಞಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನ ಏತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋಪಿ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹನುಂ ಸಂಸೋಧೇತಿ, ಸೋ ಇತರೇನ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕಥೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಞಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನ ಏತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ.

ಅಞ್ಞಾತವಾದೇ ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಅಞ್ಞಾತವಾದೇ ಜಾನಿತವಾದೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಕಥಂ? ಏಕಚ್ಚೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ತಂ ಇತರೋ ‘‘ಮನಾಪೋ ತಯಾ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಕಹಂ ತೇ ಏಸ ಉಗ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಇತರೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನಿಯಾಮೇನೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಥಾಯ ‘‘ಅಪಞ್ಹಂ ನು ಖೋ ಪುಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ವಿಮತಿಂ ಕರೋತಿ. ಅಪರೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಕಥೇತಿ, ತಮಞ್ಞೋ ‘‘ಸುಟ್ಠು ತೇ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ, ಕತ್ಥ ತೇ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ನಾಮ ಏವಂ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಇತರೋ ಕಥೇತಬ್ಬನಿಯಾಮೇನೇವ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತ್ವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಥಾಯ ‘‘ಅಪಞ್ಹೋ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವಿಮತಿಂ ಕರೋತಿ.

ಪಟಿಪದಾಯ ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ವತ್ತಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ನಾಮ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗೇ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಕಾಲೇ. ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಯಾಗುಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನಗಮನಕಾಲೇಪಿ. ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾವ ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ಅಕಾರೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವತ್ತಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಪದಾಯ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಸನ್ತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಕಚ್ಛೋ ಹೋತೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಕಥೇತುಂ ಯುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಠಾನಾಠಾನೇ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಯುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಹೋತಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ, ಉಚ್ಛೇದವಾದೀ ತೇನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನೋಪಿ ‘‘ಅಹಂ ತಯಾ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನೋಪಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದೀಯೇವಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಸ್ಸತಪುಗ್ಗಲಸುಞ್ಞತವಾದಾದೀಸುಪಿ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಠಾನಾಠಾನೇ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಪರಿಕಪ್ಪೇ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಣ್ಠಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಏತಂಯೇವ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಹನುಂ ಸಂಸೋಧೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಾಮ ಕಥೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಏತಂಯೇವ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ.

ಅಞ್ಞಾತವಾದೇ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಟ್ಠು ತೇ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ನಾಮ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ವಿಮತಿಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಸುಟ್ಠು ತೇ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ, ಕಥೇನ್ತೇನ ನಾಮ ಏವಂ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ವಿಮತಿಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಪಟಿಪದಾಯ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಯಾವ ಭತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಟ್ಠವಿಧಾನಿ ಪಾನಕಾನಿ ವತ್ಥಚ್ಛಾದನಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ವಾ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾನಿ ದತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಣ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.