೩. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೧) ೧. ಸಮ್ಬೋಧವಗ್ಗೋ

೧. ಪುಬ್ಬೇವಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೪. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪುಬ್ಬೇವ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಸ್ಸ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋತಿ ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ, ಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಲಗ್ಗಸ್ಸೇವ ಸತೋ. ದೀಪಙ್ಕರಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನೇನ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮಿದ್ಧಿತೋ ಪಭುತಿ ತಥಾಗತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ‘‘ಪತ್ತಬ್ಬಾ ಮಯಾ ಏಸಾ’’ತಿ ತದಧಿಗಮಾಯ ಪರಕ್ಕಮಂ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೋಯೇವ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಕತಮೋ ನು ಖೋ. ಲೋಕೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ. ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಮಧುರಾಕಾರೋ. ಆದೀನವೋತಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಾಕಾರೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಮಯ್ಹಂ. ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಛನ್ದರಾಗೋ ವಿನಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಂ ಲೋಕನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇದಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಲೋಕತೋ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಲೋಕನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಾವಕೀವನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಪಮಾಣಂ ಕಾಲಂ. ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೨. ಪಠಮಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೫. ದುತಿಯೇ ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನತ್ಥಾಯ ಅಚರಿಂ. ಕುತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ? ಸುಮೇಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಸುದಿಟ್ಠೋತಿ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತಿಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಚತುತ್ಥೇ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅರಿಯಫಲಂ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥೇನ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ. ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಖನ್ಧಲೋಕೋವ ಕಥಿತೋ.

೫. ರುಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ಪಞ್ಚಮಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಕತರಾಯ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ? ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಅನಾಚಾರೇ. ತೇ ಕಿರ ಗಾಯನ್ತಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ಹಸನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ರುಣ್ಣನ್ತಿ ರೋದಿತಂ. ಉಮ್ಮತ್ತಕನ್ತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಕಿರಿಯಾ. ಕೋಮಾರಕನ್ತಿ ಕುಮಾರಕೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ. ದನ್ತವಿದಂಸಕಹಸಿತನ್ತಿ ದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಾಣಿಂ ಪಹರನ್ತಾನಂ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಹಸಿತಂ. ಸೇತುಘಾತೋ ಗೀತೇತಿ ಗೀತೇ ವೋ ಪಚ್ಚಯಘಾತೋ ಹೋತು, ಸಹೇತುಕಂ ಗೀತಂ ಪಜಹಥಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ನಚ್ಚೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಲನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಪ್ಪಮೋದಿತಾನಂ ಸತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾರಣಂ, ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ಪಮುದಿತಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ. ಸಿತಂ ಸಿತಮತ್ತಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿತಕಾರಣೇ ಸತಿ ಯಂ ಸಿತಂ ಕರೋಥ, ತಂ ವೋ ಸಿತಮತ್ತಾಯ ಅಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತದಸ್ಸನಾಯಯೇವ ಯುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬. ಅತಿತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯. ಛಟ್ಠೇ ಸೋಪ್ಪಸ್ಸಾತಿ ನಿದ್ದಾಯ. ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ರುಚ್ಚತಿಯೇವಾತಿ ತಿತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಸುರಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುರಾಸೋಣ್ಡೋ ಚ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಚರನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ತಿತ್ತಿ ನಾಮ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೭. ಅರಕ್ಖಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ಸತ್ತಮೇ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತೀತಿ ತಿನ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅಪಾಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಚ್ಚಯತಾಯ ನ ಲದ್ಧಕಂ ಹೋತಿ. ಕಾಲಕಿರಿಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಸಗ್ಗೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಚ್ಚಯತಾಯ ಭದ್ದಕಂ ಹೋತಿ ಲದ್ಧಕಂ. ತಂ ಪನ ಏಕನ್ತೇನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂಯೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೮. ಬ್ಯಾಪನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಬ್ಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೯. ಪಠಮನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೨. ನವಮೇ ನಿದಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾತಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ಪಿಣ್ಡಕರಣತ್ಥಾಯ. ಲೋಭಪಕತನ್ತಿ ಲೋಭೇನ ಪಕತಂ. ಸಾವಜ್ಜನ್ತಿ ಸದೋಸಂ. ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಕರಣತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯಾತಿ ತಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ನಿರೋಧತ್ಥಾಯ ನ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾತಿ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯತ್ಥಾಯ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦. ದುತಿಯನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ದಸಮೇ ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಮೇವ. ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇತಿ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೇ. ಆರಬ್ಭಾತಿ ಆಗಮ್ಮ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ. ಛನ್ದೋತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದೋ. ಯೋ ಚೇತಸೋ ಸಾರಾಗೋತಿ ಯೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ರಾಗೋ ರಜ್ಜನಾ ರಜ್ಜಿತತ್ತಂ, ಏತಮಹಂ ಸಂಯೋಜನಂ ವದಾಮಿ, ಬನ್ಧನಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ. ತದಭಿನಿವತ್ತೇತೀತಿ ತಂ ಅಭಿನಿವತ್ತೇತಿ. ಯದಾ ವಾ ತೇನ ವಿಪಾಕೋ ಞಾತೋ ಹೋತಿ ವಿದಿತೋ, ತದಾ ತೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ತಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಅಭಿನಿವತ್ತೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಪದೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ತದಭಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೋ. ಚೇತಸಾ ಅಭಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಮಗ್ಗೋವ. ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಸಮ್ಬೋಧವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

(೧೨) ೨. ಆಪಾಯಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಆಪಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಪಾಯಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಪಾಯಿಕಾ. ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನೇರಯಿಕಾ. ಇದಮಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞತಾದಿಂ ಪಾಪಧಮ್ಮತ್ತಯಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿರೂಪಕೋ, ತೇಸಂ ವಾ ಆಕಪ್ಪಂ ಅವಿಜಹನೇನ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಏವಂಪಟಿಞ್ಞೋ. ಅನುದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ಚೋದೇತಿ. ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋ. ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ಪಿವಿತಬ್ಬತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಂ ನಿರಾಸಙ್ಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಿಪಾಸಿತಸ್ಸ ಪಾನೀಯಪಿವನಸದಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೨. ದುಲ್ಲಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ದುತಿಯೇ ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ತೇನ ಕತಕಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಕರಣಕಪುಗ್ಗಲೋ.

೩. ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ತತಿಯೇ ಸುಖೇನ ಮೇತಬ್ಬೋತಿ ಸುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ. ದುಕ್ಖೇನ ಮೇತಬ್ಬೋತಿ ದುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ. ಪಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ. ಉನ್ನಳೋತಿ ಉಗ್ಗತನಳೋ, ತುಚ್ಛಮಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಪಲೋತಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡನಾದಿನಾ ಚಾಪಲ್ಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮುಖರೋತಿ ಮುಖಖರೋ. ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋತಿ ಅಸಞ್ಞತವಚನೋ. ಅಸಮಾಹಿತೋತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾರಹಿತೋ. ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಭನ್ತಗಾವಿಭನ್ತಮಿಗಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೋ. ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ವಿವಟಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೪. ಆನೇಞ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಚತುತ್ಥೇ ತದಸ್ಸಾದೇತೀತಿ ತಂ ಝಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ. ತಂ ನಿಕಾಮೇತೀತಿ ತದೇವ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತೇನ ಝಾನೇನ ತುಟ್ಠಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತ್ರ ಠಿತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಝಾನೇ ಠಿತೋ. ತದಧಿಮುತ್ತೋತಿ ತತ್ಥೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ. ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀತಿ ತೇನ ಬಹುಲಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಹಭಾವಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತೀತಿಆದಿ ನಿರಯಾದೀಹಿ ಅವಿಪ್ಪಮುತ್ತತ್ತಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವಸೇನ ತತ್ಥ ಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನತೋ ಬಲವತರಂ ಅಕುಸಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಅನನ್ತರಂ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸಾವಕೋತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇತಿ ತತ್ಥೇವ ಅರೂಪಭವೇ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋತಿ ಅಧಿಕಪ್ಪಯೋಗೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿಜ್ಝಾನಂ ಕಥಿತಂ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ತದೇವ ಉಪಪತ್ತಿಜ್ಝಾನಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಞ್ಚ ಕಥಿತಂ.

೫. ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಪನ್ನಾಕಾರೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಫಲಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಿಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಯೋಗೋ. ಹುತನ್ತಿ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ ಫಲಾಭಾವಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನನ್ತಿ ಸುಕತದುಕ್ಕತಾನಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯಂ ಫಲನ್ತಿ ವಾ ವಿಪಾಕೋತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋತಿ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋತಿ ಇಧ ಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪರಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ ನತ್ಥಿ ಪಿತಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಫಲಾಭಾವವಸೇನ ವದತಿ. ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾತಿ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ಸಮ್ಪದಾತಿ ಪಾರಿಪೂರಿಯೋ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಅವೇಕಲ್ಲಭಾವೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೬. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಛಟ್ಠೇ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಮಣೀತಿ ಛಹಿ ತಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಾಸಕೋ. ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೀಲಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸಕಂ ಕಥಿತಂ. ಸತ್ತಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೮. ಪಠಮಸೋಚೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸುಚಿಭಾವಾ. ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸುಚಿಭಾವೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮೇಸು ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ಅಗಾರಿಕಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

೯. ದುತಿಯಸೋಚೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ನವಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನ್ತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ. ಬ್ಯಾಪಾದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಗಾಥಾಯ ಪನ ಕಾಯಸುಚಿನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸುಚಿಂ, ಕಾಯೇನ ವಾ ಸುಚಿಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿನ್ಹಾತಪಾಪಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಪೇ ನಿನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನಪಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋತಿ.

೧೦. ಮೋನೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ದಸಮೇ ಮೋನೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಮುನಿಭಾವಾ. ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಮುನಿಭಾವೋ ಸಾಧುಭಾವೋ ಪಣ್ಡಿತಭಾವೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಪ್ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ ನಾಮ. ಅಪಿಚ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಮ್ಪಿ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ತಥಾ ಕಾಯಾರಮ್ಮಣಂ ಞಾಣಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಪರಿಞ್ಞಾ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಯಥಾ ಇಧ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಾಯಮುನಿನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಮುನಿಂ ಉತ್ತಮಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಕಾಯೇನ ವಾ ಮುನಿಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಂ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯೀ ನಾಮಾತಿ.

ಆಪಾಯಿಕವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

(೧೩) ೩. ಕುಸಿನಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಕುಸಿನಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೪. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕುಸಿನಾರಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಬಲಿಹರಣೇ ವನಸಣ್ಡೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ವನಸಣ್ಡೇ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಭೂತಬಲಿಕರಣತ್ಥಂ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಲಿಹರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಇಚ್ಛಮಾನೋ. ಸಹತ್ಥಾತಿ ಸಹತ್ಥೇನ. ಸಮ್ಪವಾರೇತೀತಿ ಅಲಂ ಅಲನ್ತಿ ವಾಚಾಯ ಚೇವ ಹತ್ಥವಿಕಾರೇನ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತಿ. ಸಾಧು ವತ ಮಾಯನ್ತಿ ಸಾಧು ವತ ಮಂ ಅಯಂ. ಗಥಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಗೇಧೇನ ಗಥಿತೋ. ಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛನಾಯಯೇವ ಮುಚ್ಛಿತೋ. ಅಜ್ಝೋಪನ್ನೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ. ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋತಿ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಹಾಯ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ನ ತಾದಿಸೋ, ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೨. ಭಣ್ಡನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ದುತಿಯೇ ಪಜಹಿಂಸೂತಿ ಪಜಹನ್ತಿ. ಬಹುಲಮಕಂಸೂತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಇಧಾಪಿ ತಯೋ ವಿತಕ್ಕಾ ಮಿಸ್ಸಕಾವ ಕಥಿತಾ.

೩. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ತತಿಯೇ ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಗೋತಮಕಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ. ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಕದಾಚಿ ಚಾಪಾಲೇ ಚೇತಿಯೇ, ಕದಾಚಿ ಸಾರನ್ದದೇ, ಕದಾಚಿ ಬಹುಪುತ್ತೇ, ಕದಾಚಿ ಗೋತಮಕೇತಿ ಏವಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದೇವಕುಲೇಸುಯೇವ ವಿಹಾಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗೋತಮಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಟ್ಠಾನೇ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇ’’ತಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಅವೋಚ.

ಇದಞ್ಚ ಭಗವತಾ ಸುತ್ತಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕತರಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ? ಮೂಲಪರಿಯಾಯಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೧ ಆದಯೋ). ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ತನಾ ಉಗ್ಗಹಿತಬುದ್ಧವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾನನಮದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇಸನಾಯ ನೇವ ಆಗತಟ್ಠಾನಂ, ನ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ‘ಮಯ್ಹಂ ಕಥಾ ನಿಯ್ಯಾತೀ’ತಿ ಮುಖಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಮನಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ಬಾವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ನವ ಹೇತೂ, ಸತ್ತ ಫಸ್ಸಾ, ಸತ್ತ ವೇದನಾ, ಸತ್ತ ಚೇತನಾ, ಸತ್ತ ಸಞ್ಞಾ, ಸತ್ತ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ತಥಾ – ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಹರಣೇನ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋತಿ ಯುತ್ತಞ್ಚ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ. ತುಟ್ಠಿಯಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಗುಣತೋ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯುತ್ತಮೇವ ತುಟ್ಠಿಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾತಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಪಥವಿಕಮ್ಪೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಪಿ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕಿರ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಅಭಿರುಳ್ಹೇ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಉತ್ತರಭಾಗೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭವಗ್ಗಂ ಅಭಿಹನನ್ತೋ ವಿಯ. ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ಗತೇ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಪಾಚೀನಭಾಗೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭವಗ್ಗಂ ಅಭಿಹನನ್ತೋ ವಿಯ. ಉತ್ತರದಿಸಂ ಗತೇ ಉತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ವಿಯ, ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭವಗ್ಗಂ ಅಭಿಹನನ್ತೋ ವಿಯ. ಪಾಚೀನದಿಸಂ ಗತೇ ಪಾಚೀನದಿಸಾಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ವಿಯ, ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭವಗ್ಗಂ ಅಭಿಹನನ್ತೋ ವಿಯ. ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋಪಿ ಸಕಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಕಿಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭವಗ್ಗಂ ಅಭಿಹನನ್ತೋ ವಿಯ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಏವಂ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೀ ಮಹಾಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ.

೪. ಭರಣ್ಡುಕಾಲಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೭. ಚತುತ್ಥೇ ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಸಕಲಕಪ್ಪಂ. ಅನ್ವಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋತಿ ವಿಚರನ್ತೋ. ನಾದ್ದಸಾತಿ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ನ ಅದ್ದಸ? ಅಯಂ ಕಿರ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಸಕ್ಯಾನಂ ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡಂ ಖಾದನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಏಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಮುಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋ ಆವಸಥೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಸ್ಮಾ ನ ಅದ್ದಸ. ಪುರಾಣಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತಿ ಪೋರಾಣಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಸೋ ಕಿರ ಆಳಾರಕಾಲಾಮಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಸ್ಸಮೇ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಹೀತಿ ಸನ್ಥರಿತಬ್ಬಂ ಸನ್ಥರಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಕೇ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ. ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ನ ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞನ್ತಿ ರೂಪಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಭೂತಂ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞನ್ತಿ ವೇದನಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ನಿಟ್ಠಾತಿ ಗತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ಉದಾಹು ಪುಥೂತಿ ಉದಾಹು ನಾನಾ.

೫. ಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಉದ್ದಿಸತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೧೦೦) ಸುನ್ದರೇ.

‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ;

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೫೭) –

ಏವಮಾದೀಸು ಅಭಿರೂಪೇ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧೫) ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ. ಇಧ ಪನ ಸುನ್ದರೇ. ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಇಧ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಅಭಿರೂಪೇ, ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪನ ಛವಿಥುತಿಕುಲವಗ್ಗಕಾರಣಸಣ್ಠಾನಪಮಾಣರೂಪಾಯತನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಸಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೯; ಸು. ನಿ. ೫೫೩) ಛವಿಯಂ. ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೭೭) ಥುತಿಯಂ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೧೫) ಕುಲವಗ್ಗೇ. ‘‘ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧತ್ಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೪) ಕಾರಣೇ. ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೮) ಸಣ್ಠಾನೇ. ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ಪಮಾಣೇ. ‘‘ವಣ್ಣೋ ಗನ್ಧೋ ರಸೋ ಓಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ರೂಪಾಯತನೇ. ಸೋ ಇಧ ಛವಿಯಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿರೂಪಚ್ಛವಿ, ಇಟ್ಠವಣ್ಣಾ ಮನಾಪವಣ್ಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸಯೇಭುಯ್ಯಾಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸಾನತಿರೇಕದಳ್ಹತ್ಥವಿಸಂಯೋಗಾದಿಅನೇಕತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ‘‘ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧) ಅನವಸೇಸತಾ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ ಚ ಅಙ್ಗಮಗಧಾ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮಹಾವ. ೪೩) ಯೇಭುಯ್ಯತಾ. ‘‘ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ವಿಭ. ೨೨೫) ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸತಾ. ‘‘ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮಹಾವ. ೨೪೪) ಅನತಿರೇಕತಾ. ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಬಾಹಿಯೋ ನಾಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಠಿತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೨೪೩) ದಳ್ಹತ್ಥತಾ. ‘‘ಕೇವಲೀ ವುಸಿತವಾ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೭) ವಿಸಂಯೋಗೋ. ಇಧ ಪನ ಅನವಸೇಸತಾ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ ಅಭಿಸದ್ದಹನವೋಹಾರಕಾಲಪಞ್ಞತ್ತಿಛೇದನವಿಕಪ್ಪಲೇಸಸಮನ್ತಭಾವಾದಿಅನೇಕತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ‘‘ಓಕಪ್ಪನಿಯಮೇತಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೭) ಅಭಿಸದ್ದಹನಮತ್ಥೋ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಚೂಳವ. ೨೫೦) ವೋಹಾರೋ. ‘‘ಯೇನ ಸುದಂ ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪಂ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೭) ಕಾಲೋ. ‘‘ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೧೦೯೮; ಚೂಳನಿ. ಕಪ್ಪಮಾಣವಪುಚ್ಛಾ ೧೧೭, ಕಪ್ಪಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೬೧) ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ಅಲಙ್ಕತೋ ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೩೬೮; ವಿ. ವ. ೧೦೯೪) ಛೇದನಂ. ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಚೂಳವ. ೪೪೬) ವಿಕಪ್ಪೋ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಪ್ಪೋ ನಿಪಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೮.೮೦) ಲೇಸೋ. ‘‘ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ವೇಳುವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೪) ಸಮನ್ತಭಾವೋ. ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಸಮನ್ತಭಾವೋ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ ಜೇತವನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ಆಭಾಯ ಫರಿತ್ವಾ. ವಾಲುಕಾಯಾತಿ ಸಣ್ಹಾಯ ವಾಲುಕಾಯ. ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಓಳಾರಿಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾಯ ಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಅತ್ತಭಾವೋ ಓಳಾರಿಕೋ ಮಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪಥವೀ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಉಗ್ಗಹಿತಬುದ್ಧವಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಪ್ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಮೂಳ್ಹಕಾ ವಾಚಾ ಪರಿಹೀನಾಯೇವ ಅಹೇಸುಂ. ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋತಿ ಅನಿವತ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ.

ದಸ್ಸನಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಸ್ಸನಸ್ಸ. ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ. ಅಧಿಸೀಲನ್ತಿ ದಸವಿಧಂ ಸೀಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಧಿಸೀಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅವಿಹಂ ಗತೋತಿ ಅವಿಹಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೬. ಕಟುವಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಛಟ್ಠೇ ಗೋಯೋಗಪಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿನ್ತಿ ಗಾವೀನಂ ವಿಕ್ಕಯಟ್ಠಾನೇ ಉಟ್ಠಿತಪಿಲಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ರಿತ್ತಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಝಾನಸುಖಾಭಾವೇನ ರಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ. ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಸುಖವಸೇನ ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದಂ. ಕಟುವಿಯನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ. ಆಮಗನ್ಧೇನಾತಿ ಕೋಧಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿಸ್ಸಗನ್ಧೇನ. ಅವಸ್ಸುತನ್ತಿ ತಿನ್ತಂ. ಮಕ್ಖಿಕಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಕ್ಖಿಕಾ. ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ನ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಂವೇಗಮಾಪಾದೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ.

ಕಟುವಿಯಕತೋತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕತೋ. ಆರಕಾ ಹೋತೀತಿ ದೂರೇ ಹೋತಿ. ವಿಘಾತಸ್ಸೇವ ಭಾಗವಾತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಭಾಗೀ. ಚರೇತೀತಿ ಚರತಿ ಗಚ್ಛತಿ. ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ, ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ. ಸತ್ತಮೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಭಾಸಿತಂ.

೮. ದುತಿಯಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಇದಂ ತೇ ಮಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಯಂ ತೇ ನವವಿಧೇನ ವಡ್ಢಿತಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ತವ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧತಭಾವೋ. ಇದಂ ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ತವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ.

೯. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ನವಮೇ ಆವಹನ್ತೀತಿ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಆವಹತೀತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋವ ಹುತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತಿ. ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕತೋ ಉಭತೋ ಅತ್ತತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಕತೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ವಿವಟತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಏಕತೋ ವಿವಟಂ ನಾಮ ಅಸಾಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಉಭತೋ ವಿವಟಂ ನಾಮ ಸಾಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಅತ್ತತೋ ವಿವಟಂ ನಾಮ ಪಟಿಲದ್ಧಧಮ್ಮಗುಣೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಕವಿವಟಂ ನಾಮ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ.

೧೦. ಲೇಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ದಸಮೇ ಅಭಿಣ್ಹನ್ತಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ನಿರನ್ತರಂ. ಆಗಾಳ್ಹೇನಾತಿ ಗಾಳ್ಹೇನ ಕಕ್ಖಳೇನ. ಫರುಸೇನಾತಿ ಫರುಸವಚನೇನ. ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಫರುಸಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮನಾಪೇನಾತಿ ಮನಂ ಅನಲ್ಲೀಯನ್ತೇನ ಅವಡ್ಢನ್ತೇನ. ಸನ್ಧಿಯತಿಮೇವಾತಿ ಘಟಿಯತಿಯೇವ. ಸಂಸನ್ದತಿಮೇವಾತಿ ನಿರನ್ತರೋವ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮೋದತಿಮೇವಾತಿ ಏಕೀಭಾವಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಕುಸಿನಾರವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

(೧೪) ೪. ಯೋಧಾಜೀವವಗ್ಗೋ

೧. ಯೋಧಾಜೀವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಯುದ್ಧಂ ಉಪಜೀವತೀತಿ ಯೋಧಾಜೀವೋ. ರಾಜಾರಹೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ರಾಜಭೋಗ್ಗೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೋ. ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹತ್ಥೋ ವಿಯ ಪಾದೋ ವಿಯ ಚ ಅವಸ್ಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದೂರೇ ಪಾತೀ ಹೋತೀತಿ ಉದಕೇ ಉಸಭಮತ್ತಂ, ಥಲೇ ಅಟ್ಠುಸಭಮತ್ತಂ, ತತೋ ವಾ ಉತ್ತರಿನ್ತಿ ದೂರೇ ಕಣ್ಡಂ ಪಾತೇತಿ. ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿಅಭಯಸ್ಸ ಹಿ ಯೋಧಾಜೀವೋ ನವಉಸಭಮತ್ತಂ ಕಣ್ಡಂ ಪಾತೇಸಿ, ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಕ್ಖಣವೇಧೀತಿ ಅವಿರಾಧಿತವೇಧೀ, ಅಕ್ಖಣಂ ವಾ ವಿಜ್ಜು ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾತಿ ಏಕತೋಬದ್ಧಂ ಫಲಕಸತಮ್ಪಿ ಮಹಿಂಸಚಮ್ಮಸತಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಪಮಾಣಬಹಲಂ ಲೋಹಪಟ್ಟಮ್ಪಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಬಹಲಂ ಅಸನಪದರಮ್ಪಿ ವಿದತ್ಥಿಬಹಲಂ ಉದುಮ್ಬರಪದರಮ್ಪಿ ದೀಘನ್ತೇನ ವಾಲಿಕಸಕಟಮ್ಪಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿಆದಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ನೇತಂ ಮಮಾತಿಆದಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಪದಾಲೇತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತಿ.

೨. ಪರಿಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ದುತಿಯೇ ಉಕ್ಕಾಚಿತವಿನೀತಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿನೀತಾ ದುಬ್ಬಿನೀತಪರಿಸಾ. ಪಟಿಪುಚ್ಛಾವಿನೀತಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿನೀತಾ ಸುವಿನೀತಪರಿಸಾ. ಯಾವತಾವಿನೀತಾತಿ ಪಮಾಣವಸೇನ ವಿನೀತಾ, ಪಮಾಣಂ ಞತ್ವಾ ವಿನೀತಪರಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಾವತಜ್ಝಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಪನ ಯಾವ ಅಜ್ಝಾಸಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ವಿನೀತಪರಿಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪. ಉಪ್ಪಾದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಚತುತ್ಥೇ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾತಿ ಸಭಾವಟ್ಠಿತತಾ. ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾತಿ ಸಭಾವನಿಯಾಮತಾ. ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರಾ. ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ. ದುಕ್ಖಾತಿ ಸಮ್ಪಟಿಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಾ. ಅನತ್ತಾತಿ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

೫. ಕೇಸಕಮ್ಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಪಞ್ಚಮೇ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತನ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತವತ್ಥಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ವಾಯಿತಕಮ್ಬಲೋ. ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾದಾನನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಲಾಮಕೋ. ಮೋಘಪುರಿಸೋತಿ ತುಚ್ಛಪುರಿಸೋ. ಪಟಿಬಾಹತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಖಿಪ್ಪಂ ಉಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಕುಮಿನಂ ಓಡ್ಡೇಯ್ಯ. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೮. ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕೋತಿ ಅಸ್ಸಪೋತೋ. ಇದಮಸ್ಸ ಜವಸ್ಮಿಂ ವದಾಮೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಞಾಣಜವೋತಿ ವದಾಮಿ. ಇದಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಸ್ಮಿಂ ವದಾಮೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಗುಣವಣ್ಣೋತಿ ವದಾಮಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಉಚ್ಚಭಾವೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲಭಾವೋತಿ ವದಾಮೀತಿ.

೯. ಅಸ್ಸಪರಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ನವಮೇ ಅಸ್ಸಪರಸ್ಸೇತಿ ಅಸ್ಸೇಸು ಪರಸ್ಸೇ. ಪುರಿಸಪರಸ್ಸೇತಿ ಪುರಿಸೇಸು ಪರಸ್ಸೇ, ಪುರಿಸಪುರಿಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಅಯಂ ತೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಞಾಣಜವಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦. ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ದಸಮೇ ಭದ್ರೇತಿ ಭದ್ದಕೇ. ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೇತಿ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಜಾನನಕೇ ಅಸ್ಸೇ. ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಕಥಿತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಞಾಣಜವಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೧. ಪಠಮಮೋರನಿವಾಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಏಕಾದಸಮೇ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋತಿ ಅನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತನಿಟ್ಠೋ, ಅಕುಪ್ಪನಿಟ್ಠೋ ಧುವನಿಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸದಿಸಮೇವ.

೧೨. ದುತಿಯಮೋರನಿವಾಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ದ್ವಾದಸಮೇ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನಾತಿ ಇಜ್ಝನಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ. ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನಾತಿ ಆದಿಸಿತ್ವಾ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಕಥನಅನುಕಥನಕಥಾಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ.

೧೩. ತತಿಯಮೋರನಿವಾಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ತೇರಸಮೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಸಮ್ಮಾಞಾಣೇನಾತಿ ಫಲಞಾಣೇನ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಸೇಸೇಹಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇಹಿ. ಇಮೇಸು ತೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋತಿ.

ಯೋಧಾಜೀವವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

(೧೫) ೫. ಮಙ್ಗಲವಗ್ಗೋ

೧-೯. ಅಕುಸಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೪೭-೧೫೫. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಆನೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ. ದುತಿಯೇ ಸಾವಜ್ಜೇನಾತಿ ಸದೋಸೇನ. ತತಿಯೇ ವಿಸಮೇನಾತಿ ಸಪಕ್ಖಲನೇನ. ಸಮೇನಾತಿ ಅಪಕ್ಖಲನೇನ. ಚತುತ್ಥೇ ಅಸುಚಿನಾತಿ ಗೂಥಸದಿಸೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಅಮೇಜ್ಝೇನ. ಸುಚಿನಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಮೇಜ್ಝೇನ. ಪಞ್ಚಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನಾನೇವ.

೧೦. ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ದಸಮೇ ಸುನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ತಯೋ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಾ ಪೂರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ದಿವಸೋ ಲದ್ಧನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ನಾಮ, ತೇನಸ್ಸ ಸದಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸ್ವೇವ ದಿವಸೋ ಕತಮಙ್ಗಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಸದಾ ಸುಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಭಾತಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸದಾ ಸುಪ್ಪಭಾತಮೇವ, ಸಯನತೋ ಉಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸುಹುಟ್ಠಿತಮೇವ, ಖಣೋಪಿ ಸುಕ್ಖಣೋವ, ಮುಹುತ್ತೋಪಿ ಸುಮುಹುತ್ತೋವ. ಏತ್ಥ ಚ ದಸಚ್ಛರಪಮಾಣೋ ಕಾಲೋ ಖಣೋ ನಾಮ, ತೇನ ಖಣೇನ ದಸಕ್ಖಣೋ ಕಾಲೋ ಲಯೋ ನಾಮ, ತೇನ ಲಯೇನ ಚ ದಸಲಯೋ ಕಾಲೋ ಖಣಲಯೋ ನಾಮ, ತೇನ ದಸಗುಣೋ ಮುಹುತ್ತೋ ನಾಮ, ತೇನ ದಸಗುಣೋ ಖಣಮುಹುತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುಯಿಟ್ಠಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರಿತಾನಿ, ತದಾಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಚಾರೀಸು ದಿನ್ನದಾನಂ ಸುಯಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ತೇನ ಕತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಡ್ಢಿಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪದಕ್ಖಿಣಾನಿ ಕತ್ವಾನಾತಿ ವಡ್ಢಿಯುತ್ತಾನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ. ಲಭನ್ತತ್ಥೇ ಪದಕ್ಖಿಣೇತಿ ಪದಕ್ಖಿಣೇ ವಡ್ಢಿಅತ್ಥೇಯೇವ ಲಭತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಮಙ್ಗಲವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.