೮. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಭಗವಂಮೂಲಕಾತಿ ಭಗವಾ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭಗವಂಮೂಲಕಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಭಗವತೋ ಪನ ನೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ. ಭಗವನ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಂ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಆಜಾನಾಮ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮಾತಿ ಏವಂ ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾತಿ. ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾತಿ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇತಾ ವಿನೇತಾ ಅನುನೇತಾ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ದಸ್ಸೇತಾತಿ ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ಭಗವತಿ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಪಟಿಸರನ್ತೀತಿ ಓಸರನ್ತಿ ಸಮೋಸರನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಫಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಕಿನ್ನಾಮೋ’’ತಿ. ತ್ವಂ ಫುಸನಟ್ಠೇನ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮ. ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಕಿನ್ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತ್ವಂ ವಿಜಾನನಟ್ಠೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮಾತಿ. ಏವಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಸರತೀತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಭಗವತೋವ ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಉಪಟ್ಠಾತು, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನೋ ಕಥೇತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ರಾಗೋ ಖೋತಿ ರಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತರಾಗೋ. ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋತಿ ಲೋಕವಜ್ಜವಸೇನಪಿ ವಿಪಾಕವಜ್ಜವಸೇನಪೀತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಜ್ಜೇಹಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಅಪ್ಪದೋಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಭಾತಿಭಗಿನಿಆದಯೋ ಚ ಪುತ್ತಭಾತಿಕಾನಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಮಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ತಾವೇಸೋ ಲೋಕವಜ್ಜವಸೇನ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ. ಸದಾರಸನ್ತೋಸಮೂಲಿಕಾ ಪನ ಅಪಾಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಪಾಕವಜ್ಜವಸೇನ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ. ದನ್ಧವಿರಾಗೀತಿ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಪನೇಸ ಸಣಿಕಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ನ ಸೀಘಂ ಮುಚ್ಚತಿ. ತೇಲಮಸಿರಾಗೋ ವಿಯ ಚಿರಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ, ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಭವನ್ತರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ನಾಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದನ್ಧವಿರಾಗೀ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಪುರಿಸೋ ಭಾತು ಜಾಯಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಚರತಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕತೋ ಸೋಯೇವ ಪಿಯತರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ತಮಾಹ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಪಾಕಟೇ ಜಾತೇ ಮಹತೀ ಗರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತವ ಭಾತಿಕಂ ಘಾತೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲಿ, ಮಾ ಏವಂ ಪುನ ಅವಚಾ’’ತಿ ಅಪಸಾದೇಸಿ. ಸಾ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪುನ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ದ್ವಜ್ಝಭಾವಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತೋ ತತಿಯವಾರಂ ಕಥಿತೋ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಉಪಾಯಂ ಕಥೇನ್ತೀ ‘‘ತ್ವಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಮೇವ ಕರೋಹಿ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಕಕುಧಸಮೀಪೇ ತಿತ್ಥಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ತಿಖಿಣಂ ದಣ್ಡಕವಾಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಜೇಟ್ಠಭಾತಾಪಿಸ್ಸ ಅರಞ್ಞೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಘರಂ ಆಗತೋ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಮುದುಚಿತ್ತಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಸಾಮಿ, ಸೀಸೇ ತೇ ಓಲಿಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಲಿಖನ್ತೀ ‘‘ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ತೇ ಸೀಸ’’ನ್ತಿ ಆಮಲಕಪಿಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸೀಸಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ವುತ್ತತಿತ್ಥಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಮಲಕಕಕ್ಕೇನ ಸೀಸಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓರುಯ್ಹ ಓನಮಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಧೋವಿ. ಅಥ ನಂ ಇತರೋ ರುಕ್ಖನ್ತರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಇತರೋ ಭರಿಯಾಯ ಸಿನೇಹಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಮಹಾಧಮ್ಮನಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಠಿತಾಯಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾಯಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರೇ ಪತತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಘಾತಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಪುನ ತಸ್ಸಾ ಸಿನೇಹೇನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಕುಕ್ಕುರೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಪದಸಾ ಗಮನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಚರತಿ. ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸುನಖಲುದ್ದಕೋ, ಕತರಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತಿ. ಸಾ ಪುನ ತಂ ಘಾತಾಪೇಸಿ.

ಸೋಪಿ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ವಚ್ಛಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಥೇವ ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಚರತಿ. ತದಾಪಿ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಗೋಪಾಲಕೋ, ಕತ್ಥ ಗಾವಿಯೋ ಚರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ತಂ ಘಾತಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತದಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚತುತ್ಥೇ ವಾರೇ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಜಾತಿಸ್ಸರೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚತೂಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ತಾಯ ಘಾತಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾಯ ನಾಮ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಫುಸಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಸಚೇ ನಂ ಸಾ ಫುಸತಿ, ಕನ್ದತಿ ರೋದತಿ. ಅಥ ನಂ ಅಯ್ಯಕೋವ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ತಂ ಅಪರಭಾಗೇ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಂ ಅಯ್ಯಕೋ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಮಾತು ಹತ್ಥೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಫುಸಿತುಂ ನ ದೇಸಿ. ಸಚೇಪಿ ತಂ ಫುಸತಿ, ಮಹಾಸದ್ದೇನ ರೋದಸಿ ಕನ್ದಸೀ’’ತಿ. ಅಯ್ಯಕೇನ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಏಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ, ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾ ಏಸಾ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿವಾಸಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋತಿ ಲೋಕವಜ್ಜವಸೇನಪಿ ವಿಪಾಕವಜ್ಜವಸೇನಪೀತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಕಥಂ? ದೋಸೇನ ಹಿ ದುಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾತರಿಪಿ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ಪಿತರಿಪಿ ಭಾತಿಭಗಿನಿಆದೀಸುಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪಿ. ಸೋ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸುಪಿ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ಭಾತಿಭಗಿನಿಆದೀಸುಪಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪೀ’’ತಿ ಮಹತಿಂ ಗರಹಂ ಲಭತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಲೋಕವಜ್ಜವಸೇನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ದೋಸವಸೇನ ಪನ ಕತೇನ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇನ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವಿಪಾಕವಜ್ಜವಸೇನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಖಿಪ್ಪವಿರಾಗೀತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ವಿರಜ್ಜತಿ. ದೋಸೇನ ಹಿ ದುಟ್ಠೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸುಪಿ ಚೇತಿಯೇಪಿ ಬೋಧಿಮ್ಹಿಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪಿ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖಮಥಾ’’ತಿ. ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಹ ಖಮಾಪನೇನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ.

ಮೋಹೋಪಿ ದ್ವೀಹೇವ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಮೋಹೇನ ಹಿ ಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂಸುಪಿ ಚೇತಿಯೇಪಿ ಬೋಧಿಮ್ಹಿಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪಿ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಗರಹಂ ಲಭತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಲೋಕವಜ್ಜವಸೇನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಮೋಹವಸೇನ ಪನ ಕತೇನ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇನ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವಿಪಾಕವಜ್ಜವಸೇನಪಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ದನ್ಧವಿರಾಗೀತಿ ಸಣಿಕಂ ವಿರಜ್ಜತಿ. ಮೋಹೇನ ಮೂಳ್ಹೇನ ಹಿ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸಣಿಕಂ ಮುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಚ್ಛಚಮ್ಮಂ ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಧೋವಿಯಮಾನಂ ನ ಪಣ್ಡರಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಮೋಹೇನ ಮೂಳ್ಹೇನ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸೀಘಂ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸಣಿಕಮೇವ ಮುಚ್ಚತೀತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.