(೬) ೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ. ವುದ್ಧಾತಿ ವಯೋವುದ್ಧಾ. ಮಹಲ್ಲಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ. ಅದ್ಧಗತಾತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತತಿಯಂ ವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಪುತ್ತದಾರೇ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಮಗ್ಗಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಮಯಮಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ; ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮಚ್ಚಾ ನ ಗಹಪತಿಕಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಜಿಣ್ಣಾತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾತಿ ಅಕತಭಯಪರಿತ್ತಾಣಾ. ಅವಸ್ಸಯಭೂತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಕಮ್ಮಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೇ ವಾ. ಏಕನ್ತೇನ ತುಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪನೀಯತೀತಿ ಉಪಸಂಹರೀಯತಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಂ ಉಪನೀಯತಿ, ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿಂ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣಂ, ಮರಣೇನ ಪುನ ಜಾತಿಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪನೀಯತೀ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಹಲ್ಲಕತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ವತ್ತಂ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನೇ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯೋಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇನ ಸಂವರೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸಾತಿ ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ತಸ್ಸ ಪರಲೋಕಂ ಗತಸ್ಸ ತಾಯನಟ್ಠೇನ ತಾಣಂ, ನಿಲೀಯನಟ್ಠೇನ ಲೇಣಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ದೀಪೋ, ಅವಸ್ಸಯನಟ್ಠೇನ ಸರಣಂ, ಉತ್ತಮಗತಿವಸೇನ ಪರಾಯಣಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ. ಏವಂ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮಾದಪಿತಾ ಯಾವಜೀವಂ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು.

೨. ದುತಿಯದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ದುತಿಯೇ ಭಾಜನನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಣ್ಡಕಂ. ಸೇಸಂ ಪಠಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ತತಿಯೇ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದಜನನಿಂ. ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ. ಕಿತ್ತಾವತಾತಿ ಕಿತ್ತಕೇನ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಅಕಾಲಿಕೋತಿ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಫಲದಾಯಕೋ. ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋತಿ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಾಮಂಯೇವ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಆದಿನ್ನಗಹಿತಪರಾಮಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಚೇತೇತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾಪಿ ಸೋಯೇವ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ನಾಮಾತಿ.

೪. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಚತುತ್ಥೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ, ನ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಕೋ. ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ.

೫. ನಿಬ್ಬುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ. ಓಪನೇಯ್ಯಿಕನ್ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ.

೬. ಪಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಛಟ್ಠೇ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯಾನಞ್ಚ. ಅವೀಚಿ ಮಞ್ಞೇ ಫುಟೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಅವೀಚಿ ಮಹಾನಿರಯೋ ನಿರನ್ತರಫುಟೋ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಏವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತಿಕಾತಿ ಏಕಗಾಮಸ್ಸ ಛದನಪಿಟ್ಠಿತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಇತರಗಾಮಸ್ಸ ಛದನಪಿಟ್ಠೇ ಪತನಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತೋ ಏತಾಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತಿಕಾ. ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾದಿಕಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಗಾಮನ್ತರತೋ ಗಾಮನ್ತರಂ ಕುಕ್ಕುಟಾನಂ ಪದಸಾ ಗಮನಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾದೋ ಏತಾಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಘನನಿವಾಸತಂಯೇವ ದೀಪೇತಿ. ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾತಿ ರಾಗೋ ನಾಮ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅಧಮ್ಮೋ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ. ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾತಿ ಲೋಭಸ್ಸ ಸಮಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕನ್ತಂ ವಿಸಮೋವ ಏಸ. ಅತ್ತನಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮಲೋಭೋ ನಾಮ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ವಿಸಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾತಿ ಅವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತೀತಿ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇ ಕಾಲೇ ವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸತಿ. ದುಬ್ಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ದುಲ್ಲಭಭಿಕ್ಖಂ. ದುಸ್ಸಸ್ಸನ್ತಿ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಾನಂ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನೇನ ದುಸ್ಸಸ್ಸಂ. ಸೇತಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಪಾಣಕಾ ಪತನ್ತಿ, ತೇಹಿ ದಟ್ಠತ್ತಾ ನಿಕ್ಖನ್ತನಿಕ್ಖನ್ತಾನಿ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಸೇತವಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇತಟ್ಠಿಕ’’ನ್ತಿ. ಸಲಾಕಾವುತ್ತನ್ತಿ ವಪಿತಂ ವಪಿತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಲಾಕಾಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಫಲಂ ನ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಕ್ಖಾತಿ ಯಕ್ಖಾಧಿಪತಿನೋ. ವಾಳೇ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚಣ್ಡಯಕ್ಖೇ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ತೇ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ ಮಹಾಜನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ.

೭. ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ಮಹಾವಿಪಾಕಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಥಿತಕಥಾ, ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಥಿತಸ್ಸ ಪಟಿಕಥನಂ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಸಕಾರಣೋ ಸಹೇತುಕೋ. ವಾದಾನುಪಾತೋತಿ ವಾದಸ್ಸ ಅನುಪಾತೋ, ಅನುಪತನಂ ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನನ್ತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತಾ ಸಕಾರಣಾ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಥ ವಾ ತೇಹಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಾ ಸಕಾರಣಾ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾಸಂ ಕಿಚ್ಛಲಾಭಕಂ ವಿಲೋಮಕಂ ಕರೋತಿ. ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೋತಿ ಪನ್ಥದೂಹನಚೋರೋ. ಖತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಗುಣಖನನೇನ ಖತೋ ಹೋತಿ. ಉಪಹತೋತಿ ಗುಣುಪಘಾತೇನೇವ ಉಪಹತೋ.

ಚನ್ದನಿಕಾಯಾತಿ ಅಸುಚಿಕಲಲಕೂಪೇ. ಓಲಿಗಲ್ಲೇತಿ ನಿದ್ಧಮನಕಲಲೇ. ಸೋ ಚಾತಿ ಸೋ ಸೀಲವಾತಿ ವುತ್ತಖೀಣಾಸವೋ. ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಸೀಲರಾಸಿನಾ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ತಂ ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಸೇಕ್ಖಾನೇವ. ತಾನಿ ಚ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ.

ರೋಹಿಣೀಸೂತಿ ರತ್ತವಣ್ಣಾಸು. ಸರೂಪಾಸೂತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಛಕೇಹಿ ಸಮಾನರೂಪಾಸು. ಪಾರೇವತಾಸೂತಿ ಕಪೋತವಣ್ಣಾಸು. ದನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ. ಪುಙ್ಗವೋತಿ ಉಸಭೋ. ಧೋರಯ್ಹೋತಿ ಧುರವಾಹೋ. ಕಲ್ಯಾಣಜವನಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣೇನ ಉಜುನಾ ಜವೇನ ಗನ್ತಾ. ನಾಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಪರಿಕ್ಖರೇತಿ ಅಸ್ಸ ಗೋಣಸ್ಸ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧುರವಹನಕಮ್ಮಮೇವ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಜಾತಿಯೇತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲಜಾತೇ. ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಏತಾಸೂತಿ ಏತಾಸು ಖತ್ತಿಯಾದಿಪ್ಪಭೇದಾಸು ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಜಾತೀಸು.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಓರೋಪಿತಭಾರೋ, ಖನ್ಧಭಾರಂ ಕಿಲೇಸಭಾರಂ ಕಾಮಗುಣಭಾರಞ್ಚ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಕಿಚ್ಚೋತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಂ, ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಂ, ಪಹಾನಪಾರಂ, ಭಾವನಾಪಾರಂ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಞ್ಚಾತಿ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಪಾರಂ ಗತತ್ತಾ ಪಾರಗೂ. ಅನುಪಾದಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪರಹಿತೋ. ವಿರಜೇತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜರಹಿತೇ.

ಅವಿಜಾನನ್ತಾತಿ ಖೇತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ. ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಅಸ್ಸುತಾವಿನೋತಿ ಖೇತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸವನೇನ ರಹಿತಾ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಸಾಸನಾ ಬಹಿದ್ಧಾ. ನ ಹಿ ಸನ್ತೇ ಉಪಾಸರೇತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಧೀರಸಮ್ಮತೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಮ್ಮತೇ ಸಮ್ಭಾವಿತೇ. ಮೂಲಜಾತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕುಲೇ ವಾ ಇಧ ಜಾಯರೇತಿ ಇಧ ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಕುಲೇ ಜಾಯನ್ತಿ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ತಿವಿಧಾ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಗುಣೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ.

೮. ತಿಕಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ಅಟ್ಠಮೇ ತಿಕಣ್ಣೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ. ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಾಸತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗತಪುಬ್ಬೋ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ದುರಾಸದಾ, ಮಯಿ ಪಠಮತರಂ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಕಥೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ. ಸಚೇ ನ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮಂ ಸಮಾಗಮಟ್ಠಾನೇ ಕಥೇನ್ತಂ ಏವಂ ವಕ್ಖನ್ತಿ ‘ತ್ವಂ ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ಕಥೇಸಿ, ಯೇನ ತೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲದ್ಧ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘ಏವಂ ಮೇ ಅಯಂ ಗರಹಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಾಸತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ಞಾಣಂ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಭಾಸತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ತೇವಿಜ್ಜಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂಪಣ್ಡಿತಾ ಏವಂಧೀರಾ ಏವಂಬ್ಯತ್ತಾ ಏವಂಬಹುಸ್ಸುತಾ ಏವಂವಾದಿನೋ, ಏವಂಸಮ್ಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ಪಣ್ಡಿತಾದಿಆಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಣ್ಡಿತಾ…ಪೇ… ಏತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ಕಥಂ ಪನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಯಥಾ ಏವಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಜಾನಿತುಂ, ತಂ ಕಾರಣಂ ವದೇಹೀತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಜಾನನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಚ್ಛಿ, ನೋ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಭತೋತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ. ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಮಾತು ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ. ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಪಿತು ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ. ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸಂಸುದ್ಧಾ ಮಾತು ಗಹಣೀ, ಕುಚ್ಛೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ’’ತಿ ಪನ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು ಗಹಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿತು ಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹೋ, ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ, ತಾವ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಅಥ ವಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ‘‘ಅಪನೇಥ ಏತಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋತಿ ನ ಉಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ, ನ ಅಕ್ಕೋಸಂ ವಾ ನಿನ್ದಂ ವಾ ಪತ್ತಪುಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ? ಜಾತಿವಾದೇನ. ‘‘ಇತಿಪಿ ಹೀನಜಾತಿಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಏವರೂಪೇನ ವಚನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜ್ಝಾಯಕೋತಿ ಇದಂ ‘‘ನ ದಾನಿಮೇ ಝಾಯನ್ತಿ, ನ ದಾನಿಮೇ ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಜ್ಝಾಯಕಾ ಅಜ್ಝಾಯಕಾತೇವ ತತಿಯಂ ಅಕ್ಖರಂ ಉಪನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೩೨) ಏವಂ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲೇ ಝಾನವಿರಹಿತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಗರಹವಚನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ಅಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಯಕೋ, ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಪಸಂಸಾವಚನಂ ಕತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತಿ. ಮನ್ತೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಮನ್ತಧರೋ.

ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನನ್ತಿ ಇರುಬ್ಬೇದಯಜುಬ್ಬೇದಸಾಮಬ್ಬೇದಾನಂ. ಓಟ್ಠಪಹತಕರಣವಸೇನ ಪಾರಂ ಗತೋತಿ ಪಾರಗೂ. ಸಹ ನಿಘಣ್ಡುನಾ ಚ ಕೇಟುಭೇನ ಚ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ. ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ನಾಮನಿಘಣ್ಡುರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವೇವಚನಪಕಾಸಕಸತ್ಥಂ. ಕೇಟುಭನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ ಕವೀನಂ ಉಪಕಾರಾಯ ಸತ್ಥಂ. ಸಹ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇನ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ. ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ನಿರುತ್ತಿ ಚ. ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನನ್ತಿ ಆಥಬ್ಬಣವೇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಇತಿಹ ಆಸ, ಇತಿಹ ಆಸಾತಿ ಈದಿಸವಚನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಪುರಾಣಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ಇತಿಹಾಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾ. ತೇಸಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ವೇದಾನಂ.

ಪದಂ ತದವಸೇಸಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀಯತಿ ವೇದೇತಿ ಚಾತಿ ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ. ಲೋಕಾಯತಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿತಣ್ಡವಾದಸತ್ಥಂ. ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣದೀಪಕಂ ದ್ವಾದಸಸಹಸ್ಸಗನ್ಥಪಮಾಣಂ ಸತ್ಥಂ, ಯತ್ಥ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಗಾಥಾಪದಪರಿಮಾಣಾ ಬುದ್ಧಮನ್ತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ, ಬುದ್ಧಮಾತಾ, ಬುದ್ಧಪಿತಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಞಾಯತಿ. ಅನವಯೋತಿ ಇಮೇಸು ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನೂನೋ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ, ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅವಯೋ ನಾಮ ಯೋ ತಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಗನ್ಥತೋ ಚ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಅನವಯೋತಿ ಅನು ಅವಯೋ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಕಾರಲೋಪೋ. ಅನು ಅವಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇನ ಹೀತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ನಂ ಆಯಾಚನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಮಂ ಆಯಾಚಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಹೀತಿ. ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೭೦) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧ ಪನೇತಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ಚೇವ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೪೦೨ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ.

ಪಠಮಾ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಪಠಮಾ, ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ. ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ಅವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕೋ ಮೋಹೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮೋತಿ ಸ್ವೇವ ಮೋಹೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ ತಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಲೋಕೋತಿ ಸಾಯೇವ ವಿಜ್ಜಾ ಓಭಾಸಕರಣಟ್ಠೇನ ಆಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾತಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪಸಂಸಾವಚನಂ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ, ಅಥಸ್ಸ ಅಧಿಗತವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ ವಿನಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯೇ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಓಪಮ್ಮಂ, ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ. ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪಿನೋ. ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ. ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಮೋ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಏತಸ್ಸ ತೇನ ಪಧಾನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವ ಫಲಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ.

ಚುತೂಪಪಾತಕಥಾಯಂ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ತತಿಯವಿಜ್ಜಾಯ ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣತ್ಥಾಯ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಆಸವವಿನಾಸನತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ರ ಚೇತಂ ಞಾಣಂ ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ. ಸೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಂ ತಣ್ಹಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಅಪವತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಸರೂಪತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿಯಾಯತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮೇ ಆಸವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಾಮಾಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವತೋ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ. ತೇನ ಹಿ ಞಾಣೇನ ಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀನಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಕಥಞ್ಚ ನಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ, ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ, ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ. ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾನಾತಿ.

ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ, ಏವಂ ಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ, ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯ. ತೇ ಚರಿಮಕವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಇಧ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅನುಚ್ಚಾವಚಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಕಾಲೇನ ಹಾಯತಿ, ಕಾಲೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಸೋ ಉಚ್ಚಾವಚಸೀಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಏಕನ್ತವಡ್ಢಿತಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅನುಚ್ಚಾವಚಸೀಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಸೀಭೂತನ್ತಿ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಂ. ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣಮ್ಹಿ ಸುಟ್ಠಪಿತಂ. ಧೀರನ್ತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧಂ. ಅನ್ತಿಮದೇಹಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸರೀರಧಾರಿನಂ. ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋತಮನ್ತಿ ತಂ ಗೋತಮಗೋತ್ತಂ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋಪಿ ಗೋತಮೋ, ತಂ ಗೋತಮಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪರಮ್ಪರಂ. ಯೋವೇತೀತಿ ಯೋ ಅವೇತಿ ಅವಗಚ್ಛತಿ. ಯೋವೇದೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯೋ ಅವೇದಿ, ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗ್ಗಾಪಾಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಛ ಕಾಮಾವಚರೇ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅಪಾಯೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನೇನ ವೋಸಿತೋ. ಮುನೀತಿ ಮೋನೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ. ಏತಾಹೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾಹಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಾದೀಹಿ. ನಾಞ್ಞಂ ಲಪಿತಲಾಪನನ್ತಿ ಯೋ ಪನಞ್ಞೋ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲಪಿತವಚನಮತ್ತಮೇವ ಲಪತಿ, ತಮಹಂ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ನ ವದಾಮಿ, ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾ ಪರಸ್ಸಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಕಥೇನ್ತಮೇವಾಹಂ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ನಾಗ್ಘತೀತಿ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇದಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಕಥಾಯ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೯. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ನವಮೇ ಯಸ್ಸಸ್ಸೂತಿ ಯಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಯಞ್ಞೋತಿಆದೀಸು ಯಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಞ್ಞೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸದ್ಧನ್ತಿ ಮತಕಭತ್ತಂ. ಥಾಲಿಪಾಕೋತಿ ವರಪುರಿಸಾನಂ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಂ ಭತ್ತಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತೇವಿಜ್ಜೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ದಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೇಸು ದದೇಯ್ಯ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ದಸಮೇ ಸಙ್ಗಾರವೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಕಾರಕೋ ಆಯುತ್ತಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಮಯಮಸ್ಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮಾತಿ ಇದಮೇವ ಅತ್ಥಪದಂ. ಯಞ್ಞಂ ಯಜಾಮಾತಿ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕೇನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕೇನ ಸಬ್ಬಸೋಳಸಕೇನ ಸಬ್ಬದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಸಬ್ಬಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಸತೇನಾತಿ ಚ ಏವಂ ಪಾಣಘಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಯಞ್ಞೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕನ್ತಿ ಅನೇಕಸರೀರಸಮ್ಭವಂ. ಯದಿದನ್ತಿ ಯಾ ಏಸಾ. ಯಞ್ಞಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಯಜನಕಾರಣಾ ಚೇವ ಯಾಜನಕಾರಣಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಬಹೂನಂ ದದನ್ತೇಪಿ ದಾಪೇನ್ತೇಪಿ ಬಹೂಸುಪಿ ಬಹೂನಂ ದೇನ್ತೇಸುಪಿ ದಾಪೇನ್ತೇಸುಪಿ ಪುಞ್ಞಪಟಿಪದಾ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತುಯ್ಹಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಯಜಾಮೀತಿ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತ್ವಞ್ಚ ತ್ವಞ್ಚ ಯಜಾಹೀತಿ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾವ ಹೋತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಸ್ಮಾ ವಾ. ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನವಸೇನ ಏಕಂ ಅತ್ತಾನಮೇವ ದಮೇತಿ. ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಾದಿಸಮನವಸೇನ ಏಕಂ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸಮೇತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತೀತಿ ರಾಗಾದಿಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಯಂ.

ಏವಮಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸುಘಾತಕಸಂಯುತ್ತಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಂ ಪುಞ್ಞಪಟಿಪದಂ ವದೇತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮೂಲಕಂ ಪನ ಪುಞ್ಞುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ಏಕಸಾರೀರಿಕನ್ತಿ ವದೇತಿ. ನೇವಾಯಂ ಏಕಸಾರೀರಿಕಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಂ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಏಕಸಾರೀರಿಕಞ್ಚ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತೇನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತುಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಏಥಾಯಂ ಮಗ್ಗೋತಿ ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಅಹಮನುಸಾಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ. ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಯಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಅನುತ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಅನುತ್ತರಂ ಓಗಧಂ ಉತ್ತಮಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇಚ್ಚಾಯನ್ತಿ ಇತಿ ಅಯಂ.

ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಾತಿ ಯತ್ಥ ಬಹೂಹಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೇಹಿ ವಾ ಉಪಕರಣೇಹಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಾತಿ ಯತ್ಥ ಬಹೂನಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪೀಳಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ನತ್ಥಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಭವಂ ಚಾನನ್ದೋ, ಏತೇ ಮೇ ಪುಜ್ಜಾತಿ ಯಥಾ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಭವಞ್ಚಾನನ್ದೋ, ಏವರೂಪಾ ಮಮ ಪೂಜಿತಾ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವದತಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಮಂಯೇವ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ, ಅತ್ತನೋ ಖೋ ಪನ ವಣ್ಣೇ ವುತ್ತೇ ಪದುಸ್ಸನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮೋ ವಣ್ಣಭಣನೇನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ನ ಖೋ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ನ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ. ಥೇರೋಪಿ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮೋ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಏತಂಯೇವ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಂ ಏವಮಾಹ.

ಸಹಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಸಕಾರಣಂ. ಸಂಸಾದೇತೀತಿ ಸಂಸೀದಾಪೇತಿ. ನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ನ ಕಥೇತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಪರಿಮೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯಂನೂನಾಹಂ ಉಭೋಪೇತೇ ವಿಹೇಸತೋ ಪರಿಮೋಚೇಯ್ಯಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಆನನ್ದೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇನ್ತೋ ವಿಹೇಸೇತಿ, ಆನನ್ದೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಕಥೇನ್ತಂ ಕಥಾಪೇನ್ತೋ. ಇತಿ ಉಭೋಪೇತೇ ವಿಹೇಸತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಕಾ ನ್ವಜ್ಜಾತಿ ಕಾ ನು ಅಜ್ಜ. ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದೀತಿ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಕತರಾ ಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತದಾ ಕಿರ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ತೀಣಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇದಾನಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಥಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜಾತಿ ಅಯಂ ಖೋ ಅಜ್ಜ. ಪುಬ್ಬೇ ಸುದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಸಙ್ಖಾತಾ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಉತ್ತರಿಂ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗಮಿಂಸು ಚೇವ ಆಗಮಿಂಸು ಚಾತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಂ ಆಕಾಸಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಏತರಹಿ ಪನ ಬಹುತರಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಏವಮಕಂಸು, ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸೋಪ್ಪೇನ ಚೇವ ಪಮಾದೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಏವಮಾಹ.

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಹರಣವಸೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಇಜ್ಝನವಸೇನ ಇದ್ಧಿ, ಪಟಿಹರಣವಸೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಇದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧನ್ತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ಚೇವ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೬೫) ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ.

ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತೀತಿ ಆಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಠಿತನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇತಿ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ತಿಸ್ಸೋ ಮುತ್ತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ, ಆಚರಿಯ, ಹತ್ಥೇ’’ತಿ. ಸೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಏಕಾ ಸರಬೂ ‘‘ಮಕ್ಖಿಕಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಖನ್ತಾ, ಗಹಣಕಾಲೇ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಪಲಾತಾ. ಸೋ ಮಕ್ಖಿಕಾಯ ಮುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮುತ್ತಾ ತಾವ ಹೋನ್ತು, ಕತಿ ಮುತ್ತಾತಿ. ಸೋ ಪುನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಾವಿದೂರೇ ಕುಕ್ಕುಟೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಏಕಚ್ಚೋ ಆಗತನಿಮಿತ್ತೇನ ಕಥೇತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಗತಠಿತನಿಮಿತ್ತೇಹಿಪಿ ಕಥನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋತಿ ಏವಂ ತವ ಮನೋ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಾತಿ. ದುತಿಯಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇತಿಪಿ ತವ ಚಿತ್ತಂ, ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತೀತಿ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಕಥೇತಿ. ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಕಥಿತಂ, ತಥೇವ ಹೋತಿ.

ಅಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಯಕ್ಖಪಿಸಾಚಾದೀನಂ. ದೇವತಾನನ್ತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ. ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾ. ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಾನಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮತ್ತಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ. ಸುತ್ವಾತಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ. ಯಂ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ತಸ್ಸ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ’’ತಿಆದಿಸತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಏಕೋ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸೋ ‘‘ಅಟ್ಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಮಾ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಸಭಾಯಂ ರಞ್ಞೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಞ್ಚ ಇದಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ ಇದಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ರಾಜಕುಲಂ ಗತೋ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಠಿತೋ ವಿಯ ಅಟ್ಟಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ನಿಚ್ಛರನ್ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಟ್ಟಕಮ್ಮೇನಾತಿ. ಗಚ್ಛ, ಜಯೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಯಮೇವ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಪರೋಪಿ ಥೇರೋ ಮೋಳಿಯಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿ. ಅಥ ನಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಏಕಾ ದಾರಿಕಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾ ನ ಅದ್ದಸ. ಸೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕುರುಮಾನಾ ದಾರಿಕಾ ನ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಸ್ಸೇ ಠಿತೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಮೋಳಿಯಗಾಮೇ ಚರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ. ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀತಿ ವಿತಕ್ಕಯಿಸ್ಸತಿ ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಪಜಾನನ್ತೋ ಚ ಆಗಮನೇನ ಜಾನಾತಿ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಜಾನಾತಿ, ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ. ಆಗಮನೇನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಕಾಲೇಯೇವ ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನೇಸ ಕಸಿಣಭಾವನಂ ಆರದ್ಧೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ ಪಠಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರದ್ಧಾಯಯೇವ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನ ಏಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರದ್ಧೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ – ‘‘ಯೇನಾಕಾರೇನ ಇಮಸ್ಸ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ, ಇಮಸ್ಸ ನಾಮ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಇಮಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಏತಸ್ಸ ಹಾನಭಾಗಿಯೋ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿಯೋ ವಾ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯೋ ವಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೋ ವಾ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಅರಿಯಾನಂ. ಅರಿಯೇಸುಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಉಪರಿಮೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಜಾನಾತಿ. ಏತೇಸು ಚ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅರಹಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಉಪರಿಮೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ತತ್ರವತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತಂ ಏಕಂಸೇನ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣವಸೇನ ಞಾತಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥಾತಿ ಏವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ವಿತಕ್ಕೇಥ. ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ಮಾ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ. ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾತಿ ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಮೇವ, ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ. ಮಾ ಏವನ್ತಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾ ಮನಸಾ ಕರಿತ್ಥ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರಾಗಂ ಪಜಹಥ. ಇದಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾತಿ ಇದಂ ಚತುಮಗ್ಗಫಲಪ್ಪಭೇದಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ ವಿಹರಥ.

ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ ಮಾಯಾಯ ಸಮಾನಕಾರಣಜಾತಿಕಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಮಾಯಾಕಾರೋಪಿ ಹಿ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಕರೋತಿ, ತೇಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕನ್ತಿ ಏವಂ ಅನೇಕರೂಪಂ ಮಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ತಥಾರೂಪಮೇವಾತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕವಿಜ್ಜಾಸರಿಕ್ಖಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ಆಹ. ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕವಿಜ್ಜಂ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ತಥಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಠಿತೋ, ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಇದಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರನ್ತಿ ಸುನ್ದರತರಂ. ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಉತ್ತಮತರಂ. ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅವಸೇಸಂ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಬಾಹಿರಕನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಆಹ. ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ತಯಾ ಅಯಂ. ಆಸಜ್ಜ ಉಪನೀಯ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾತಿ ಮಮ ಗುಣೇ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಮೇವ ಗುಣಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪನೀತಾ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ. ಅಪಿಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಪಿಚ ತೇ ಅಹಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.