೪. ದೇವದೂತವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇತಿ ಸಕೇ ಘರೇ. ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯಂ ಘರೇ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಾ ಗೋಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಮಾತಾಪಿತುಪೂಜಕಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾನೀತಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಸಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಕಾದಿಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಕಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಬಹುಕಾರಾತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಬಹೂಪಕಾರಾ. ಆಪಾದಕಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಆಪಾದಕಾ. ಪುತ್ತಕಾನಂ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಜೀವಿತಂ ಆಪಾದಿತಂ ಪಾಲಿತಂ ಘಟಿತಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ ಪವತ್ತಿತಂ. ಪೋಸಕಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಹದಯಲೋಹಿತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪೋಸೇತಾರೋ. ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋ ನಾಮ.

ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋತಿ ಸೇಟ್ಠಾಧಿವಚನಂ. ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ ಅವಿಜಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾ ಕರುಣಾ ಮುದಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ, ಏವಮೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪುತ್ತಕೇಸು ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ ಅವಿಜಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಕುಚ್ಛಿಗತಸ್ಮಿಂ ಹಿ ದಾರಕೇ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಪುತ್ತಕಂ ಅರೋಗಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯದಾ ಪನೇಸ ಮನ್ದೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಊಕಾಹಿ ವಾ ಮಙ್ಕುಲಾದೀಹಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ದಟ್ಠೋ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಯ ವಾ ಪನ ಪೀಳಿತೋ ಪರೋದತಿ ವಿರವತಿ, ತದಾಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಆಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಧಾವಿತ್ವಾ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಪನ ಲೋಭನೀಯವಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ದಾರಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸತವಿಹತಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಪಟಲಂ ವಿಯ ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ ಆಮೋದಿತಂ ಪಮೋದಿತಂ, ತದಾ ತೇಸಂ ಮುದಿತಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಯದಾ ಪನೇಸ ಪುತ್ತೋ ದಾರಾಭರಣಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ತದಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋತಿ ದಾನಿ ನೋ ಪುತ್ತಕೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಯಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚರೇತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏವಂ ನಿಸೀದ, ಏವಂ ತಿಟ್ಠ, ಏವಂ ಗಚ್ಛ, ಏವಂ ಸಯ, ಏವಂ ಖಾದ, ಏವಂ ಭುಞ್ಜ, ಅಯಂ ತೇ, ತಾತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಭಾತಿಕಾತಿ, ಅಯಂ ಭಗಿನೀತಿ, ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸುಕಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇ ಆಚರಿಯಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಅಸ್ಸಸಿಪ್ಪರಥಸಿಪ್ಪಧನುಸಿಪ್ಪಥರುಸಿಪ್ಪಮುದ್ದಾಗಣನಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೋ ಸರಣಾನಿ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀನಿ ಪಾಪೇತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಚ್ಛಾಚರಿಯಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನ ಸಬ್ಬಪಠಮಾ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚರೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವುಚ್ಚರೇತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಥಿಯನ್ತಿ. ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಆಹುತಂ ಪಾಹುತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಜಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಕಾತಿ ಪರೇಸಂ ಪಾಣೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಜಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಜಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ನಮೋ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಪಟಿಮಾನೇಯ್ಯ. ಇದಾನಿ ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ನೇನಾತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಖಾದನೀಯೇನ. ಪಾನೇನಾತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಪಾನೇನ. ವತ್ಥೇನಾತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಕೇನ ವತ್ಥೇನ. ಸಯನೇನಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನುಪ್ಪದಾನೇನ. ಉಚ್ಛಾದನೇನಾತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಕರಣುಚ್ಛಾದನೇನ. ನ್ಹಾಪನೇನಾತಿ ಸೀತೇ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ, ಉಣ್ಹೇ ಸೀತೋದಕೇನ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಪನೇನ. ಪಾದಾನಂ ಧೋವನೇನಾತಿ ಉಣ್ಹೋದಕಸೀತೋದಕೇಹಿ ಪಾದಧೋವನೇನ ಚೇವ ತೇಲಮಕ್ಖನೇನ ಚ. ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀತಿ ಇಧ ತಾವ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಪಾರಿಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾರಿಚರಿಯಕಾರಣಾ ತಂ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಇಧೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪರಲೋಕಂ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ಠಿತೋ ಸೋ ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾಕೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಆಮೋದತಿ ಪಮೋದತೀತಿ.

೨. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ದುತಿಯೇ ತಥಾರೂಪೋತಿ ತಥಾಜಾತಿಕೋ. ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಲಾಭೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಯೋ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಟ್ಠೇನ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಹಙ್ಕಾರಮಮಙ್ಕಾರಮಾನಾನುಸಯಾತಿ ಅಹಙ್ಕಾರದಿಟ್ಠಿ ಚ ಮಮಙ್ಕಾರತಣ್ಹಾ ಚ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಕಿಲೇಸಾ. ನಾಸ್ಸೂತಿ ನ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ, ಸದ್ದನಿಮಿತ್ತಂ, ಗನ್ಧನಿಮಿತ್ತಂ, ರಸನಿಮಿತ್ತಂ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಸ್ಸತಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲನಿಮಿತ್ತಂ ಧಮ್ಮನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸು. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ಫಲಞಾಣಞ್ಚ. ಸಿಯಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ.

ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ, ಆನನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ ನಾಮ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾವ ದಿವಸಮ್ಪಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸನ್ತನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿಪಿ ಸನ್ತಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಪಣೀತನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಣೀತಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದೀನಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ದಿವಸಭಾಗಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತೇವ ಪವತ್ತತಿ…ಪೇ… ತಥಾ ತೀಸು ಭವೇಸು ವಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದೀನಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಟ್ಠವಿಧೇ ಆಭೋಗಸಮನ್ನಾಹಾರೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತೇವ.

ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಪರೋಪರಾನೀತಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚ. ಪರಅತ್ತಭಾವಸಕಅತ್ತಭಾವಾನಿ ಹಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಹತೋ. ಇಞ್ಜಿತನ್ತಿ ರಾಗಿಞ್ಜಿತಂ ದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸದುಚ್ಚರಿತಿಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಇಞ್ಜಿತಾನಿ ಚಲಿತಾನಿ ಫನ್ದಿತಾನಿ. ನತ್ಥಿ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಾನಂ ಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ. ವಿಧೂಮೋತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಧೂಮವಿರಹಿತೋ. ಅನೀಘೋತಿ ರಾಗಾದಿಈಘವಿರಹಿತೋ. ನಿರಾಸೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಅತಾರೀತಿ ತಿಣ್ಣೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಸೋತಿ ಸೋ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ. ಜಾತಿಜರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜಾತಿಜರಾಗಹಣೇನೇವ ಬ್ಯಾಧಿಮರಣಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ಕಥಿತಾತಿ.

೩. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತಿಯೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನಾತಿ ಮಾತಿಕಾಠಪನೇನ. ವಿತ್ಥಾರೇನಾತಿ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾವಿಭಜನೇನ. ಸಂಖಿತ್ತವಿತ್ಥಾರೇನಾತಿ ಕಾಲೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಾಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ. ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಚ ದುಲ್ಲಭಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಪುಗ್ಗಲಾ ಪನ ದುಲ್ಲಭಾ. ಇದಂ ಭಗವಾ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಘಟ್ಟೇಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ವದತಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪನ ‘‘ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇಸೇಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮೇಸ ಭಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದೇಸನಾಯ ಉಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಾಲೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸತ್ಥೇನ ತಣ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ಸಮೂಲಕಂ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನವವಿಧಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮಯಾ ಪಾರಾಯನೇ ಉದಯಪಞ್ಹೇ ಇದಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ಭಾಸಿತಂ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಹಾನಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಉದಯಪಞ್ಹೇ ಚ ಏತಂ ಪದಂ ‘‘ಪಹಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೧೧೨; ಚೂಳನಿ. ಉದಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೭೫) ಆಗತಂ, ಇಧ ಪನ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕೇಹಿ ‘‘ಕಾಮಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿ ಆರೋಪಿತಂ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಏಕೋಯೇವ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾನಂ, ಅಟ್ಠಹಿ ವಾ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಹಜಾತಸಞ್ಞಾನಂ. ದೋಮನಸ್ಸಾನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಏತಾಸಞ್ಚ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನಂ ಚೇತಸಿಕದೋಮನಸ್ಸಾನಞ್ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಹಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಬ್ರೂಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಹಾನಂ ವೂಪಸಮಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಉದಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೭೫) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಹಾನನ್ತಿ ಹಿ ಖೀಣಾಕಾರಸಙ್ಖಾತೋ ವೂಪಸಮೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿಲೇಸೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋಪಿ, ಕಿಲೇಸಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಮ್ಪಿ, ಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ತಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತಾನಿ ಪದಾನಿ ಆಗತಾನಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಥಿನಸ್ಸ ಚ ಪನೂದನನ್ತಿಪಿ ಥಿನಸ್ಸ ಚ ಪನೂದನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾನಂ ನಿವಾರಣನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನಿವಾರಣಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಫಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಸಂಸುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕೇ ಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ಸತಿಯಾ ಚ ಸಂಸುದ್ಧಂ. ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವನ್ತಿ ಧಮ್ಮತಕ್ಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಆದಿತೋ ಹೋತಿ, ಪುರತೋ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವೋ. ತಂ ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವಂ. ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಞ್ಞಾಯ ವಾ ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಂ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪಹಾನನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪. ನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ನಿದಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ. ಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾತಿ ಲುಬ್ಭನಪಲುಬ್ಭನಸಭಾವೋ ಲೋಭೋ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಕರಣತ್ಥಾಯ ನಿದಾನಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೋಸೋತಿ ದುಸ್ಸನಪದುಸ್ಸನಸಭಾವೋ ದೋಸೋ. ಮೋಹೋತಿ ಮುಯ್ಹನಪಮುಯ್ಹನಸಭಾವೋ ಮೋಹೋ.

ಲೋಭಪಕತನ್ತಿ ಲೋಭೇನ ಪಕತಂ, ಲೋಭಾಭಿಭೂತೇನ ಲುದ್ಧೇನ ಹುತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಭತೋ ಜಾತನ್ತಿ ಲೋಭಜಂ. ಲೋಭೋ ನಿದಾನಮಸ್ಸಾತಿ ಲೋಭನಿದಾನಂ. ಲೋಭೋ ಸಮುದಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲೋಭಸಮುದಯಂ. ಸಮುದಯೋತಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಲೋಭಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸ್ಸ ಲೋಭಜಕಮ್ಮವತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಖನ್ಧಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇತಿಆದಿ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಾ ಹೋತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ವಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿ ಅಭಿನ್ನಾನಿ. ಅಪೂತೀನೀತಿ ಪೂತಿಭಾವೇನ ಅಬೀಜತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಿ. ಅವಾತಾತಪಹತಾನೀತಿ ನ ವಾತೇನ ನ ಚ ಆತಪೇನ ಹತಾನಿ. ಸಾರಾದಾನೀತಿ ಗಹಿತಸಾರಾನಿ ಸಾರವನ್ತಾನಿ ನ ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ. ಸುಖಸಯಿತಾನೀತಿ ಸನ್ನಿಚಯಭಾವೇನ ಸುಖಂ ಸಯಿತಾನಿ. ಸುಖೇತ್ತೇತಿ ಮಣ್ಡಖೇತ್ತೇ. ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾತಿ ನಙ್ಗಲಕಸನೇನ ಚೇವ ಅಟ್ಠದನ್ತಕೇನ ಚ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಖೇತ್ತಭೂಮಿಯಾ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಠಪಿತಾನಿ ರೋಪಿತಾನಿ. ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪ್ಪವೇಸೇಯ್ಯ. ವುದ್ಧಿನ್ತಿಆದೀಸು ಉದ್ಧಗ್ಗಮನೇನ ವುದ್ಧಿಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ, ಸಮನ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಭಾವೇನ ವೇಪುಲ್ಲಂ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಮ್ಮವಿಭತ್ತಿ ನಾಮ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ಹಿ ಏಕಾದಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ, ಯಗ್ಗರುಕಂ ಯಬ್ಬಹುಲಂ ಯದಾಸನ್ನಂ ಕಟತ್ತಾ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂ, ಜನಕಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಉಪಪೀಳಕಂ ಉಪಘಾತಕನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಜವನವೀಥಿಯಂ ಸತ್ತಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ ಪಠಮಜವನಚೇತನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ ಕಾಕವಳಿಯಪುಣ್ಣಸೇಟ್ಠೀನಂ ವಿಯ ಕುಸಲಂ, ನನ್ದಯಕ್ಖನನ್ದಮಾಣವಕನನ್ದಗೋಘಾತಕಕೋಕಾಲಿಯಸುಪ್ಪಬುದ್ಧದೇವದತ್ತಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾನಂ ವಿಯ ಚ ಅಕುಸಲಂ. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಪನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅವಿಪಾಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಂ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋಪಮಾಯ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕೇನ ಮಿಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಧನುಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ಸಚೇ ನ ವಿರಜ್ಝತಿ, ತಂ ಮಿಗಂ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇತಿ, ಅಥ ನಂ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಪುತ್ತದಾರಂ ತೋಸೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಪನ ವಿರಜ್ಝತಿ, ಮಿಗೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ದಿಸಂ ನ ಓಲೋಕೇತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸರಸ್ಸ ಅವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಿಗವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕವಾರಪಟಿಲಾಭೋ, ಅವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಅವಿಪಾಕಭಾವಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜನನ್ತಿ.

ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾ ಪನ ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ತಂ ಪನೇತಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ, ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಏಕಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಆನನ್ತರಿಯಾನಂ ಕತ್ತಾ ಏಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಸೇಸಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ಚ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಭಾವಂಯೇವ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅವಿಪಾಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಪುರಿಮಉಪಮಾಯಯೇವ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತರೇ ಪನ ಪಞ್ಚಜವನಚೇತನಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಅನಾಗತೇ ಯದಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ತದಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುನಖಲುದ್ದಕೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಸುನಖಲುದ್ದಕೇನ ಮಿಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುನಖೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಡಂಸತಿ; ಏವಮೇವಂ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತೇನ ಮುತ್ತೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಪನ ಗರುಕಾಗರುಕೇಸು ಯಂ ಗರುಕಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಯಗ್ಗರುಕಂ ನಾಮ. ತದೇತಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಸೇಸಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ವಾ ಅಕುಸಲಾನಿ ವಾ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತದೇವ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಾಸಪಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಸಕ್ಖರಾ ವಾ ಅಯಗುಳಿಕಾ ವಾ ಉದಕರಹದೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಉಪ್ಲವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಹೇಟ್ಠಾವ ಪವಿಸತಿ; ಏವಮೇವ ಕುಸಲೇಪಿ ಅಕುಸಲೇಪಿ ಯಂ ಗರುಕಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಪನ ಯಂ ಬಹುಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಯಬ್ಬಹುಲಂ ನಾಮ. ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ವಾ ಬಲವಕುಸಲಕಮ್ಮೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಕರಂ, ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇಸು ಸನ್ತಾಪಕರಂ, ಏತಂ ಯಬ್ಬಹುಲಂ ನಾಮ. ತದೇತಂ ಯಥಾ ನಾಮ ದ್ವೀಸು ಮಲ್ಲೇಸು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ಯೋ ಬಲವಾ, ಸೋ ಇತರಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ; ಏವಮೇವ ಇತರಂ ದುಬ್ಬಲಕಮ್ಮಂ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಯಂ ಆಸೇವನವಸೇನ ವಾ ಬಹುಲಂ, ಆಸನ್ನವಸೇನ ವಾ ಬಲವಂ, ತಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿಅಭಯರಞ್ಞೋ ಕಮ್ಮಂ ವಿಯ.

ಸೋ ಕಿರ ಚೂಳಙ್ಗಣಿಯಯುದ್ಧೇ ಪರಾಜಿತೋ ವಳವಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಲಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕೋ ತಿಸ್ಸಾಮಚ್ಚೋ ನಾಮ ಏಕಕೋವ ಪಚ್ಛತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕಂ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಬಾಧಯಮಾನಾಯ – ‘‘ಭಾತಿಕ ತಿಸ್ಸ, ಅತಿವಿಯ ನೋ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಬಾಧತಿ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅತ್ಥಿ, ದೇವ, ಮಯಾ ಸಾಟಕನ್ತರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಸರಕಭತ್ತಂ ಆಭತನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಆಹರಾತಿ. ಸೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಯಂ ತಯೋ ಜನಾ, ಕಸ್ಮಾ ದೇವೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಾರಯತೀತಿ? ಭಾತಿಕ ತಿಸ್ಸ, ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸರಾಮಿ, ನ ಮೇ ಅಯ್ಯಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಆಹಾರೋ ಪರಿಭುತ್ತಪುಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಅಜ್ಜಪಿ ಅದತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಾಲಂ ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಛಡ್ಡಿತಾರಞ್ಞೇ ಕುತೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ದೇವಾತಿ. ‘‘ನಾಯಂ ತವ ಭಾರೋ. ಸಚೇ ಮಮ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯೇ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಕಾಲಂ ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಘೋಸೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಮಾತುಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಸುತ್ವಾ ‘ಕತ್ಥಾಯಂ ಸದ್ದೋ’ತಿ ತಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿಅಭಯಮಹಾರಾಜಾ ಯುದ್ಧಪರಾಜಿತೋ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಂ ಸರಕಭತ್ತಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘ಏಕಕೋವ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಕಾಲಂ ಘೋಸಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ರಞ್ಞೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮನೋಗತಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಭಾತಿಕ, ತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪತ್ತಂ ನೀಹರಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಆಹಾರಪರಿಸ್ಸಯೋ ನಾಮ ಮಾ ಕದಾಚಿ ಹೋತೂ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಿಸ್ಸಾಮಚ್ಚೋಪಿ ‘‘ಮಮ ಅಯ್ಯಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಿ. ವಳವಾಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ವಳವಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಭತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಲೋಪಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿವಿಯಮ್ಹಾ ಜಿಘಚ್ಛಿತಾ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಭತ್ತಸಿತ್ಥಾನಿ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಭತ್ತಂ ಏತೇಸಂ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ, ಪತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಭತ್ತಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ‘‘ತುಚ್ಛಪತ್ತಂ ನ ಪೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೂ’’ತಿ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ. ಪತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ರಞ್ಞೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಧಾತೂನಂ ಅಟ್ಠಮಭಾಗಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವೀಸರತನಸತಿಕಂ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಚೇತಿಯೇ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಸಮಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಚೇತಿಯಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಚನಿಕಾಯವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೇ ಛಹಿ ದೇವಲೋಕೇಹಿ ಛ ರಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುರತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಪುಞ್ಞಪೋತ್ಥಕಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞಪೋತ್ಥಕಂ ವಾಚಾಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಪರಿತೋಸೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಪರತೋ ವಾಚೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪೋತ್ಥಕವಾಚಕೋ ‘‘ಚೂಳಙ್ಗಣಿಯಯುದ್ಧೇ ಪರಾಜಿತೇನ ತೇ ದೇವ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಏಕಂ ಸರಕಭತ್ತಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಾತುಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುಚ್ಛಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕತರೋ ದೇವಲೋಕೋ ರಮಣೀಯೋ’’ತಿ? ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ತುಸಿತಭವನಂ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನತೋ ಆಗತರಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತುಸಿತಭವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಇದಂ ಬಲವಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನೇ ವತ್ಥು.

ಯಂ ಪನ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಆಸನ್ನಮರಣೇ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಂ ಯದಾಸನ್ನಂ ನಾಮ. ತದೇತಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಗೋಗಣಪರಿಪುಣ್ಣಸ್ಸ ವಜಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ವಿವಟೇ ಪರಭಾಗೇ ದಮ್ಮಗವಬಲವಗವೇಸು ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಯೋ ವಜದ್ವಾರಸ್ಸ ಆಸನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಬ್ಬಲಜರಗ್ಗವೋಪಿ, ಸೋ ಏವ ಪಠಮತರಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಮರಣಕಾಲಸ್ಸ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಮಧುಅಙ್ಗಣಗಾಮೇ ಕಿರ ಏಕೋ ದಮಿಳದೋವಾರಿಕೋ ಪಾತೋವ ಬಳಿಸಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಚ್ಛೇ ವಧಿತ್ವಾ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ತಣ್ಡುಲಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕೇನ ದಧಿಂ, ಏಕಂ ಪಚತಿ. ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗಿರಿವಿಹಾರವಾಸೀ ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ನಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಥೇರೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಹಂ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ, ಕತರೇನ ಮೇ ಗುಣೇನ ಥೇರೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛಾತಿ ನಂ ವದಥಾತಿ. ಸಾ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಕಾ ಸರೀರಪ್ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ದುಬ್ಬಲೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ಥೇರೋ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾತಿ. ಥೇರೋ ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ದಾತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನೀತಿ ವಚನಕಾಲೇಯೇವ ಜಿವ್ಹಾ ಪಪತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಸೋಪಿ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ಇದಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದೇವಲೋಕತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಮಿಳದೋವಾರಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸೀತಿ? ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇಸು, ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಮೇ ಅಯ್ಯೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಅದಸ್ಸ, ಉಪರಿ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಸ್ಸಂ. ಅಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಪುತ್ತಕಾತಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ಇದಂ ತಾವ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವತ್ಥು.

ಅನ್ತರಗಙ್ಗಾಯ ಪನ ಮಹಾವಾಚಕಾಲಉಪಾಸಕೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಏವಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಓಭಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ನವಉಸಭಿಕೋ ಸುಸುಮಾರಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಕಚ್ಛಕತಿತ್ಥೇನ ಸಟ್ಠಿ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭಸಕಟಾನಿ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಗೋಣೇ ಚ ಪಾಸಾಣೇ ಚ ಖಾದಿ. ಇದಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವತ್ಥು.

ಏತೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಕತಂ ಕಟತ್ತಾ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ಖಿತ್ತದಣ್ಡಂ ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ತೇಸಂ ಅಭಾವೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ.

ಜನಕಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಂ ನ ಜನೇತಿ, ಪವತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಾತಾ ಜನೇತಿಯೇವ, ಧಾತಿಯೇವ ಪನ ಜಗ್ಗತಿ; ಏವಮೇವಂ ಮಾತಾ ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಜನಕಕಮ್ಮಂ, ಧಾತಿ ವಿಯ ಪವತ್ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಕಮ್ಮಂ. ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ನಾಮ ಕುಸಲೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ ಅಕುಸಲೇಪಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಸುಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸುಗತಿಭವಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಚರತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಅಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದುಗ್ಗತಿಭವಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಚರತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಜನಕಂ ನಾಮ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ. ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಪವತ್ತೇಪಿ ರೂಪಾರೂಪವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧೇ ಜನೇತಿ. ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಪನ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಉಪಪೀಳಕಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪೀಳೇತಿ ಬಾಧೇತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವಿಪಚ್ಚಮಾನೇ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಪಪೀಳಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವಿಪಚ್ಚಮಾನೇ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಪಪೀಳಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಯಥಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಂ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಗಚ್ಛಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಕೋಚಿದೇವ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ ವಾ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ವಾ, ಅಥ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಗಚ್ಛೋ ವಾ ಲತಾ ವಾ ವಡ್ಢಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಕುಸಲಂ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಅಕುಸಲೇನ ಉಪಪೀಳಿತಂ, ಅಕುಸಲಂ ವಾ ಪನ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಕುಸಲೇನ ಉಪಪೀಳಿತಂ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಪೀಳೇಸಿ, ಚೋರಘಾತಕಸ್ಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಂ ಉಪಪೀಳೇಸಿ.

ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ವಾತಕಾಳಕೋ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಚೋರಘಾತಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ದೇವ, ವಾತಕಾಳಕೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಚೋರೇ ಘಾತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಪನೇಥ ನಂ ತಸ್ಮಾ ಠಾನನ್ತರಾತಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪಯಿಂಸು. ವಾತಕಾಳಕೋಪಿ ಯಾವ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ತಾವ ಅಹತವತ್ಥಾನಿ ವಾ ಅಚ್ಛಾದಿತುಂ ಸುರಭಿಪುಪ್ಫಾನಿ ವಾ ಪಿಳನ್ಧಿತುಂ ಪಾಯಾಸಂ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಉಚ್ಛಾದನನ್ಹಾಪನಂ ವಾ ಪಚ್ಚನುಭೋತುಂ ನಾಲತ್ಥ. ಸೋ ‘‘ದೀಘರತ್ತಂ ಮೇ ಕಿಲಿಟ್ಠವೇಸೇನ ಚರಿತ’’ನ್ತಿ ‘‘ಪಾಯಾಸಂ ಮೇ ಪಚಾಹೀ’’ತಿ ಭರಿಯಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನೀಯಸಮ್ಭಾರಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಹತವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೇ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಘರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮತೋ ಚಮ್ಹಿ ಅಪಗತೋ, ಅಯ್ಯೋ ಚ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಥೇರಂ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ನವಸಪ್ಪಿಸಕ್ಕರಚುಣ್ಣಾಭಿಸಙ್ಖತೇನ ಪಾಯಾಸೇನ ಪರಿವಿಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಿಕಖನ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಮಾನೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ತರುಣವಚ್ಛಾಯ ಗಾವಿಯಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಚೋರಘಾತಕೋ ಅಜ್ಜೇವ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮತೋ ಅಪನೀತೋ, ಅಜ್ಜೇವ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ? ತಾವತಿಂಸಭವನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ. ಭನ್ತೇ, ಚೋರಘಾತಕೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಪುರಿಸೇ ಘಾತೇಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚ ಏವಂ ವದೇಥ, ನತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲನ್ತಿ. ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥ, ಬಲವಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಿಕಖನ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ.

‘‘ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಣಿತ್ವಾನ, ನಾಗರಿಯೋ ಚೋರಘಾತಕೋ;

ಅನುಲೋಮಖನ್ತಿಂ ಲದ್ಧಾನ, ಮೋದತೀ ತಿದಿವಂ ಗತೋ’’ತಿ.

ಉಪಘಾತಕಂ ಪನ ಸಯಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ದುಬ್ಬಲಕಮ್ಮಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಪನ ಕಮ್ಮೇನ ಕತೇ ಓಕಾಸೇ ತಂ ವಿಪಾಕಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಪಚ್ಛೇದಕನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನಕಾಲೇ ಏಕಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ. ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸಪಿ ವಿಪಚ್ಚನಕಾಲೇ ಏಕಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ. ಇದಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಚ್ಛೇದಕಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಕುಸಲಚ್ಛೇದಕನ್ತಿ. ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ಏಕಾದಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಸೋಳಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಂ, ಕಾಲವಿಪತ್ತಿಂ, ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿ, ಕಾಲವಿಪತ್ತಿ, ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೧೦).

ತತ್ಥ ಪಾಪಕಾನೀತಿ ಲಾಮಕಾನಿ. ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನೀತಿ ಕಮ್ಮಗ್ಗಹಣಾನಿ. ಗಹಿತಸಮಾದಿನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಾರಹೇ ಕಮ್ಮೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಯೇವ ಸುಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪತಿಬಾಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ನ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಪನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ದಾಸಿಯಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕಾರಿಯಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಪಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತಭಾವಸಮಿದ್ಧಿಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮಸ್ಸಾನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಾದಿಟ್ಠಾನೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲಸದಿಸೇ ಸುಲಭಸಮ್ಪನ್ನರಸಭೋಜನೇ ಸುಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲೇ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲೇ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ಪಲಾಯಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲೇ ಪಲಾಯತಿ. ಲಞ್ಜದಾನಯುತ್ತಕಾಲೇ ಲಞ್ಜಂ ದೇತಿ, ಚೋರಿಕಯುತ್ತಕಾಲೇ ಚೋರಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ.

ದುಗ್ಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ದಾಸಿಯಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕಾರಿಯಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸಣ್ಠಾನೋ, ‘‘ಯಕ್ಖೋ ನು ಖೋ ಮನುಸ್ಸೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ವಿಮತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಸೋ ಸಚೇ ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ನಂ ‘‘ನಾಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಂ ವಾ ರಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ ಅಸ್ಸಂ ವಾ ಗೋಣೇ ವಾ, ತಿಣಕಟ್ಠಾದೀನಿ ವಾ ಆಹರಾಪೇನ್ತಿ, ಖೇಳಸರಕಂ ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇತ್ಥೀ ಹೋತಿ, ಅಥ ನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಭತ್ತಮಾಸಾದೀನಿ ವಾ ಪಚಾಪೇನ್ತಿ, ಕಚವರಂ ವಾ ಛಡ್ಡಾಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ವಾ ಪರಿಹೀನಸಮ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ವಾ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೇ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕಾಲವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಪಯೋಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ಚೋರಿಕಯುತ್ತಕಾಲೇ ಚೋರಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ.

ಯೋ ಪನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಾರಹೇ ಕಮ್ಮೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾಣೋ ವಾ ಹೋತಿ ಕುಣೀ ವಾ ಖಞ್ಜೋ ವಾ ಪಕ್ಖಹತೋ ವಾ, ತಸ್ಸ ಓಪರಜ್ಜಸೇನಾಪತಿಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನೀತಿ ನ ದೇನ್ತಿ. ಇಚ್ಚಸ್ಸ ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ವಾ ಪರಿಹೀನಸಮ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ವಾ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೇ ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕಾಲವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಯೋಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ.

ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೇನ ಪನ ಸುಗತಿಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸಮಿದ್ಧಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ದೇವನಗರೇ ಸಮುಸ್ಸಿತರತನತೋರಣಸದಿಸಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಓಪರಜ್ಜಸೇನಾಪತಿಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನೀ’’ತಿ ದಹರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ತಾನಿ ಠಾನನ್ತರಾನಿ ದೇನ್ತಿ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೇಸು ವಾ ಸುಲಭನ್ನಪಾನಕಾಲೇ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಯೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಯೋಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಸೋಳಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ.

ಅಪರಾನಿಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಪರಿಯಾಯೇನ ದ್ವಾದಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೩೪).

ತತ್ಥ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತೀತೇ ಆಯೂಹಿತಂ ಅತೀತೇಯೇವ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇಸಿ, ರೂಪಜನಕಂ ರೂಪಂ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ವಿಪಾಕವಾರಂ ನ ಲಭಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಅತೀತೇ ಆಯೂಹಿತಂ ಏತರಹಿ ಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತ್ವಾ ರೂಪಜನಕಂ ರೂಪಂ ಜನೇತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಅತೀತೇ ಆಯೂಹಿತಂ ಅನಾಗತೇ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಅನಾಗತೇ ವಿಪಾಕವಾರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಂ ಪನ ಏತರಹಿ ಆಯೂಹಿತಂ ಏತರಹಿಯೇವ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಏತರಹಿ ವಿಪಾಕವಾರಂ ನ ಲಭತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಏತರಹಿ ಆಯೂಹಿತಂ ಅನಾಗತೇ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ವಿಪಾಕವಾರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಂ ಪನಾನಾಗತೇ ಆಯೂಹಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇಯೇವ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇಸ್ಸತಿ, ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ವಿಪಾಕವಾರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ರೂಪಜನಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಪರಿಯಾಯೇನ ದ್ವಾದಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ.

ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಚೇವ ದ್ವಾದಸ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಭತ್ತಾನಿ ಚ ಸೋಳಸ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಠಾನಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಏಕಾದಸ ಕಮ್ಮಾನಿಯೇವ ಭವನ್ತಿ. ತಾನಿಪಿ ತತೋ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ತೀಣಿಯೇವ ಕಮ್ಮಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ, ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ, ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಸಙ್ಕಮನಂ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯದಿ ಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ವಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಸಚೇಪಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಉಪಪಜ್ಜ ವಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಅಥಾಪಿ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ ನ ವದೇಯ್ಯ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಲೋಭೇ ವಿಗತೇತಿ ಲೋಭೇ ಅಪಗತೇ ನಿರುದ್ಧೇ. ತಾಲವತ್ಥುಕತನ್ತಿ ತಾಲವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಂ, ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಪುನ ಅವಿರುಳ್ಹಿಸಭಾವಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಭಾವಂ ಕತನ್ತಿ ಅನುಅಭಾವಂ ಕತಂ, ಯಥಾ ಪುನ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಸ್ಸೂತಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಬೀಜಾನಿ ವಿಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಾನಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಬೀಜಾನಂ ಡಹನಕಾಲೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ದಡ್ಢಕಾಲೋ, ಮಸಿಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೇ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಕಾಲೋ, ಮಹಾವಾತೇ ಓಪುನಿತ್ವಾ ನದಿಯಾ ವಾ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸನ್ತಾನಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಭಾವೇನ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪುನ ಭವಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹಿತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮೋಹಜಞ್ಚಾಪವಿದ್ದಸೂತಿ ಮೋಹಜಞ್ಚಾಪಿ ಅವಿದ್ದಸು. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ಸೋ ಅವಿದೂ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಲೋಭಜಞ್ಚ ದೋಸಜಞ್ಚ ಮೋಹಜಞ್ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಯಂ ತೇನ ಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಬಹುಂ. ಇಧೇವ ತಂ ವೇದನಿಯನ್ತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ಬಾಲೇನ ಇಧ ಸಕೇ ಅತ್ತಭಾವೇಯೇವ ವೇದನೀಯಂ, ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ, ಮೋಹಜಞ್ಚಾಪಿ ವಿದ್ದಸೂತಿ ತಸ್ಮಾ ಯೋ ವಿದೂ ಮೇಧಾವೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ತಂ ಲೋಭಜಾದಿಭೇದಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಸೋ ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದಯಂ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬಾ ದುಗ್ಗತಿಯೋ ಜಹೇ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ವಾ ಪನ ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾ ದುಗ್ಗತಿಯೋ ಜಹತಿ. ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವೇತಂ, ಸುಗತಿಯೋಪಿ ಪನ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಜಹತಿಯೇವ. ಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏತ್ಥಾಪಿ ಲೋಭದೋಸಸೀಸೇನ ಲೋಭಜಞ್ಚ ದೋಸಜಞ್ಚ ಕಮ್ಮಮೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತೇಸುಪಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

೫. ಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಆಳವಿಯನ್ತಿ ಆಳವಿರಟ್ಠೇ. ಗೋಮಗ್ಗೇತಿ ಗುನ್ನಂ ಗಮನಮಗ್ಗೇ. ಪಣ್ಣಸನ್ಥರೇತಿ ಸಯಂ ಪತಿತಪಣ್ಣಸನ್ಥರೇ. ಅಥಾತಿ ಏವಂ ಗುನ್ನಂ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಉಜುಂ ಮಹಾಪಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಂಸಪಾವನೇ ಸಯಂ ಪತಿತಪಣ್ಣಾನಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕತಸನ್ಥರೇ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ತಥಾಗತೇ. ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋತಿ ಹತ್ಥತೋ ಹತ್ಥಂ ಗತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಆಳವಕೋ ರಾಜಪುತ್ತೋ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಸ್ಮಾ ರಾಜಕುಮಾರೋ ತತ್ಥ ಗತೋತಿ? ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಾವ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ, ರಾಜಕುಮಾರೋಪಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಗೋಪಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಮಿಸ್ಸಕಮಾಲಂ ಓಚಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥ ಗತೋತಿ. ಸುಖಮಸಯಿತ್ಥಾತಿ ಸುಖಂ ಸಯಿತ್ಥ.

ಅನ್ತರಟ್ಠಕೋತಿ ಮಾಘಫಗ್ಗುಣಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠದಿವಸಪರಿಮಾಣೋ ಕಾಲೋ. ಮಾಘಸ್ಸ ಹಿ ಅವಸಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ದಿವಸಾ, ಫಗ್ಗುಣಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಯಂ ‘‘ಅನ್ತರಟ್ಠಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಹಿಮಪಾತಸಮಯೋತಿ ಹಿಮಸ್ಸ ಪತನಸಮಯೋ. ಖರಾತಿ ಫರುಸಾ ಕಕ್ಖಳಾ ವಾ. ಗೋಕಣ್ಟಕಹತಾತಿ ನವವುಟ್ಠೇ ದೇವೇ ಗಾವೀನಂ ಅಕ್ಕನ್ತಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಖುರನ್ತರೇಹಿ ಕದ್ದಮೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ವಾತಾತಪೇನ ಸುಕ್ಖೋ ಕಕಚದನ್ತಸದಿಸೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಗೋಕಣ್ಟಕಹತಾ ಭೂಮೀ’’ತಿ. ಗುನ್ನಂ ಖುರನ್ತರೇಹಿ ಛಿನ್ನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇರಮ್ಭೋ ವಾತೋ ವಾಯತೀತಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ವಾಯನ್ತೋ ವಾತೋ ವಾಯತಿ. ಏಕಾಯ ದಿಸಾಯ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ದಿಸಾಹಿ ತೀಹಿ ವಾ ದಿಸಾಹಿ ವಾಯನ್ತೋ ವಾತೋ ವೇರಮ್ಭೋತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ.

ತೇನ ಹಿ ರಾಜಕುಮಾರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನೇವ ಸುಖವಾಸಿನೋ, ನ ದುಕ್ಖವಾಸಿನೋ ಜಾನಾತಿ, ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತುಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಇಧಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸ. ಗೋನಕತ್ಥತೋತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಧಿಕಲೋಮೇನ ಕಾಳಕೋಜವೇನ ಅತ್ಥತೋ. ಪಟಿಕತ್ಥತೋತಿ ಉಣ್ಣಾಮಯೇನ ಸೇತತ್ಥರಣೇನ ಅತ್ಥತೋ. ಪಟಲಿಕತ್ಥತೋತಿ ಘನಪುಪ್ಫೇನ ಉಣ್ಣಾಮಯಅತ್ಥರಣೇನ ಅತ್ಥತೋ. ಕದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೋತಿ ಕದಲಿಮಿಗಚಮ್ಮಮಯೇನ ಉತ್ತಮಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನ ಅತ್ಥತೋ. ತಂ ಕಿರ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಸೇತವತ್ಥಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕದಲಿಮಿಗಚಮ್ಮಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಉತ್ತರಚ್ಛದೋತಿ ಸಹ ಉತ್ತರಚ್ಛದೇನ, ಉಪರಿ ಬದ್ಧೇನ ರತ್ತವಿತಾನೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೋತಿ ಸೀಸೂಪಧಾನಞ್ಚ ಪಾದೂಪಧಾನಞ್ಚಾತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಉಭತೋ ಠಪಿತಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೋ. ಪಜಾಪತಿಯೋತಿ ಭರಿಯಾಯೋ. ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಅಸ್ಸೂತಿ ಮನಾಪೇನ ಉಪಟ್ಠಾನವಿಧಾನೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ.

ಕಾಯಿಕಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯಂ ಖೋಭಯಮಾನಾ. ಚೇತಸಿಕಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಂ ಖೋಭಯಮಾನಾ. ಸೋ ರಾಗೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋತಿ ತಥಾರೂಪೋ ರಾಗೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಪನ ತಸ್ಸ ರಾಗೋ, ನ ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ನಾಮ. ದೋಸಮೋಹೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಬಾಹಿತಪಾಪೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ಚ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇಹಿ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ. ಸೀತಿಭೂತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ತಾಪನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಸೀತಿಭೂತೋ. ನಿರೂಪಧೀತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧೀನಂ ಅಭಾವೇನ ನಿರೂಪಧಿ. ಸಬ್ಬಾ ಆಸತ್ತಿಯೋ ಛೇತ್ವಾತಿ ಆಸತ್ತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯೋ, ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಆಸತ್ತವಿಸತ್ತಾ ಆಸತ್ತಿಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ವಿನೇಯ್ಯ ಹದಯೇ ದರನ್ತಿ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ ದರಥಂ ವಿನಯಿತ್ವಾ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ. ಸನ್ತಿಂ ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಚೇತಸೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ. ಕರಣವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಚೇತಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬. ದೇವದೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಛಟ್ಠೇ ದೇವದೂತಾನೀತಿ ದೇವದೂತಾ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ದೇವೋತಿ ಮಚ್ಚು, ತಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ದೇವದೂತಾ. ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತಾ ಹಿ ಸಂವೇಗಜನನಟ್ಠೇನ ‘‘ಇದಾನಿ ತೇ ಮಚ್ಚುಸಮೀಪಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇನ್ತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ದೇವದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ದೇವಾ ವಿಯ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಸುಕದಿವಸೇ ಮರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತಾಪಿ ದಿಸ್ಸಮಾನಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಏವಂಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಚೋದೇನ್ತಿ ವಿಯ, ತೇಸಞ್ಚ ತಂ ವಚನಂ ಅನಞ್ಞಥಾಭಾವಿತಾಯ ದೇವತಾಯ ಬ್ಯಾಕರಣಸದಿಸಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದೇವಾ ವಿಯ ದೂತಾತಿ ದೇವದೂತಾ. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಇಧ ಪನ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ‘‘ದೇವದೂತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿಆದಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ? ದೇವದೂತಾನುಯುಞ್ಜನಟ್ಠಾನುಪಕ್ಕಮಕಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಇಮಿನಾ ಹಿ ಕಮ್ಮೇನ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಥ ನಂ ತತ್ಥ ಯಮೋ ರಾಜಾ ದೇವದೂತೇ ಸಮನುಯುಞ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತೀತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇನ ತಿವಿಧಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ವಾಚಾಯಾತಿ ವಚೀದ್ವಾರೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಮನಸಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇನ ತಿವಿಧಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ.

ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ‘‘ನಿರಯಪಾಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯನ್ತರೂಪಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇ ನಿರಯಪಾಲಾತಿ, ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಕಥಾ. ೮೬೬) ಪಟಿಸೇಧಿತಮೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಕಮ್ಮಕಾರಣಕಾರಕಾ ಅತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ನಿರಯೇ ನಿರಯಪಾಲಾ ಅತ್ಥೀತಿ. ಯಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋತಿ ಯಮರಾಜಾ ನಾಮ ವೇಮಾನಿಕಪೇತರಾಜಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದಿಬ್ಬವಿಮಾನೇ ದಿಬ್ಬಕಪ್ಪರುಕ್ಖದಿಬ್ಬಉಯ್ಯಾನದಿಬ್ಬನಾಟಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ, ಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ, ನ ಚೇಸ ಏಕೋವ ಹೋತಿ, ಚತೂಸು ಪನ ದ್ವಾರೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಮತ್ತೇಯ್ಯೋತಿ ಮಾತು ಹಿತೋ ಮತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಮತ್ತೇಯ್ಯೋತಿ ಅಮತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಮಾತರಿ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಖೀಣಾಸವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ, ತೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞೋ ನಾಮ.

ಸಮನುಯುಞ್ಜತೀತಿ ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತಿ, ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಪನ ಸಮನುಗ್ಗಾಹತಿ ನಾಮ, ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಸಮನುಭಾಸತಿ ನಾಮ. ನಾದ್ದಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಹಿತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇವದೂತಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವದತಿ.

ಅಥ ನಂ ಯಮೋ ‘‘ನಾಯಂ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಾಪೇತುಕಾಮೋ ಅಮ್ಭೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಂ. ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕನ್ತಿ ಗೋಪಾನಸೀ ವಿಯ ವಙ್ಕಂ. ಭೋಗ್ಗನ್ತಿ ಭಗ್ಗಂ. ಇಮಿನಾಪಿಸ್ಸ ವಙ್ಕಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ದಣ್ಡಪರಾಯಣನ್ತಿ ದಣ್ಡಪಟಿಸರಣಂ ದಣ್ಡದುತಿಯಂ. ಪವೇಧಮಾನನ್ತಿ ಕಮ್ಪಮಾನಂ. ಆತುರನ್ತಿ ಜರಾತುರಂ. ಖಣ್ಡದನ್ತನ್ತಿ ಜರಾನುಭಾವೇನ ಖಣ್ಡಿತದನ್ತಂ. ಪಲಿತಕೇಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡರಕೇಸಂ. ವಿಲೂನನ್ತಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕೇಸಂ ವಿಯ ಖಲ್ಲಾಟಂ. ಖಲಿತಸಿರನ್ತಿ ಮಹಾಖಲ್ಲಾಟಸೀಸಂ. ವಲಿತನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತವಲಿಂ. ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತನ್ತಿ ಸೇತತಿಲಕಕಾಳತಿಲಕೇಹಿ ವಿಕಿಣ್ಣಸರೀರಂ. ಜರಾಧಮ್ಮೋತಿ ಜರಾಸಭಾವೋ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಜರಾಯ, ಜರಾ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ. ಪರತೋ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋ ಮರಣಧಮ್ಮೋತಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಪಠಮಂ ದೇವದೂತಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಜರಾಜಿಣ್ಣಸತ್ತೋ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ತರುಣೋ ಅಹೋಸಿಂ ಊರುಬಲೀ ಬಾಹುಬಲೀ ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ತಾ ಬಲಜವಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಮೇ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಹತ್ಥಪಾದಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಜರಾಯಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಜರಾಯ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ. ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಜರಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ತಸ್ಸಾ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇನೇವೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಆಬಾಧಿಕನ್ತಿ ಬಾಧಿಕಂ. ದುಕ್ಖಿತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಂ. ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನನ್ತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನಂ.

ದುತಿಯಂ ದೇವದೂತನ್ತಿ ಏತ್ಥಪಿ ಗಿಲಾನಸತ್ತೋ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ನಿರೋಗೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಸೋಮ್ಹಿ ಏತರಹಿ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಹತೋ, ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನೋ, ಉಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಮೇ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಹತ್ಥಪಾದಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಧಿತೋಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಬ್ಯಾಧಿತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ. ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಧಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇನೇವೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಏಕಾಹಮತನ್ತಿಆದೀಸು ಏಕಾಹಂ ಮತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾಹಮತೋ, ತಂ ಏಕಾಹಮತಂ. ಪರತೋ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಸ್ತಾ ವಿಯ ವಾಯುನಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಮುಗ್ಗತೇನ ಸೂನಭಾವೇನ ಉದ್ಧುಮಾತತ್ತಾ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ. ವಿನೀಲೋ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಪರಿಭಿನ್ನವಣ್ಣೋ, ವಿನೀಲೋವ ವಿನೀಲಕೋ, ತಂ ವಿನೀಲಕಂ. ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿನೀಲನ್ತಿ ವಿನೀಲಕಂ. ವಿಪುಬ್ಬಕನ್ತಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಪುಬ್ಬಕಂ, ಪರಿಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಹಿ ಪಗ್ಘರಿತೇನ ಪುಬ್ಬೇನ ಪಲಿಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತಿಯಂ ದೇವದೂತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮತಕಸತ್ತೋ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಮಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ, ಮರಣತೋಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮರಣತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಮರಣಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇನೇವಸ್ಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಇಮಂ ಪನ ದೇವದೂತಾನುಯೋಗಂ ಕೋ ಲಭತಿ, ಕೋ ನ ಲಭತಿ? ಯೇನ ತಾವ ಬಹುಂ ಪಾಪಂ ಕತಂ, ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವ. ಯೇನ ಪನ ಪರಿತ್ತಂ ಪಾಪಂ ಕತಂ, ಸೋ ಲಭತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಭಣ್ಡಂ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ ನ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ. ಅನುವಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ನಯನ್ತಿ, ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಲಭತಿ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇತಂ. ಪರಿತ್ತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಸರನ್ತಿ, ಸಾರೀಯಮಾನಾಪಿ ಸರನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ದೀಘಜಯನ್ತದಮಿಳೋ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸರಿ. ಸೋ ಕಿರ ದಮಿಳೋ ಸುಮನಗಿರಿಮಹಾವಿಹಾರೇ ಆಕಾಸಚೇತಿಯಂ ರತ್ತಪಟೇನ ಪೂಜೇಸಿ, ಅಥ ನಿರಯೇ ಉಸ್ಸದಸಾಮನ್ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ಅತ್ತನಾ ಪೂಜಿತಪಟಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಪರೋಪಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ದಹರಭಿಕ್ಖುನೋ ಖಲಿಸಾಟಕಂ ದೇನ್ತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇಸಿ, ಮರಣಕಾಲಮ್ಹಿ ಪಟಪಟಾತಿ ಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸೋಪಿ ಉಸ್ಸದಸಾಮನ್ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಜಾಲಸದ್ದೇನ ತಂ ಸಾಟಕಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಏವಂ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ.

ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಅಸರನ್ತೇ ಪನ ತಯೋ ದೇವದೂತೇ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಪಠಮೇನ ದೇವದೂತೇನ ಸರತಿ, ಕೋಚಿ ದುತಿಯತತಿಯೇಹಿ, ಕೋಚಿ ತೀಹಿಪಿ ನಸ್ಸರತಿ. ತಂ ಯಮೋ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ಸಾರೇತಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಅಮಚ್ಚೋ ಸುಮನಪುಪ್ಫಕುಮ್ಭೇನ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಅದಾಸಿ, ತಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಯಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ತೀಹಿಪಿ ದೇವದೂತೇಹಿ ಕುಸಲಂ ಅಸರನ್ತೇ ಯಮೋ ಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ನನು ತ್ವಂ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫಕುಮ್ಭೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತಿಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ಸಾರೇಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸರಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗತೋ. ಯಮೋ ಪನ ಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ – ‘‘ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಅನುಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲನ್ತಿ ತಿಗಾವುತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಯಸೂಲಂ ಪವೇಸೇನ್ತಿ, ತಥಾ ವಾಮಹತ್ಥಾದೀಸು. ಯಥಾ ಚ ತಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ, ಏವಂ ಉರೇನಪಿ ವಾಮಪಸ್ಸೇನಪಿ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನಪಿ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ತಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ. ಸಂವೇಸೇತ್ವಾತಿ ಜಲಿತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ತಿಗಾವುತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ. ಕುಠಾರೀಹೀತಿ ಮಹತೀಹಿ ಗೇಹಸ್ಸ ಏಕಪಕ್ಖಚ್ಛದನಮತ್ತಾಹಿ ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛನ್ತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನದೀ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ದತಿ, ಲೋಹಪಥವಿತೋ ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಚ್ಛನ್ತಾ ಪನ ಸುತ್ತಾಹತಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಾರುಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠಂಸಮ್ಪಿ ಛಳಂಸಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ. ವಾಸೀಹೀತಿ ಮಹಾಸುಪ್ಪಪ್ಪಮಾಣಾಹಿ ವಾಸೀಹಿ. ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಯೋತ್ತಪಕ್ಖರಥಚಕ್ಕಕುಬ್ಬರಪಾಜನೇಹಿ ಸಬ್ಬತೋ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ. ಆರೋಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೇಹಿ ಅಯಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಪೋಥೇನ್ತಾ ಆರೋಪೇನ್ತಿ. ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಸುಪಕ್ಕುಥಿತಾಯ ಉಕ್ಖಲಿಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಣ್ಡುಲಾ ವಿಯ ಉದ್ಧಮಧೋತಿರಿಯಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಹಾನಿರಯೇತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮ್ಹಿ.

ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋತಿ ಭಾಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತೋ. ಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅಯಸಾತಿ ಉಪರಿ ಅಯಪಟ್ಟೇನ ಛಾದಿತೋ. ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏವಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಥಾ ತಂ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಮಕಗೋಳಕಾ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ.

ಹೀನಕಾಯೂಪಗಾತಿ ಹೀನಂ ಕಾಯಂ ಉಪಗತಾ ಹುತ್ವಾ. ಉಪಾದಾನೇತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣೇ. ಜಾತಿಮರಣಸಮ್ಭವೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಭೂತೇ. ಅನುಪಾದಾತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ. ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಯೇತಿ ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತಾ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಉಪಚ್ಚಗುನ್ತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ.

೭. ಚತುಮಹಾರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾತಿ ಪರಿಚಾರಿಕದೇವತಾ. ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅನುವಿಚರನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಮೀದಿವಸೇ ಕಿರ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಆಣಾಪೇತಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಜ್ಜ ಅಟ್ಠಮೀದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚಾರಕೇ ಪೇಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕಾರಕಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅನುವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ. ಕಚ್ಚಿ ಬಹೂತಿಆದಿ ತೇಸಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸನ್ತೀತಿ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠವಾರೇ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಪಟಿಜಾಗರೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಜಾಗರಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತಿ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಚತುನ್ನಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸಾನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಕರೋನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮೀಉಪೋಸಥಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚತುತ್ಥಿಯಂ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಾ ಛಟ್ಠಿಯಂ. ಅಟ್ಠಮೀಉಪೋಸಥಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸತ್ತಮಿಯಂ, ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಾ ನವಮಿಯಂ. ಚಾತುದ್ದಸಿಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತೇರಸಿಯಂ, ಪನ್ನರಸೀಉಪೋಸಥಂ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಾಟಿಪದೇ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸರಣಗಮನನಿಚ್ಚಸೀಲಪುಪ್ಫಪೂಜಾಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪದೀಪಸಹಸ್ಸಆರೋಪನವಿಹಾರಕರಣಾದೀನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇ ಏವಂ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಕಾರಕಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯೇ ಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ದೇನ್ತಿ. ಪುತ್ತಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅನುವಿಚರನ್ತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಮಹಾರಾಜೇಹಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಹಿತತ್ತಾ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ. ತದಹೂತಿ ತಂದಿವಸಂ. ಉಪೋಸಥೇತಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ.

ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ ತಾ ತಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ತತೋ ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಾರಿಸಾ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪುಞ್ಞಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಮಾರಿಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಪುತ್ತಾಪಿ ತಮೇವ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಅನುವಿಚರನ್ತಾ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ತೇನೇವ ನಯೇನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ತೇ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಪರಿಮಾಣೇನೇವ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಕಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬಹುಕಾ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇ ತೇತ್ತಿಂಸ ದೇವಪುತ್ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾನಂ. ತೇಸಂ ಪನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಥಾ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಆರೋಚನೇನ, ತೇನ ವಾ ಪುಞ್ಞಕಾರಕಾನಂ ಅಪ್ಪಕಭಾವೇನ. ದಿಬ್ಬಾ ವತ, ಭೋ, ಕಾಯಾ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನವನವಾನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಅಪಾತುಭಾವೇನ ದೇವಕಾಯಾ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಮಣೀಯಂ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ದೇವನಗರಂ ಸುಞ್ಞಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸುರಕಾಯಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಮಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ದೇವನಗರೇ ದೇವಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ಉಪಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕದೇವರಾಜಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇತಿ. ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುನಯಮಾನೋತಿ ಅನುಬೋಧಯಮಾನೋ. ತಾಯಂ ವೇಲಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ.

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖೋ ನಾಮ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ತೇಮಾಸಂ ನಿಬದ್ಧುಪೋಸಥೋ, ತಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪವಾರಣಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕಮಾಸಂ ನಿಬದ್ಧುಪೋಸಥೋ, ತಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಪವಾರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖೋಯೇವ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಸುಸಮಾಗತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಗುಣಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಯೋಪಿಸ್ಸ ಮಾದಿಸೋ ನರೋತಿ ಯೋಪಿ ಸತ್ತೋ ಮಾದಿಸೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ಕಿರ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ದೇವಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಹಾಯ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ವಾರೇ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಯೋಪಿಸ್ಸ ಮಾದಿಸೋ ನರೋತಿ ಯೋಪಿ ಸತ್ತೋ ಮಾದಿಸೋ ಅಸ್ಸ, ಮಯಾ ಪತ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ಏವರೂಪೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ವುಸಿತವಾತಿ ವುತ್ಥವಾಸೋ. ಕತಕರಣೀಯೋತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಓಹಿತಭಾರೋತಿ ಖನ್ಧಭಾರಕಿಲೇಸಭಾರಅಭಿಸಙ್ಖಾರಭಾರೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋತಿ ಸದತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಂ, ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋತಿ ಯೇನ ಸಂಯೋಜನೇನ ಬದ್ಧೋ ಭವೇಸು ಆಕಡ್ಢೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಖೀಣತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ಕಲ್ಲಂ ವಚನಾಯಾತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ.

ಯೋಪಿಸ್ಸ ಮಾದಿಸೋ ನರೋತಿ ಯೋಪಿ ಮಾದಿಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಸ್ಸ, ಸೋಪಿ ಏವರೂಪಂ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ. ಅಪರೋ ನಯೋ ಯೋಪಿಸ್ಸ ಮಾದಿಸೋ ನರೋತಿ ಯೋಪಿ ಸತ್ತೋ ಮಾದಿಸೋ ಅಸ್ಸ, ಮಯಾ ಪತ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ಏವರೂಪೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ಖೀಣಾಸವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೯. ಸುಖುಮಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯. ನವಮೇ ಸುಖುಮಾಲೋತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ. ಪರಮಸುಖುಮಾಲೋತಿ ಪರಮನಿದ್ದುಕ್ಖೋ. ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖುಮಾಲೋತಿ ಸತತನಿದ್ದುಕ್ಖೋ. ಇಮಂ ಭಗವಾ ಕಪಿಲಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿದ್ದುಕ್ಖಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ, ಚರಿಯಕಾಲೇ ಪನ ತೇನ ಅನುಭೂತದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಏಕತ್ಥಾತಿ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ. ಉಪ್ಪಲಂ ವಪ್ಪತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಂ ರೋಪೇತಿ. ಸಾ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಸಞ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಪದುಮನ್ತಿ ಪಣ್ಡರಪದುಮಂ. ಪುಣ್ಡರೀಕನ್ತಿ ರತ್ತಪದುಮಂ. ಏವಂ ಇತರಾಪಿ ದ್ವೇ ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕವನೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸತ್ತಟ್ಠವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತರುಣದಾರಕಾ ಕತರಕೀಳಿಕಂ ಪಿಯಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? ಉದಕಕೀಳಿಕಂ ದೇವಾತಿ. ತತೋ ರಾಜಾ ಕುದ್ದಾಲಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ನ ಯುತ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾನುಸಕಪರಿಭೋಗೋ, ದಿಬ್ಬಪರಿಭೋಗೋ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಕೀಳಾಭೂಮಿಯಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕೀದಿಸಾ ಹೋನ್ತು, ದೇವಾತಿ? ಅಪಗತಕಲಲಕದ್ದಮಾ ಹೋನ್ತು ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಮಣಿಮುತ್ತಪವಾಳಿಕಾ ಸತ್ತರತನಮಯಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪವಾಳಮಯಉಣ್ಹೀಸೇಹಿ ಮಣಿಮಯಸೋಪಾನಬಾಹುಕೇಹಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮಯಫಲಕೇಹಿ ಸೋಪಾನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಪವಾಳಮಯಾ ಚೇತ್ಥ ನಾವಾ ಹೋನ್ತು, ಸುವಣ್ಣನಾವಾಯ ರಜತಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಹೋತು, ರಜತನಾವಾಯ ಸುವಣ್ಣಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ಮಣಿನಾವಾಯ ಪವಾಳಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ಪವಾಳನಾವಾಯ ಮಣಿಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಪವಾಳಮಯಾವ ಉದಕಸೇಚನನಾಳಿಕಾ ಹೋನ್ತು, ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಪದುಮೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತೂತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಓತರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಗಾಹಾಪಿತಪೋಕ್ಖರಣಿಟ್ಠಾನೇಸುಯೇವ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಮಾಪೇಸಿ.

ನನು ಚೇತಾ ಅಪಗತಕಲಲಕದ್ದಮಾ, ಕಥಮೇತ್ಥ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿಂಸೂತಿ? ಸೋ ಕಿರ ತಾಸು ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಪವಾಳಮಯಾ ಖುದ್ದಕನಾವಾಯೋ ಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಾ ಕಲಲಕದ್ದಮಪೂರಿತಾ ಚ ಹೋನ್ತು, ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿಂಸು, ರೇಣುವಟ್ಟಿಯೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಭಮರಗಣಾ ಉಪಕೂಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಏವಂ ತಾ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮೋ ದೇವಪುರಮೇವ ಗತೋ. ತತೋ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸ್ಸಸ್ಸ ಮಾಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಮಹಾಜನಪರಿವಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ದೇವತಾಹಿ ಮಾಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉದಕಕೀಳಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಯಾವದೇವ ಮಮತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವದೇವಾತಿ ಪಯೋಜನಾವಧಿನಿಯಾಮವಚನಂ, ಯಾವ ಮಮೇವ ಅತ್ಥಾಯ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾಹನ್ತಿ ನ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಹಂ. ಅಕಾಸಿಕಂ ಚನ್ದನನ್ತಿ ಅಸಣ್ಹಂ ಚನ್ದನಂ. ಕಾಸಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸು ಮೇ ತಂ ವೇಠನನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇಠನಮ್ಪಿ ಮೇ ಕಾಸಿಕಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಸುಇತಿ ಚ ತನ್ತಿ ಚ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮೇತಿ ಸಾಮಿವಚನಂ. ವೇಠನಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಣ್ಹಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಸಿಕಾ ಕಞ್ಚುಕಾತಿ ಪಾರುಪನಕಞ್ಚುಕೋಪಿ ಸಣ್ಹಕಞ್ಚುಕೋವ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರೀಯತೀತಿ ಮಾನುಸಕಸೇತಚ್ಛತ್ತಮ್ಪಿ ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪರಿಧಾರಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಮಾ ನಂ ಫುಸಿ ಸೀತಂ ವಾತಿ ಮಾ ಏತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸೀತಂ ವಾ ಉಣ್ಹಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಫುಸತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಯೋ ಪಾಸಾದಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕಿರ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೇ ಜಾತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಸನಕಪಾಸಾದೇ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಡ್ಢಕಿನೋ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಭದ್ದಕೇನ ನಕ್ಖತ್ತಮುಹುತ್ತೇನ ನವಭೂಮಿಕತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ತೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಹೇಮನ್ತಿಕೋತಿಆದೀಸು ಯತ್ಥ ಸುಖಂ ಹೇಮನ್ತೇ ವಸಿತುಂ, ಅಯಂ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಹೇಮನ್ತೇ ವಾಸೋ ಹೇಮನ್ತಂ, ಹೇಮನ್ತಂ ಅರಹತೀತಿ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ ಪಾಸಾದೋ ನವಭೂಮಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಭೂಮಿಯೋ ಪನಸ್ಸ ಉಣ್ಹಉತುಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥಾಯ ನೀಚಾ ಅಹೇಸುಂ. ತತ್ಥ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಸುಫುಸಿತಕವಾಟಾನಿ ಅಹೇಸುಂ ನಿಬ್ಬಿವರಾನಿ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇಯೇವ ಅಕಂಸು. ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಮ್ಬಲಮಯಂ, ತಥಾ ಸಾಣಿವಿತಾನನಿವಾಸನಪಾರುಪನವೇಠನಾನಿ. ವಾತಪಾನಾನಿ ಉಣ್ಹಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ದಿವಾ ವಿವಟಾನಿ ರತ್ತಿಂ ಪಿಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಗಿಮ್ಹಿಕೋ ಪನ ಪಞ್ಚಭೂಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೀತಉತುಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಭೂಮಿಯೋ ಉಚ್ಚಾ ಅಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಹೇಸುಂ. ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ನಾತಿಫುಸಿತಾನಿ ಸವಿವರಾನಿ ಸಜಾಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿಯೇವ ಅಕಂಸು. ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ದುಕೂಲಮಯಂ, ತಥಾ ಸಾಣಿವಿತಾನನಿವಾಸನಪಾರುಪನವೇಠನಾನಿ. ವಾತಪಾನಸಮೀಪೇಸು ಚೇತ್ಥ ನವ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀಹಿ ಸಞ್ಛಾದೇನ್ತಿ. ತೇಸು ತೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಉದಕಯನ್ತಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ವಿಯ ಉದಕಧಾರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ಅನ್ತೋಪಾಸಾದೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಲಲಪೂರಾ ದೋಣಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ರೋಪಯಿಂಸು. ಪಾಸಾದಮತ್ಥಕೇ ಸುಕ್ಖಮಹಿಂಸಚಮ್ಮಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯಾವ ಛದನಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಾಸಾಣೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಚಮ್ಮೇ ಪವಟ್ಟನ್ತಾನಂ ಸದ್ದೋ ಮೇಘಗಜ್ಜಿತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ದಿವಾ ಪಿಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ವಿವಟಾನಿ.

ವಸ್ಸಿಕೋ ಸತ್ತಭೂಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಭೂಮಿಯೋ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉತೂನಂ ಗಾಹಾಪನತ್ಥಾಯ ನಾತಿಉಚ್ಚಾ ನಾತಿನೀಚಾ ಅಕಂಸು. ಏಕಚ್ಚಾನಿ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಸುಫುಸಿತಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ಸವಿವರಾನಿ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕೇಸುಚಿ ಠಾನೇಸು ಪಜ್ಜಲಿತಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ, ಕೇಸುಚಿ ಜಾತಸ್ಸರವಸೇನ ಕತಂ. ಭೂಮತ್ಥರಣಾದೀನಿ ಪನೇತ್ಥ ಕಮ್ಬಲದುಕೂಲವಸೇನ ಉಭಯಮಿಸ್ಸಕಾನಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾ ರತ್ತಿಂ ವಿವಟಾ ದಿವಾ ಪಿಹಿತಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ದಿವಾ ವಿವಟಾ ರತ್ತಿಂ ಪಿಹಿತಾ. ತಯೋಪಿ ಪಾಸಾದಾ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಾ. ಭೂಮಿಕಾಸು ಪನ ನಾನತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ.

ಏವಂ ನಿಟ್ಠಿತೇಸು ಪಾಸಾದೇಸು ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ, ಛತ್ತಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ, ರಜ್ಜೇ ನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಸು ವಯಪ್ಪತ್ತಾ, ದಾರಿಕಾ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಪೇಸೇನ್ತೂ’’ತಿ. ತೇ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕುಮಾರೋ ಕೇವಲಂ ದಸ್ಸನಕ್ಖಮೋ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ದಾರಭರಣಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಯಂ ಧೀತರೋ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಹಸ್ಸಥಾಮಧನುಂ ಆರೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಾತಾತಿ. ತೇನ ಹಿ ಆಹರಾಪೇಥಾತಿ. ರಾಜಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಧನುಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಓರೋಪೇತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಧನುಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಜಿಯಂ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನೇವ ಧನುಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ದಣ್ಡೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇಸಿ. ಸಕಲನಗರಂ ಉಪ್ಪತನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ದೇವೋ ಗಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥಞ್ಞೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ನ ಜಾನಾಥ, ನ ದೇವೋ ಗಜ್ಜತಿ, ಅಙ್ಗೀರಸಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಥಾಮಧನುಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇನ್ತಸ್ಸ ಜಿಯಪ್ಪಹಾರಸದ್ದೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾಕಿಯಾ ತಾವತಕೇನೇವ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಬಹಲಂ ಅಯೋಪಟ್ಟಂ ಕಣ್ಡೇನ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚತುರಙ್ಗುಲಬಹಲಂ ಅಸನಫಲಕಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಿದತ್ಥಿಬಹಲಂ ಉದುಮ್ಬರಫಲಕಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯನ್ತೇ ಬದ್ಧಂ ಫಲಕಸತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಟ್ಠಿಪಟಲಂ ಸುಕ್ಖಮಹಿಂಸಚಮ್ಮಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಮ್ಪಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ವಾಲಿಕಸಕಟಾದೀನಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ವಾಲಿಕಸಕಟಮ್ಪಿ ಪಲಾಲಸಕಟಮ್ಪಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಏಕುಸಭಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಣ್ಡಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಥಲೇ ಅಟ್ಠಉಸಭಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಇದಾನಿ ವಾತಿಙ್ಗಣಸಞ್ಞಾಯ ವಾಲಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇನ ಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇಥಾತಿ. ಸದ್ದನ್ತರೇ ಬಜ್ಝತು, ತಾತಾತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಗಾವುತನ್ತರೇ ಬನ್ಧನ್ತೂತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಅದ್ಧಯೋಜನೇ ಬನ್ಧನ್ತೂತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತು ಯೋಜನೇ ಬನ್ಧನ್ತೂತಿ. ಬನ್ಧಾಪೇಥ, ತಾತಾತಿ ಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ವಾತಿಙ್ಗಣಸಞ್ಞಾಯ ವಾಲಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ಮೇಘಪಟಲಚ್ಛನ್ನಾಸು ದಿಸಾಸು ಕಣ್ಡಂ ಖಿಪಿ, ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ವಾಲಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತ್ತಕಮೇವ, ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಲೋಕೇ ವತ್ತಮಾನಸಿಪ್ಪಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರೋ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪೇಸಯಿಂಸು, ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇ ಪರಿಚಾರೇನ್ತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವತಿ.

ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹೀತಿ ಪುರಿಸವಿರಹಿತೇಹಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಚೇತ್ಥ ತೂರಿಯಾನೇವ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನೇವ. ದೋವಾರಿಕಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋವ, ನ್ಹಾಪನಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕರಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋವ. ರಾಜಾ ಕಿರ ‘‘ತಥಾರೂಪಂ ಇಸ್ಸರಿಯಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಸ್ಸ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಇತ್ಥಿಯೋವ ಠಪೇಸಿ. ಪರಿಚಾರಯಮಾನೋತಿ ಮೋದಮಾನೋ. ನ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓರೋಹಾಮೀತಿ ಪಾಸಾದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರಾಮಿ. ಇತಿ ಮಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಞ್ಞೋ ಸಿಖಾಬದ್ಧೋ ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನಾಲತ್ಥ. ಯಥಾತಿ ಯೇನ ನಿಯಾಮೇನ. ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಸ್ಸಾತಿ ದಾಸಾನಞ್ಚೇವ ದೇವಸಿಕಭತ್ತವೇತನಾಭತಾನಂ ಕಮ್ಮಕರಾನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಮಾನಪುರಿಸಾನಞ್ಚ. ಕಣಾಜಕನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ. ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಕದುತಿಯಂ.

ಏವರೂಪಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾತಿ ಏವಂಜಾತಿಕಾಯ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ಏವರೂಪೇನ ಚ ಸುಖುಮಾಲೇನಾತಿ ಏವಂಜಾತಿಕೇನ ಚ ನಿದ್ದುಕ್ಖಭಾವೇನ. ಸೋಖುಮಾಲೇನಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ನ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತಭಾವತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ, ‘‘ಏವರೂಪಾಯಪಿ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಠಿತೋ ಪಮಾದಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಲಕ್ಖಣಸ್ಸೇವ ದೀಪನತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇನೇವ ಅಸ್ಸುತವಾ ಖೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರನ್ತಿ ಪರಪುಗ್ಗಲಂ. ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಂ. ಅಟ್ಟೀಯತೀತಿ ಅಟ್ಟೋ ಪೀಳಿತೋ ಹೋತಿ. ಹರಾಯತೀತಿ ಹಿರಿಂ ಕರೋತಿ ಲಜ್ಜತಿ. ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಅಸುಚಿಂ ವಿಯ ದಿಸ್ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಅತಿಸಿತ್ವಾತಿ ಜರಾಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜರಾಧಮ್ಮೋತಿ ಜರಾಸಭಾವೋ. ಜರಂ ಅನತೀತೋತಿ ಜರಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಅನ್ತೋ ಜರಾಯ ವತ್ತಾಮಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಯೋಬ್ಬನಮದೋತಿ ಯೋಬ್ಬನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೋ ಮಾನಮದೋ. ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀಯೀತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಹೀನೋ. ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಸದಿಸೋ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋ. ನ ಪನೇಸ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನೋ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇನ ಪಹೀನೋವ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ದೇವತಾ ಜರಾಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಅನ್ತರಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋಬ್ಬನಮದೋ ನಾಮ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಆರೋಗ್ಯಮದೋತಿ ಅಹಂ ನಿರೋಗೋತಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೋ ಮಾನಮದೋ. ಜೀವಿತಮದೋತಿ ಅಹಂ ಚಿರಂ ಜೀವೀತಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೋ ಮಾನಮದೋ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಹೀನಾಯಾವತ್ತತೀತಿ ಹೀನಾಯ ಲಾಮಕಾಯ ಗಿಹಿಭಾವಾಯ ಆವತ್ತತಿ.

ಯಥಾಧಮ್ಮಾತಿ ಬ್ಯಾಧಿಆದೀಹಿ ಯಥಾಸಭಾವಾ. ತಥಾಸನ್ತಾತಿ ಯಥಾ ಸನ್ತಾ ಏವ ಅವಿಪರೀತಬ್ಯಾಧಿಆದಿಸಭಾವಾವ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪರಪುಗ್ಗಲಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ. ಮಮ ಏವಂ ವಿಹಾರಿನೋತಿ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಜಿಗುಚ್ಛಾವಿಹಾರೇನ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಿಗುಚ್ಛನಂ ನಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಭವೇಯ್ಯ ನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ. ಸೋಹಂ ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಏವಂ ಪರಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ ವಿಹರನ್ತೋ, ಏವಂ ವಾ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನವಿಹಾರೇನ ವಿಹರನ್ತೋ. ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ನಿರೂಪಧಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೂಪಧಿವಿರಹಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ. ಸಬ್ಬೇ ಮದೇ ಅಭಿಭೋಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ತಯೋಪಿ ಮದೇ ಅಭಿಭವಿಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ದಟ್ಠು ಖೇಮತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖೇಮಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಖೇಮತೋ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಮೇ ಅಹು ಉಸ್ಸಾಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಅಹು, ವಾಯಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಹಂ ಭಬ್ಬೋ ಏತರಹಿ, ಕಾಮಾನಿ ಪಟಿಸೇವಿತುನ್ತಿ ಅಹಂ ದಾನಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ. ಅನಿವತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜತೋ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣತೋ ಚ ನ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನಿವತ್ತಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೋತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೋ ಜಾತೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನೀಯವೀರಿಯಂ ಕಥೇಸಿ.

೧೦. ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦. ದಸಮೇ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಜೇಟ್ಠಕಕಾರಣತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ. ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿಆದೀಸು ಅತ್ತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಗುಣಜಾತಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ಲೋಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ನವವಿಧಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ನ ಇತಿ ಭವಾಭವಹೇತೂತಿ ಇತಿ ಭವೋ, ಇತಿ ಭವೋತಿ ಏವಂ ಆಯತಿಂ, ನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಹೇತು. ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠಾ, ಸೋ ಜಾತಿಯಾ ಓತಿಣ್ಣೋ ನಾಮ. ಜರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖರಾಸಿಸ್ಸ. ಅನ್ತಕಿರಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾತಿ ಅನ್ತಕರಣಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿವಟುಮಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ. ಓಹಾಯಾತಿ ಪಹಾಯ. ಪಾಪಿಟ್ಠತರೇತಿ ಲಾಮಕತರೇ. ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಆರದ್ಧತ್ತಾವ ಅಸಲ್ಲೀನಂ. ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾ. ಉಪಟ್ಠಿತತ್ತಾವ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ. ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋತಿ ನಾಮಕಾಯೋ ಚ ಕರಜಕಾಯೋ ಚ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ವೂಪಸನ್ತದರಥೋ. ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾವ ಅಸಾರದ್ಧೋ. ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಂ. ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತತ್ತಾವ ಏಕಗ್ಗಂ. ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ. ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತೀತಿ ಸುದ್ಧಂ ನಿಮ್ಮಲಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಗೋಪಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಚ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುದ್ಧಮತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ ನಾಮ, ಫಲಪ್ಪತ್ತೋವ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುದ್ಧಮತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ.

ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೪೭) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ. ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನನ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ತೀಣಿ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

ಪಕುಬ್ಬತೋತಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಅತ್ತಾ ತೇ ಪುರಿಸ ಜಾನಾತಿ, ಸಚ್ಚಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮುಸಾತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಕರೋಸಿ, ತಂ ಯದಿ ವಾ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಯದಿ ವಾ ನೋ ಯಥಾಸಭಾವನ್ತಿ ತವ ಅತ್ತಾವ ಜಾನಾತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಲೋಕೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸುನ್ದರಂ. ಅತಿಮಞ್ಞಸೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞಸಿ. ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಗೂಹಸೀತಿ ಯಥಾ ಮೇ ಅತ್ತಾಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ನಂ ಪರಿಗೂಹಾಮೀತಿ ವಾಯಮಸಿ. ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಕೋತಿ ಅತ್ತಜೇಟ್ಠಕೋ. ಲೋಕಾಧಿಪೋತಿ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಕೋ. ನಿಪಕೋತಿ ಪಞ್ಞವಾ. ಝಾಯೀತಿ ಝಾಯನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಾಧಿಪೋತಿ ಧಮ್ಮಜೇಟ್ಠಕೋ. ಸಚ್ಚಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಥಿರಪರಕ್ಕಮೋ ಭೂತಪರಕ್ಕಮೋ. ಪಸಯ್ಹ ಮಾರನ್ತಿ ಮಾರಂ ಪಸಹಿತ್ವಾ. ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅನ್ತಕನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಯೋ ಚ ಫುಸೀ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪಧಾನವಾತಿ ಯೋ ಝಾಯೀ ಪಧಾನವಾ ಮಾರಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಅರಹತ್ತಂ ಫುಸಿ. ಸೋ ತಾದಿಸೋತಿ ಸೋ ತಥಾವಿಧೋ ತಥಾಸಣ್ಠಿತೋ. ಲೋಕವಿದೂತಿ ತಯೋ ಲೋಕೇ ವಿದಿತೇ ಪಾಕಟೇ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸುಮೇಧೋತಿ ಸುಪಞ್ಞೋ. ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅತಮ್ಮಯೋ ಮುನೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಮ್ಮಯತಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅತಮ್ಮಯೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಹೀಯತಿ ನ ಪರಿಹೀಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ.

ದೇವದೂತವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.