೩. ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಿದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಝಾನಫಸ್ಸಂ ಪಠಮಂ ಫುಸತಿ, ಪಚ್ಛಾ ನಿರೋಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಕಾಯಸಕ್ಖಿ. ದಿಟ್ಠನ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ. ಸದ್ದಹನ್ತೋ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ. ಖಮತೀತಿ ರುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋತಿ ಅತಿಸುನ್ದರತರೋ. ಪಣೀತತರೋತಿ ಅತಿಪಣೀತತರೋ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮಿದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಹಜಾತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಇತಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸಿ.

ನ ಖ್ವೇತ್ಥಾತಿ ನ ಖೋ ಏತ್ಥ. ಏಕಂಸೇನ ಬ್ಯಾಕಾತುನ್ತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಬ್ಯಾಕರಿತುಂ. ಅರಹತ್ತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಹಿಪಿ ಥೇರೇಹಿ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಭುಮ್ಮನ್ತರೇನೇವ ಕಥೇಸಿ.

೨. ಗಿಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಸಪ್ಪಾಯಾನೀತಿ ಹಿತಾನಿ ವುದ್ಧಿಕರಾನಿ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ನೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅತೇಕಿಚ್ಛೇನ ವಾತಾಪಮಾರಾದಿನಾ ರೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಿಟ್ಠಾಪತ್ತಗಿಲಾನೋ ಕಥಿತೋ. ವುಟ್ಠಾತಿ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಇಮಿನಾ ಖಿಪಿತಕಕಚ್ಛುತಿಣಪುಪ್ಫಕಜರಾದಿಭೇದೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಆಬಾಧೋ ಕಥಿತೋ. ಲಭನ್ತೋ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ನೋ ಅಲಭನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಯೇಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನೇನ ಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಆಬಾಧಾ ಕಥಿತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪತಿರೂಪೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನಾಮ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ದಕ್ಖೋ ಅನಲಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಿಲಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಯಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚ ಸಾಮಣೇರೋ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥಾ’’ತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ. ಯಾವ ಪನ ತೇ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ, ತಾವ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ತೇಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಯೇನತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಯೋಪಿ ಹಿ ನಿಟ್ಠಪತ್ತಗಿಲಾನೋ, ಸೋ ಅನುಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯುಂ, ಫಾಸುಕಂ ಮೇ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ ಮನೋಪದೋಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಪಟಿಜಗ್ಗಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕತಂ. ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ಈದಿಸೋ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಮೇತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ವುಟ್ಠಾತಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ವಿನಾಪಿ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ವೂಪಸಮನಬ್ಯಾಧಿ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಕತೇ ಖಿಪ್ಪತರಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಸೋ ತತೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಗಿಲಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನೇವ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ನೇವ ಪವಿಸತಿ. ನಿಯಾಮಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಮಗ್ಗನಿಯಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಪದಪರಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿತೋ. ದುತಿಯವಾರೇನ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ ಗಹಿತೋ ಸಾಸನೇ ನಾಲಕತ್ಥೇರಸದಿಸೋ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಏಕವಾರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣೋ ಚ. ತತಿಯವಾರೇನ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿತೋ, ನೇಯ್ಯೋ ಪನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ವಾರೇ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪದಪರಮಸ್ಸ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಞ್ಚ ಸವನಾಯ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮೇತಿ, ಸೋ ಅಲಭನ್ತೋ ತಾವ ಅಭಿಸಮೇತಿ. ಲಭನ್ತೋ ಪನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಅಭಿಸಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋ. ತತಿಯಸ್ಸ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬೋವ.

೩. ಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚೇತನಾರಾಸಿಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆಯೂಹತಿ ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೋತಿ. ವಚೀಮನೋದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ ಲೋಕಂ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತೀತಿ ಸದುಕ್ಖಾ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತೀತಿ ಸದುಕ್ಖಂ ವಿಪಾಕವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ, ಸಾಬಾಧಂ ನಿರಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸತ್ತಾ ನೇರಯಿಕಾತಿ ಯಥಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯನ್ತಿ, ಏವಂ ವೇದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪನ ಬಲವಭಾವೇನ ಸಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ. ಇತಿ ನಿರಯೋವ ನಿರಯಸ್ಸ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಟೋ. ತತ್ರ ಪಟಿಭಾಗಉಪಮಾ ನಾಮ ಕಿರ ಏಸಾ.

ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾತಿ ಇಧಾಪಿ ದೇವಲೋಕೋವ ದೇವಲೋಕಸ್ಸ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಟೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ಸಪ್ಪೀತಿಕಜ್ಝಾನವಿಪಾಕೋ ವತ್ತತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹೇಸು ನಿಪ್ಪೀತಿಕೋ ಏಕನ್ತಸುಖೋವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾವ ಕಥಿತಾ. ಇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ತತ್ರ ಪಟಿಭಾಗಉಪಮಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ವೋಮಿಸ್ಸಕಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ. ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ. ತೇಸಂ ಹಿ ಹೀನತರಾನಂ ಮಹೇಸಕ್ಖತರಾ ದೇವತಾ ದಿಸ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಾ ಉಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಪಾರುತವತ್ಥಂ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾತಿ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾ. ತೇ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೪. ಬಹುಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ತಯೋ ಆಚರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಕಾರಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ. ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಂ. ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಅವಸ್ಸಯಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸತನ್ತಿಕಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ. ಸಙ್ಘನ್ತಿ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹಂ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸರಣಗಮನಂ ಅಗ್ಗಹಿತಸರಣಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸರಣದಾಯಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ತಯೋ ಆಚರಿಯಾ ಬಹುಕಾರಾತಿ ಆಗತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಾಯಕೋ ಬುದ್ಧವಚನದಾಯಕೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ಇಮೇ ಆಚರಿಯಾ ನ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಏತೇ ನ ಬಹುಕಾರಾತಿ? ನೋ, ನ ಬಹುಕಾರಾ. ಅಯಂ ಪನ ದೇಸನಾ ದುವಿಧೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಬಹುಕಾರಾ. ತೇಸು ಸರಣಗಮನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸೋ ವಟ್ಟತಿ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಪನ ಪಠಮಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪರಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಾ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲೇನ. ನ ಸುಪ್ಪತಿಕಾರಂ ವದಾಮೀತಿ ಪತಿಕಾರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸುಕರನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು ಅನೇಕಸತವಾರಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸವಾರಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ನಿಪತಿತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಚೀವರಸತಂ ಚೀವರಸಹಸ್ಸಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಹಸ್ಸಂ ದದಮಾನೋ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತೇನ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಆವಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅನುಪ್ಪದಜ್ಜಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಕತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರಂ ನಾಮ ಕಾತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ವಜಿರೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅರುಕೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಪುರಾಣವಣಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ವಿಜ್ಜೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಇತ್ತರಕಾಲೋಭಾಸನೇನ ವಿಜ್ಜುಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ವಜಿರೂಪಮಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮೂಲಘಾತಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ವಜಿರೇನ ಸದಿಸಚಿತ್ತೋ. ಅಭಿಸಜ್ಜತೀತಿ ಲಗ್ಗತಿ. ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಕೋಪವಸೇನ ಕುಪ್ಪತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಪಜಹತಿ, ಪೂತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪತಿತ್ಥೀಯತೀತಿ ಥಿನಭಾವಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕೋಪನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲಕೋಧಂ. ದೋಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸನವಸೇನ ತತೋ ಬಲವತರಂ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತುಟ್ಠಾಕಾರಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ದುಟ್ಠಾರುಕೋತಿ ಪುರಾಣವಣೋ. ಕಟ್ಠೇನಾತಿ ದಣ್ಡಕಕೋಟಿಯಾ. ಕಠಲೇನಾತಿ ಕಪಾಲೇನ. ಆಸವಂ ದೇತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಸವತಿ. ಪುರಾಣವಣೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯೇವ ಪುಬ್ಬಂ ಲೋಹಿತಂ ಯೂಸನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸವತಿ, ಘಟ್ಟಿತೋ ಪನ ತಾನಿ ಅಧಿಕತರಂ ಸವತಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ದುಟ್ಠಾರುಕೋ ವಿಯ ಹಿ ಕೋಧನಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸವನಂ ವಿಯ ಕೋಧನಸ್ಸಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಉದ್ಧುಮಾತಸ್ಸ ವಿಯ ಚಣ್ಡಿಕತಸ್ಸ ಚರಣಂ, ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಠಲಾಯ ವಾ ಘಟ್ಟನಂ ವಿಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ ವಚನಂ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಸವನಂ ವಿಯ ‘‘ಮಾದಿಸಂ ನಾಮ ಏಸ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಉದ್ಧುಮಾಯನಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣೇ ಬಹಲತಮೇ. ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯಾತಿ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ. ಇಧಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಹಿ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಅನ್ಧಕಾರಾವತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಪುನ ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಅನ್ಧಕಾರಾವತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಪುನ ವಿಜ್ಜುಸಞ್ಚರಣಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ, ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಜಿರೂಪಮಚಿತ್ತತಾಯಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ವಜಿರಂ ವಿಯ ಹಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಮಣಿಗಣ್ಠಿಪಾಸಾಣಗಣ್ಠಿ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ, ವಜಿರಸ್ಸ ಮಣಿಗಣ್ಠಿಮ್ಪಿ ವಾ ಪಾಸಾಣಗಣ್ಠಿಮ್ಪಿ ವಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಗಮನಭಾವಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ನತ್ಥಿಭಾವೋ, ವಜಿರೇನ ನಿಬ್ಬಿದ್ಧವೇಧಸ್ಸ ಪುನ ಅಪತಿಪೂರಣಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ.

೬. ಸೇವಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಸೇವಿತಬ್ಬೋತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ. ಭಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬೋ. ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದನವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬೋ. ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚೇವ ಗರುಕಾರಞ್ಚ ಕತ್ವಾ. ಹೀನೋ ಹೋತಿ ಸೀಲೇನಾತಿಆದೀಸು ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಹೀನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯೋ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ, ಸೋ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ, ಸೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುದ್ದಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಕಮ್ಪಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುದ್ದಯಞ್ಚ ಅನುಕಮ್ಪಞ್ಚ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯೇವ ಹಿ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಅನುದ್ದಯಾನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಪನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತಾನಂ ಸತನ್ತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮಾನಭಾವಂ ಗತಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ. ಸೀಲಕಥಾ ಚ ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಸಮಾನಸೀಲಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಾ ಚ ನೋ ಪವತ್ತಿನೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನ ಪಟಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ಸಾ ಚ ನೋ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಚ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಸೀಲಕಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಸೀಲರಾಸಿಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅನುಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ಸೇವನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿಹೀಯತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹೀನತರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತೋ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಆಸಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಹಾಯತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತುಲ್ಯಸೇವೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಸೇವೀ. ಸೇಟ್ಠಮುಪನಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಓಣಮನ್ತೋ. ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿಂ ಭಜೇಥಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪನಮನ್ತೋ ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಿಸಿಟ್ಠತರಂ ಭಜೇಥ.

೭. ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಖೋ ನನ್ತಿ ಅಥ ಖೋ ಅಸ್ಸ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಥಾಸದ್ದೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಗೂಥಕೂಪೇ ಪತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮನಿಅಹಿ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೋ. ಗೂಥಕೂಪತೋ ಉದ್ಧರಿಯಮಾನೇನ ತೇನ ಅಹಿನಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಆರುಳ್ಹೇನಾಪಿ ಅದಟ್ಠಭಾವೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಸೇವಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಅಕರಣಭಾವೋ. ಸರೀರಂ ಗೂಥೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಹಿನಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ ಪಾಪಕಿತ್ತಿಸದ್ದಅಬ್ಭುಗ್ಗಮನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಿನ್ದುಕಾಲಾತನ್ತಿ ತಿನ್ದುಕರುಕ್ಖಅಲಾತಂ. ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತೀತಿ ತಂ ಹಿ ಝಾಯಮಾನಂ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಪಪಟಿಕಾಯೋ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾತಿ ‘‘ಚಿಟಿಚಿಟಾ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಘಟ್ಟಿತಂ ಪನ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏವಮೇವಂ ಕೋಧನೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಉದ್ಧತೋ ಚಣ್ಡಿಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಚರತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪನ ವಚನಂ ಸುತಕಾಲೇ ‘‘ಮಾದಿಸಂ ನಾಮ ಏವಂ ವದತಿ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಅತಿರೇಕತರಂ ಉದ್ಧತೋ ಚಣ್ಡಿಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಚರತಿ. ಗೂಥಕೂಪೋತಿ ಗೂಥಪುಣ್ಣಕೂಪೋ, ಗೂಥರಾಸಿಯೇವ ವಾ. ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪನೇತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕೋಧನೋ ಅತಿಸೇವಿಯಮಾನೋ ಅತಿಉಪಸಙ್ಕಮಿಯಮಾನೋಪಿ ಕುಜ್ಝತಿಯೇವ, ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೇಪಿ ಕುಜ್ಝತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಪಲಾಲಗ್ಗಿ ವಿಯ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನ ಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೋ ಹಿ ಪಲಾಲಗ್ಗಿಂ ಅತಿಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಝಾಯತಿ. ಯೋ ಅತಿಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀತಂ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಅನುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ತಪ್ಪನ್ತಸ್ಸ ಸೀತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಾಲಗ್ಗಿ ವಿಯ ಕೋಧನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನ ಭಜಿತಬ್ಬೋ ನ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬೋ.

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ ಸುಚಿಮಿತ್ತೋ. ಕಲ್ಯಾಣಸಹಾಯೋತಿ ಸುಚಿಸಹಾಯೋ. ಸಹಾಯಾ ನಾಮ ಸಹಗಾಮಿನೋ ಸದ್ಧಿಂಚರಾ. ಕಲ್ಯಾಣಸಮ್ಪವಙ್ಕೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಸು ಸುಚಿಪುಗ್ಗಲೇಸು ಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ, ತನ್ನಿನ್ನತಪ್ಪೋಣತಪ್ಪಬ್ಭಾರಮಾನಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮. ಗೂಥಭಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಗೂಥಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಗೂಥಂ ವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಪುಪ್ಫಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಸುಗನ್ಧಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಮಧುಭಾಣೀತಿ ಯೋ ಮಧು ವಿಯ ಮಧುರಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಸಭಗ್ಗತೋತಿ ಸಭಾಯ ಠಿತೋ. ಪರಿಸಗ್ಗತೋತಿ ಗಾಮಪರಿಸಾಯ ಠಿತೋ. ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋತಿ ಞಾತೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ. ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋತಿ ಸೇಣೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ. ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋತಿ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಿತೋ. ಅಭಿನೀತೋತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಾಯಾನೀತೋ. ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋತಿ ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಏಹಮ್ಭೋ ಪುರಿಸಾತಿ ಆಲಪನಮೇತಂ. ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಹೇತು ವಾ ಧನಹೇತು ವಾ. ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಲಞ್ಜೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿತ್ತಿರಿಯವಟ್ಟಕಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡನವನೀತಪಿಣ್ಡಾದಿಮತ್ತಕಸ್ಸ ಲಞ್ಜಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ (ಉದಾ. ೬೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸೀಲಂ ವಿಯ. ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಕಣ್ಣಾನಂ ಸುಖಾ, ಸೂಚಿವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಕಣ್ಣಸೂಲಂ ನ ಜನೇತಿ. ಅತ್ಥಮಧುರತಾಯ ಸಕಲಸರೀರೇ ಕೋಪಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಜನೇತೀತಿ ಪೇಮನೀಯಾ. ಹದಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವಿಸತೀತಿ ಹದಯಙ್ಗಮಾ. ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಪೋರೀ. ಪುರೇ ಸಂವಡ್ಢನಾರೀ ವಿಯ ಸುಕುಮಾರಾತಿಪಿ ಪೋರೀ. ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿಪಿ ಪೋರೀ. ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿ ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಹಿ ಯುತ್ತಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಿತಿಮತ್ತಂ ಪಿತಾತಿ, ಮಾತಿಮತ್ತಂ ಮಾತಾತಿ, ಭಾತಿಮತ್ತಂ ಭಾತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವರೂಪೀ ಕಥಾ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಕನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ. ಕನ್ತಭಾವೇನೇವ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಚಿತ್ತವುದ್ಧಿಕರಾತಿ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ.

೯. ಅನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಚಕ್ಖು ನ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನ ಹೋತಿ. ಫಾತಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಫೀತಂ ವಡ್ಢಿತಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜೇತಿ ಸದೋಸನಿದ್ದೋಸೇ. ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇತಿ ಅಧಮುತ್ತಮೇ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇತಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾಯೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬಾಹನತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಸಾವಜ್ಜಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇಸು ಪನ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮೇ ‘‘ಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮೇ ‘‘ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ’’ತಿ ಯೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಥಾರೂಪಮ್ಪಿಸ್ಸ ಚಕ್ಖು ನ ಹೋತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನ ಚೇವ ಭೋಗಾ ತಥಾರೂಪಾತಿ ತಥಾಜಾತಿಕಾ ಭೋಗಾಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಚ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕುಬ್ಬತೀತಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ನ ಕರೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಭೋಗುಪ್ಪಾದನಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಪುಞ್ಞಕರಣಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ಇಧಲೋಕೇ ಚ ಪರಲೋಕೇ ಚಾತಿ ಉಭಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಪರದ್ಧಗ್ಗಾಹೋ, ಪರಾಜಯಗ್ಗಾಹೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಕಲಿಗ್ಗಾಹೋ, ಪರಾಜಯಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇನಪಿ ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಅಧಮ್ಮೇನಪಿ. ಸಠೋತಿ ಕೇರಾಟಿಕೋ. ಭೋಗಾನಿ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಭೋಗೇ ಗವೇಸತಿ. ಥೇಯ್ಯೇನ ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ, ಮುಸಾವಾದೇನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಾದೀಸು ಉಭಯೇನ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ಥೇಯ್ಯೇನ ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಥೇಯ್ಯೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಕೂಟಕಮ್ಮೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಚ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಸಙ್ಘಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘರಿತುಂ. ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹೀತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಲದ್ಧೇಹಿ. ಉಟ್ಠಾನಾಧಿಗತನ್ತಿ ವೀರಿಯೇನ ಅಧಿಗತಂ. ಅಬ್ಯಗ್ಘಮಾನಸೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಚಿತ್ತೋ. ಭದ್ದಕಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ದೇವಟ್ಠಾನಂ. ನ ಸೋಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನ್ತೋಸೋಕೇನ ನ ಸೋಚತಿ.

೧೦. ಅವಕುಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋತಿ ಅಧೋಮುಖಪಞ್ಞೋ. ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋತಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗಸದಿಸಪಞ್ಞೋ. ಪುಥುಪಞ್ಞೋತಿ ವಿತ್ಥಾರಿಕಪಞ್ಞೋ. ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದೀಸು ಆದೀತಿ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನಾ. ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಕಥಾವೇಮಜ್ಝಂ. ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಇತಿಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ವೇಮಜ್ಝೇಪಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥಿ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಸನಸ್ಸ. ತತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪದಂ ಆದಿ, ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಮಜ್ಝಂ, ಅವಸಾನಪದಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ಅನುಸನ್ಧಿ ಮಜ್ಝಂ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಅನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕೋ ವಾ ಅನೇಕೇ ವಾ ಮಜ್ಝಂ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅಯಂ ತಾವ ದೇಸನಾಯ ನಯೋ. ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಆದಿ, ಸಮಾಧಿ ಮಜ್ಝಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸಮಾಧಿ ವಾ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಜ್ಝಂ, ಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದಿ, ಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಆದಿ, ಫಲಂ ಮಜ್ಝಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಾ ಕಯಿರಮಾನೇ ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಸಾತ್ಥನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಅಕ್ಖರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅನೂನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ಚ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಭೂತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ. ನೇವ ಆದಿಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ನೇವ ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ಕುಮ್ಭೋತಿ ಘಟೋ. ನಿಕುಜ್ಜೋತಿ ಅಧೋಮುಖೋ ಠಪಿತೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಕುಮ್ಭೋ ನಿಕುಜ್ಜೋ ವಿಯ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉದಕಾಸಿಞ್ಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಅಸಣ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಕಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಪಕಿರೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿತಾಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಚ್ಛಙ್ಗೋ ವಿಯ ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನಾನಾಖಜ್ಜಕಾನಿ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ನಾನಾಖಜ್ಜಕಾನಿ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಕಾಲೋ, ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಪಕಿರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಕ್ಕುಜ್ಜೋತಿ ಉಪರಿಮುಖೋ ಠಪಿತೋ. ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಪರಿಮುಖೋ ಠಪಿತೋ ಕುಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಆಸಿತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ದೇಸನಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಕಾಲೋ, ನೋ ವಿವಟ್ಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ವುಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಅವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಸಂವಿದಹನಪಞ್ಞಾಯ ರಹಿತೋ. ಗನ್ತಾತಿ ಗಮನಸೀಲೋ. ಸೇಯ್ಯೋ ಏತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಅನ್ತಕರೋ ಸಿಯಾತಿ ಕೋಟಿಕರೋ ಪರಿಚ್ಛೇದಕರೋ ಪರಿವಟುಮಕರೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.