೩. ಬಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾತಿ ವತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನ ಖಮಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ‘‘ಪುನ ಏವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಖಮಥ ಮೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಇಮಂ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಸಭಾವಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾ ಅಕಾಸಿ, ಖಮಾಮಿ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೩. ದುತಿಯೇ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಅಭೂತೇನ ವದನ್ತಿ. ದೋಸನ್ತರೋತಿ ಅನ್ತರೇ ಪತಿತದೋಸೋ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಂ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ. ಸದ್ಧೋ ವಾ ದುಗ್ಗಹಿತೇನಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಞಾಣವಿರಹಿತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಅತಿಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಮುದ್ಧಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತರೋ, ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಕೇಸಾದಯೋ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಲೋಕುತ್ತರಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೨೫. ಚತುತ್ಥೇ ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋ, ತಂ ನೇತಬ್ಬತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ. ನೀತತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತೀತಿ ಕಥಿತತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ’’ತಿ ಏವರೂಪೋ ಸುತ್ತನ್ತೋ ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ನೀತತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಸತಿ ನ ತಥಾಗತೋ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದೀನಿ ವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ನೀತತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ನೀತತ್ಥನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಕಥಿತತ್ಥಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅನಿಚ್ಚಮೇವ ದುಕ್ಖಮೇವ ಅನತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ‘‘ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ಅತ್ಥಮಸ್ಸ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸುಖಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನೀತತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ ನಾಮ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೨೭. ಛಟ್ಠೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಪಾಪಂ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ. ನೋ ಚೇಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮೇವಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿರಯೋತಿ ಸಹೋಕಾಸಕಾ ಖನ್ಧಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಖನ್ಧಾವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೩೦. ನವಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ, ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೧. ದಸಮೇ ಅತ್ಥವಸೇತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನೀತಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ ಚ ವನಪತ್ಥಾನಿ ಚ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಯಂ ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸೀಯತಿ ನ ವಪೀಯತಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಅತಿದೂರಾನಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ. ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ.

೩೨. ಏಕಾದಸಮೇ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾ. ಸಮಥೋತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಪರಿಗ್ಗಾಹಕಞಾಣಂ. ಕಮತ್ಥಮನುಭೋತೀತಿ ಕತಮಂ ಅತ್ಥಂ ಆರಾಧೇತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಭಾವೀಯತಿ ಬ್ರೂಹೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ. ಯೋ ರಾಗೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತೀತಿ ಯೋ ರಜ್ಜನಕವಸೇನ ರಾಗೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ. ರಾಗೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕೋ, ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ರಾಗಸ್ಸ ಚ. ರಾಗಕ್ಖಣೇ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ. ಯದಾ ಪನ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಪದಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ರಾಗಂ ಸಮೂಲಕಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಘಾತೇನ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ರಾಗೋ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ.

ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಬ್ರೂಹಿತಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಪಞ್ಞಾ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಭಾವೀಯತಿ ಬ್ರೂಹೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ. ಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಸಾ ಪಹೀಯತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಮಹಾಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚನೀಕಾ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖಣೇ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಕ್ಖಣೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನತ್ಥಿ. ಯದಾ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಪದಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಯದಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಸಮೂಲಿಕಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಘಾತಯಮಾನಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾವ ಕಥಿತಾ.

ರಾಗುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ರಾಗೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಿಜ್ಜುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಾ ವಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ನ ಭಾವೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ರಾಗಸ್ಸ ಖಯವಿರಾಗೇನ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಸಮಾಧಿಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಖಯವಿರಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ.

ಬಾಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.