.ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ

ದುಕನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೧. ಕಮ್ಮಕಾರಣವಗ್ಗೋ

೧. ವಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ದುಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ವಜ್ಜಾನೀತಿ ದೋಸಾ ಅಪರಾಧಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪನ್ನಫಲಂ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಅನಾಗತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪನ್ನಫಲಂ. ಆಗುಚಾರಿನ್ತಿ ಪಾಪಕಾರಿಂ ಅಪರಾಧಕಾರಕಂ. ರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತೇತಿ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಕರೋನ್ತಿ, ರಾಜಾನೋ ಪನ ತಾ ಕಾರೇನ್ತಿ ನಾಮ. ತಂ ಚೋರಂ ಏವಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರಿಯಮಾನಂ ಏಸ ಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಸ್ಸತಿ ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತೇ’’ತಿ. ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹೀತಿ ಮುಗ್ಗರೇಹಿ, ಪಹಾರಸಾಧನತ್ಥಂ ವಾ ಚತುಹತ್ಥದಣ್ಡಂ ದ್ವೇಧಾ ಛೇತ್ವಾ ಗಹಿತದಣ್ಡಕೇಹಿ. ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಯಉಕ್ಖಲಿಕಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸೀಸಕಟಾಹಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ತತ್ತಂ ಅಯೋಗುಳಂ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತೇನ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಪಕ್ಕುಥಿತ್ವಾ ಉತ್ತರತಿ. ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಉತ್ತರೋಟ್ಠಉಭತೋಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಗಲವಾಟಕಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೇಸೇ ಏಕತೋ ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಿ, ಸಹ ಕೇಸೇಹಿ ಚಮ್ಮಂ ಉಟ್ಠಹತಿ. ತತೋ ಸೀಸಕಟಾಹಂ ಥೂಲಸಕ್ಖರಾಹಿ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಧೋವನ್ತಾ ಸಙ್ಖವಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತಿ. ರಾಹುಮುಖನ್ತಿ ರಾಹುಮುಖಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಙ್ಕುನಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಖೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇನ್ತಿ, ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾಹಿ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಮುಖಂ ನಿಖಾದನೇನ ಖನನ್ತಿ, ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಪೂರೇತಿ.

ಜೋತಿಮಾಲಿಕನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರಂ ತೇಲಪಿಲೋತಿಕಾಯ ವೇಠೇತ್ವಾ ಆಲಿಮ್ಪೇನ್ತಿ. ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕನ್ತಿ ಹತ್ಥೇ ತೇಲಪಿಲೋತಿಕಾಯ ವೇಠೇತ್ವಾ ದೀಪಂ ವಿಯ ಪಜ್ಜಾಲೇನ್ತಿ. ಏರಕವತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏರಕವತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಗೀವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಮ್ಮವಟ್ಟೇ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಅಥ ನಂ ಯೋತ್ತೇಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚಮ್ಮವಟ್ಟೇ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತತಿ. ಚೀರಕವಾಸಿಕನ್ತಿ ಚೀರಕವಾಸಿಕಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ತಥೇವ ಚಮ್ಮವಟ್ಟೇ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕಟಿಯಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ಕಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಠಪೇನ್ತಿ, ಉಪರಿಮೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಸರೀರಂ ಚೀರಕನಿವಾಸನನಿವತ್ಥಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಏಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಏಣೇಯ್ಯಕಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಉಭೋಸು ಕಪ್ಪರೇಸು ಚ ಉಭೋಸು ಜಾಣುಕೇಸು ಚ ಅಯವಲಯಾನಿ ದತ್ವಾ ಅಯಸೂಲಾನಿ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ. ಸೋ ಚತೂಹಿ ಅಯಸೂಲೇಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ಅಥ ನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋನ್ತಿ. ‘‘ಏಣೇಯ್ಯಕೋ ಜೋತಿಪರಿಗ್ಗಹೋ ಯಥಾ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಪಿ ಇದಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸೂಲಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಅಟ್ಠಿಕೋಟೀಹಿಯೇವ ಠಪೇನ್ತಿ. ಏವರೂಪಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಬಳಿಸಮಂಸಿಕನ್ತಿ ಉಭತೋಮುಖೇಹಿ ಬಳಿಸೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ಹಾರೂನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಿ. ಕಹಾಪಣಿಕನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರಂ ತಿಣ್ಹಾಹಿ ವಾಸೀಹಿ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಹಾಪಣಮತ್ತಂ, ಕಹಾಪಣಮತ್ತಂ ಪಾತೇನ್ತಾ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ. ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕನ್ತಿ ಸರೀರಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆವುಧೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕೋಚ್ಛೇಹಿ ಖಾರಂ ಘಂಸನ್ತಿ, ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ಹಾರೂನಿ ಪಗ್ಘರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕಾವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಅಯಸೂಲಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಥವಿಯಾ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛನ್ತಿ. ಪಲಾಲಪೀಠಕನ್ತಿ ಛೇಕೋ ಕಾರಣಿಕೋ ಛವಿಚಮ್ಮಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸದಪೋತೇಹಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕೇಸೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಮಂಸರಾಸಿಯೇವ ಹೋತಿ. ಅಥ ನಂ ಕೇಸೇಹೇವ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಪಲಾಲವಟ್ಟಿಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಪುನ ವೇಠೇನ್ತಿ. ಸುನಖೇಹಿಪೀತಿ ಕತಿಪಯಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಆಹಾರಂ ಅದತ್ವಾ ಛಾತಕಸುನಖೇಹಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತಿ. ತೇ ಮುಹುತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇನ್ತೇತಿ ಸೂಲೇ ಆರೋಪೇನ್ತೇ.

ನ ಪರೇಸಂ ಪಾಭತಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೋ ಚರತೀತಿ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಪರಮ್ಮುಖಂ ಆಭತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಪತಿತಂ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೋ ನ ವಿಚರತಿ, ಕೋ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇನ ವಾ ಪವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ.

ಪಾಪಕೋತಿ ಲಾಮಕೋ. ದುಕ್ಖೋತಿ ಅನಿಟ್ಠೋ. ಕಿಞ್ಚ ತನ್ತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ತಂ ಕಾರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಾಹನ್ತಿ ಯೇನ ಅಹಂ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿ ತಿವಿಧಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಕಾಯಸುಚರಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ತಿವಿಧಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ವಚೀದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅಕುಸಲಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ. ವಚೀಸುಚರಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಮನೋದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿ ತಿವಿಧಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಮನೋಸುಚರಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ತಿವಿಧಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಾ ಸುದ್ಧಿ – ಪರಿಯಾಯತೋ ಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಚ. ಸರಣಗಮನೇನ ಹಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ ನಾಮ. ತಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸೀಲೇಹಿ, ದಸಹಿ ಸೀಲೇಹಿ – ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ, ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇನ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ ನಾಮ. ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ನ್ಹಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಪೇನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದಾಪೇನ್ತೋಪಿ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇನ್ತೋಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಸುದ್ಧಂ ನಿಮ್ಮಲಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ವಜ್ಜಾನೇವ, ನೋ ನ ವಜ್ಜಾನಿ, ತಸ್ಮಾ. ವಜ್ಜಭೀರುನೋತಿ ವಜ್ಜಭೀರುಕಾ. ವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ ವಜ್ಜಾನಿ ಭಯತೋ ದಸ್ಸನಸೀಲಾ. ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖನ್ತಿ ಏತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಏತಂ ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಕಾರಣವಚನಂ ವಾ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬವಜ್ಜೇಹಿ. ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ? ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಚೇವ ಚತುತ್ಥಫಲೇನ ಚ. ಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ನಾಮ, ಫಲಂ ಪತ್ತೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಂ ನ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ? ವಿಪಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಪನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಧಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ಪಧಾನಾನೀತಿ ವೀರಿಯಾನಿ. ವೀರಿಯಞ್ಹಿ ಪದಹಿತಬ್ಬತೋ ಪಧಾನಭಾವಕರಣತೋ ವಾ ಪಧಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದುರಭಿಸಮ್ಭವಾನೀತಿ ದುಸ್ಸಹಾನಿ ದುಪ್ಪೂರಿಯಾನಿ, ದುಕ್ಕರಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತನ್ತಿ ಅಗಾರೇ ವಸನ್ತಾನಂ. ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನುಪ್ಪದಾನತ್ಥಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಚೀವರಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅನುಪ್ಪದಾನತ್ಥಾಯ ಪಧಾನಂ ನಾಮ ದುರಭಿಸಮ್ಭವನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತುರತನಿಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಿಲೋತಿಕಂ, ಪಸತತಣ್ಡುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಭತ್ತಂ, ಚತುರತನಿಕಂ ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ, ತೇಲಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀಸು ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪರೇಸಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಾತುಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕರಂ ಉಭತೋಬ್ಯೂಳ್ಹಸಙ್ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸದಿಸಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ದಾನಞ್ಚ ಯುದ್ಧಞ್ಚ ಸಮಾನಮಾಹು,

ಅಪ್ಪಾಪಿ ಸನ್ತಾ ಬಹುಕೇ ಜಿನನ್ತಿ;

ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ಚೇ ಸದ್ದಹಾನೋ ದದಾತಿ,

ತೇನೇವ ಸೋ ಹೋತಿ ಸುಖೀ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೮.೭೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೩);

ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಘರಾವಾಸಸ್ಸ ಹಿತಾವಹೇಹಿ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀಹಿ ವಿರಹಿತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾನಂ. ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪಧಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧೂಪಧಿಕಿಲೇಸೂಪಧಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಪಧೀನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಚ ಸಹಜಾತವೀರಿಯಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಧಾನಾನಿ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಾನಿ, ತಸ್ಮಾ. ದುತಿಯಂ.

೩. ತಪನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯೇ ತಪನೀಯಾತಿ ಇಧ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ತಪನ್ತೀತಿ ತಪನೀಯಾ. ತಪ್ಪತೀತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪೇನ ತಪ್ಪತಿ ಅನುಸೋಚತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಕತ್ವಾ ನನ್ದಯಕ್ಖೋ ವಿಯ ನನ್ದಮಾಣವೋ ವಿಯ ನನ್ದಗೋಘಾತಕೋ ವಿಯ ದೇವದತ್ತೋ ವಿಯ ದ್ವೇಭಾತಿಕಾ ವಿಯ ಚ. ತೇ ಕಿರ ಗಾವಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಂಸು. ತತೋ ಕನಿಟ್ಠೋ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಆಹ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಾರಕಾ ಬಹೂ, ಇಮಾನಿ ಮೇ ಅನ್ತಾನಿ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಮಂಸಂ ದ್ವೇಧಾ ವಿಭತ್ತಂ, ಪುನ ಕಿಂ ಮಗ್ಗಸೀ’’ತಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚ ನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಬಲವಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಪಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ತದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜೇತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನ ಲಭತಿ. ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಓಜಂ ನ ಫರತಿ, ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಥೇರೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಂ ಪಹೂತಅನ್ನಪಾನೋ, ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತಮೇವ ತೇ ಅವಸಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ತಪನೀಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ? ಸೋ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ತೇ ಉಪಾಸಕ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಅನಪರಾಧಟ್ಠಾನೇ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸಕ್ಕಕೋಕಾಲಿಕಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾದಯೋ ವಿಯ ತಪ್ಪತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥೇ ಚ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ತತಿಯಂ.

೫. ಉಪಞ್ಞಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಞ್ಚಮೇ ದ್ವಿನ್ನಾಹನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಹಂ. ಉಪಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಗುಣಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ, ಜಾನಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಾ ಚ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮದ್ವಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೀಪೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಝಾನಮತ್ತಕೇನ ವಾ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಕೇನ ವಾ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಮೇವ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿಂ. ಯಾವ ಸೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ತಾವಾಹಂ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿಂ. ಪಧಾನಸ್ಮಿಂ ಚ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅನೋಸಕ್ಕನಾಯ ಠತ್ವಾಯೇವ ಪಧಾನಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಾ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿತಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕಮನಾ ಅನೋಸಕ್ಕನಾ. ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಸುದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದಹಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನೋಸಕ್ಕನಾಯಂ ಠಿತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಧಾನಮಕಾಸಿನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾ ತೇನ ತಂ ಪಧಾನಂ ಕತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಗುಣಜಾತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಸಥಾಮೇನಾತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಞಾಣಥಾಮೋ ಞಾಣವೀರಿಯಂ ಞಾಣಪರಕ್ಕಮೋ ಚ ಕಥಿತೋ. ಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಠಪನಾ ಅಪ್ಪವತ್ತನಾ ಓಸಕ್ಕನಾ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇನ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚಾತಿ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ, ನ್ಹಾರು ಚಾತಿ ಏಕಂ, ಅಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ಏಕಂ, ಮಂಸಲೋಹಿತನ್ತಿ ಏಕಂ, ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಪುರಿಸಥಾಮೇನಾತಿಆದೀನಿ ಅಧಿಮತ್ತವೀರಿಯಾಧಿವಚನಾನಿ. ಇತಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ವೀರಿಯಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇನ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ.

ಇದಾನಿ ತಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಕಥೇತುಂ ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಗತಾತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಅಧಿಗತಾ, ನ ಸುತ್ತಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಲದ್ಧಾ. ಸಮ್ಬೋಧೀತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಚೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಏತಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಅಧಿಗನ್ತುನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಗತಾ ಸಮ್ಬೋಧೀ’’ತಿ. ಅನುತ್ತರೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬೋಧಿಯೇವ, ಅರಹತ್ತಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಅನುತ್ತರೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋಪಿ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಗತೋವ.

ಇದಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ತುಮ್ಹೇ ಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ, ಯಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರಿಯಫಲಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಥ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಪಧಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಬಹೂಪಕಾರಂ ಉತ್ತಮತ್ಥಸಾಧಕಂ, ತಸ್ಮಾ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಂಯೋಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಂಯೋಜನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ದಸನ್ನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇಸು ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು. ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿತಾತಿ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಪಸ್ಸಿತಾ ಪಸ್ಸನಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸಿತಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾವಸೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠನವಸೇನ ಪಸ್ಸನಭಾವೋ. ಜಾತಿಯಾತಿ ಖನ್ಧನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ. ಜರಾಯಾತಿ ಖನ್ಧಪರಿಪಾಕತೋ. ಮರಣೇನಾತಿ ಖನ್ಧಭೇದತೋ. ಸೋಕೇಹೀತಿ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾಯನಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸೋಕೇಹಿ. ಪರಿದೇವೇಹೀತಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಲಾಲಪ್ಪಿತಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ. ದುಕ್ಖೇಹೀತಿ ಕಾಯಪಟಿಪೀಳನದುಕ್ಖೇಹಿ. ದೋಮನಸ್ಸೇಹೀತಿ ಮನೋವಿಘಾತದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ. ಉಪಾಯಾಸೇಹೀತಿ ಅಧಿಮತ್ತಾಯಾಸಲಕ್ಖಣಉಪಾಯಾಸೇಹಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ. ಪಜಹತೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಪಜಹತಿ. ಪಹಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಫಲಕ್ಖಣೋ ಕಥಿತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಕಣ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ಕಣ್ಹಾತಿ ನ ಕಾಳವಣ್ಣತಾಯ ಕಣ್ಹಾ, ಕಣ್ಹತಾಯ ಪನ ಉಪನೇನ್ತೀತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾಳತಾಯ ಕಣ್ಹಾ. ಸರಸೇನಾಪಿ ವಾ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಕಣ್ಹಾ ಏವ. ನ ಹಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಭಸ್ಸರಂ ಹೋತಿ. ಅಹಿರಿಕನ್ತಿ ಅಹಿರಿಕಭಾವೋ. ಅನೋತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಅನೋತ್ತಾಪಿಭಾವೋ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸುಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸುಕ್ಕಾತಿ ನ ವಣ್ಣಸುಕ್ಕತಾಯ ಸುಕ್ಕಾ, ಸುಕ್ಕತಾಯ ಪನ ಉಪನೇನ್ತೀತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಸುಕ್ಕತಾಯ ಸುಕ್ಕಾ. ಸರಸೇನಾಪಿ ವಾ ಸಬ್ಬಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಸುಕ್ಕಾ ಏವ. ತೇಸಂ ಹಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಭಸ್ಸರಂ ಹೋತಿ. ಹಿರೀ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಪತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾ ಹಿರೀ, ಭಾಯನಲಕ್ಖಣಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಚರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಲೋಕಂ ಪಾಲೇನ್ತೀತಿ ಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇನ್ತಿ ಠಪೇನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ನಯಿಧ ಪಞ್ಞಾಯೇಥ ಮಾತಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಜನಿಕಾ ಮಾತಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ’’ತಿ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರವಸೇನ ನ ಪಞ್ಞಾಯೇಥ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮ್ಭೇದನ್ತಿ ಸಙ್ಕರಂ ಮರಿಯಾದಭೇದಂ ವಾ. ಯಥಾ ಅಜೇಳಕಾತಿಆದೀಸು ಏತೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಾತುಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಾ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರವಸೇನ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತತ್ಥೇವ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಅಜೇಳಕಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನವಮಂ.

೧೦. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಕತರಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ? ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಜ್ಝಾಯನೇ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಿಬದ್ಧವಾಸಾ ವಸ್ಸೇಪಿ ಉತುವಸ್ಸೇಪಿ ಯಥಾಸುಖಂ ವಿಚರಿಂಸು. ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಹೇಮನ್ತಮ್ಪಿ ಗಿಮ್ಹಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಮ್ಪಿ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹರಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಸಮ್ಮದ್ದನ್ತಾ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಜೀವಂ ವಿಹೇಠೇನ್ತಾ ಬಹೂ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇನ್ತಾ. ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ದುರಕ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಅಲ್ಲೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಂಕಸಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮೇ ನಾಮ ಸಕುಣಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇಸು ಕುಲಾವಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಅಲ್ಲೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಂಕಸಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ತಮತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೪) ಏತ್ತಕಮೇವಾಹ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಾನೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾತಿ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಾನಿ. ಪುರಿಮಿಕಾತಿ ಅಪರಜ್ಜುಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ ಪುರಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಿಪರಿಯೋಸಾನಾ ಪಠಮಾ ತೇಮಾಸೀ. ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾತಿ ಮಾಸಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪರಿಯೋಸಾನಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ತೇಮಾಸೀತಿ. ದಸಮಂ.

ಕಮ್ಮಕಾರಣವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಅಧಿಕರಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಬಲಾನೀತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ. ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ ನಾಮ, ತಥಾ ದುರಭಿಭವನಟ್ಠೇನ ಅನಜ್ಝೋಮದ್ದನಟ್ಠೇನ ಚ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಬಲಂ. ಭಾವನಾಬಲನ್ತಿ ಬ್ರೂಹನಬಲಂ ವಡ್ಢನಬಲಂ. ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಬಲೇಸು. ಯಮಿದನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ. ಸೇಖಾನಮೇತಂ ಬಲನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಞಾಣಬಲಮೇತಂ. ಸೇಖಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಞಾಣಬಲಂ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ. ಪಜಹತೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಪಜಹತಿ. ಪಹಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ. ಯಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಏತದಗ್ಗಂ ನಾಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೨. ದುತಿಯೇ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತಾನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ. ವಿವೇಕೋತಿ ವಿವಿತ್ತತಾ. ಸ್ವಾಯಂ ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ-ಸಮುಚ್ಛೇದ-ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ-ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಯೋಗೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಪನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ. ಪಞ್ಚವಿಧವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪೀತಿ ಏಕೇ. ತೇ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇಸುಯೇವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಕಸಿಣಜ್ಝಾನಆನಾಪಾನಾಸುಭಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಜ್ಝಾನೇಸುಪಿ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ನ ಚ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಏತೇಸಂ ಝಾನಾನಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ಏವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಥಾ ಚ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏಸ ನಯೋ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು. ವಿವೇಕತ್ಥಾ ಏವ ಹಿ ವಿರಾಗಾದಯೋ.

ಕೇವಲಂ ಹೇತ್ಥ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ದುವಿಧೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಚ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ. ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತನ್ನಿನ್ನಭಾವೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಂ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೇ ವಟ್ಟತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಕಲೇನ ವಚನೇನ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ಪರಿಣಮನ್ತಂ ಪರಿಣತಞ್ಚ, ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಪಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಚ ಪರಿಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಭಾವೇತೀತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು.

ಇಧ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂಯೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತೇಹಿ ವಿವಿತ್ತತ್ತಾ ವಿವೇಕೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿರಾಗಭಾವತೋ ವಿರಾಗೋ, ನಿರೋಧಭಾವತೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಗ್ಗೋ ಏವ ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮೀ, ತಸ್ಮಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ತಥಾ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗಭಾವೇನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಂ ಪರಿಪಕ್ಕನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು. ಇತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ. ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಬಲೇಸು ಏತದಗ್ಗಭಾವೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೩. ತತಿಯೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ ಚ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ಸಬ್ಬೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೬೯-೭೦) ವಿತ್ಥಾರಿತೋಯೇವ. ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತಿ, ಏಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ನಿರೋಧಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ಭವವಿಸೇಸತ್ಥಾಯ. ಇಧ ಪನ ತಾನಿಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ನಾಮರೂಪಞ್ಚ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಏವಮೇತಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಬಲದ್ವಯೇ ಏತದಗ್ಗಭಾವೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಚ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಚಾತಿ ಸಂಖಿತ್ತಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವಿತ್ಥಾರಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಮಾತಿಕಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ದೇಸನಾ ಸಂಖಿತ್ತದೇಸನಾ ನಾಮ. ತಮೇವ ಮಾತಿಕಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ. ಮಾತಿಕಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ. ತಾಸು ಸಂಖಿತ್ತದೇಸನಾ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಥಿತಾ, ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ ಮನ್ದಪಞ್ಞಸ್ಸ. ಮಹಾಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ಅತಿಪಪಞ್ಚೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಮನ್ದಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ ಸಸಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ ಚ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಥಿತಾ, ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ಇತರೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಸೇನ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ಹಿ ತೇಪಿಟಕಂ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾತಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಕರಣೇತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ, ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ, ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ, ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ. ಆಪನ್ನೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಚ. ತಸ್ಮೇತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏತಂ. ದೀಘತ್ತಾಯಾತಿ ದೀಘಂ ಅದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠನತ್ಥಾಯ. ಖರತ್ತಾಯಾತಿ ದಾಸ-ಕೋಣ್ಡ-ಚಣ್ಡಾಲ-ವೇನಾತಿ ಏವಂ ಖರವಾಚಾಪವತ್ತನತ್ಥಾಯ. ವಾಳತ್ತಾಯಾತಿ ಪಾಣಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರಣವಸೇನ ಕಕ್ಖಳಭಾವತ್ಥಾಯ. ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ನ ಫಾಸುಂ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಾಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಯೇಪಿ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಹೇತುಕಾಮಾ ಪಧಾನಂ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ಫಾಸುಂ ನ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಯ ಠಿತಾಯ ಉದ್ದೇಸಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಉದ್ದೇಸಾದೀನಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನ ಏಕಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ನ ಫಾಸುಂ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನ ದೀಘತ್ತಾಯಾತಿಆದೀಸು ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ನ ಸಬ್ಬಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯೇನಾತಿ ಕರಜಕಾಯೇನ. ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಅನತ್ತಮನವಾಚನ್ತಿ ಅತುಟ್ಠವಾಚಂ. ಮಮೇವಾತಿ ಮಂಯೇವ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ. ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಅಪರಾಧೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಅಹಮೇವೇತ್ಥ ಅಪರಾಧಿಕೋ. ಸುಙ್ಕದಾಯಕಂವ ಭಣ್ಡಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ನೀತೇ ಭಣ್ಡಸ್ಮಿಂ ಸುಙ್ಕದಾಯಕಂ ಅಪರಾಧೋ ಅಭಿಭವತಿ, ಸೋ ಚ ತತ್ಥ ಅಪರಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ನ ರಾಜಾನೋ ನ ರಾಜಪುರಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಹಿ ರಞ್ಞಾ ಠಪಿತಂ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಹರತಿ, ತಂ ಸಹ ಭಣ್ಡಸಕಟೇನ ಆನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನೇವ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ರಞ್ಞೋ ನ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ, ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಗತಸ್ಸೇವ ಪನ ದೋಸೋ, ಏವಮೇವಂ ಯಂ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ನೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದೋಸೋ, ನ ಚೋದಕಸ್ಸ. ತೀಹಿ ಪನ ಕಾರಣೇಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೋಸೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವೇನಪಿ ದೋಸೋ, ಚೋದಕೇ ಅನತ್ತಮನತಾಯಪಿ ದೋಸೋ, ಅನತ್ತಮನಸ್ಸ ಸತೋ ಪರೇಸಂ ಆರೋಚನೇನಪಿ ದೋಸೋ. ಚೋದಕಸ್ಸ ಪನ ಯಂ ಸೋ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಂ ಅದ್ದಸ, ತತ್ಥ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಅನತ್ತಮನತಾಯ ಚೋದನಾಯ ಪನ ದೋಸೋ. ತಮ್ಪಿ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋವ ದೋಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಇತಿ ಮಮೇವ ತತ್ಥ ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಸುಙ್ಕದಾಯಕಂವ ಭಣ್ಡಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯವಾರೇ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚ ಅನತ್ತಮನತಾಯ ಚೋದಿತಭಾವೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ದೋಸಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ ಅಪಾಕಟನಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ, ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ? ನಾನಪ್ಪಕಾರಗುಣವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಸಾದುಫಲೂಪಭೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಿಜಗಣೇಹಿ ನಿಚ್ಚಫಲಿತಮಹಾರುಕ್ಖೋ ವಿಯ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಪರಿಯೋಸಾನದೀಪನಂ. ಅಥ ವಾ ಏವಂ ಗತೋ ತತೋ ಆಸನ್ನತರಂ ಠಾನಂ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪಸಙ್ಖಾತಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಯಥಾ ಚ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭಗವಾ ತೇನ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಸಮ್ಮೋದಿತಂ ಏಕೀಭಾವಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಯಾಯ ಚ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಚ ಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಕಥಾಯ ಸಮ್ಮೋದಿ, ತಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋದಸ್ಸ ಜನನತೋ ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ ಚ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಸಾರೇತುಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಅರಹರೂಪತೋ ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಚ ಸಾರಣೀಯಂ. ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ ವಾ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋ ಸಾರಣೀಯಂ, ತಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಸಾರಣೀಯಂ ಕಥಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಯೇನತ್ಥೇನ ಆಗತೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೭೦) ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ನಿಸೀದೀತಿ ಉಪಾವಿಸಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಪುರಿಸಾ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಸನಕುಸಲತಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಚ ನೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಕಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪನ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ? ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅತಿದೂರಂ, ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಂ, ಉಪರಿವಾತಂ, ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸಂ, ಅತಿಸಮ್ಮುಖಂ ಅತಿಪಚ್ಛಾತಿ. ಅತಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ಸಚೇ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಕರೋತಿ. ಉಪರಿವಾತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಬಾಧತಿ. ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಗಾರವಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅತಿಸಮ್ಮುಖಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಆಹಚ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅತಿಪಚ್ಛಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಏತೇ ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದೀ’’ತಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ – ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ, ಅನಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೯೬) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ ಆಗತಾ. ‘‘ಇಮೇ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೮೬) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅನಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಂ ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಹೇತು ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕಾರಣವೇವಚನಮೇವ. ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾಹೇತೂತಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಸಮಚರಿಯಾಯ ಹೇತು, ತಂಕಾರಣಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ಅಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚರಿಯಾ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾ, ಅಧಮ್ಮಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಮಂ ಚರಿಯಾ, ವಿಸಮಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚರಿಯಾತಿ ವಿಸಮಚರಿಯಾ. ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಚ ಸಾ ವಿಸಮಚರಿಯಾ ಚಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥತೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾ ನಾಮ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಮಚರಿಯಾ ನಾಮ ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೪೫; ಚೂಳವ. ೩೮೩; ಅ. ನಿ. ೮.೨೦) ಹಿ ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೧೦೦) ಸುನ್ದರೇ.

‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ;

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ. –

ಆದೀಸು (ವಿ. ವ. ೮೫೭) ಅಭಿರೂಪೇ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೦; ಪಾರಾ. ೧೫) ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ. ಇಧಾಪಿ ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇಯೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಭಯೇ ಕೋಧೇ ಪಸಂಸಾಯಂ, ತುರಿತೇ ಕೋತೂಹಲಚ್ಛರೇ;

ಹಾಸೇ ಸೋಕೇ ಪಸಾದೇ ಚ, ಕರೇ ಆಮೇಡಿತಂ ಬುಧೋ’’ತಿ. –

ಇಮಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣೇನ ಇಧ ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಚಾಯಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ, ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ, ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯದಿದಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಯದಿದಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಮ ಪಸಾದೋತಿ. ಭಗವತೋಯೇವ ವಾ ವಚನಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೋಮೇತಿ – ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ದೋಸನಾಸನತೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗುಣಾಧಿಗಮನತೋ, ತಥಾ ಸದ್ಧಾಜನನತೋ, ಪಞ್ಞಾಜನನತೋ, ಸಾತ್ಥತೋ, ಸಬ್ಯಞ್ಜನತೋ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥತೋ, ಕಣ್ಣಸುಖತೋ, ಹದಯಙ್ಗಮತೋ, ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನತೋ, ಅಪರವಮ್ಭನತೋ, ಕರುಣಾಸೀತಲತೋ, ಪಞ್ಞಾವದಾತತೋ, ಆಪಾಥರಮಣೀಯತೋ, ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತೋ, ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ, ವೀಮಂಸಿಯಮಾನಹಿತತೋತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ. ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಂ, ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ ವಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಛಾದಿತಂ. ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ. ಮೂಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀಅಡ್ಢರತ್ತಘನವನಸಣ್ಡಮೇಘಪಟಲೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮೇ. ಅಯಂ ತಾವ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥೋ.

ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಭುತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸಾಸನಂ ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮೇ ಬುದ್ಧಾದಿರತನರೂಪಾನಿ ಅಪಸ್ಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸಕದೇಸನಾಪಜ್ಜೋತಧಾರಣೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ.

ಏವಂ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಸಾಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಸಾಹನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಹಂ. ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಭವಂ ಮೇ ಗೋತಮೋ ಸರಣಂ ಪರಾಯಣಂ ಅಘಸ್ಸ ತಾತಾ ಹಿತಸ್ಸ ಚ ವಿಧಾತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಭಜಾಮಿ ಸೇವಾಮಿ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮಿ, ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಗತಿ ಅತ್ಥೋ, ಬುದ್ಧಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪) ವಿತ್ಥಾರೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅರಿಯಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಛತ್ತಮಾಣವಕವಿಮಾನೇ –

‘‘ರಾಗವಿರಾಗಮನೇಜಮಸೋಕಂ, ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ;

ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೮೭);

ಏತ್ಥ ರಾಗವಿರೋಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಅನೋಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ. ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಪಿಟಕತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಙ್ಘಾತೇನ ಸಂಹತೋತಿ ಸಙ್ಘೋ. ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಮಿಯೇವ ವಿಮಾನೇ –

‘‘ಯತ್ಥ ಚ ದಿನ್ನಮಹಪ್ಫಲಮಾಹು, ಚತೂಸು ಸುಚೀಸು ಪುರಿಸಯುಗೇಸು;

ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ, ಸಙ್ಘಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೮೮);

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ.

ಇದಾನಿ ತೇಸು ಸರಣಗಮನೇಸು ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸರಣಂ, ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ, ಸರಣಗಮನಫಲಂ, ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಭೇದೋತಿ ಅಯಂ ವಿಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪದತ್ಥತೋ ತಾವ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣಂ, ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಕಿಲೇಸಂ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಹಿತೇ ಪವತ್ತನೇನ ಅಹಿತಾ ಚ ನಿವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಭವಕನ್ತಾರಾ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಾನಂ ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸಙ್ಘೋ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ. ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುತಾಹಿ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸರಣಗಮನಂ. ತಂಸಮಙ್ಗೀಸತ್ತೋ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ‘‘ಏತಾನಿ ಮೇ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಸರಣಂ, ಏತಾನಿ ಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ತಾವ ಸರಣಂ ಸರಣಗಮನಂ ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ ಇದಂ ತಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೇ ಪನ ದುವಿಧಂ ಸರಣಗಮನಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಲೋಕಿಯಞ್ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಲೋಕುತ್ತರಂ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾನಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಕಲೇಪಿ ರತನತ್ತಯೇ ಇಜ್ಝತಿ. ಲೋಕಿಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಇಜ್ಝತಿ. ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ, ಸದ್ಧಾಮೂಲಿಕಾ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದಸಸು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾವತ್ಥೂಸು ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತಯಿದಂ ಚತುಧಾ ಪವತ್ತತಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಯ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಪಣಿಪಾತೇನಾತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಜನಂ. ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಪರಾಯಣೋ, ಧಮ್ಮಪರಾಯಣೋ, ಸಙ್ಘಪರಾಯಣೋ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಪ್ಪರಾಯಣಭಾವೋ. ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮೋ. ಪಣಿಪಾತೋ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅಭಿವಾದನ-ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನ-ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮ-ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಕರೋಮಿ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೋ. ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಆಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಗಹಿತಂಯೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಗಮನಂ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಭಗವತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋಯೇವ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋ ಮೇ ಸರಣಂ ಲೇಣಂ ತಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಸುಗತಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಏವಮ್ಪಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸರಣಗಮನೇ ವಿಯ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಾಮಾ ಗಾಮಂ ಪುರಾ ಪುರಂ;

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೯೪; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬);

ಏವಮ್ಪಿ ಆಳವಕಾದೀನಂ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಾನಿ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬತಿ, ಪಾಣೀಹಿ ಚ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹತಿ, ನಾಮಞ್ಚ ಸಾವೇತಿ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ; ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೪) ಏವಮ್ಪಿ ಪಣಿಪಾತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೋ ಪನೇಸ ಞಾತಿಭಯಾಚರಿಯದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತೇನ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ, ನ ಇತರೇಹಿ. ಸೇಟ್ಠವಸೇನೇವ ಹಿ ಸರಣಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೇಟ್ಠವಸೇನ ಚ ಭಿಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಾಕಿಯೋ ವಾ ಕೋಲಿಯೋ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ. ಯೋ ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ರಾಜಪೂಜಿತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ. ಯೋ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಸರಮಾನೋ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ –

‘‘ಏಕೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ;

ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೬೫) –

ಏವರೂಪಂ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ತೇನೇವ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ಸರಣಂ.

ಏವಂ ಗಹಿತಸರಣಸ್ಸ ಚ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ಞಾತಿಂ ‘‘ಞಾತಕೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋ ಸರಣಗಮನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಅಪಬ್ಬಜಿತಂ. ತಥಾ ರಾಜಾನಂ ಭಯವಸೇನ ವನ್ದತೋ. ಸೋ ಹಿ ರಟ್ಠಪೂಜಿತತ್ತಾ ಅವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ. ತಥಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ ತಿತ್ಥಿಯಂ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲಂ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೋ ಚ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗತೋ;

ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೯೦);

‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ;

ಅರಿಯಞ್ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ. (ಧ. ಪ. ೧೯೧);

‘‘ಏತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ಏತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ;

ಏತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೯೨);

ಅಪಿಚ ನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಗಮನಾದಿವಸೇನಪೇತಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಪಿತರಂ, ಅರಹನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೨೮-೧೩೦; ಅ. ನಿ. ೧.೨೭೨-೨೭೭).

ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಪನ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಭವಸಮ್ಪದಾಪಿ ಭೋಗಸಮ್ಪದಾಪಿ ಫಲಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ,

ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ;

ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ,

ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ – ‘ಸಾಧು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಬುದ್ಧಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ. ಬುದ್ಧಸರಣಗಮನಹೇತು ಖೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದ ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹನ್ತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಆಯುನಾ ದಿಬ್ಬೇನ ವಣ್ಣೇನ ಸುಖೇನ ಯಸೇನ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ರಸೇಹಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹೀ’’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೧).

ಏಸೇವ ನಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಸಙ್ಘೇ ಚ. ಅಪಿಚ ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದಿವಸೇನಾಪಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦ ಆದಯೋ) ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸರಣಗಮನಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಂ ತೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಅಞ್ಞಾಣಸಂಸಯಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದೀಹಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಹೋತಿ ನ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ. ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಂಕಿಲೇಸೋ. ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಚ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ದುವಿಧೋ ಭೇದೋ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅನವಜ್ಜೋ ಚ. ತತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅಞ್ಞಸತ್ಥಾರಾದೀಸು ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಾದೀಹಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅನಿಟ್ಠಫಲೋ. ಅನವಜ್ಜೋ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ, ಸೋ ಅವಿಪಾಕತ್ತಾ ಅಫಲೋ. ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ನೇವತ್ಥಿ ಭೇದೋ. ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಉದ್ದಿಸತೀತಿ ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಚ ಭೇದೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತೂತಿ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ‘‘ಉಪಾಸಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಧಾರೇತು, ಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾಸಕವಿಧಿಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಕೋ ಉಪಾಸಕೋ, ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ಕೋ ಆಜೀವೋ, ಕಾ ವಿಪತ್ತಿ, ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸರಣಗತೋ ಗಹಟ್ಠೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೩೩).

ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ. ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಉಪಾಸನತೋ. ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋ. ಧಮ್ಮಂ, ಸಙ್ಘಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋತಿ.

ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ. ಪಞ್ಚ ವೇರಮಣಿಯೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ, ಮುಸಾವಾದಾ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೩೩).

ಕೋ ಆಜೀವೋತಿ. ಪಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಣಿಜ್ಜಾ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ. ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ. ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾ, ಸತ್ತವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಂಸವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾ, ವಿಸವಣಿಜ್ಜಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೭೭).

ಕಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ. ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಆಜೀವಸ್ಸ ಚ ವಿಪತ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಯಾಯ ಏಸ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಮಲಞ್ಚ ಪತಿಕುಟ್ಠೋ ಚ, ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಉಪಾಸಕಚಣ್ಡಾಲೋ ಚ ಹೋತಿ ಉಪಾಸಕಮಲಞ್ಚ ಉಪಾಸಕಪತಿಕುಟ್ಠೋ ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹೋತಿ, ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಹೋತಿ, ಮಙ್ಗಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ನೋ ಕಮ್ಮಂ, ಇತೋ ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ತತ್ಥ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೭೫).

ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ. ಯಾ ಚಸ್ಸ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಚ ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ ಚ, ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಯೇ ಚಸ್ಸ ರತನಭಾವಾದಿಕರಾ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಉಪಾಸಕರತನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಉಪಾಸಕಪದುಮಞ್ಚ ಉಪಾಸಕಪುಣ್ಡರೀಕಞ್ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ನ ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ನೋ ಮಙ್ಗಲಂ, ನ ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಗವೇಸತಿ, ಇಧ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೭೫).

ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ ಆದಿಕೋಟಿಕೋಟ್ಠಾಸಸೇಟ್ಠೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಸಮ್ಮ, ದೋವಾರಿಕ, ಆವರಾಮಿ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೭೦) ಹಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ತೇನೇವ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನ ತಂ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ (ಕಥಾ. ೪೪೧). ಉಚ್ಛಗ್ಗಂ ವೇಳಗ್ಗ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಕೋಟಿಯಂ. ‘‘ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಂ ವಾ ಮಧುರಗ್ಗಂ ವಾ ತಿತ್ತಕಗ್ಗಂ ವಾ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೪), ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹಾರಗ್ಗೇನ ವಾ ಪರಿವೇಣಗ್ಗೇನ ವಾ ಭಾಜೇತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೩೧೮) ಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ…ಪೇ… ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪) ಸೇಟ್ಠೇ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಜ್ಜತನ್ತಿ ಅಜ್ಜಭಾವಂ. ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಣುಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ, ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಉಪೇತಂ, ಅನಞ್ಞಸತ್ಥುಕಂ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತಂ ಉಪಾಸಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಜಾನಾತು. ಅಹಞ್ಹಿ ಸಚೇಪಿ ಮೇ ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನೇವ ಬುದ್ಧಂ ‘‘ನ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಾ ಸಙ್ಘಂ ‘‘ನ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವಾ ವದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಚ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ.

೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಠಾನನ್ತರಂ ಕಿರ ನಾಮೇಕಂ ಠಾನನ್ತರಂ, ತಂ ಯೇನ ಕುಲೇನ ಲದ್ಧಂ, ತಂ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಕುಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಜಾತತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಚ ಲದ್ಧಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸಕ್ಕಾರತ್ತಾ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸೋ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿಕಾರಕಾದಿಭೇದಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತಮೇವ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ. ಞಾತಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಾನದ್ಧಜಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿವಾರೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕತತ್ತಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಧ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಅತ್ಥಗವೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಮಾನಂ ಪನ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಗತೋ. ಕಿಂ ನು ಖ್ವಸ್ಸ ಯಥಾ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಥಿತೇ ವಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಯಥಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಥಿತೇ ವಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕತತ್ತಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕತತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕತತ್ತಾಪಿ ಅಕತತ್ತಾಪಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ವದತಿ, ಇದಂ ಉಭಯಕಾರಣೇನಾಪಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಕಥಿತತ್ತಾ ದುಜ್ಜಾನಂ ಮಹನ್ಧಕಾರಂ, ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ಏತ್ತಕೇನೇವ ತುಣ್ಹೀ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಕಥನಕಾಲೇಪಿ ಮಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ತ್ವಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಾನಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗತೋಸಿ, ಏಕವಚನೇನೇವ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಸ್ಮಾ ಕಥೇಸೀ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪರಾಜಿತೋಪಿ ಅಪರಾಜಿತಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಸಗ್ಗಗಮನಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಇಮಂ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಆರಭಿ.

ಏವಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಉಪರಿಪಞ್ಹೇನ ಹೇಟ್ಠಾಪಞ್ಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹೇಟ್ಠಾಪಞ್ಹೇನ ಉಪರಿಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾಪಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಮೇವ ಕಥೇನ್ತೋ ಪುನಪಿ ‘‘ಕತತ್ತಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕತತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ, ಭೋ, ನ ಈದಿಸಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೇನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಕವಾದಂ ಪಹಾಯ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅನುವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಲೋಕಮಗ್ಗಂ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಯಾಚನ್ತೋ ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥಸ್ಸ ನಿಹತಮಾನತಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಕಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ಯಾಚಸಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ. ಆನನ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಏಕಂಸೇನಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ. ಅನುವಿಚ್ಚಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ. ವಿಞ್ಞೂತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ. ಗರಹನ್ತೀತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ನವಮೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೨೦. ದಸಮೇ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಪಾಳಿಪದಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಭಯಮೇತಂ ಪಾಳಿಯಾವ ನಾಮಂ. ಅತ್ಥೋ ಚ ದುನ್ನೀತೋತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋಪಿ ದುನ್ನಯೋ ಹೋತೀತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಾಮ ದುನ್ನಯಾ ದುನ್ನೀಹಾರಾ ದುಕ್ಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಾದಸಮೇ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಅಧಿಕರಣವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಬಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾತಿ ವತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನ ಖಮಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ‘‘ಪುನ ಏವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಖಮಥ ಮೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಇಮಂ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಸಭಾವಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾ ಅಕಾಸಿ, ಖಮಾಮಿ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೩. ದುತಿಯೇ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಅಭೂತೇನ ವದನ್ತಿ. ದೋಸನ್ತರೋತಿ ಅನ್ತರೇ ಪತಿತದೋಸೋ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಂ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ. ಸದ್ಧೋ ವಾ ದುಗ್ಗಹಿತೇನಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಞಾಣವಿರಹಿತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಅತಿಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಮುದ್ಧಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತರೋ, ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಕೇಸಾದಯೋ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಲೋಕುತ್ತರಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೨೫. ಚತುತ್ಥೇ ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋ, ತಂ ನೇತಬ್ಬತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ. ನೀತತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತೀತಿ ಕಥಿತತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ’’ತಿ ಏವರೂಪೋ ಸುತ್ತನ್ತೋ ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ನೀತತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಸತಿ ನ ತಥಾಗತೋ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದೀನಿ ವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ನೀತತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ನೀತತ್ಥನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಕಥಿತತ್ಥಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅನಿಚ್ಚಮೇವ ದುಕ್ಖಮೇವ ಅನತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ‘‘ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ಅತ್ಥಮಸ್ಸ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸುಖಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನೀತತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ ನಾಮ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೨೭. ಛಟ್ಠೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಪಾಪಂ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ. ನೋ ಚೇಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮೇವಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿರಯೋತಿ ಸಹೋಕಾಸಕಾ ಖನ್ಧಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಖನ್ಧಾವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೩೦. ನವಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ, ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೧. ದಸಮೇ ಅತ್ಥವಸೇತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನೀತಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ ಚ ವನಪತ್ಥಾನಿ ಚ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಯಂ ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸೀಯತಿ ನ ವಪೀಯತಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಅತಿದೂರಾನಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ. ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ.

೩೨. ಏಕಾದಸಮೇ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾ. ಸಮಥೋತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಪರಿಗ್ಗಾಹಕಞಾಣಂ. ಕಮತ್ಥಮನುಭೋತೀತಿ ಕತಮಂ ಅತ್ಥಂ ಆರಾಧೇತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಭಾವೀಯತಿ ಬ್ರೂಹೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ. ಯೋ ರಾಗೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತೀತಿ ಯೋ ರಜ್ಜನಕವಸೇನ ರಾಗೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ. ರಾಗೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕೋ, ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ರಾಗಸ್ಸ ಚ. ರಾಗಕ್ಖಣೇ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ. ಯದಾ ಪನ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಪದಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ರಾಗಂ ಸಮೂಲಕಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಘಾತೇನ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ರಾಗೋ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ.

ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಬ್ರೂಹಿತಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಪಞ್ಞಾ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಭಾವೀಯತಿ ಬ್ರೂಹೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ. ಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಸಾ ಪಹೀಯತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಮಹಾಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚನೀಕಾ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖಣೇ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಕ್ಖಣೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನತ್ಥಿ. ಯದಾ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಪದಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಯದಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಸಮೂಲಿಕಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಘಾತಯಮಾನಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾವ ಕಥಿತಾ.

ರಾಗುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ರಾಗೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಿಜ್ಜುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಾ ವಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಭಾವೀಯತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ನ ಭಾವೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ರಾಗಸ್ಸ ಖಯವಿರಾಗೇನ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಸಮಾಧಿಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಖಯವಿರಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ.

ಬಾಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಸಮಚಿತ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೩. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಭೂಮೀತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ. ಸಪ್ಪುರಿಸಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಕತಞ್ಞೂತಿ ಕತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಕತವೇದೀತಿ ಕತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಉಪಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತಂ ಪಸತ್ಥಂ. ಯದಿದನ್ತಿ ಯಾ ಅಯಂ. ಅಕತಞ್ಞುತಾ ಅಕತವೇದಿತಾತಿ ಪರೇನ ಕತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಅಜಾನನಞ್ಚೇವ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಅಜಾನನಞ್ಚ. ಕೇವಲಾತಿ ಸಕಲಾ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೪. ದುತಿಯೇ ಮಾತು ಚ ಪಿತು ಚಾತಿ ಜನಕಮಾತು ಚ ಜನಕಪಿತು ಚ. ಏಕೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಂಸೇನ ಮಾತರಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯ. ಏಕೇನ ಅಂಸೇನ ಪಿತರಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯ. ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ವಸ್ಸಸತಜೀವೀತಿ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಕಾಲೇ ಜಾತೋ ಸಕಲಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ಪುತ್ತೋ ನಾಮ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ದಕ್ಖಿಣೇ ಅಂಸಕೂಟೇ ಮಾತರಂ, ವಾಮೇ ಪಿತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ಸಕಲಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವಮಾನೋ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ. ಸೋ ಚ ನೇಸಂ ಉಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನನ್ಹಾಪನಸಮ್ಬಾಹನೇನಾತಿ ಸೋ ಚ ಪುತ್ತೋ ನೇಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಂಸಕೂಟೇಸು ಠಿತಾನಂಯೇವ ದುಗ್ಗನ್ಧಪಟಿವಿನೋದನತ್ಥಂ ಸುಗನ್ಧಕರಣೇನ ಉಚ್ಛಾದನೇನ, ಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನತ್ಥಂ ಹತ್ಥಪರಿಮದ್ದನೇನ, ಸೀತುಣ್ಹಕಾಲೇ ಚ ಉಣ್ಹೋದಕಸೀತೋದಕನ್ಹಾಪನೇನ, ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಂ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತೇ ಚ ತತ್ಥೇವಾತಿ ತೇ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತತ್ಥೇವ ತಸ್ಸ ಅಂಸಕೂಟೇಸು ನಿಸಿನ್ನಾವ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಚಜೇಯ್ಯುಂ. ನತ್ವೇವ ,ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಮ್ಪಿ ನತ್ವೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕತಂ ವಾ ಹೋತಿ ಪಟಿಕತಂ ವಾ.

ಇಸ್ಸರಾಧಿಪಚ್ಚೇ ರಜ್ಜೇತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಆಪಾದಕಾತಿ ವಡ್ಢಕಾ ಅನುಪಾಲಕಾ. ಪುತ್ತಾ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಡ್ಢಿತಾ ಚೇವ ಅನುಪಾಲಿತಾ ಚ. ಪೋಸಕಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಹದಯಲೋಹಿತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪೋಸಕಾ. ಪುತ್ತಾ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪುಟ್ಠಾ ಭತಾ ಅನ್ನಪಾನಾದೀಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಾ. ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋತಿ ಸಚೇ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಜಾತದಿವಸೇಯೇವ ಪುತ್ತಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ನದಿಯಂ ವಾ ಪಪಾತೇ ವಾ ಖಿಪೇಯ್ಯುಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಪಾದಿತತ್ತಾ ಪೋಸಿತತ್ತಾ ಏಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ತ್ಯಾಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮಾದಪೇತೀತಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸದ್ಧಾಸೀಲಚಾಗಪಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸದಿಸೋವ ಭಿಕ್ಖು ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೫. ತತಿಯೇ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಕಥಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಪುಚ್ಛಾಯಸ್ಸ ವಿರಜ್ಝನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಹಮಸ್ಸ ವಿರಜ್ಝನಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಭೂಮಿಘರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭೂಮಿಘರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಕಲದಿವಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ವೀತಿವತ್ತಾ. ಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ನಾಮ ಅದ್ದಸ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಕಿಂವಾದೀ ಭವ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ‘ಕಿರಿಯವಾದಿಮ್ಹೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ‘ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾನಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಕಿರಿಯಂ ವದೇಥಾ’ತಿ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ‘ಅಕಿರಿಯವಾದಿಮ್ಹೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ‘ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಅಕಿರಿಯಂ ವದೇಥಾ’ತಿ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ನೇವ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನ ನಿಗ್ಗಿಲಿತುಂ. ಏವಂ ಮಮ ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ನ ಏಕಕೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನಗರೇ ಘೋಸನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಕಲನಾಗರೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕಿಂವಾದೀತಿ ಕಿಂಲದ್ಧಿಕೋ. ಕಿಮಕ್ಖಾಯೀತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ಸಾವಕಾನಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಕ್ಖಾಯೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಾಜಯಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಮಾನಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏಕಪದೇನೇವ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಕಿರಿಯವಾದೀ ಚಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನೋ ಮಾನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆಯಾಚನ್ತೋ ಯಥಾಕಥಂ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೩೬. ಚತುತ್ಥೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ ವುಚ್ಚತಿ ದಾನಂ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಯುತ್ತಾ ಕತಿ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಖೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಲವನ್ತಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಯಜಮಾನಾನಂ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಾನಂ ದದನ್ತಾನಂ ಆಹುನಸ್ಸ ಅರಹಾ ದಾನಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೇತ್ತನ್ತಿ ವತ್ಥು ಪತಿಟ್ಠಾ, ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೭. ಪಞ್ಚಮೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇತಿ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಆರಾಮೇ. ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪಾಸಾದೇ. ಸಾ ಹಿ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತತ್ತಾಪಿ, ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಕಸೇಟ್ಠಿನೋವ ಸಮಾನನಾಮಕತ್ತಾಪಿ ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಕಾರಿತೋ ಸಹಸ್ಸಗಬ್ಭೋ ಪಾಸಾದೋ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೋ ನಾಮ. ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾದೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಕಾನಿಚಿ ಹಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಪುರೇಭತ್ತೇ ಭಾಸಿತಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ಕಾನಿಚಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ, ಕಾನಿಚಿ ಪುರಿಮಯಾಮೇ, ಕಾನಿಚಿ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ, ಕಾನಿಚಿ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ. ಇದಂ ಪನ ಸಮಚಿತ್ತಪಟಿಪದಾಸುತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಭಾಸಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

ನ ಕೇವಲಂ ಚೇತಂ ಥೇರೇನೇವ ಭಾಸಿತಂ, ತಥಾಗತೇನಾಪಿ ಭಾಸಿತಂ. ಕತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ? ವಿಸಾಖಾಯ ರತನಪಾಸಾದೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ. ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಬದ್ಧವಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿ. ಪಠಮಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಞ್ಹಿ ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯೋ ಅಮತಪಾನಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಇಸಿಪತನೇ ವಸಿ. ದುತಿಯಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ, ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿಪಿ ತತ್ಥೇವ, ಪಞ್ಚಮಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ, ಛಟ್ಠಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ಮಕುಲಪಬ್ಬತೇ, ಸತ್ತಮಂ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ, ಅಟ್ಠಮಂ ಭಗ್ಗೇ ಸುಸುಮಾರಗಿರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭೇಸಕಳಾವನೇ, ನವಮಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ, ದಸಮಂ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕೇ ವನಸಣ್ಡೇ, ಏಕಾದಸಮಂ ನಾಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ, ದ್ವಾದಸಮಂ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ, ತೇರಸಮಂ ಚಾಲಿಯಪಬ್ಬತೇ, ಚುದ್ದಸಮಂ ಜೇತವನೇ, ಪಞ್ಚದಸಮಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಸೋಳಸಮಂ ಆಳವಕಂ ದಮೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಆಳವಿಯಂ, ಸತ್ತರಸಮಂ ರಾಜಗಹೇಯೇವ, ಅಟ್ಠಾರಸಮಂ ಚಾಲಿಯಪಬ್ಬತೇಯೇವ, ತಥಾ ಏಕೂನವೀಸತಿಮಂ, ವೀಸತಿಮಂ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ರಾಜಗಹಂಯೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿ. ಏವಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಬದ್ಧವಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ದ್ವೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಧುವಪರಿಭೋಗಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ಕತರಾನಿ ದ್ವೇ? ಜೇತವನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಞ್ಚ. ಕಸ್ಮಾ? ದ್ವಿನ್ನಂ ಕುಲಾನಂ ಗುಣಮಹನ್ತತಾಯ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಹಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಚ ಗುಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗುಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತ್ಥಾ ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಧುವಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಉತುವಸ್ಸಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾಪಿ ಹಿ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ದ್ವೀಸುಯೇವ ಸೇನಾಸನೇಸು ವಸತಿ. ಏವಂ ವಸನ್ತೋ ಪನ ಜೇತವನೇ ರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ. ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಜೇತವನೇಯೇವ ವಸಿ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಕಿಚ್ಚಂ ಅವಿಜಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ತೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಭಗವಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀನಞ್ಚ ಸಮನ್ತಾ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಗಾವುತಅಡ್ಢಯೋಜನಯೋಜನಪರಮೇ ಠಾನೇ ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಿಸಮಯಭಾವಂ ಅದ್ದಸ.

ತತೋ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಕಾಲೇ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ನು ಖೋ ಕಥೇನ್ತೇ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಾವಕೇ ಕಥೇನ್ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇ ಕಥೇನ್ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ‘‘ಕತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಸಾಖಾಯ ರತನಪಾಸಾದೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ತಯೋ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಏಕೋ. ತೇಸು ಅಜ್ಜ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ದಿಸ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನೋ ಸುಗತಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸೇಲಮಯಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಪ್ಪಹತಾ ವಿಯ ನಾವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಸಾ ಉಪಾಸಕಪರಿಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾಪರಿಸಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಯಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತವ ಚ ಪರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಮೇವ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಏಕೇನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ವಿಹಾರೇ ಸತ್ಥು ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಾರಾಮಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಕರೋಹಿ ಆನನ್ದಾತಿ. ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಏಕಕೋವ ಜೇತವನೇ ಓಹೀನೋ.

ತಂ ದಿವಸಞ್ಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಾಪಿ ಬಲಕಾಯೇನ ಪರಿವುತೋ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಮೇವ ಗತೋ. ತಥಾ ಪಞ್ಚಸತಉಪಾಸಕಪರಿವಾರೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ. ವಿಸಾಖಾ ಪನ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ದ್ವೀಹಿ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ ಗೇಹಪಾಲಕದಾರಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಜನೋ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಮಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಚತೂಸು ದ್ವಾರಗಾಮೇಸು ಗಾವುತಅಡ್ಢಯೋಜನಯೋಜನಪರಮಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬೇಯೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ಸಕಲವಿಹಾರೋ ಮಿಸ್ಸಕಪುಪ್ಫೇಹಿ ಅಭಿಕಿಣ್ಣೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಖೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಪರಿವೇಣೇ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು. ಥೇರೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕತ್ಥೇರೇನ ವತ್ತೇ ಕತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲವಸೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧದರಥೋ ಓತಿಣ್ಣತಿತ್ಥೇನೇವ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನೋ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು. ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಂ ಞತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಪರಿವಾರೋ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಹಮತ್ಥಕಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರತನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಹತೀ ವತಾಯಂ ಪರಿಸಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾ ಪರಿತ್ತಕಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ, ಕತರಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನು ಖೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ಇಮಂ ಸಂಯೋಜನಪರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅದ್ದಸ.

ಏವಂ ದೇಸನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ. ಆವುಸೋತಿ ಹಿ ಅವತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ವಚನಂ ಬುದ್ಧಾಲಾಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ‘‘ದಸಬಲೇನ ಸಮಾನಂ ಆಲಪನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಗಾರವವಸೇನ ಸಾವಕಾಲಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋ, ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಹ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಸಂಯೋಜನಞ್ಚ, ಆವುಸೋ, ಪುಗ್ಗಲಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪದಂ ಅವೋಚ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ರತನಪಾಸಾದೇ ಅಧಿವತ್ಥೋ ಏಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ಸಾವಕೇಹಿ ವಾ ದೇಸನಾಯ ಆರದ್ಧಮತ್ತಾಯಯೇವ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಉತ್ತಾನಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಗಮ್ಭೀರಾ. ಅಯಂ ಝಾನನಿಸ್ಸಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಸ್ಸಿತಾ. ಅಯಂ ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸಿತಾ ಅಯಂ ಫಲನಿಸ್ಸಿತಾ, ಅಯಂ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಥೇರೇನ ದೇಸನಾಯ ಆರದ್ಧಮತ್ತಾಯ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಯೇನ ನೀಹಾರೇನ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಅಯಂ ದೇಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಾಳ್ಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಛಹಿ ಮುಖೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಪನ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ದೇಸನಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ಮಹನ್ತಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ.

ದೇವರಾಜೇನ ಸಾಧುಕಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಪರಿವಾರಕಪಾಸಾದಸಹಸ್ಸೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸಬ್ಬಾವ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಂಸು. ತಾಸಂ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಸನದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಸದ್ದೇನ ಗಾವುತಮತ್ತೇ ದೇವತಾ, ತತೋ ಅಡ್ಢಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇತಿ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ, ದ್ವೀಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸು, ತೀಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸೂತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಂಸು. ತಾಸಂ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೇನ ಪಥವಿಟ್ಠಕನಾಗಾ ಚ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾ ಚ. ತತೋ ಅಬ್ಭವಲಾಹಕಾ, ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾ, ಸೀತವಲಾಹಕಾ, ವಸ್ಸವಲಾಹಕಾ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವತಾ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಯಾಮಾ ದೇವತಾ, ಸುಯಾಮೋ ದೇವರಾಜಾ, ತುಸಿತಾ ದೇವತಾ, ಸನ್ತುಸಿತೋ ದೇವರಾಜಾ, ನಿಮ್ಮಾನರತೀ ದೇವತಾ, ಸುನಿಮ್ಮಿತೋ ದೇವರಾಜಾ, ವಸವತ್ತೀ ದೇವತಾ, ವಸವತ್ತೀ ದೇವರಾಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ, ಪರಿತ್ತಾಭಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾ, ಆಭಸ್ಸರಾ, ಪರಿತ್ತಸುಭಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಸುಭಾ, ಸುಭಕಿಣ್ಹಾ, ವೇಹಪ್ಫಲಾ, ಅವಿಹಾ, ಅತಪ್ಪಾ, ಸುದಸ್ಸಾ, ಸುದಸ್ಸೀ, ಅಕನಿಟ್ಠಾ ದೇವತಾತಿ ಅಸಞ್ಞೇ ಚ ಅರೂಪಾವಚರಸತ್ತೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೋತಾಯತನಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಾ ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಂಸು.

ತತೋ ಖೀಣಾಸವಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ – ‘‘ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೋ, ಪಥವಿತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಲೋಕಂ ಆಗತೋ, ಕಿಮತ್ಥಂ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಸಾಖಾಯ ರತನಪಾಸಾದೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಂಯೋಜನಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮದೇಸನಮಾರಭಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿಪಿ ತತ್ಥ ಕಾಯಸಕ್ಖೀಹಿ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಂಸು. ಪುಬ್ಬಾರಾಮೋ ದೇವತಾಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಸಮನ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಸ್ಸ ಗಾವುತಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ, ಯೋಜನನ್ತಿ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿತಲೇನ ತಿರಿಯಂ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ದಸಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ನಿರನ್ತರಮಹೋಸಿ, ಆರಗ್ಗನಿತುದನಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ ಸಟ್ಠಿ ದೇವತಾ ಸುಖುಮತ್ತಭಾವೇ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವತಿದಂ ಹಲಾಹಲಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಠಿತಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಾವಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಸಪರಿಮಾಣೇನೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇವ ಸದ್ದಞ್ಚ ಸಾವೇನ್ತಿ. ಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ – ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಾ ಪರಿಸಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮಂ ಪಸ್ಸತು, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಮೇ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೂ’’ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಪಸ್ಸೇ ಚ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಞ್ಚ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಕೀದಿಸೋ ದೀಘೋ ರಸ್ಸೋ ಸಾಮೋ ಓದಾತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಾರಣಂ ನಾಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಅಭಿಮುಖೇಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ನಭಮಜ್ಝೇ ಠಿತಚನ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಪಸ್ಸೇ ಚ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಞ್ಚ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಕಂಸೇನೇವ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸು.