೨. ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ, ಸಭಾವತ್ಥೋ ಚ ಆದಿತೋ ವುತ್ತೋಯೇವಾತಿ ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಭಾವನಾವಿಧಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವಿಯ ‘‘ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಸಮನ್ನಾಗತೇನಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ನನು ಏತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಛ ಅನುಸ್ಸತಿಯೋ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸನಂ ಆರುಳ್ಹಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾದಿಗುಣಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮ್ಪಿ ಇಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಸಮನ್ನಾಗತೇನಾ’’ತಿ ಇಧ ನ ವುತ್ತಂ, ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಸುಖೇನ ಇಜ್ಝನ್ತೀತಿ. ತಥಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ಚ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಯಞ್ಚ ವಿಚಾರೋ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೇವ.

೧೪೭. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಇತರೇಸೂತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾದಿಪದೇಸು. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾದಿಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪರಿಯಾಯತೋ ಪನೇತೇ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇಪಿ ಸಮ್ಭವನ್ತೇವ. ತಥಾ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಬಹುಸ್ಸುತೇನ ಆಗತಾಗಮೇನ ಪರಮೇನ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಪಞ್ಞವತಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣತಾದಿವಿಸೇಸತೋ ಸಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಆಚರಿಯಪಯಿರುಪಾಸನಾಯ ವಿನಾ ನ ಲಬ್ಭಾತಿ ಚೇ? ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಪಿ ಸಮಾನೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನೇವ ಸಿಜ್ಝನತೋ, ತಥಾ ಸತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನೇಪಿ. ‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಜಯತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ತಿತ್ಥಿಯನಿಮ್ಮದ್ದನೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋವ ಲಬ್ಭತಿ, ಕಿಲೇಸಜಯೇ ಪರಿಯಾಯತೋ ಪರಮ್ಪರಾಹೇತುಭಾವತೋ. ‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೇವ, ಸಬ್ಬಸೋ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಂ, ವೋದಾನಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಬ್ರೂಹನಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಯೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿರಾಗಾಯ, ಸಞ್ಞೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿಸಞ್ಞೋಗಾಯ, ಸಉಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅನುಪಾದಾನಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಧಾರೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ನೇಸೋ ವಿನಯೋ, ನೇತಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೦೬; ಅ. ನಿ. ೮.೫೩), ‘‘ಧಮ್ಮಾಪಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಪಗೇವ ಅಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೦) ಚ ಏವಮಾದೀಹಿ ಸುತ್ತಪದೇಹಿ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ. ಅಕಾಲಿಕಾಧಿಗಮುಪಾಯತಾಯ ಅಕಾಲಿಕೋ. ವಿಜ್ಜಮಾನತಾಪರಿಸುದ್ಧತಾಹಿ ಏಹಿಪಸ್ಸವಿಧಿಂ ಅರಹತೀತಿ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ. ತತೋ ಏವ ವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ಉಪನಯನಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಾ ತತ್ಥ ಉಪನಯನಂ ಅರಹತೀತಿ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ. ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿಚಯೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಅತ್ಥವೇದಂ, ಧಮ್ಮವೇದಞ್ಚ ಲಭನ್ತೇಹಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾದಿಪದೇಸು ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ಯುಜ್ಜತೇವ.

ಸಾತಿ ಗಾಥಾ. ಸಮನ್ತಭದ್ರಕತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇಹಿ ಸುನ್ದರತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತೋ ಸಮುದಾಯೋ ನಾಮ ಪರಮತ್ಥತೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಯೇಸು ಪನ ಅವಯವೇಸು ಸಮುದಾಯರೂಪೇನ ಅವೇಕ್ಖಿತೇಸು ‘‘ಗಾಥಾ’’ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಂ ತತೋ ಭಿನ್ನಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಸಂಸಾಮಿವೋಹಾರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮೇನ ಪಾದೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನಾತಿಬಹುವಿಭಾಗಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ತೇನೇವ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಭಾಗೇನ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಭಾಗಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ. ನಿದಾನೇನಾತಿ ಕಾಲದೇಸದೇಸಕಪರಿಸಾದಿಅಪದಿಸನಲಕ್ಖಣೇನ ನಿದಾನಗನ್ಥೇನ. ನಿಗಮನೇನಾತಿ ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿಆದಿಕೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೯), ‘‘ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭) ವಾ ಯಥಾವುತ್ತತ್ಥನಿಗಮನೇನ.

ಅಯಂ ಕಥಾ ವಿಸೇಸತೋ ಸುತ್ತಪಿಟಕಸಂವಣ್ಣನಾತಿ ಕತ್ವಾ ಸುತ್ತಪಿಟಕವಸೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸುತ್ತಪಿಟಕವಿನಯಪಿಟಕಾನಂ ವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸನಿದಾನಸಉಪ್ಪತ್ತಿಕತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸನಿದಾನಸಉಪ್ಪತ್ತಿಕತ್ತಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಿದಾನೇನ ಸನಿದಾನತಾಯ, ಸಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕತಾಯ ಚ. ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅನುರೂಪತೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಚ ತಂತಂಸಿಕ್ಖಾಪದಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಪಿಯಮಾನಸ್ಸ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅನುರೂಪತೋ. ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ದೇಸಿಯಮಾನಸ್ಸ ಚ ಸೀಲಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೯)? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೯೫) ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹೇತೂಪಮಾಗಹಣೇನ ಹೇತುದಾಹರಣಯುತ್ತತೋ.

ಏವಂ ಸುತ್ತವಿನಯವಸೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಕಲೋಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋತಿ –

‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ;

ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಪನಂ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೮೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) –

ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನಸ್ಸ ಪಕಾಸಕೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ. ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ ಸೀಲಮೂಲಕತ್ತಾ ಸಾಸನಸ್ಸ. ಸಮಥಾದೀಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ ತೇಸಂ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮಜ್ಝಭಾವತೋ. ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ ತದಧಿಗಮತೋ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯಾಭಾವತೋ. ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಸೀಲಂ, ಸಮಾಧಿ ಚ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸಮಾಧೀಹಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಞಾ ಪನ ಅನುಬೋಧಪಟಿವೇಧವಸೇನ ದುವಿಧಾತಿ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಫಲಂ, ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ, ತತೋ ಪರಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ’’ತಿ. ಫಲಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಮಾಹ, ಇತರೇನ ಇತರಂ, ತದುಭಯಞ್ಚ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಓಸಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಬೋಧಿತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತಾ, ತಾಯ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ ತಪ್ಪಭವತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಸೋ ಸಂಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವೋದಾನಂ, ಪಾರಿಪೂರೀ ಚ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾ, ತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ ತಂಸರೀರತ್ತಾ. ಸತ್ಥಾರಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ತಥಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ, ತಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಾಯ ಸಾಸನಸ್ಸ ಲೋಕೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವತೋ. ತನ್ತಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮಂ. ತಥತ್ತಾಯಾತಿ ಯಥತ್ತಾಯ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತಥತ್ತಾಯ ತಥಭಾವಾಯ. ಸೋ ಪನ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿ ಸಾವಕಬೋಧೀತಿ ತಿವಿಧೋ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಅಗ್ಗಭಾವತೋ, ಇತರಬೋಧಿದ್ವಯಮೂಲತಾಯ ಚ ಪಠಮಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣತಾ, ಗುಣೇಹಿ ವೇಮಜ್ಝಭಾವತೋ ದುತಿಯಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣತಾ, ತದುಭಯಾವರತಾಯ, ತದೋಸಾನತಾಯ ಚ ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ ತತಿಯಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತಾ ವುತ್ತಾ.

ಏಸೋತಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ. ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋತಿ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ನೀವರಣಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮ್ಭವತೋ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ –

‘‘ಯಥಾ ಯಥಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ಥಾ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ತಥಾ ತಥಾ ಸೋ ತತ್ಥ ಲಭತಿ ಅತ್ಥವೇದಂ ಲಭತಿ ಧಮ್ಮವೇದ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೬).

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಪಞ್ಚಸ್ಸ ನೀವರಣಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಹೀನಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೧೯) –

ಚ ಆದಿ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಾವಹನತೋತಿ ಸಮಥಸುಖಸ್ಸ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪಾದನತೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖ’’ನ್ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೭೯; ಮ. ನಿ. ೨.೧೩೮).

ತಥಾ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತಂ;

ಅಮಾನುಸೀ ರತೀ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಚ. (ಧ. ಪ. ೩೭೪, ೩೭೩);

ತಥಾಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಯಥಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಂ ಆವಹತಿ, ಯಥಾ ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ, ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ. ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋತಿ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಪಲೇಪಸ್ಸ ಆವಹನತೋ. ಏಸ ಭಗವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಯಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ, ತಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ತತ್ಥ ಅವಿಸೇಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ಸಕಲೋ ಚ ತನ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮೇಸಾನಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೧೮). ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾನಂ ಮಣ್ಡಭೂತಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೩; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೮೬). ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ಯಥಾರಹಂ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಹಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ಥತಾಯ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೋ ಹಿ ಇಧ ಸಹ-ಸದ್ದೋ. ಇತರಂ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಸಾತ್ಥಂ, ಸಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ. ಯೇ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಚನಸಭಾವಂ ಸಾತ್ಥಂ, ಅತ್ಥಸಭಾವಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ, ತಥಾ ವಿಭತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಸದ್ದತ್ಥಾ ಹಿ ಅಭಿನ್ನರೂಪಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ವಿನಿಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ನೇಸಂ ಲೋಕಿಯಾಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ಸತಿಪಿ ವಾ ಭೇದೇ ‘‘ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ತುಲ್ಯಯೋಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘‘ಸಪುತ್ತೋ ಆಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಅತ್ಥಪಟಿಸರಣಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋಥ, ಮಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಸರಣಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಪ್ಪಧಾನವಾದೋ ಬಾಧಿತೋ ಸಿಯಾ, ಅಥ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾಮತ್ತಂ ‘‘ಸಲೋಮಕೋ ಸಪಕ್ಖಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಾ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೇತ್ತಿನಯೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಕಾಸನ…ಪೇ… ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯದಿಪಿ ನೇತ್ತಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮುಖೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಕ್ಖರಂ ಪದ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ನೇತ್ತಿ. ೪ ದ್ವಾದಸಪದ) ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನಿ ಪಠಮಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ, ಇಧ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ಅತ್ಥಪದಾನಿಯೇವ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಕಾಸನಪಕಾಸನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಾಸನಂ ದೀಪನಂ ಸಙ್ಕಾಸನಂ ‘‘ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಬದ್ಧೋ ಮಾರಸ್ಸ, ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮುತ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೬೪) ವಿಯ. ತತ್ತಕೇನ ಹಿ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮಂ ಕಾಸನಂ ಪಕಾಸನಂ. ಆದಿಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಅಯಂ ಪಸದ್ದೋ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಟ್ಠಪೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ವಿಯ. ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾಪೇಕ್ಖಂ ಚೇತಂ ಪದದ್ವಯಂ ಉದ್ದೇಸಭಾವತೋ. ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಠಮಞ್ಚ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಸಂಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರವಚನಂ, ಸಕಿಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪುನ ವಚನಞ್ಚ ವಿವರಣವಿಭಜನಾನಿ. ಯಥಾ ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಸಕಿಂಯೇವ ಚ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೧) ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿವರಣವಸೇನ, ವಿಭಜನವಸೇನ ಚ ಪುನ ವಚನಂ. ಮಜ್ಝಿಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಪೇಕ್ಖಮೇತಂ ಪದದ್ವಯಂ ನಿದ್ದೇಸಭಾವತೋ. ವಿವಟಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತರಾಭಿಧಾನಂ, ವಿಭತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಕಾರೇಹಿ ಞಾಪನಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ತಪರಿತೋಸನಂ ಉತ್ತಾನೀಕರಣಪಞ್ಞಾಪನಾನಿ. ಯಥಾ ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೨) ವಿವಟವಿಭತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಕತಮೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ? ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೨) ಉತ್ತಾನೀಕಿರಿಯಾ, ಪಞ್ಞಾಪನಾ ಚ. ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾಪೇಕ್ಖಮೇತಂ ಪದದ್ವಯಂ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸಭಾವತೋ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಪನಪಟ್ಠಪನವಿವರಣವಿಭಜನಉತ್ತಾನೀಕರಣಪಕಾಸನಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಪಾಠವಿಕಪ್ಪೋ ಜಾತೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನೇತ್ತಿಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪುರಿಮಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಹಿ –

‘‘ಸಙ್ಕಾಸನಾ ಪಕಾಸನಾ,

ವಿವರಣಾ ವಿಭಜನುತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಪಞ್ಞತ್ತಿ;

ಏತೇಹಿ ಛಹಿ ಪದೇಹಿ,

ಅತ್ಥೋ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. (ನೇತ್ತಿ. ೪ ದ್ವಾದಸಪದ) –

ದೇಸನಾಹಾರಯೋಜನಾಯ ಚ ಏತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಸಙ್ಕಾಸನಾ ಪಕಾಸನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಂ. ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಟ್ಠಪೇತಿ ವಿವರತಿ ವಿಭಜತಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋತಿ ‘ಪಸ್ಸಥಾ’ತಿ ಚಾಹಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಸುತ್ತೇ ಆಗತನಯೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಕತೋ. ಏವಞ್ಚ ನೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾಠಾನಂ ವಿಸೇಸೋ, ನ ಅತ್ಥತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ‘‘ಪಠಮಂ ಞಾಪನಂ ಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಪಠಮಮೇವ ಠಪನಂ ಪಟ್ಠಪನ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಙ್ಕಾಸನಪಕಾಸನಪದೇಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಸಿಟ್ಠಾನಿ. ಯಞ್ಚ ಪುರಿಮಪಾಠೇ ಛಟ್ಠಂ ಪದಂ ‘‘ಪಕಾರತೋ ಞಾಪನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದುತಿಯಪಾಠೇ ಪಕಾಸನಪದೇನ ‘‘ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ಪಕಾರತೋ ಕಾಸನ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಞಾಪನಕಾಸನಾನಿ ಅತ್ಥಾವಭಾಸನಸಭಾವತಾಯ ಅಭಿನ್ನಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ತೋಸನಂ, ಬುದ್ಧಿಯಾ ಚ ನಿಸಾನಂ ಯಾಥಾವತೋ ವತ್ಥುಸಭಾವಾವಭಾಸನೇ ಜಾಯತೀತಿ. ಏವಂ ಅತ್ಥಪದರೂಪತ್ತಾ ಪರಿಯತ್ತಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಛಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಾತ್ಥಂ ಸಾಸನಂ.

ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಚ್ಚಾರಣವೇಲಾಯಂ ಅಪರಿಯೋಸಿತೇ ಪದೇ ವಣ್ಣೋ ಅಕ್ಖರಂ. ‘‘ಏಕಕ್ಖರಂ ಪದಂ ಅಕ್ಖರ’’ನ್ತಿ ಏಕೇ ‘‘ಆ ಏವಂ ಕಿರ ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಆ-ಕಾರಾದಯೋ ವಿಯ. ‘‘ವಿಸುದ್ಧಕರಣಾನಂ ಮನಸಾ ದೇಸನಾವಾಚಾಯ ಅಕ್ಖರಣತೋ ಅಕ್ಖರ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇ. ವಿಭತ್ತಿಯನ್ತಂ ಅತ್ಥಞಾಪನತೋ ಪದಂ. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ಪದಾಭಿಹಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ವಾಕ್ಯಂ. ‘‘ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಅಬ್ಯಯಕಾರಕವಿಸೇಸನಯುತ್ತಂ ವಾಕ್ಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವದನ್ತಿ. ಪಕಾರತೋ ವಾಕ್ಯವಿಭಾಗೋ ಆಕಾರೋ. ಆಕಾರಾಭಿಹಿತಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ ನಿರುತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಚನವಿತ್ಥಾರೋ ನಿಸ್ಸೇಸುಪದೇಸತೋ ನಿದ್ದೇಸೋ. ಏತೇಸಂ ಅಕ್ಖರಾದೀನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ.

ತತ್ರಾಯಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ – ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಸೇತಿ, ಪದೇಹಿ ಪಕಾಸೇತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ವಿವರತಿ, ಆಕಾರೇಹಿ ವಿಭಜತಿ, ನಿರುತ್ತೀಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋತಿ, ನಿದ್ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತಥಾ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪದೇಹಿ ವಿನೇತಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ವಿಪಞ್ಚೇತ್ವಾ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿನೇತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುಂ, ನಿರುತ್ತೀಹಿ ನೇತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೇಹಿ ವಿನೇತಿ ನೇಯ್ಯಂ. ಏವಞ್ಚಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಉಗ್ಘಟಿಯಮಾನೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಂ ವಿನೇತಿ, ವಿಪಞ್ಚಿಯಮಾನೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುಂ, ನಿಯ್ಯಮಾನೋ ನೇಯ್ಯಂ. ತತ್ಥ ಉಗ್ಘಟನಾ ಆದಿ, ವಿಪಞ್ಚನಾ ಮಜ್ಝೇ, ನಯನಮನ್ತೇ. ಏವಂ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ತಿಧಾ ದೇಸಿತೋ ದೋಸತ್ತಯವಿಧಮನೋ ಗುಣತ್ತಯಾವಹೋ ತಿವಿಧವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣೋಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ‘‘ಸಾತ್ಥೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚ.

ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ತನ್ತಿಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋ ತನ್ತಿ. ಪಟಿವೇಧೋ ತನ್ತಿಯಾ, ತನ್ತಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧೋ. ದೇಸನಾ ಮನಸಾ ವವತ್ಥಾಪಿತಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ದೇಸನಾ. ತೇ ಪನೇತೇ ಅತ್ಥಾದಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಸಸಾದೀಹಿ ವಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮನ್ದಬುದ್ಧೀಹಿ ದುಕ್ಖೋಗಾಹಾ, ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಾ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ಹೇತುಫಲಂ. ಧಮ್ಮೋ ಹೇತು. ದೇಸನಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಲಾಪೋ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರಾದಿವಸೇನ ವಾ ಕಥನಂ. ಪಟಿವೇಧೋ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮೇಸು, ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥೇಸು, ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಾನುರೂಪಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀಸು ಅವಬೋಧೋ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಸಲಕ್ಖಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವೋ. ತೇಪಿ ಚೇತೇ ಅತ್ಥಾದಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಪಚಿತಕುಸಲಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇಹಿ ಸಸಾದೀಹಿ ವಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ದುಕ್ಖೋಗಾಹಾ, ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಾ. ತೇಸು ಪಟಿವೇಧಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಾತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಗುಣದೀಪನತೋ. ತಾಸಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ತಾಸಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿದೀಪನತೋ.

ಅತ್ಥೇಸು ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಅತ್ಥವಿಸಯತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಾತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ತದಭಾವತೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ತನ್ತಿ. ನಿರುತ್ತೀತಿ ತನ್ತಿಪದಾನಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವಚನಂ. ತತ್ಥ ಪಭೇದಗತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ, ಅಸತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ತದಭಾವತೋ. ಪರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಕಜನಾನಂ ಕಿಂಕುಸಲಗವೇಸೀನಂ ಪಸಾದಾವಹಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಾತ್ಥಂ. ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಫಲೇನ ಹೇತುನೋ ಅನುಮಾನಂ ನದೀಪೂರೇನ ವಿಯ ಉಪರಿ ವುಟ್ಠಿಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ. ಸಾತ್ಥಕತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತಾಯ, ಸಾ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಸಣ್ಹಸುಖುಮಭಾವತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಗಮ್ಭೀರೋ ದುದ್ದಸೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೮). ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಜನಸ್ಸ ಪಸಾದಾವಹಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಲೋಕಿಯಜನೋ ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ತುಸ್ಸತಿ, ಇಧಾಪಿ ಫಲೇನ ಹೇತುನೋ ಅನುಮಾನಂ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನತಾ ಪನಸ್ಸ ಸದ್ಧೇಯ್ಯತಾಯ, ಸಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಭಾವತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಥ ವಾ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತೋ ಸಾತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪದಟ್ಠಾನತಾಯ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನತಂ ಆಹ, ತತೋ ಪರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕಂ. ಸದ್ಧೇಯ್ಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಪದಟ್ಠಾನತಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನತಂ, ತತೋ ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಗಮ್ಭೀರಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಾತ್ಥನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಅಗಾಧಾಪಾರತಾಯ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ತದಭಾವತೋ. ಉತ್ತಾನಪದತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಸುಬೋಧಸದ್ದತಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಪರಮಗಮ್ಭೀರಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವಾಪಾದನತೋ. ಸಬ್ಬೋಪೇಸ ಪಠಮಸ್ಸ ಅತ್ಥದ್ವಯಸ್ಸ ಪಭೇದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಚೇವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಂವಣ್ಣಿತಂ. ತಥಾ ಹೇತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪಸ್ಸ, ಸಮುಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಾ ಅಗ್ಗಹಣಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸ್ಸ ವೋದಾನತ್ಥಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ. ಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಸ್ಸ.

ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾದಿಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ, ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ. ಅಧಿಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋತಿ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೇನ ಅಧಿಗಮವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಾತ್ಥಂ ಕಪಿಲವತಾದಿ ವಿಯ ತುಚ್ಛಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಅಹುತ್ವಾ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ಪರಿಯತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಪರಿಚಯೇನ. ಆಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋತಿ ದುರಕ್ಖಾತಧಮ್ಮೇಸು ಪರಿಚಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ಬಾಹುಸಚ್ಚವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಚನಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಸತಿ ಆಗಮಬ್ಯತ್ತೀತಿ. ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಯುತ್ತತೋತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅವಿರಹಿತತ್ತಾ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅನವಸೇಸೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಪುಣ್ಣಂ ಪೂರಿತಂ. ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ. ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರಣಾಯ. ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತೋತಿ ಕಥಞ್ಚಿಪಿ ತಣ್ಹಾಸನ್ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಯನತೋ.

ಏವಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣತಾದಿಅಪದೇಸೇನ ಸತ್ಥು ಪುರಿಮವೇಸಾರಜ್ಜದ್ವಯವಸೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮವೇಸಾರಜ್ಜದ್ವಯವಸೇನಾಪಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಾಭಾವತೋ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಿಪಲ್ಲಾಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಾದೀನಂ ಅನ್ತರಾಯಿಕತ್ತಾಭಾವತೋ ಏಕಂಸೇನ ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಅಭಾವತೋ. ನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾಭಾವತೋತಿ ಅತಮ್ಮಯತಾಭಾವತೋ, ಸಂಸಾರತೋ ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಚ್ಚಯಞ್ಞಕಿರಿಯಾಪಕತಿಪುರಿಸನ್ತರಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ತತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾಭಾವತೋ ವಿಪರೀತೋ ಏವ ಹೋತಿ. ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾಪಜ್ಜನೇನ. ತೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ. ತಥಾಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋತಿ ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅನ್ತರಾಯಿಕಭಾವಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಸ್ಸ ಕದಾಚಿಪಿ ಅನತಿವತ್ತನತೋ.

ನಿಬ್ಬಾನಾನುರೂಪಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತವಿನಿಸ್ಸಟಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾಯ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರನಿಸ್ಸರಣೂಪಾಯಭೂತಾಯ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಟಿಪದಾನುರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖನಿಯ್ಯಾನಿಕಭೂತಾ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಮತ್ತೇನಾಪಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನಾಮಸನೀಯಾ ಯಾದಿಸೀ ಪಟಿಪದಾ, ತದನುರೂಪಸ್ಸ. ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಸೀಲಾದಿಕ್ಖನ್ಧತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಪ್ಪಭೇದಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಹಾಯಿಕಭಾವೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಮದೇವ ವಿಹಿತಾ. ಸಂಸನ್ದತಿ ಕಿಲೇಸಮಲವಿಸುದ್ಧಿತಾಯ ಸಮೇತಿ. ಏವಂ ಮಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಪಟಿಪದಾಪಟಿಪಜ್ಜನೀಯಭಾವೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾನುರೂಪತಾಯ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನ್ತದ್ವಯನ್ತಿ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಂ, ಕಾಮಸುಖಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ, ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನನ್ತಿ ಏವಂ ಪಭೇದಂ ಅನ್ತದ್ವಯಂ. ಅನುಪಗಮ್ಮಾತಿ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ, ಅನುಪಗಮನಹೇತು ವಾ. ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಕಿಲೇಸಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ವೂಪಸನ್ತಕಿಲೇಸಾನಿ, ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಹೀನದೋಸಾನಿ. ಸಸ್ಸತಾದಿಸಭಾವವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸಸ್ಸತಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಅಮತಞ್ಚ ತಾಣಞ್ಚ ಲೇಣಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಸಸ್ಸತಾದಿಭಾವಕಿತ್ತನವಸೇನ.

೧೪೮. ‘‘ರಾಗಾದೀನಂ ಅಭಾವಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಾಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಮಮ ರಾಗಾದಯೋ ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಸಯಂ ಅತ್ತನಾ ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ.

ತೇನ ತೇನ ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಪರಸದ್ಧಾಯ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ದಹನೇನ ಪರನೇಯ್ಯೇನ ಗನ್ತಬ್ಬತಂ ಹಿತ್ವಾ ಞಾಪೇತಬ್ಬತಂ ಪಹಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಕರಣಭೂತೇನ. ಪಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ ಯಥಾ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ಜಯತಿ, ಅರಿಯಫಲಂ ತಾಯ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣಭೂತಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೀಭೂತಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ಜಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮೋ. ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ. ಫಲಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸಕದಾಗಾಮಿವಿಪಸ್ಸನಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಉಪರಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ವಟ್ಟಭಯಂ ನಿವತ್ತೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತಿ.

೧೪೯. ನಾಸ್ಸ ಕಾಲೋತಿ ನಾಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬೋ ಕಾಲೋ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಸ್ಸ ‘‘ಉಪಪಜ್ಜೇ, ಅಪರಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಫಲದಾನಂ ಪತಿ ಆಗಮೇತಬ್ಬೋ ಕಾಲೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಪಞ್ಚಾಹಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಕಟ್ಠೋತಿ ದೂರೋ. ಫಲದಾನಂ ಪತಿ ಕಾಲೋ ಪಕಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಾಲಿಕೋ, ಕಾಲನ್ತರಫಲದಾಯೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಫಲದಾನೇ’’ತಿ. ಪತ್ತೋತಿ ಉಪನೀತೋ. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಅಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಪದಂ.

೧೫೦. ವಿಧಿನ್ತಿ ವಿಧಾನಂ, ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂಪವತ್ತವಿಧಿವಚನಂ. ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ. ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಲವಿರಹೇನ ಸಬ್ಬಥಾ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಅಮನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕದಾಚಿ ಪಯೋಜನವಸೇನ ಯಥಾಸಭಾವಪ್ಪಕಾಸನೇನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮನುಞ್ಞಭಾವಪ್ಪಕಾಸನೇನಾ’’ತಿ.

೧೫೧. ಉಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಪನೇಯ್ಯೋ, ಉಪನೇಯ್ಯೋವ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಉಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ’’ತಿ. ಚಿತ್ತೇ ಉಪನಯನಂ ಉಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಸಙ್ಖತೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಚಿತ್ತೇ ಉಪನಯನನ್ತಿ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೂಪನಯನೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇ ಅಸಙ್ಖತೇಪಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪನಯನಂ ಅರಹತೀತಿ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ’’ತಿ. ಅಲ್ಲೀಯನನ್ತಿ ಫುಸನಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪನೇತಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೫೨. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ವಿದೂಹಿ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಪನ ಏಕಂಸತೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಆದಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಆದೀಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ‘‘ಪತಿ ಅತ್ತನೀ’’ತಿ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನೀ’’ತಿ. ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಥಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಾವಿತೋ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅನ್ವಯತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಬ್ಯತಿರೇಕೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಾಲಾನಂ ಪನ ಅವಿಸಯೋ ಚೇಸಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಏವಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣತಾದಿನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅನುರೂಪದೇಸನಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪದಂ ಕಾರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕತ್ತಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಾಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ಸನ್ದಸ್ಸನಞ್ಚ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ದುರಕ್ಖಾತೇ ತಿತ್ಥಿಯಧಮ್ಮೇ ತದಭಾವತೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೧೫೩. ತಸ್ಸೇವನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.