೮. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮನ್ತಂ, ಅರಞ್ಞಞ್ಚ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಚಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಗಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಸ್ಸ ‘‘ಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ಥೋಪಿ ಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಉಮ್ಮಾರಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ. ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕೇ (ಪಾರಾ. ೯೨) ಆಗತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಅವಹಾರಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಹೇ ತದುಭಯಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಗಾಮಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪನ ಗಾಮವಿನಿಮುತ್ತಂ ಠಾನಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ವಿಭ. ೫೨೯) ಗಾಮಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆರಞ್ಞಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ. ನ ಹಿ ಸೋ ವಿನಯಪರಿಯಾಯಿಕೇ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ವಸನತೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೋ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ. ಅಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾತಿ ಇಧ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತಕಥಾವ ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಆಗತಮೇವ ಲಕ್ಖಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಿನನವಿಧಿಂ ಆಹ. ತೇನೇವ ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾನಯೋವ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೯೬) ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ.

ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ. ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೇನ ಧುತಙ್ಗಸೋಧನಪಸುತೇನ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಕಾಲೇತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ತಯೋಪಿ ಉತೂ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ದ್ವೇ, ಮುದುಕಸ್ಸ ಏಕೋ ಉತು. ತತ್ಥಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ. ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾಲದ್ಧೋವ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಸಾತ್ಥಕೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮನಸಿಕಾರಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಭಬ್ಬೋ…ಪೇ… ರಕ್ಖಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆಪಾಥಮನುಪಗಮನತೋ. ವಿಗತಸನ್ತಾಸೋ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪರಿಚಯತೋ. ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಂ ಜಹತಿ ಬಹುಪರಿಸ್ಸಯೇ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಾಸೇನೇವ ಮರಣಭಯಸ್ಸ ದೂರೀಕರಣತೋ. ಪವಿವೇಕಸುಖರಸಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ಅನುಭವತಿ ಜನಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವತೋ. ಆರಾಧಯನ್ತೋತಿ ಅನುನಯನ್ತೋ. ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿವೇಕಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಯೋಗಿನೋ ವಾಹನಸದಿಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಸೇಸಧುತಾಯುಧೋ’’ತಿ, ಅವಸಿಟ್ಠಧುತಧಮ್ಮಾಯುಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ.