೮. ಅನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನಿದ್ದೇಸೋ

ಮರಣಸ್ಸತಿಕಥಾ

೧೬೭. ಇದಾನಿ ಇತೋ ಅನನ್ತರಾಯ ಮರಣಸ್ಸತಿಯಾ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಮರಣನ್ತಿ ಏಕಭವಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೋ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸಮುಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಭಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಖಣಿಕಮರಣಂ, ರುಕ್ಖೋ ಮತೋ ಲೋಹಂ ಮತನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಞ್ಚ, ನ ತಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಂ ಕಾಲಮರಣಂ ಅಕಾಲಮರಣನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಲಮರಣಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಹೋತಿ. ಅಕಾಲಮರಣಂ ಕಮ್ಮುಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮವಸೇನ.

ತತ್ಥ ಯಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಆಯುಸನ್ತಾನಜನಕಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕೇವಲಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕತ್ತಾ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ಮರಣಂ ನಾಮ. ಯಂ ಗತಿಕಾಲಾಹಾರಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ಅಜ್ಜತನಕಾಲಪುರಿಸಾನಂ ವಿಯ ವಸ್ಸಸತಮತ್ತಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಆಯುನೋ ಖಯವಸೇನ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ಮರಣಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ದೂಸೀಮಾರಕಲಾಬುರಾಜಾದೀನಂ ವಿಯ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಠಾನಾಚಾವನಸಮತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾನಾನಂ, ಪುರಿಮಕಮ್ಮವಸೇನ ವಾ ಸತ್ಥಹರಣಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಮೇಹಿ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಸನ್ತಾನಾನಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಅಕಾಲಮರಣಂ ನಾಮ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಇತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮರಣಸ್ಸ ಸರಣಂ ಮರಣಸ್ಸತಿ.

೧೬೮. ತಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ‘‘ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಮರಣಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ. ಅಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಯತೋ ಹಿ ಇಟ್ಠಜನಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾ ಪಿಯಪುತ್ತಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ವಿಯ. ಅನಿಟ್ಠಜನಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇರೀನಂ ವೇರಿಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ವಿಯ. ಮಜ್ಝತ್ತಜನಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ಸಂವೇಗೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮತಕಳೇವರದಸ್ಸನೇ ಛವಡಾಹಕಸ್ಸ ವಿಯ. ಅತ್ತನೋ ಮರಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕಂ ವಧಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀರುಕಜಾತಿಕಸ್ಸ ವಿಯ. ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸತಿಸಂವೇಗಞಾಣವಿರಹತೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹತಮತಸತ್ತೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮತಾನಂ ಮರಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತಿಞ್ಚ ಸಂವೇಗಞ್ಚ ಞಾಣಞ್ಚ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಹಿ ಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತೇತಿ, ಉಪಾಯೇನ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪವತ್ತಯತೋಯೇವ ಹಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ, ಮರಣಾರಮ್ಮಣಾ ಸತಿ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ.

೧೬೯. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ವಧಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿತೋ, ಉಪಸಂಹರಣತೋ, ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣತೋ, ಆಯುದುಬ್ಬಲತೋ, ಅನಿಮಿತ್ತತೋ, ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದತೋ, ಖಣಪರಿತ್ತತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ವಧಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋತಿ ವಧಕಸ್ಸ ವಿಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಚಾರಯಮಾನೋ ವಧಕೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮರಣಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಮೇವಾತಿ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಹ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತತೋ, ಜೀವಿತಹರಣತೋ ಚ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಮಕುಳಂ ಮತ್ಥಕೇನ ಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಾ ಜರಾಮರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಾನನ್ತರಮೇವ ಜರಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಸಿಖರತೋ ಪತಿತಸಿಲಾ ವಿಯ ಭಿಜ್ಜತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಖನ್ಧೇಹಿ. ಏವಂ ಖಣಿಕಮರಣಂ ತಾವ ಸಹ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತಂ. ಜಾತಸ್ಸ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ಮರಣತೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಮರಣಮ್ಪಿ ಸಹ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಸತ್ತೋ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾ ನಾಮ ಉಟ್ಠಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತೇವ, ಗತಗತಟ್ಠಾನತೋ ಈಸಕಮ್ಪಿ ನ ನಿವತ್ತತಿ. ಯಥಾ ವಾ ನದೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಸೀಘಸೋತಾ ಹಾರಹಾರಿನೀ ಸನ್ದತೇವ ವತ್ತತೇವ ಈಸಕಮ್ಪಿ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಅನಿವತ್ತಮಾನೋ ಮರಣಾಭಿಮುಖೋವ ಯಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯಮೇಕರತ್ತಿಂ ಪಠಮಂ, ಗಬ್ಭೇ ವಸತಿ ಮಾಣವೋ;

ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೋವ ಸೋ ಯಾತಿ, ಸ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೩೬೩);

ಏವಂ ಗಚ್ಛತೋ ಚಸ್ಸ ಗಿಮ್ಹಾಭಿತತ್ತಾನಂ ಕುನ್ನದೀನಂ ಖಯೋ ವಿಯ, ಪಾತೋ ಆಪೋರಸಾನುಗತಬನ್ಧನಾನಂ ದುಮಪ್ಫಲಾನಂ ಪತನಂ ವಿಯ, ಮುಗ್ಗರಾಭಿತಾಳಿತಾನಂ ಮತ್ತಿಕಭಾಜನಾನಂ ಭೇದೋ ವಿಯ, ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫುಟ್ಠಾನಂ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದೂನಂ ವಿದ್ಧಂಸನಂ ವಿಯ ಚ ಮರಣಮೇವ ಆಸನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ, ಜೀವಿತಮುಪರುಜ್ಝತಿ;

ಆಯು ಖೀಯತಿ ಮಚ್ಚಾನಂ, ಕುನ್ನದೀನಂವ ಓದಕಂ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೬);

‘‘ಫಲಾನಮಿವ ಪಕ್ಕಾನಂ, ಪಾತೋ ಪಪತತೋ ಭಯಂ;

ಏವಂ ಜಾತಾನ ಮಚ್ಚಾನಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಮರಣತೋ ಭಯಂ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ, ಕತಂ ಮತ್ತಿಕಭಾಜನಂ;

ಖುದ್ದಕಞ್ಚ ಮಹನ್ತಞ್ಚ, ಯಂ ಪಕ್ಕಂ ಯಞ್ಚ ಆಮಕಂ;

ಸಬ್ಬಂ ಭೇದನಪರಿಯನ್ತಂ, ಏವಂ ಮಚ್ಚಾನ ಜೀವಿತಂ’. (ಸು. ನಿ. ೫೮೧-೫೮೨);

‘‘ಉಸ್ಸಾವೋವ ತಿಣಗ್ಗಮ್ಹಿ, ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ;

ಏವಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಮಾ ಮಂ ಅಮ್ಮ ನಿವಾರಯಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೧.೭೯);

ಏವಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೋ ವಧಕೋ ವಿಯ ಸಹ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತಂ ಪನೇತಂ ಮರಣಂ ಗೀವಾಯ ಅಸಿಂ ಚಾರಯಮಾನೋ ಸೋ ವಧಕೋ ವಿಯ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿಯೇವ, ನ ಅಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಹ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತತೋ, ಜೀವಿತಹರಣತೋ ಚ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೋ ವಧಕೋ ವಿಯ ಮರಣಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಮೇವಾತಿ ಏವಂ ವಧಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೦. ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿತೋತಿ ಇಧ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ತಾವದೇವ ಸೋಭತಿ, ಯಾವ ನಂ ವಿಪತ್ತಿ ನಾಭಿಭವತಿ, ನ ಚ ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯಾ ವಿಪತ್ತಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಸಕಲಂ ಮೇದಿನಿಂ ಭುತ್ವಾ, ದತ್ವಾ ಕೋಟಿಸತಂ ಸುಖೀ;

ಅಡ್ಢಾಮಲಕಮತ್ತಸ್ಸ, ಅನ್ತೇ ಇಸ್ಸರತಂ ಗತೋ.

‘‘ತೇನೇವ ದೇಹಬನ್ಧೇನ, ಪುಞ್ಞಮ್ಹಿ ಖಯಮಾಗತೇ;

ಮರಣಾಭಿಮುಖೋ ಸೋಪಿ, ಅಸೋಕೋ ಸೋಕಮಾಗತೋ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಾಧಿಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ಯೋಬ್ಬನಂ ಜರಾಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ಜೀವಿತಂ ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸಬ್ಬೋಯೇವ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತೋ, ಜರಾಯ ಅನುಸಟೋ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತೋ, ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತೋ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಯಥಾಪಿ ಸೇಲಾ ವಿಪುಲಾ, ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಪಬ್ಬತಾ;

ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯೇಯ್ಯುಂ, ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ.

‘‘ಏವಂ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚ, ಅಧಿವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಣಿನೇ;

ಖತ್ತಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವೇಸ್ಸೇ, ಸುದ್ದೇ ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕುಸೇ;

ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಬ್ಬಮೇವಾಭಿಮದ್ದತಿ.

‘‘ನ ತತ್ಥ ಹತ್ಥೀನಂ ಭೂಮಿ, ನ ರಥಾನಂ ನ ಪತ್ತಿಯಾ;

ನ ಚಾಪಿ ಮನ್ತಯುದ್ಧೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಜೇತುಂ ಧನೇನ ವಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೬);

ಏವಂ ಜೀವಿತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮರಣವಿಪತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನತಂ ವವತ್ಥಪೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೧. ಉಪಸಂಹರಣತೋತಿ ಪರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಸಂಹರಣತೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ ಉಪಸಂಹರಣತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ, ಯಸಮಹತ್ತತೋ, ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತತೋ, ಥಾಮಮಹತ್ತತೋ, ಇದ್ಧಿಮಹತ್ತತೋ, ಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತತೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋತಿ. ಕಥಂ? ಇದಂ ಮರಣಂ ನಾಮ ಮಹಾಯಸಾನಂ ಮಹಾಪರಿವಾರಾನಂ ಸಮ್ಪನ್ನಧನವಾಹನಾನಂ ಮಹಾಸಮ್ಮತಮನ್ಧಾತುಮಹಾಸುದಸ್ಸನ ದಳ್ಹನೇಮಿ ನಿಮಿಪ್ಪಭುತೀನಮ್ಪಿ ಉಪರಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಮೇವ ಪತಿತಂ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ನ ಪತಿಸ್ಸತಿ?

ಮಹಾಯಸಾ ರಾಜವರಾ, ಮಹಾಸಮ್ಮತಆದಯೋ;

ತೇಪಿ ಮಚ್ಚುವಸಂ ಪತ್ತಾ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ತಾವ ಯಸಮಹತ್ತತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತತೋ?

ಜೋತಿಕೋ ಜಟಿಲೋ ಉಗ್ಗೋ, ಮೇಣ್ಡಕೋ ಅಥ ಪುಣ್ಣಕೋ;

ಏತೇ ಚಞ್ಞೇ ಚ ಯೇ ಲೋಕೇ, ಮಹಾಪುಞ್ಞಾತಿ ವಿಸ್ಸುತಾ;

ಸಬ್ಬೇ ಮರಣಮಾಪನ್ನಾ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಥಾಮಮಹತ್ತತೋ?

ವಾಸುದೇವೋ ಬಲದೇವೋ, ಭೀಮಸೇನೋ ಯುಧಿಟ್ಠಿಲೋ;

ಚಾನುರೋ ಯೋ ಮಹಾಮಲ್ಲೋ, ಅನ್ತಕಸ್ಸ ವಸಂ ಗತಾ.

ಏವಂ ಥಾಮಬಲೂಪೇತಾ, ಇತಿ ಲೋಕಮ್ಹಿ ವಿಸ್ಸುತಾ;

ಏತೇಪಿ ಮರಣಂ ಯಾತಾ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ಥಾಮಮಹತ್ತತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಇದ್ಧಿಮಹತ್ತತೋ?

ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕಮತ್ತೇನ, ವೇಜಯನ್ತಮಕಮ್ಪಯಿ;

ಯೋ ನಾಮಿದ್ಧಿಮತಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ದುತಿಯೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ.

ಸೋಪಿ ಮಚ್ಚುಮುಖಂ ಘೋರಂ, ಮಿಗೋ ಸೀಹಮುಖಂ ವಿಯ;

ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಹ ಇದ್ಧೀಹಿ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ಇದ್ಧಿಮಹತ್ತತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತತೋ?

ಲೋಕನಾಥಂ ಠಪೇತ್ವಾನ, ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ಅತ್ಥಿ ಪಾಣಿನೋ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ, ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿಂ.

ಏವಂ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಪಠಮೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ;

ಮರಣಸ್ಸ ವಸಂ ಪತ್ತೋ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತೋ? ಯೇಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣವೀರಿಯಬಲೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಸತ್ತುನಿಮ್ಮಥನಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಪತ್ತಾ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ, ತೇಪಿ ಮರಣತೋ ನ ಮುತ್ತಾ, ಕುತೋ ಪನಾಹಂ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ತಂ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಮಾಗಮ್ಮ, ವೀಮಂಸನ್ತಾ ಮಹೇಸಯೋ;

ಸಯಮ್ಭುಞ್ಞಾಣತೇಜೇನ, ಯೇ ಪತ್ತಾ ಆಸವಕ್ಖಯಂ.

ಏಕಚರಿಯನಿವಾಸೇನ, ಖಗ್ಗಸಿಙ್ಗಸಮೂಪಮಾ;

ತೇಪಿ ನಾತಿಗತಾ ಮಚ್ಚುಂ, ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾತಿ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ? ಯೋಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ರರೂಪಕಾಯೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಗುಣರತನಸಮಿದ್ಧಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಯಸಮಹತ್ತಪುಞ್ಞಮಹತ್ತಥಾಮಮಹತ್ತಇದ್ಧಿಮಹತ್ತಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತಾನಂ ಪಾರಂ ಗತೋ ಅಸಮೋ ಅಸಮಸಮೋ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸೋಪಿ ಸಲಿಲವುಟ್ಠಿನಿಪಾತೇನ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಮರಣವುಟ್ಠಿನಿಪಾತೇನ ಠಾನಸೋ ವೂಪಸನ್ತೋ.

ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ, ಯಂ ನಾಮೇತಂ ಮಹೇಸಿನೋ;

ನ ಭಯೇನ ನ ಲಜ್ಜಾಯ, ಮರಣಂ ವಸಮಾಗತಂ.

ನಿಲ್ಲಜ್ಜಂ ವೀತಸಾರಜ್ಜಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾಭಿಮದ್ದನಂ;

ತಯಿದಂ ಮಾದಿಸಂ ಸತ್ತಂ, ಕಥಂ ನಾಭಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

ತಸ್ಸೇವಂ ಯಸಮಹತ್ತತಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಪರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಣಸಾಮಞ್ಞತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಯ ಸತ್ತವಿಸೇಸಾನಂ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ. ಏವಂ ಉಪಸಂಹರಣತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೨. ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣತೋತಿ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಬಹುಸಾಧಾರಣೋ. ಅಸೀತಿಯಾ ತಾವ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ, ತತ್ಥ ಛವಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಛವಿಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಾ ಚಮ್ಮಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಮಂಸನಿಸ್ಸಿತಾ ಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಿ, ನ್ಹಾರುನಿಸ್ಸಿತಾ ನ್ಹಾರುಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಅಟ್ಠಿಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಮಿಞ್ಜನಿಸ್ಸಿತಾ ಮಿಞ್ಜಂ ಖಾದನ್ತಿ. ತತ್ಥೇವ ಜಾಯನ್ತಿ ಜೀಯನ್ತಿ ಮೀಯನ್ತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಕಾಯೋವ ನೇಸಂ ಸೂತಿಘರಞ್ಚೇವ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ಚ ಸುಸಾನಞ್ಚ ವಚ್ಚಕುಟಿ ಚ ಪಸ್ಸಾವದೋಣಿಕಾ ಚ. ಸ್ವಾಯಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಪಕೋಪೇನ ಮರಣಂ ನಿಗಚ್ಛತಿಯೇವ. ಯಥಾ ಚ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ, ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂಯೇವ ಅನೇಕಸತಾನಂ ರೋಗಾನಂ ಬಾಹಿರಾನಞ್ಚ ಅಹಿವಿಚ್ಛಿಕಾದೀನಂ ಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ.

ಯಥಾ ಹಿ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಠಪಿತೇ ಲಕ್ಖಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಆಗತಾ ಸರಸತ್ತಿತೋಮರಪಾಸಾಣಾದಯೋ ನಿಪತನ್ತಿ, ಏವಂ ಕಾಯೇಪಿ ಸಬ್ಬುಪದ್ದವಾ ನಿಪತನ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ಉಪದ್ದವಾನಂ ನಿಪಾತೇನ ಮರಣಂ ನಿಗಚ್ಛತಿಯೇವ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ರತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಹಿತಾಯ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ, ಬಹುಕಾ ಖೋ ಮೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಮರಣಸ್ಸ, ಅಹಿ ವಾ ಮಂ ಡಂಸೇಯ್ಯ, ವಿಚ್ಛಿಕೋ ವಾ ಮಂ ಡಂಸೇಯ್ಯ, ಸತಪದೀ ವಾ ಮಂ ಡಂಸೇಯ್ಯ, ತೇನ ಮೇ ಅಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಉಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ವಾ ಪಪತೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಂ ವಾ ಮೇ ಭುತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಮೇ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಸೇಮ್ಹಂ ವಾ ಮೇ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಸತ್ಥಕಾ ವಾ ಮೇ ವಾತಾ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯುಂ, ತೇನ ಮೇ ಅಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ’’ತಿ. ಏವಂ (ಅ. ನಿ. ೬.೨೦) ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೩. ಆಯುದುಬ್ಬಲತೋತಿ ಆಯು ನಾಮೇತಂ ಅಬಲಂ ದುಬ್ಬಲಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧಞ್ಚೇವ ಇರಿಯಾಪಥೂಪನಿಬದ್ಧಞ್ಚ ಸೀತುಣ್ಹೂಪನಿಬದ್ಧಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತೂಪನಿಬದ್ಧಞ್ಚ ಆಹಾರೂಪನಿಬದ್ಧಞ್ಚ. ತದೇತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಮವುತ್ತಿತಂ ಲಭಮಾನಮೇವ ಪವತ್ತತಿ. ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತನಾಸಿಕವಾತೇ ಪನ ಅನ್ತೋ ಅಪವಿಸನ್ತೇ, ಪವಿಟ್ಠೇ ವಾ ಅನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಮತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಮ್ಪಿ ಸಮವುತ್ತಿತಂ ಲಭಮಾನಮೇವ ಪವತ್ತತಿ. ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪನ ಅಧಿಮತ್ತತಾಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೀತುಣ್ಹಾನಮ್ಪಿ ಸಮವುತ್ತಿತಂ ಲಭಮಾನಮೇವ ಪವತ್ತತಿ. ಅತಿಸೀತೇನ ಪನ ಅತಿಉಣ್ಹೇನ ವಾ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ವಿಪಜ್ಜತಿ. ಮಹಾಭೂತಾನಮ್ಪಿ ಸಮವುತ್ತಿತಂ ಲಭಮಾನಮೇವ ಪವತ್ತತಿ. ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಪನ ಆಪೋಧಾತುಆದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪಕೋಪೇನ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪತ್ಥದ್ಧಕಾಯೋ ವಾ ಅತಿಸಾರಾದಿವಸೇನ ಕಿಲಿನ್ನಪೂತಿಕಾಯೋ ವಾ ಮಹಾಡಾಹಪರೇತೋ ವಾ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನಸನ್ಧಿಬನ್ಧನೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಲಭನ್ತಸ್ಸೇವ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ಆಹಾರಂ ಅಲಭಮಾನಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ಏವಂ ಆಯುದುಬ್ಬಲತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೪. ಅನಿಮಿತ್ತತೋತಿ ಅವವತ್ಥಾನತೋ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಾನಂ ಹಿ –

ಜೀವಿತಂ ಬ್ಯಾಧಿ ಕಾಲೋ ಚ, ದೇಹನಿಕ್ಖೇಪನಂ ಗತಿ;

ಪಞ್ಚೇತೇ ಜೀವಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನ ನಾಯರೇ.

ತತ್ಥ ಜೀವಿತಂ ತಾವ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಜೀವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಇತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತಂ. ಕಲಲಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ಅಬ್ಬುದಪೇಸಿಘನಮಾಸಿಕದ್ವೇಮಾಸತೇಮಾಸಚತುಮಾಸಪಞ್ಚಮಾಸದಸಮಾಸಕಾಲೇಪಿ. ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಮಯೇಪಿ. ತತೋ ಪರಂ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪಿ ಬಹಿಪಿ ಮರನ್ತಿಯೇವ. ಬ್ಯಾಧಿಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾವ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ. ಚಕ್ಖುರೋಗೇನಾಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ಸೋತರೋಗಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾಪಿ. ಕಾಲೋಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಮರಿತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ. ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ. ದೇಹನಿಕ್ಖೇಪನಮ್ಪಿ ‘‘ಇಧೇವ ಮೀಯಮಾನಾನಂ ದೇಹೇನ ಪತಿತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞತ್ರಾ’’ತಿ ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತಂ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಜಾತಾನಂ ಹಿ ಬಹಿಗಾಮೇಪಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪತತಿ. ಬಹಿಗಾಮೇ ಜಾತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ. ತಥಾ ಥಲಜಾನಂ ವಾ ಜಲೇ, ಜಲಜಾನಂ ವಾ ಥಲೇತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಗತಿಪಿ ‘‘ಇತೋ ಚುತೇನ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತಾ. ದೇವಲೋಕತೋ ಹಿ ಚುತಾ ಮನುಸ್ಸೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಯನ್ತಯುತ್ತಗೋಣೋ ವಿಯ ಗತಿಪಞ್ಚಕೇ ಲೋಕೋ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ಅನಿಮಿತ್ತತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೫. ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ನಾಮ ಏತರಹಿ ಪರಿತ್ತೋ ಅದ್ಧಾ. ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಪ್ಪಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಯು, ಗಮನೀಯೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ, ಚರಿತಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ನತ್ಥಿ ಜಾತಸ್ಸ ಅಮರಣಂ. ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋತಿ.

ಅಪ್ಪಮಾಯುಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಹೀಳೇಯ್ಯ ನಂ ಸುಪೋರಿಸೋ;

ಚರೇಯ್ಯಾದಿತ್ತಸೀಸೋವ, ನತ್ಥಿ ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ನಾಗಮೋತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೫);

ಅಪರಮ್ಪಿ ಆಹ – ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಕೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸತ್ತಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ಆಹ – ‘‘ಯೋಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಯೋಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ದಿವಸಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಯೋ ಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ತದನ್ತರಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಯದನ್ತರಂ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಯೋ ಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ತದನ್ತರಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಯದನ್ತರಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ ಸಙ್ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಾಮಿ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ದನ್ಧಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಯೋ ಚ ಖ್ವಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ತದನ್ತರಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಯದನ್ತರಂ ಏಕಂ ಆಲೋಪಂ ಸಙ್ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಾಮಿ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಯೋ ಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಂ ತದನ್ತರಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಯದನ್ತರಂ ಅಸ್ಸಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪಸ್ಸಸಾಮಿ, ಪಸ್ಸಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಸ್ಸಸಾಮಿ, ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯಂ, ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಿಕ್ಖಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೧೯). ಏವಂ ಚತುಪಞ್ಚಾಲೋಪಸಙ್ಖಾದನಮತ್ತಂ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಯೋ ಪರಿತ್ತೋ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅದ್ಧಾತಿ ಏವಂ ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೬. ಖಣಪರಿತ್ತತೋತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ಅತಿಪರಿತ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಣೋ ಏಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತೋಯೇವ. ಯಥಾ ನಾಮ ರಥಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಏಕೇನೇವ ನೇಮಿಪ್ಪದೇಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ತಿಟ್ಠಮಾನಮ್ಪಿ ಏಕೇನೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ನಿರುದ್ಧಮತ್ತೇ ಸತ್ತೋ ನಿರುದ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಅತೀತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಜೀವಿತ್ಥ, ನ ಜೀವತಿ, ನ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಗತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ನ ಜೀವಿತ್ಥ, ನ ಜೀವತಿ, ಜೀವಿಸ್ಸತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ನ ಜೀವಿತ್ಥ, ಜೀವತಿ, ನ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಜೀವಿತಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಚ, ಸುಖದುಕ್ಖಾ ಚ ಕೇವಲಾ;

ಏಕಚಿತ್ತಸಮಾಯುತ್ತಾ, ಲಹು ಸೋ ವತ್ತತೇ ಖಣೋ.

‘‘ಯೇ ನಿರುದ್ಧಾ ಮರನ್ತಸ್ಸ, ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಇಧ;

ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸದಿಸಾ ಖನ್ಧಾ, ಗತಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ.

‘‘ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ನ ಜಾತೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಜೀವತಿ;

ಚಿತ್ತಭಙ್ಗಾ ಮತೋ ಲೋಕೋ, ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪರಮತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ. (ಮಹಾನಿ. ೩೯);

ಏವಂ ಖಣಪರಿತ್ತತೋ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೧೭೭. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಅನುಸ್ಸರತೋಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಆಸೇವನಂ ಲಭತಿ, ಮರಣಾರಮ್ಮಣಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ, ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾ ಪನ ಸಂವೇಜನೀಯತ್ತಾ ಚ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಝಾನಂ ಹೋತಿ. ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನಂ ಪನ ದುತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಚ ಆರುಪ್ಪಜ್ಝಾನಾನಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇಪಿ ಭಾವನಾವಿಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ವಿಸುದ್ಧಿಭಾವನಾನುಕ್ಕಮವಸೇನ ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಆರಮ್ಮಣಾತಿಕ್ಕಮಭಾವನಾವಸೇನ ಆರುಪ್ಪಂ. ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಝಾನಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸಮತಿಕ್ಕಮನಮತ್ತಂ ತತ್ಥ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಝಾನಂ ಹೋತಿ. ತದೇತಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಬಲೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸತಿಚ್ಚೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಂ ಜಹಾತಿ, ಪಾಪಗರಹೀ ಹೋತಿ, ಅಸನ್ನಿಧಿಬಹುಲೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೋ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಚಸ್ಸ ಪರಿಚಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತದನುಸಾರೇನೇವ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಚ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಯಥಾ ಅಭಾವಿತಮರಣಾ ಸತ್ತಾ ಸಹಸಾ ವಾಳಮಿಗಯಕ್ಖಸಪ್ಪಚೋರವಧಕಾಭಿಭೂತಾ ವಿಯ ಮರಣಸಮಯೇ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಭಯೋ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಸಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಮತಂ ನಾರಾಧೇತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸುಗತಿಪರಾಯನೋ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಹವೇ ಅಪ್ಪಮಾದಂ, ಕಯಿರಾಥ ಸುಮೇಧಸೋ;

ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾಯ, ಮರಣಸ್ಸತಿಯಾ ಸದಾತಿ.

ಇದಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಯಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾಮುಖಂ.

ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಥಾ

೧೭೮. ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಪುಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯಭೂತಂ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ‘‘ಏಕಧಮ್ಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಮಹತೋ ಸಂವೇಗಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಕತಮೋ ಏಕಧಮ್ಮೋ? ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ… (ಅ. ನಿ. ೧.೫೬೩ ಆದಯೋ). ಅಮತಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಮತಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಮತಂ ತೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಭುತ್ತಂ… ಅಪರಿಭುತ್ತಂ… ಪರಿಹೀನಂ… ಅಪರಿಹೀನಂ… ವಿರದ್ಧಂ… ಅವಿರದ್ಧಂ, ಯೇಸಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಆರದ್ಧಾತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೬೦೩) ಏವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪) ನಯೇನ ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ, ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬಂ, ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬಂ, ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಂ, ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಂ, ನವಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಪಬ್ಬಾನಂ ವಸೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬಂ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬಂ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ನವ ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸುಯೇವ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಯಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಇಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಸಾ ಅಸುಭನಿದ್ದೇಸೇ ಪಕಾಸಿತಾಯೇವ. ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಞ್ಚ ಇಮಾನೇವೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಮಾಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿವಸೇನ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂಯೇವ. ಯಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಂ ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪) ಏವಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ದೇಸಿತಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಇದಮಿಧ ಕಾಯಗತಾಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

೧೭೯. ತತ್ಥಾಯಂ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ. ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ. ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾತಿ ಪಾದತಲತೋ ಉಪರಿ. ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾತಿ ಕೇಸಗ್ಗತೋ ಹೇಟ್ಠಾ. ತಚಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ತಿರಿಯಂ ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ. ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೇಸಾದಿಅಸುಚಿಭರಿತೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಕಥಂ? ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತೋ ಪೂರೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ಕಾಯೇತಿ ಸರೀರೇ. ಸರೀರಂ ಹಿ ಅಸುಚಿಸಞ್ಚಯತೋ ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಞ್ಚೇವ ಚಕ್ಖುರೋಗಾದೀನಞ್ಚ ರೋಗಸತಾನಂ ಆಯಭೂತತೋ ಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿ ಏತೇ ಕೇಸಾದಯೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಾ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ, ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಲೋಮಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಪಾದತಲಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿ, ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ, ತಚತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿತೋತಿ ಏತ್ತಕೇ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತೇ ಕಳೇವರೇ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಪಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ ವಾ ಮಣಿಂ ವಾ ವೇಳುರಿಯಂ ವಾ ಅಗರುಂ ವಾ ಕುಙ್ಕುಮಂ ವಾ ಕಪ್ಪೂರಂ ವಾ ವಾಸಚುಣ್ಣಾದಿಂ ವಾ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಚಿಭಾವಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಂ ಅಸಿರಿಕದಸ್ಸನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಕೇಸಲೋಮಾದಿಭೇದಂ ಅಸುಚಿಂಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ವಣ್ಣನಾ.

೧೮೦. ಇಮಂ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಪಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಸತ್ತಧಾ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ದಸಧಾ ಚ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ವಚಸಾ ಮನಸಾ ವಣ್ಣತೋ ಸಣ್ಠಾನತೋ ದಿಸತೋ ಓಕಾಸತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಧಾ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಯೋಪಿ ತಿಪಿಟಕೋ ಹೋತಿ, ತೇನಾಪಿ ಮನಸಿಕಾರಕಾಲೇ ಪಠಮಂ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ ಮಲಯವಾಸೀ ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ವಿಯ. ಥೇರೋ ಕಿರ ತೇಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಿತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಇಮಂಯೇವ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಥಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಪಾಳಿಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನೇಸಂ ದ್ವೇ ತಯೋ ನಿಕಾಯಾ ಪಗುಣಾ, ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿತಾಯ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಆಚರಿಯೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪಠಮಂ ತಾವ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ತಚಪಞ್ಚಕಾದೀನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ ತಚೋತಿ ಹಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತದನನ್ತರಂ ವಕ್ಕಪಞ್ಚಕೇ ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರು ಅಟ್ಠಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಕ್ಕನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಟ್ಠಿ ನ್ಹಾರು ಮಂಸಂ, ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಪಪ್ಫಾಸಪಞ್ಚಕೇ ಹದಯಂ ಯಕನಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಪಿಹಕಂ ಪಪ್ಫಾಸನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಪಿಹಕಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಯಕನಂ ಹದಯಂ, ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಟ್ಠಿ ನ್ಹಾರು ಮಂಸಂ, ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಪಞ್ಚಕೇ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಕರೀಸಂ ಉದರಿಯಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತಂ, ಪಪ್ಫಾಸಂ ಪಿಹಕಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಯಕನಂ ಹದಯಂ, ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಟ್ಠಿ ನ್ಹಾರು ಮಂಸಂ, ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಮೇದಛಕ್ಕೇ ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ ಲೋಹಿತಂ ಸೇದೋ ಮೇದೋತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಮೇದೋ ಸೇದೋ ಲೋಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೋ ಸೇಮ್ಹಂ ಪಿತ್ತಂ, ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಕರೀಸಂ ಉದರಿಯಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತಂ, ಪಪ್ಫಾಸಂ ಪಿಹಕಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಯಕನಂ ಹದಯಂ, ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಟ್ಠಿ ನ್ಹಾರು ಮಂಸಂ, ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಮುತ್ತಛಕ್ಕೇ ಅಸ್ಸು ವಸಾ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಲಸಿಕಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಮುತ್ತಂ ಲಸಿಕಾ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಖೇಳೋ ವಸಾ ಅಸ್ಸು, ಮೇದೋ ಸೇದೋ ಲೋಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೋ ಸೇಮ್ಹಂ ಪಿತ್ತಂ, ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಕರೀಸಂ ಉದರಿಯಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತಂ, ಪಪ್ಫಾಸಂ ಪಿಹಕಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಯಕನಂ ಹದಯಂ, ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಟ್ಠಿ ನ್ಹಾರು ಮಂಸಂ, ತಚೋ ದನ್ತಾ ನಖಾ ಲೋಮಾ ಕೇಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಕಾಲಸತಂ ಕಾಲಸಹಸ್ಸಂ ಕಾಲಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೇನ ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತನ್ತಿ ಪಗುಣಾ ಹೋತಿ, ನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಧಾವತಿ. ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ವತಿಪಾದಪನ್ತಿ ವಿಯ ಚ ಖಾಯನ್ತಿ.

ಯಥಾ ಪನ ವಚಸಾ, ತಥೇವ ಮನಸಾಪಿ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಹಿ ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

ವಣ್ಣತೋತಿ ಕೇಸಾದೀನಂ ವಣ್ಣೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ.

ಸಣ್ಠಾನತೋತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸಣ್ಠಾನಂ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ.

ದಿಸತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಸರೀರೇ ನಾಭಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪರಿಮದಿಸಾ, ಅಧೋ ಹೇಟ್ಠಿಮದಿಸಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ನಾಮ ದಿಸಾಯಾತಿ ದಿಸಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾ.

ಓಕಾಸತೋತಿ ಅಯಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಓಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ.

ಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ದ್ವೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಾ. ತತ್ಥ ಅಯಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಏವಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೇಸಾ ನ ಲೋಮಾ, ಲೋಮಾಪಿ ನ ಕೇಸಾತಿ ಏವಂ ಅಮಿಸ್ಸಕತಾವಸೇನ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಸತ್ತಧಾ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಪನ ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ಕಥಿತಂ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಧಾತುವಸೇನಾತಿ ಞತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೭) ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನೇವ ಕಥಿತಂ. ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮ(ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೦ ಆದಯೋ) ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದ(ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩ ಆದಯೋ) ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೇಸು(ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೨ ಆದಯೋ) ಧಾತುವಸೇನ ಕಥಿತಂ. ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೩) ಪನ ಯಸ್ಸ ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಧಾತುವಸೇನ ಕಥಿತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ಕಥಿತಂ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ತದೇತಂ ಇಧ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವಾತಿ.

೧೮೧. ಏವಂ ಸತ್ತಧಾ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬತೋ, ನಾತಿಸೀಘತೋ, ನಾತಿಸಣಿಕತೋ, ವಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಬಾಹನತೋ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ, ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ, ಅಪ್ಪನಾತೋ, ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಏವಂ ದಸಧಾ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬತೋತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯ. ಏಕನ್ತರಿಕಾಯ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಅಕುಸಲೋ ಪುರಿಸೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಪದಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯ ಆರೋಹನ್ತೋ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ಪತತಿ, ನ ಆರೋಹನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಭಾವನಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಸ್ಸ ಅನಧಿಗಮಾ ಕಿಲನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪತತಿ, ನ ಭಾವನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ಚ ನಾತಿಸೀಘತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಅತಿಸೀಘತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ತಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಕ್ಕಮನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕರೋತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅವಿಭೂತಂ ಪನ ಹೋತಿ, ನ ವಿಸೇಸಂ ಆವಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾತಿಸೀಘತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ.

ಯಥಾ ಚ ನಾತಿಸೀಘತೋ, ಏವಂ ನಾತಿಸಣಿಕತೋಪಿ. ಅತಿಸಣಿಕತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ತದಹೇವ ತಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತತಳಾಕಾದೀಸು ವಿಲಮ್ಬಮಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ದ್ವೀಹತೀಹೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ.

ವಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಬಾಹನತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಚೇತಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ. ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹತೋ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಏಕಪದಿಕಂ ಪಪಾತಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಕಮನಪದಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕಯತೋ ಪದವಾರೋ ವಿರಜ್ಝತಿ, ತತೋ ಸತಪೋರಿಸೇ ಪಪಾತೇ ಪತಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪೇ ಸತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹಾಯತಿ ಪರಿಧಂಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ವಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಬಾಹನತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ.

ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋತಿ ಯಾಯಂ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಆದಿಕಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕದುಲ್ಲಭಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅರಞ್ಞೇ ಉದಪಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ ಚೇವ ಪಿವನ್ತಿ ಚ. ಯದಾ ಪನ ನೇಸಂ ಅಭಿಣ್ಹಸಞ್ಚಾರೇನ ಆಗತಾಗತಪದಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ ಚೇವ ಪಿವನ್ತಿ ಚ, ಏವಮೇವ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ.

ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋತಿ ಯೋ ಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ತಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇನ ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಕೇಸಾತಿ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕೋಟ್ಠಾಸಮೇವ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ. ಮುತ್ತನ್ತಿ ಚ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಕೇಸಾತಿ ಇಮಂ ಆದಿಕೋಟ್ಠಾಸಮೇವ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕೇಚಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇನ ಯೇ ಯೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇಸು ತೇಸು ತಾವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಯಾವ ದ್ವೀಸು ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ತೇಸಮ್ಪಿ ಏಕೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಪನ ತಮೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನ ಅಪ್ಪನಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ಉಪಮಾ – ಯಥಾ ಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಾಲಕೇ ತಾಲವನೇ ವಸನ್ತಂ ಮಕ್ಕಟಂ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ಲುದ್ದೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಠಿತತಾಲಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಸರೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಾಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತತಾಲಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತತ್ಥಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಲುದ್ದೇನ ತಥೇವ ಕತೇ ಪುನ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಆದಿತಾಲಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನೋ ಉಕ್ಕುಟ್ಠುಕ್ಕುಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಾಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇ ಮಕುಳತಾಲಪಣ್ಣಸೂಚಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ಉಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತತ್ರಿದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಯಥಾ ಹಿ ತಾಲವನೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಾಲಾ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಂ. ಲುದ್ದೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಾಲಕೇ ತಾಲವನೇ ನಿವಾಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸಕೇ ಕಾಯೇ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಣಂ. ಲುದ್ದೇನ ಆದಿಮ್ಹಿ ಠಿತತಾಲಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಸರೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯಾ ಕತಾಯ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಾಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತತಾಲಗಮನಂ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ಕೇಸಾತಿ ಮನಸಿಕಾರೇ ಆರದ್ಧೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕೋಟ್ಠಾಸೇಯೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಂ. ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಮನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಉಕ್ಕುಟ್ಠುಕ್ಕುಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇ ಉಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕೇಸುಚಿ ಕೇಸುಚಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಅನುಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಪರಿಕಮ್ಮಕರಣಂ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಾಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಮಕುಳತಾಲಪಣ್ಣಸೂಚಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನಸ್ಸಪಿ ಅನುಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಅವಸಾನೇ ದ್ವೀಸು ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಯೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಮೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪನಾಯ ಉಪ್ಪಾದನಂ.

ಅಪರಾಪಿ ಉಪಮಾ – ಯಥಾ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ದ್ವತ್ತಿಂಸಕುಲಂ ಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಪಠಮಗೇಹೇಯೇವ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಏಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಪುನದಿವಸೇ ತಿಸ್ಸೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರತೋ ದ್ವೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪತ್ತಪೂರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಕುಲಗಾಮೋ ವಿಯ ಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೋ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ತಸ್ಸ ತಂ ಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಪರಿಕಮ್ಮಕರಣಂ. ಪಠಮಗೇಹೇ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿಯ ದುತಿಯದಿವಸೇ ತಿಸ್ಸೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿಯ ಚ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಯಾವ ಕೋಟ್ಠಾಸದ್ವಯೇ ಪರಿಕಮ್ಮಕರಣಂ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪತ್ತಪೂರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ದ್ವೀಸು ಯೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಮೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪನಾಯ ಉಪ್ಪಾದನಂ.

ಅಪ್ಪನಾತೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಕೇಸಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಪ್ಪನಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ, ಸೀತಿಭಾವೋ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕೋಸಲ್ಲನ್ತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸುತ್ತನ್ತಾ ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಯೋಜನತ್ಥಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ –

‘‘ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೀಣಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾನಿ. ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕನ್ತಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕನ್ತಂ ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕನ್ತಂ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಮನಸಿಕರೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯೇಯ್ಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತಂ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ತಂ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಞ್ಚ ಕಮ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ಪಭಸ್ಸರಞ್ಚ, ನ ಚ ಪಭಙ್ಗು, ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಉಕ್ಕಂ ಬನ್ಧತಿ, ಉಕ್ಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಮುಖಂ ಆಲಿಮ್ಪೇತಿ, ಉಕ್ಕಾಮುಖಂ ಆಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಜಾತರೂಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಅಭಿಧಮತಿ, ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಉದಕೇನ ಪರಿಪ್ಫೋಸೇತಿ, ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಭಿಧಮೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಡಹೇಯ್ಯ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಏಕನ್ತಂ ಉದಕೇನ ಪರಿಪ್ಫೋಸೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಠಾನಂ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಅಭಿಧಮತಿ, ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಉದಕೇನ ಪರಿಪ್ಫೋಸೇತಿ, ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ತಂ ಹೋತಿ ಜಾತರೂಪಂ ಮುದುಞ್ಚ ಕಮ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ಪಭಸ್ಸರಞ್ಚ, ನ ಚ ಪಭಙ್ಗು, ಸಮ್ಮಾ ಉಪೇತಿ ಕಮ್ಮಾಯ. ಯಸ್ಸಾ ಯಸ್ಸಾ ಚ ಪಿಳನ್ಧನವಿಕತಿಯಾ ಆಕಙ್ಖತಿ ಯದಿ ಪಟಿಕಾಯ ಯದಿ ಕುಣ್ಡಲಾಯ ಯದಿ ಗೀವೇಯ್ಯಾಯ ಯದಿ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ, ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭೋತಿ.

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತೇನ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿ ಕರಣೀಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿ ಕಿರಿಯಾಯ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೦೩).

ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಛಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಬ್ಬೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸೀತಿಭಾವಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ. ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ. ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿರತೋ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಬ್ಬೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸೀತಿಭಾವಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೮೫).

ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸೀತಿಭಾವೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕೋಸಲ್ಲಂ ‘‘ಪನ ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಕಾಲೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೩೪) ಅಪ್ಪನಾಕೋಸಲ್ಲಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತಮೇವ.

ಇತಿ ಇದಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಇದಞ್ಚ ದಸವಿಧಂ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಂ ಸುಟ್ಠು ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಯೋಗಿನಾ ಉಭಯಕೋಸಲ್ಲವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಿಹಾರೇಯೇವ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸುಟ್ಠು ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಜ್ಜನ್ತೇನ ವಿಸೇಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಕಥಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸಿತುಕಾಮೇನ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಥವೀಕಸಿಣನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನನುರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಅನುರೂಪೇ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನ ಖುದ್ದಕಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರೇ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಕೇಸೇಸು ತಾವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಕೇಸೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಣ್ಣೋ ತಾವ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ. ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಕೇಸೇ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉದಕಪತ್ತೇ ವಾ ಯಾಗುಪತ್ತೇ ವಾ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಕಾಳಕಕಾಲೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಳಕಾತಿ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ. ಸೇತಕಾಲೇ ಸೇತಾತಿ. ಮಿಸ್ಸಕಕಾಲೇ ಪನ ಉಸ್ಸದವಸೇನ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಕೇಸೇಸು, ಏವಂ ಸಕಲೇಪಿ ತಚಪಞ್ಚಕೇ ದಿಸ್ವಾವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಕೋಟ್ಠಾಸವವತ್ಥಾಪನಕಥಾ

೧೮೨. ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನದಿಸೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಗನ್ಧಆಸಯೋಕಾಸವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅನುಪುಬ್ಬಕಥಾ. ಕೇಸಾ ತಾವ ಪಕತಿವಣ್ಣೇನ ಕಾಳಕಾ ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಾ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ದೀಘವಟ್ಟಲಿಕಾ ತುಲಾದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮದಿಸಾಯ ಜಾತಾ. ಓಕಾಸತೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾಹಿ, ಪುರತೋ ನಲಾಟನ್ತೇನ, ಪಚ್ಛತೋ ಗಲವಾಟಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ. ಸೀಸಕಟಾಹವೇಠನಂ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಂ ಕೇಸಾನಂ ಓಕಾಸೋ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಕೇಸಾ ಸೀಸವೇಠನಚಮ್ಮೇ ವೀಹಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲತಲೇನ, ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ, ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ದ್ವೇ ಕೇಸಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಕೇಸಾ ನ ಲೋಮಾ, ಲೋಮಾ ನ ಕೇಸಾತಿ ಏವಂ ಅವಸೇಸಏಕತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಾ ಕೇಸಾ ನಾಮ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಇದಂ ಕೇಸಾನಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಾಪನಂ.

೧೮೩. ಇದಂ ಪನ ನೇಸಂ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತೋ ವವತ್ಥಾಪನಂ. ಕೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ವಣ್ಣತೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ. ಸಣ್ಠಾನತೋಪಿ ಗನ್ಧತೋಪಿ ಆಸಯತೋಪಿ ಓಕಾಸತೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ.

ಮನುಞ್ಞೇಪಿ ಹಿ ಯಾಗುಪತ್ತೇ ವಾ ಭತ್ತಪತ್ತೇ ವಾ ಕೇಸವಣ್ಣಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾ ಕೇಸಮಿಸ್ಸಕಮಿದಂ ಹರಥ ನನ್ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಕೇಸಾ ವಣ್ಣತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ. ರತ್ತಿಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಾಪಿ ಕೇಸಸಣ್ಠಾನಂ ಅಕ್ಕವಾಕಂ ವಾ ಮಕಚಿವಾಕಂ ವಾ ಛುಪಿತ್ವಾಪಿ ತಥೇವ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಣ್ಠಾನತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ.

ತೇಲಮಕ್ಖನಪುಪ್ಫಧೂಪಾದಿ ಸಙ್ಖಾರವಿರಹಿತಾನಞ್ಚ ಕೇಸಾನಂ ಗನ್ಧೋ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ಜೇಗುಚ್ಛತರೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ. ಕೇಸಾ ಹಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಪಿ ಸಿಯುಂ, ಗನ್ಧೇನ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಯೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ದಹರಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ವಚ್ಚಂ ವಣ್ಣತೋ ಹಲಿದ್ದಿವಣ್ಣಂ, ಸಣ್ಠಾನತೋಪಿ ಹಲಿದ್ದಿಪಿಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ. ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಞ್ಚ ಉದ್ಧುಮಾತಕಕಾಳಸುನಖಸರೀರಂ ವಣ್ಣತೋ ತಾಲಪಕ್ಕವಣ್ಣಂ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ. ದಾಠಾಪಿಸ್ಸ ಸುಮನಮಕುಳಸದಿಸಾತಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋ ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಗನ್ಧೇನ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮೇವ. ಏವಂ ಕೇಸಾಪಿ ಸಿಯುಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ ಗನ್ಧೇನ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಯೇವಾತಿ.

ಯಥಾ ಪನ ಅಸುಚಿಟ್ಠಾನೇ ಗಾಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಜಾತಾನಿ ಸೂಪೇಯ್ಯಪಣ್ಣಾನಿ ನಾಗರಿಕಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೇಗುಚ್ಛಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಪರಿಭೋಗಾನಿ, ಏವಂ ಕೇಸಾಪಿ ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಮುತ್ತಕರೀಸಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದಿನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಜಾತತ್ತಾ ಜೇಗುಚ್ಛಾತಿ ಇದಂ ನೇಸಂ ಆಸಯತೋ ಪಾಟಿಕ್ಕುಲ್ಯಂ.

ಇಮೇ ಚ ಕೇಸಾ ನಾಮ ಗೂಥರಾಸಿಮ್ಹಿ ಉಟ್ಠಿತಕಣ್ಣಿಕಂ ವಿಯ ಏಕತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ಜಾತಾ. ತೇ ಸುಸಾನಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಜಾತಸಾಕಂ ವಿಯ ಪರಿಕ್ಖಾದೀಸು ಜಾತಕಮಲಕುವಲಯಾದಿಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಚ ಅಸುಚಿಟ್ಠಾನೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛಾತಿ ಇದಂ ನೇಸಂ ಓಕಾಸತೋ ಪಾಟಿಕ್ಕುಲ್ಯಂ.