ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ

(ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ)

ನಿದಾನಾದಿಕಥಾ

೧. ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯಂ;

ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩);

ಇತಿ ಹಿದಂ ವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಭಗವನ್ತಂ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಞ್ಞತರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಂಸಯಸಮುಗ್ಘಾಟತ್ಥಂ –

ಅನ್ತೋಜಟಾ ಬಹಿಜಟಾ, ಜಟಾಯ ಜಟಿತಾ ಪಜಾ;

ತಂ ತಂ ಗೋತಮ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಕೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩) –

ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಜಟಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಜಾಲಿನಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಾ ಹಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬನಟ್ಠೇನ ವೇಳುಗುಮ್ಬಾದೀನಂ ಸಾಖಾಜಾಲಸಙ್ಖಾತಾ ಜಟಾ ವಿಯಾತಿ ಜಟಾ, ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸಕಪರಿಕ್ಖಾರಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಸಕಅತ್ತಭಾವಪರಅತ್ತಭಾವೇಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಬಾಹಿರಾಯತನೇಸು ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಅನ್ತೋಜಟಾ ಬಹಿಜಟಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಜಟಾಯ ಜಟಿತಾ ಪಜಾ. ಯಥಾ ನಾಮ ವೇಳುಗುಮ್ಬಜಟಾದೀಹಿ ವೇಳುಆದಯೋ, ಏವಂ ತಾಯ ತಣ್ಹಾಜಟಾಯ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅಯಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾ ಪಜಾ ಜಟಿತಾ ವಿನದ್ಧಾ, ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ ಜಟಿತಾ. ತಂ ತಂ ಗೋತಮ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಗೋತಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ. ಕೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ ಇಮಂ ಏವಂ ತೇಧಾತುಕಂ ಜಟೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಜಟಂ ಕೋ ವಿಜಟೇಯ್ಯ, ವಿಜಟೇತುಂ ಕೋ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಚಾರೋ ದೇವದೇವೋ ಸಕ್ಕಾನಂ ಅತಿಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಾ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದೋ ದಸಬಲಧರೋ ಅನಾವರಣಞಾಣೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ಭಗವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ –

ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯಂ;

ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

೨. ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾನಿ ಗಾಥಾಯ, ಕಥಿತಾಯ ಮಹೇಸಿನಾ;

ವಣ್ಣಯನ್ತೋ ಯಥಾಭೂತಂ, ಅತ್ಥಂ ಸೀಲಾದಿಭೇದನಂ.

ಸುದುಲ್ಲಭಂ ಲಭಿತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಜಿನಸಾಸನೇ;

ಸೀಲಾದಿಸಙ್ಗಹಂ ಖೇಮಂ, ಉಜುಂ ಮಗ್ಗಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ.

ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ, ಸುದ್ಧಿಕಾಮಾಪಿ ಯೇ ಇಧ;

ವಿಸುದ್ಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಯೋಗಿನೋ.

ತೇಸಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಕರಣಂ, ಸುವಿಸುದ್ಧವಿನಿಚ್ಛಯಂ;

ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ, ದೇಸನಾನಯನಿಸ್ಸಿತಂ.

ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಂ, ತಂ ಮೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಭಾಸತೋ;

ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ, ನಿಸಾಮಯಥ ಸಾಧವೋತಿ.

೩. ತತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಸಬ್ಬಮಲವಿರಹಿತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಾ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಮಗ್ಗೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ. ಮಗ್ಗೋತಿ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಪನಾಯಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತವಸೇನೇವ ದೇಸಿತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೭೭);

ಕತ್ಥಚಿ ಝಾನಪಞ್ಞಾವಸೇನ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಮ್ಹಿ ಝಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ, ಸ ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೭೨);

ಕತ್ಥಚಿ ಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಾ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಮುತ್ತಮಂ;

ಏತೇನ ಮಚ್ಚಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಗೋತ್ತೇನ ಧನೇನ ವಾ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೩.೩೮೭; ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೮);

ಕತ್ಥಚಿ ಸೀಲಾದಿವಸೇನ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬದಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪಞ್ಞವಾ ಸುಸಮಾಹಿತೋ;

ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಪಹಿತತ್ತೋ, ಓಘಂ ತರತಿ ದುತ್ತರ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೬);

ಕತ್ಥಚಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೩).

ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಞ್ಹಾಬ್ಯಾಕರಣೇ ಸೀಲಾದಿವಸೇನ ದೇಸಿತೋ.

೪. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ – ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸೀಲೇ ಠತ್ವಾ, ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರಯಮಾನೋಯೇವ ಚೇತ್ಥ ಸೀಲೇ ಠಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೀಲಪರಿಪೂರಣೇನ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನರೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಕಮ್ಮಜತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಞ್ಚ ಭಾವಯಮಾನೋ, ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಸಮಾಧಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಪಞ್ಞಾನಾಮೇನ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ. ಆತಾಪೀತಿ ವೀರಿಯವಾ. ವೀರಿಯಞ್ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಟ್ಠೇನ ಆತಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆತಾಪೀ. ನಿಪಕೋತಿ ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಪಾರಿಹಾರಿಕಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹಾಬ್ಯಾಕರಣೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಞಾ ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮಾ ಜಾತಿಪಞ್ಞಾ, ದುತಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ, ತತಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಪರಿಣಾಯಿಕಾ ಪಾರಿಹಾರಿಕಪಞ್ಞಾ. ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖತೀತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚ ಸೀಲೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸಮಾಧಿನಾ ಇಮಾಯ ಚ ತಿವಿಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಇಮಿನಾ ಚ ಆತಾಪೇನಾತಿ ಛಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸುನಿಸಿತಂ ಸತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವೇಳುಗುಮ್ಬಂ ವಿಜಟೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಸೀಲಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಮಾಧಿಸಿಲಾಯಂ ಸುನಿಸಿತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸತ್ಥಂ ವೀರಿಯಬಲಪಗ್ಗಹಿತೇನ ಪಾರಿಹಾರಿಕಪಞ್ಞಾಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಪತಿತಂ ತಣ್ಹಾಜಟಂ ವಿಜಟೇಯ್ಯ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪದಾಲೇಯ್ಯ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನೇಸ ತಂ ಜಟಂ ವಿಜಟೇತಿ ನಾಮ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಜಟಿತಜಟೋ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯಂ;

ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩);

೫. ತತ್ರಾಯಂ ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ವುತ್ತೋ, ತತ್ರಾಸ್ಸ ಕರಣೀಯಂ ನತ್ಥಿ. ಪುರಿಮಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನೇವ ಹಿಸ್ಸ ಸಾ ಸಿದ್ಧಾ. ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವೀರಿಯವಸೇನ ಪನ ತೇನ ಸಾತಚ್ಚಕಾರಿನಾ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಮತ್ರ ಭಗವಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾಸನಂ, ತೇವಿಜ್ಜತಾದೀನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಅನ್ತದ್ವಯವಜ್ಜನಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪತ್ತಿಸೇವನಾನಿ, ಅಪಾಯಾದಿಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯೋ, ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ, ವೀತಿಕ್ಕಮಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಸಂಕಿಲೇಸತ್ತಯವಿಸೋಧನಂ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ? ಏತ್ಥ ಹಿ ಸೀಲೇನ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ.

ಸೀಲೇನ ಚ ಸಾಸನಸ್ಸ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣತಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯) ಹಿ ವಚನತೋ, ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) ಆದಿವಚನತೋ ಚ ಸೀಲಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಆದಿ, ತಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಗುಣಾವಹತ್ತಾ. ಸಮಾಧಿನಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣತಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) ಆದಿವಚನತೋ ಹಿ ಸಮಾಧಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ, ಸೋ ಚ ಕಲ್ಯಾಣೋ, ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಗುಣಾವಹತ್ತಾ. ಪಞ್ಞಾಯ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನಂ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) ಹಿ ವಚನತೋ, ಪಞ್ಞುತ್ತರತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸಾ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ.

‘‘ಸೇಲೋ ಯಥಾ ಏಕಘನೋ, ವಾತೇನ ನ ಸಮೀರತಿ;

ಏವಂ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸು, ನ ಸಮಿಞ್ಜನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೮೧); –

ಹಿ ವುತ್ತಂ.

ತಥಾ ಸೀಲೇನ ತೇವಿಜ್ಜತಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಸಮಾಧಿನಾ ಛಳಭಿಞ್ಞತಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ.

ಸೀಲೇನ ಚ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ವಜ್ಜನಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ. ಪಞ್ಞಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸೇವನಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ತಥಾ ಸೀಲೇನ ಅಪಾಯಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ಕಾಮಧಾತುಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಬಭವಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯೋ.

ಸೀಲೇನ ಚ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನವಸೇನ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನವಸೇನ.

ತಥಾ ಸೀಲೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಸಯಪಟಿಪಕ್ಖೋ.

ಸೀಲೇನ ಚ ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸವಿಸೋಧನಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸವಿಸೋಧನಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸವಿಸೋಧನಂ.

ತಥಾ ಸೀಲೇನ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿನಾ ಅನಾಗಾಮಿಭಾವಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹಿ ‘‘ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೭) ವುತ್ತೋ, ತಥಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ. ಅನಾಗಾಮೀ ಪನ ‘‘ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೭). ಅರಹಾ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೭).

ಏವಂ ಏತ್ತಾವತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾಸನಂ, ತೇವಿಜ್ಜತಾದೀನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಅನ್ತದ್ವಯವಜ್ಜನಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪತ್ತಿಸೇವನಾನಿ, ಅಪಾಯಾದಿಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯೋ, ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ, ವೀತಿಕ್ಕಮಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಸಂಕಿಲೇಸತ್ತಯವಿಸೋಧನಂ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣನ್ತಿ ಇಮೇ ನವ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಏವರೂಪಾ ಗುಣತ್ತಿಕಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

೧. ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೋ

ಸೀಲಸರೂಪಾದಿಕಥಾ

೬. ಏವಂ ಅನೇಕಗುಣಸಙ್ಗಾಹಕೇನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೋಪಿ ಪನೇಸ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಅತಿಸಙ್ಖೇಪದೇಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಕಾರಾಯಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಂ ತಾವ ಆರಬ್ಭ ಇದಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ.

ಕಿಂ ಸೀಲಂ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ, ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ, ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ, ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲಂ, ಕೋ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಕಿಂ ವೋದಾನನ್ತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ, ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೯). ತತ್ಥ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾ. ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವಿರತಿ. ಅಪಿಚ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಕಮ್ಮಪಥಚೇತನಾ. ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೭) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ. ಸಂವರೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸತಿಸಂವರೋ, ಞಾಣಸಂವರೋ, ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋತಿ (ವಿಭ. ೫೧೧) ಅಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ. ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೩) ಅಯಂ ಸತಿಸಂವರೋ.

ಯಾನಿ ಸೋತಾನಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, (ಅಜಿತಾತಿ ಭಗವಾ;)

ಸತಿ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣಂ;

ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧಿಯ್ಯರೇತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧);

ಅಯಂ ಞಾಣಸಂವರೋ. ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಮ್ಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ನಾಮ. ಯೋ ಚಾಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತೀತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೬; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ವೀರಿಯಸಂವರೋ ನಾಮ. ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಸಂವರೋ, ಯಾ ಚ ಪಾಪಭೀರುಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುತೋ ವಿರತಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅನತಿಕ್ಕಮೋ. ಇದಂ ತಾವ ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ.

೭. ಅವಸೇಸೇಸು ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ. ಕಿಮಿದಂ ಸೀಲನಂ ನಾಮ. ಸಮಾಧಾನಂ ವಾ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಧಾರಣಂ ವಾ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಆಧಾರಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತದೇವ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣವಿದೂ ಅನುಜಾನನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಸಿರಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋ, ಸೀತಲಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾಪಿ ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ.

೮. ಇದಾನಿ ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ –

ಸೀಲನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ತಸ್ಸ, ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅನೇಕಧಾ;

ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ರೂಪಸ್ಸ, ಯಥಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸನೇಕಧಾ.

ಯಥಾ ಹಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೀಲಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸನಿದಸ್ಸನ ಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ. ತಥಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಯದೇತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸೀಲನಂ, ತದೇವ ಲಕ್ಖಣಂ, ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾಧಾನಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ. ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ –

ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನತಾ, ಅನವಜ್ಜಗುಣೋ ತಥಾ;

ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೇನ, ರಸೋ ನಾಮ ಪವುಚ್ಚತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಕಿಚ್ಚಟ್ಠೇನ ರಸೇನ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನರಸಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ರಸೇನ ಅನವಜ್ಜರಸನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಹಿ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಾ ರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ತಯಿದಂ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಹಿ;

ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಹಿರೀ ಚೇವ, ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ.

ತಯಿದಂ ಸೀಲಂ ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೨೧) ಏವಂ ವುತ್ತಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸೋಚೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಿ ಗಹಣಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಪನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ, ಆಸನ್ನಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇ ಹಿ ಸತಿ ಸೀಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಚ. ಅಸತಿ ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಏವಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸೀಲಾನಿಸಂಸಕಥಾ

೯. ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಪಟಿಲಾಭಾನಿಸಂಸಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧).

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಗಹಪತಯೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಕರಣಂ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯಞ್ಞದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ, ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೫೦; ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ಮಹಾವ. ೨೮೫).

ಅಪರೇಪಿ ‘‘ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸಂ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾತಿ, ಸೀಲೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೬೫) ನಯೇನ ಪಿಯಮನಾಪತಾದಯೋ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅನೇಕಾ ಸೀಲಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ. ಏವಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ. ಅಪಿಚ –

ಸಾಸನೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ಪತಿಟ್ಠಾ ನತ್ಥಿ ಯಂ ವಿನಾ;

ಆನಿಸಂಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಕೋ ವದೇ.

ನ ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾ ಚಾಪಿ, ಸರಭೂ ವಾ ಸರಸ್ವತೀ;

ನಿನ್ನಗಾ ವಾಚಿರವತೀ, ಮಹೀ ವಾಪಿ ಮಹಾನದೀ.

ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ ವಿಸೋಧೇತುಂ, ತಂ ಮಲಂ ಇಧ ಪಾಣಿನಂ;

ವಿಸೋಧಯತಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಯಂ ವೇ ಸೀಲಜಲಂ ಮಲಂ.

ನ ತಂ ಸಜಲದಾ ವಾತಾ, ನ ಚಾಪಿ ಹರಿಚನ್ದನಂ;

ನೇವ ಹಾರಾ ನ ಮಣಯೋ, ನ ಚನ್ದಕಿರಣಙ್ಕುರಾ.

ಸಮಯನ್ತೀಧ ಸತ್ತಾನಂ, ಪರಿಳಾಹಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ;

ಯಂ ಸಮೇತಿ ಇದಂ ಅರಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸೀತಲಂ.

ಸೀಲಗನ್ಧಸಮೋ ಗನ್ಧೋ, ಕುತೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಯೋ ಸಮಂ ಅನುವಾತೇ ಚ, ಪಟಿವಾತೇ ಚ ವಾಯತಿ.

ಸಗ್ಗಾರೋಹಣಸೋಪಾನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಸೀಲಸಮಂ ಕುತೋ;

ದ್ವಾರಂ ವಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನ, ನಗರಸ್ಸ ಪವೇಸನೇ.

ಸೋಭನ್ತೇವಂ ನ ರಾಜಾನೋ, ಮುತ್ತಾಮಣಿವಿಭೂಸಿತಾ;

ಯಥಾ ಸೋಭನ್ತಿ ಯತಿನೋ, ಸೀಲಭೂಸನಭೂಸಿತಾ.

ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯಂ, ವಿದ್ಧಂಸಯತಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಜನೇತಿ ಕಿತ್ತಿಹಾಸಞ್ಚ, ಸೀಲಂ ಸೀಲವತಂ ಸದಾ.

ಗುಣಾನಂ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ, ದೋಸಾನಂ ಬಲಘಾತಿನೋ;

ಇತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಆನಿಸಂಸಕಥಾಮುಖನ್ತಿ.

ಸೀಲಪ್ಪಭೇದಕಥಾ

೧೦. ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲನ್ತಿ, ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಬ್ಬಮೇವ ತಾವ ಇದಂ ಸೀಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲನಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕವಿಧಂ.

ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತಥಾ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ, ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ, ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ, ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ, ಸಪರಿಯನ್ತಾಪರಿಯನ್ತವಸೇನ, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಚ.

ತಿವಿಧಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ. ತಥಾ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯವಸೇನ, ಪರಾಮಟ್ಠಾಪರಾಮಟ್ಠಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ, ವಿಸುದ್ಧಾವಿಸುದ್ಧವೇಮತಿಕವಸೇನ, ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖವಸೇನ ಚ.

ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಠಿತಿಭಾಗಿಯವಿಸೇಸಭಾಗಿಯನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯವಸೇನ. ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗಹಟ್ಠಸೀಲವಸೇನ, ಪಕತಿಆಚಾರಧಮ್ಮತಾಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲವಸೇನ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲವಸೇನ ಚ.

ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾದಿವಸೇನ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ – ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಅಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಅಪರಾಮಟ್ಠಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೭). ತಥಾ ಪಹಾನವೇರಮಣೀಚೇತನಾಸಂವರಾವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ.

೧೧. ತತ್ಥ ಏಕವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಪೂರಣಂ, ತಂ ಚಾರಿತ್ತಂ. ಯಂ ‘‘ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ತಂ ವಾರಿತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ. ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ. ವಾರಿತಂ ತಾಯನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ವಾರಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸಾಧನಂ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಸದ್ಧಾಸಾಧನಂ ವಾರಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ದುತಿಯದುಕೇ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋತಿ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೋ. ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋ ಏವ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ. ಅಭಿಸಮಾಚಾರಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕತೋ ಅವಸೇಸಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತನ್ತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಪರಿಸೋಧೇತಬ್ಬತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧). ಯಾನಿ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಇದಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ. ಸೇಸಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ. ಖನ್ಧಕವತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೧). ಏವಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ತತಿಯದುಕೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವೇರಮಣಿಮತ್ತಂ ವಿರತಿಸೀಲಂ. ಸೇಸಂ ಚೇತನಾದಿ ಅವಿರತಿಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥದುಕೇ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಯಾ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋ ಚ. ತತ್ಥ ಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೦; ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೬; ಅ. ನಿ. ೫.೨೦೬; ೭.೫೦) ಏವಂ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪವತ್ತಿತಂ, ಇದಂ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಂ ‘‘ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಂ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ, ಇದಂ ಅನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಪಞ್ಚಮದುಕೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಂ. ಯಾವಜೀವಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪವತ್ತಿತಂ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಛಟ್ಠದುಕೇ ಲಾಭಯಸಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತವಸೇನ ದಿಟ್ಠಪರಿಯನ್ತಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ ನಾಮ. ವಿಪರೀತಂ ಅಪರಿಯನ್ತಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ? ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಯಸಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಞಾತಿಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಅಙ್ಗಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಂ. ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಲಾಭಹೇತು ಲಾಭಪಚ್ಚಯಾ ಲಾಭಕಾರಣಾ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಇದಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೮). ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಇತರಾನಿಪಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅಪರಿಯನ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ನ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಲಾಭಹೇತು ಲಾಭಪಚ್ಚಯಾ ಲಾಭಕಾರಣಾ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಕಿಂ ಸೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ತಂ ಸೀಲಂ ನ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೮). ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಇತರಾನಿಪಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಸಪರಿಯನ್ತಾಪರಿಯನ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಸತ್ತಮದುಕೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಾಸವಂ ಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಂ. ಅನಾಸವಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಂ ಭವವಿಸೇಸಾವಹಂ ಹೋತಿ ಭವನಿಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭಾರೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯ, ಸಂವರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಾಯ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾಯ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಾಯ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ, ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಮನ್ತನಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಉಪನಿಸಾ, ಏತದತ್ಥಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ, ಯದಿದಂ ಅನುಪಾದಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೬೬). ಲೋಕುತ್ತರಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಾವಹಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಭೂಮೀತಿ ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

೧೨. ತಿಕೇಸು ಪಠಮತ್ತಿಕೇ ಹೀನೇನ ಛನ್ದೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವೀರಿಯೇನ ವೀಮಂಸಾಯ ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ. ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಪಣೀತೇಹಿ ಪಣೀತಂ. ಯಸಕಾಮತಾಯ ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೀನಂ. ಪುಞ್ಞಫಲಕಾಮತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಿದನ್ತಿ ಅರಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಪಣೀತಂ. ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ ಹೀನಂ. ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಲೋಕಿಯಂ ಸೀಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಣೀತಂ. ತಣ್ಹಾವಸೇನ ವಾ ಭವಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ. ಅತ್ತನೋ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಾರಮಿತಾಸೀಲಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಏವಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ದುತಿಯತ್ತಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ಅನನುರೂಪಂ ಪಜಹಿತುಕಾಮೇನ ಅತ್ತಗರುನಾ ಅತ್ತನಿಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ಲೋಕಾಪವಾದಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮೇನ ಲೋಕಗರುನಾ ಲೋಕೇ ಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ಧಮ್ಮಮಹತ್ತಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೇನ ಧಮ್ಮಗರುನಾ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ತತಿಯತ್ತಿಕೇ ಯಂ ದುಕೇಸು ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ ಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ. ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಾಮಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥತ್ತಿಕೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ಪೂರಿತಂ, ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಪುನ ಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅವಿಸುದ್ಧಂ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಸೀಲಂ ವೇಮತಿಕಸೀಲಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋಗಿನಾ ಅವಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ, ವೇಮತಿಕೇ ವತ್ಥುಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಮತಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಪಞ್ಚಮತ್ತಿಕೇ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ತೀಹಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸೀಲಂ ಸೇಕ್ಖಂ. ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಸೇಕ್ಖಂ. ಸೇಸಂ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಕತಿಪಿ ಸೀಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಸುಖಸೀಲೋ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸೀಲೋ, ಅಯಂ ಕಲಹಸೀಲೋ, ಅಯಂ ಮಣ್ಡನಸೀಲೋ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ತೀಣಿ ಸೀಲಾನಿ, ಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸೀಲನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೯). ಏವಂ ಕುಸಲಾದಿವಸೇನಪಿ ತಿವಿಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಏಕೇನಪಿ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಇಧ ನ ಉಪನೀತಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವಸ್ಸ ತಿವಿಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೩. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಪಠಮಚತುಕ್ಕೇ –

ಯೋಧ ಸೇವತಿ ದುಸ್ಸೀಲೇ, ಸೀಲವನ್ತೇ ನ ಸೇವತಿ;

ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸಂ, ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅವಿದ್ದಸು.

ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಬಹುಲೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನ ರಕ್ಖತಿ;

ಏವರೂಪಸ್ಸ ವೇ ಸೀಲಂ, ಜಾಯತೇ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ.

ಯೋ ಪನತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇಧ;

ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಮ್ಹಿ, ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಮಾನಸಂ.

ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ಅಘಟನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ;

ತಸ್ಸ ತಂ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಭವತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋ ಘಟತಿ, ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ ಯೋ ಪನ;

ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸೀಲಂ, ಹೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

ಅತುಟ್ಠೋ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ನಿಬ್ಬಿದಂ ಯೋನುಯುಞ್ಜತಿ;

ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಮೇತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ.

ಏವಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ. ಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀನಂ ದಸಸೀಲಾನಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಂ. ಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾನಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲವಸೇನ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಸತಿ ವಾ ಉಸ್ಸಾಹೇ ದಸ, ಉಪೋಸಥಙ್ಗವಸೇನ ಅಟ್ಠಾತಿ ಇದಂ ಗಹಟ್ಠಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ತತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಉತ್ತರಕುರುಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಪಕತಿಸೀಲಂ. ಕುಲದೇಸಪಾಸಣ್ಡಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಮರಿಯಾದಾಚಾರಿತ್ತಂ ಆಚಾರಸೀಲಂ. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಆನನ್ದ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪುರಿಸೇಸು ಮಾನಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಸೀಲಂ ಧಮ್ಮತಾಸೀಲಂ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀನಂ ಪನ ಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಂ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು ಸೀಲಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಪಕತಿಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥಚತುಕ್ಕೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೦೮; ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೩) ವಂ ವುತ್ತಂ ಸೀಲಂ, ಇದಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ, ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ…ಪೇ… ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨, ೪೧೧; ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೩; ಅ. ನಿ. ೪.೧೯೮) ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ. ಯಾ ಪನ ಆಜೀವಹೇತುಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ‘‘ಕುಹನಾ ಲಪನಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾ ವಿರತಿ, ಇದಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪರಿಸುದ್ಧೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ನಾಮ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ

೧೪. ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖಣತಾಯ ವಾ ಭಿನ್ನಪಟಧರಾದಿತಾಯ ವಾ ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಯೋ ನಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಮೋಕ್ಖೇತಿ ಮೋಚಯತಿ ಆಪಾಯಿಕಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಂವರಣಂ ಸಂವರೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಮೇವ ಸಂವರೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ. ತೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ, ಉಪಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹರತೀತಿ ಇರಿಯತಿ. ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀನಮತ್ಥೋ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಿ ಆಚಾರೋ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಚಾರೋ;

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಅನಾಚಾರೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ಪತ್ತದಾನೇನ ವಾ ಪುಪ್ಫಫಲಸಿನಾನದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಆಚಾರೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ನ ಪತ್ತನ ಪುಪ್ಫನ ಫಲನ ಸಿನಾನನ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ನ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ನ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ.

ಗೋಚರೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ ಅಗೋಚರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ ವಿಧವಾ, ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ, ಪಣ್ಡಕ, ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಅನೋಪಾನಭೂತಾನಿ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕಾನಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾನಿ ಅಹಿತಕಾಮಾನಿ ಅಫಾಸುಕಕಾಮಾನಿ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಗೋಚರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ನ ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ…ಪೇ… ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸದ್ಧಾನಿ ಪಸನ್ನಾನಿ ಓಪಾನಭೂತಾನಿ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಾನಿ ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾನಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾನಿ…ಪೇ… ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ…ಪೇ… ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗೋಚರೋ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಚಾರೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಗೋಚರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಗತೋ ಸಮುಪಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೧೧).

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಇಮಿನಾಪಿ ನಯೇನ ಆಚಾರಗೋಚರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುವಿಧೋ ಹಿ ಅನಾಚಾರೋ ಕಾಯಿಕೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಚ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಸೀಸಮ್ಪಿ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾಹನಾನಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಛಮಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ನವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಜನ್ತಾಘರೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಸನ್ತೋಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ ಓವರಕಾನಿ ಗೂಳ್ಹಾನಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಚ ಯತ್ಥ ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋ ಕುಲಕುಮಾರಿಯೋ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಸಹಸಾ ಪವಿಸತಿ, ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಿ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ. ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಪಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಕುಮಾರಿಂ ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇ ಇತ್ಥಂಗೋತ್ತೇ ಕಿಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ. ಕಿಂ ವಾ ಮೇ ದಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ (ಮಹಾನಿ. ೮೭). ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಆಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖು ಸಗಾರವೋ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರಬಹುಲೋ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ. ಏವಂ ತಾವ ಆಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಗೋಚರೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ? ದಸಕಥಾವತ್ಥುಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸುತಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಪೇತಿ, ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತಿ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಅನುಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಸದ್ಧಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಸೀಲೇನ, ಸುತೇನ, ಚಾಗೇನ, ಪಞ್ಞಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ.

ಕತಮೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸುಸಂವುತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಹತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಸ್ಸಂ, ನ ರಥಂ, ನ ಪತ್ತಿಂ, ನ ಇತ್ಥಿಂ, ನ ಪುರಿಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಧೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ.