೯. ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರನಿದ್ದೇಸೋ

ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಕಥಾ

೨೪೦. ಅನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನನ್ತರಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಪನ ಮೇತ್ತಾ, ಕರುಣಾ, ಮುದಿತಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಸು ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ತಾವ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೇನ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೇನ ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ಸುಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೇನ ಆದಿತೋ ತಾವ ದೋಸೇ ಆದೀನವೋ, ಖನ್ತಿಯಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ.

ಕಸ್ಮಾ? ಇಮಾಯ ಹಿ ಭಾವನಾಯ ದೋಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಖನ್ತಿ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾ. ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಟ್ಠಾದೀನವಂ ಪಹಾತುಂ, ಅವಿದಿತಾನಿಸಂಸಂ ವಾ ಅಧಿಗನ್ತುಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಟ್ಠೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತೀ’’ತಿಆದೀನಂ (ಅ. ನಿ. ೩.೭೨) ವಸೇನ ದೋಸೇ ಆದೀನವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

‘‘ಖನ್ತೀ ಪರಮಂ ತಪೋ ತಿತಿಕ್ಖಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ವದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ’’; (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦; ಧ. ಪ. ೧೮೪);

‘‘ಖನ್ತಿಬಲಂ ಬಲಾನೀಕಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ’’. (ಧ. ಪ. ೩೯೯; ಸು. ನಿ. ೬೨೮);

‘‘ಖನ್ತಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀನಂ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫೦) ವಸೇನ ಖನ್ತಿಯಂ ಆನಿಸಂಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಥೇವಂ ದಿಟ್ಠಾದೀನವತೋ ದೋಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವೇಚನತ್ಥಾಯ, ವಿದಿತಾನಿಸಂಸಾಯ ಚ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಂಯೋಜನತ್ಥಾಯ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಆರಭಿತಬ್ಬಾ. ಆರಭನ್ತೇನ ಚ ಆದಿತೋವ ಪುಗ್ಗಲಭೇದೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಇಮೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಮೇತ್ತಾ ಪಠಮಂ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಇಮೇಸು ನೇವ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಅಯಞ್ಹಿ ಮೇತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೇ, ಅತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಕೇ, ಮಜ್ಝತ್ತೇ, ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪಠಮಂ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಲಿಙ್ಗವಿಸಭಾಗೇ ಓಧಿಸೋ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಕಾಲಕತೇ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾವ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ಅಪ್ಪಿಯಾದೀಸು ಪಠಮಂ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ? ಅಪ್ಪಿಯಂ ಹಿ ಪಿಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ. ಅತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಕಂ ಮಜ್ಝತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಚಸ್ಸ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆರೋದನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝತ್ತಂ ಗರುಟ್ಠಾನೇ ಚ ಪಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಠಪೇನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ. ವೇರಿಮನುಸ್ಸರತೋ ಕೋಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಿಯಾದೀಸು ಪಠಮಂ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ.

ಲಿಙ್ಗವಿಸಭಾಗೇ ಪನ ತಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಓಧಿಸೋ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಕುಲೂಪಕತ್ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ? ಥೇರೋ ‘‘ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೇ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾ ಪಿಯಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಭಿತ್ತಿಯುದ್ಧಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಲಿಙ್ಗವಿಸಭಾಗೇ ಓಧಿಸೋ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ.

ಕಾಲಕತೇ ಪನ ಭಾವೇನ್ತೋ ನೇವ ಅಪ್ಪನಂ, ನ ಉಪಚಾರಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಆಚರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಮೇತ್ತಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ. ಸೋ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಗುಣಾವ ಮೇ ಮೇತ್ತಾಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ನ ಚ ನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ನಿಮಿತ್ತಂ, ಆವುಸೋ, ಗವೇಸಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಆರಬ್ಭ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಲಕತೇ ನ ಭಾವೇತಬ್ಬಾವ.

೨೪೧. ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಸುಖಿತೋ ಹೋಮಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅವೇರೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ ಅನೀಘೋ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅತ್ತನಿಯೇವ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಂ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೬೪೩) ವುತ್ತಂ –

‘‘ಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಏಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಯೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಞ್ಚ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೨೨) –

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತು’’ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ ಅನೀಘಾ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತು. ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ… ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ… ಸಬ್ಬೇ ಪುಗ್ಗಲಾ… ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ ಅನೀಘಾ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂ’’ತಿಆದಿ –

ವುತ್ತಂ. ಯಞ್ಚ ಮೇತ್ತಸುತ್ತೇ (ಖು. ಪಾ. ೯.೩; ಸು. ನಿ. ೧೪೫) –

‘‘ಸುಖಿನೋವ ಖೇಮಿನೋ ಹೋನ್ತು,

ಸಬ್ಬಸತ್ತಾ ಭವನ್ತು ಸುಖಿತತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. –

ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಅತ್ತನಿ ಭಾವನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಚೇ. ತಞ್ಚ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪನಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಸಕ್ಖಿಭಾವವಸೇನ.

ಸಚೇಪಿ ಹಿ ವಸ್ಸಸತಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸುಖಿತೋ ಹೋಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನಿ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಸುಖಿತೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಭಾವಯತೋ ಪನ ಯಥಾ ಅಹಂ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಚ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸತ್ತೇಸು ಹಿತಸುಖಕಾಮತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಭಗವತಾಪಿ –

‘‘ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅನುಪರಿಗಮ್ಮ ಚೇತಸಾ,

ನೇವಜ್ಝಗಾ ಪಿಯತರಮತ್ತನಾ ಕ್ವಚಿ;

ಏವಂ ಪಿಯೋ ಪುಥು ಅತ್ತಾ ಪರೇಸಂ,

ತಸ್ಮಾ ನ ಹಿಂಸೇ ಪರಮತ್ತಕಾಮೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೧೯; ಉದಾ. ೪೧); –

ವದತಾ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

೨೪೨. ತಸ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿಭಾವತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ಅತ್ತಾನಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರಿತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಸುಖಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಯ್ವಾಯಂ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯಮತ್ತೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಮತ್ತೋ ವಾ ತಸ್ಸ ದಾನಪಿಯವಚನಾದೀನಿ ಪಿಯಮನಾಪತ್ತಕಾರಣಾನಿ ಸೀಲಸುತಾದೀನಿ ಗರುಭಾವನೀಯತ್ತಕಾರಣಾನಿ ಚ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಸುಖೀ ಹೋತು ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ.

ಏವರೂಪೇ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕಾಮಂ ಅಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಾವತಕೇನೇವ ತುಟ್ಠಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಂ ಕತ್ತುಕಾಮೇನ ತದನನ್ತರಂ ಅತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಕೇ, ಅತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಕತೋ ಮಜ್ಝತ್ತೇ, ಮಜ್ಝತ್ತತೋ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೇ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಭಾವೇನ್ತೇನ ಚ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಮುದುಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತದನನ್ತರೇ ತದನನ್ತರೇ ಉಪಸಂಹರಿತಬ್ಬಂ.

ಯಸ್ಸ ಪನ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಪುರಿಸಜಾತಿಕತ್ತಾ ವಾ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋನ್ತೇಪಿ ಪರೇ ವೇರೀಸಞ್ಞಾವ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ‘‘ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಮೇ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಜಾತಂ, ಇದಾನಿ ನಂ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಉಪಸಂಹರಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಪಾರೋವ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಜ್ಝತ್ತತೋ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೇ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

೨೪೩. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ವೇರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತಮುಪಸಂಹರತೋ ತೇನ ಕತಾಪರಾಧಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಪಟಿಘಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಥಾನೇನ ಪುರಿಮಪುಗ್ಗಲೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮೇತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೇನ ಪಟಿಘಂ ವಿನೋದೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಏವಮ್ಪಿ ವಾಯಮತೋ ನ ನಿಬ್ಬಾತಿ, ಅಥ –

ಕಕಚೂಪಮಓವಾದ-ಆದೀನಂ ಅನುಸಾರತೋ;

ಪಟಿಘಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ, ಘಟಿತಬ್ಬಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

ತಞ್ಚ ಖೋ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದನ್ತೇನೇವ ‘‘ಅರೇ ಕುಜ್ಝನಪುರಿಸ, ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘ಉಭತೋದಣ್ಡಕೇನ ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಕಚೇನ ಚೋರಾ ಓಚರಕಾ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ ಓಕನ್ತೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಯೋ ಮನೋ ಪದೋಸೇಯ್ಯ. ನ ಮೇ ಸೋ ತೇನ ಸಾಸನಕರೋ’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೨) ಚ,

‘ತಸ್ಸೇವ ತೇನ ಪಾಪಿಯೋ, ಯೋ ಕುದ್ಧಂ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ;

ಕುದ್ಧಮಪ್ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತೋ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಜೇತಿ ದುಜ್ಜಯಂ.

‘‘‘ಉಭಿನ್ನಮತ್ಥಂ ಚರತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ;

ಪರಂ ಸಙ್ಕುಪಿತಂ ಞತ್ವಾ, ಯೋ ಸತೋ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’ತಿ ಚ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೮); –

‘‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಪತ್ತಕನ್ತಾ ಸಪತ್ತಕರಣಾ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ ಅಹೋ ವತಾಯಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಅಸ್ಸಾತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣವತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಹೋತಿ ಸುನ್ಹಾತೋ ಸುವಿಲಿತ್ತೋ ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸು ಓದಾತವತ್ಥವಸನೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋವ ಹೋತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ ಅಹೋವತಾಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಯೇಯ್ಯಾತಿ…ಪೇ… ನ ಪಚುರತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾತಿ…ಪೇ… ನ ಭೋಗವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ…ಪೇ… ನ ಯಸವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ…ಪೇ… ನ ಮಿತ್ತವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ…ಪೇ… ನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಗತಿಗಮನೇನ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೪) ಚ,

‘‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛವಾಲಾತಂ ಉಭತೋಪದಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝೇ ಗೂಥಗತಂ ನೇವ ಗಾಮೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರತಿ, ನ ಅರಞ್ಞೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರತಿ. ತಥೂಪಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವದಾಮೀ’ತಿ ಚ,

‘‘ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವಂ ಏವಂ ಕುಜ್ಝನ್ತೋ ನ ಚೇವ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಕರೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತೋ ಚ ಕುದ್ಧಪುರಿಸತೋಪಿ ಪಾಪಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ನ ದುಜ್ಜಯಂ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಜೇಸ್ಸಸಿ, ಸಪತ್ತಕರಣೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಛವಾಲಾತೂಪಮೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

೨೪೪. ತಸ್ಸೇವಂ ಘಟಯತೋ ವಾಯಮತೋ ಸಚೇ ತಂ ಪಟಿಘಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥ ಯೋ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನೋ ಪಸಾದಂ ಆವಹತಿ, ತಂ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಆಘಾತೋ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬೋ.

ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋವ ಉಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಉಪಸನ್ತಭಾವೋ ಚಸ್ಸ ಬಹುಂ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಜನೇನ ಞಾಯತಿ. ವಚೀಸಮಾಚಾರಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಪನ ಅವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಾಯಸಮಾಚಾರವೂಪಸಮೋಯೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ವಚೀಸಮಾಚಾರೋವ ಉಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಉಪಸನ್ತಭಾವೋ ಚಸ್ಸ ಸಬ್ಬಜನೇನ ಞಾಯತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪಕತಿಯಾ ಚ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕುಸಲೋ ಹೋತಿ ಸಖಿಲೋ ಸುಖಸಮ್ಭಾಸೋ ಸಮ್ಮೋದಕೋ ಉತ್ತಾನಮುಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಸೀ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ಓಸಾರೇತಿ, ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಕಾಯಸಮಾಚಾರಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಪನ ಅವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಚೀಸಮಾಚಾರವೂಪಸಮೋಯೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನೋಸಮಾಚಾರೋವ ಉಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸನ್ತಭಾವೋ ಚಸ್ಸ ಚೇತಿಯವನ್ದನಾದೀಸು ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ಅವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಥೇರೇ ವಾ ವನ್ದಮಾನೋ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮಣ್ಡಪೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಾ ಪಚಲಾಯನ್ತೋ ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ಉಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪನ ಓಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವನ್ದತಿ, ಓಹಿತಸೋತೋ ಅಟ್ಠಿಂಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಇತಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನೋಸಮಾಚಾರೋವ ಉಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಯವಚೀಸಮಾಚಾರಾ ಅವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮನೋಸಮಾಚಾರವೂಪಸಮೋಯೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪನ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಸ ಇದಾನಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಚರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಟ್ಠಮಹಾನಿರಯಸೋಳಸಉಸ್ಸದನಿರಯಪರಿಪೂರಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಕಾರುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಘಾತೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ.

ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ತಯೋಪಿಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ. ತಾದಿಸೇ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ನ ದುಕ್ಕರಾ ಹೋತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾತಿ.

ಇಮಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ – ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಆವುಸೋ, ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾ. ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಆಘಾತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿವಿನೋದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೬೨) ಇದಂ ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೇ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

೨೪೫. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಏವಮ್ಪಿ ವಾಯಮತೋ ಆಘಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿಯೇವ, ಅಥಾನೇನ ಏವಂ ಅತ್ತಾ ಓವದಿತಬ್ಬೋ –

‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ದುಕ್ಖಂ, ಕತಂ ತೇ ಯದಿ ವೇರಿನಾ;

ಕಿಂ ತಸ್ಸಾವಿಸಯೇ ದುಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತೇ ಕತ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ.

‘‘ಬಹೂಪಕಾರಂ ಹಿತ್ವಾನ, ಞಾತಿವಗ್ಗಂ ರುದಮ್ಮುಖಂ;

ಮಹಾನತ್ಥಕರಂ ಕೋಧಂ, ಸಪತ್ತಂ ನ ಜಹಾಸಿ ಕಿಂ.

‘‘ಯಾನಿ ರಕ್ಖಸಿ ಸೀಲಾನಿ, ತೇಸಂ ಮೂಲನಿಕನ್ತನಂ;

ಕೋಧಂ ನಾಮುಪಳಾಲೇಸಿ, ಕೋ ತಯಾ ಸದಿಸೋ ಜಳೋ.

‘‘ಕತಂ ಅನರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪರೇನ ಇತಿ ಕುಜ್ಝಸಿ;

ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ತಾದಿಸಂಯೇವ, ಯೋ ಸಯಂ ಕತ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ.

‘‘ದೋಸೇತುಕಾಮೋ ಯದಿ ತಂ, ಅಮನಾಪಂ ಪರೋ ಕರಿ;

ದೋಸುಪ್ಪಾದೇನ ತಸ್ಸೇವ, ಕಿಂ ಪೂರೇಸಿ ಮನೋರಥಂ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ತಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಕುದ್ಧೋ ಕಾಹಸಿ ವಾ ನವಾ;

ಅತ್ತಾನಂ ಪನಿದಾನೇವ, ಕೋಧದುಕ್ಖೇನ ಬಾಧಸಿ.

‘‘ಕೋಧಂ ವಾ ಅಹಿತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಆರೂಳ್ಹಾ ಯದಿ ವೇರಿನೋ;

ಕಸ್ಮಾ ತುವಮ್ಪಿ ಕುಜ್ಝನ್ತೋ, ತೇಸಂಯೇವಾನುಸಿಕ್ಖಸಿ.

‘‘ಯಂ ದೋಸಂ ತವ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸತ್ತುನಾ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ;

ತಮೇವ ದೋಸಂ ಛಿನ್ದಸ್ಸು, ಕಿಮಟ್ಠಾನೇ ವಿಹಞ್ಞಸಿ.

‘‘ಖಣಿಕತ್ತಾ ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಯೇಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ತೇ ಕತಂ;

ಅಮನಾಪಂ ನಿರುದ್ಧಾ ತೇ, ಕಸ್ಸ ದಾನೀಧ ಕುಜ್ಝಸಿ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ಕರೋತಿ ಯೋ ಯಸ್ಸ, ತಂ ವಿನಾ ಕಸ್ಸ ಸೋ ಕರೇ;

ಸಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಹೇತುತ್ತ, ಮಿತಿ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ.

೨೪೬. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದತೋಪಿ ಪಟಿಘಂ ನೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ತಾವ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಕುದ್ಧೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ? ನನು ತವೇವ ಚೇತಂ ದೋಸನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ? ಕಮ್ಮಸ್ಸಕೋ ಹಿ ತ್ವಂ ಕಮ್ಮದಾಯಾದೋ ಕಮ್ಮಯೋನಿ ಕಮ್ಮಬನ್ಧು ಕಮ್ಮಪಟಿಸರಣೋ, ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಇದಞ್ಚ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ನೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ, ನ ಸಾವಕಭೂಮಿಂ, ನ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಸಕ್ಕತ್ತಚಕ್ಕವತ್ತಿಪದೇಸರಾಜಾದಿಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಾಧೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಾಸನತೋ ಚಾವೇತ್ವಾ ವಿಘಾಸಾದಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚೇವ ನೇರಯಿಕಾದಿದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾನಞ್ಚ ತೇ ಸಂವತ್ತನಿಕಮಿದಂ ಕಮ್ಮಂ. ಸೋ ತ್ವಂ ಇದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ವೀತಚ್ಚಿತೇ ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇ, ಗೂಥಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಂ ಪಹರಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ ದಹಸಿ ಚೇವ ದುಗ್ಗನ್ಧಞ್ಚ ಕರೋಸೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಸ್ಸಪಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ‘‘ಏಸೋಪಿ ತವ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ? ನನು ಏತಸ್ಸೇವೇತಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ? ಕಮ್ಮಸ್ಸಕೋ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮದಾಯಾದೋ…ಪೇ… ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇದಞ್ಚಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ, ನ ಸಾವಕಭೂಮಿಂ, ನ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಸಕ್ಕತ್ತಚಕ್ಕವತ್ತಿಪದೇಸರಾಜಾದಿಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಾಧೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಾಸನತೋ ಚಾವೇತ್ವಾ ವಿಘಾಸಾದಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚೇವ ನೇರಯಿಕಾದಿದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾನಞ್ಚಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನಿಕಮಿದಂ ಕಮ್ಮಂ. ಸ್ವಾಯಂ ಇದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿವಾತೇ ಠತ್ವಾ ಪರಂ ರಜೇನ ಓಕಿರಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಓಕಿರತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ,

ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸ;

ತಮೇವ ಬಾಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ಪಾಪಂ,

ಸುಖುಮೋ ರಜೋ ಪಟಿವಾತಂವ ಖಿತ್ತೋ’’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೨೫; ಸು. ನಿ. ೬೬೭);

೨೪೭. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ನೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥಾನೇನ ಸತ್ಥು ಪುಬ್ಬಚರಿಯಗುಣಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಯೋ – ಅಮ್ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ನನು ತೇ ಸತ್ಥಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಯಮಾನೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಧಕೇಸುಪಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪದೂಸೇಸಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸೀಲವಜಾತಕೇ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ದೇವಿಯಾ ಪದುಟ್ಠೇನ ಪಾಪಅಮಚ್ಚೇನ ಆನೀತಸ್ಸ ಪಟಿರಞ್ಞೋ ತಿಯೋಜನಸತಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಿಸೇಧನತ್ಥಾಯ ಉಟ್ಠಿತಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಆವುಧಮ್ಪಿ ಛುಪಿತುಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಪುನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಖಞ್ಞಮಾನೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪದೋಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಕುಣಪಖಾದನತ್ಥಂ ಆಗತಾನಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ ಪಂಸುವಿಯೂಹನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಸಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಜೀವಿತೋ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಓರುಯ್ಹ ಸಿರಿಸಯನೇ ಸಯಿತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೋಪಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಪಥಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಮಿತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪಯಿತ್ವಾ ಆಹ –

‘‘ಆಸೀಸೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ, ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೋಹಮತ್ತಾನಂ, ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿಂ ತಥಾ ಅಹೂ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೫೧);

ಖನ್ತಿವಾದೀಜಾತಕೇ ದುಮ್ಮೇಧೇನ ಕಾಸಿರಞ್ಞಾ ‘‘ಕಿಂವಾದೀ ತ್ವಂ ಸಮಣಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಖನ್ತಿವಾದೀ ನಾಮಾಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕಣ್ಟಕಾಹಿ ಕಸಾಹಿ ತಾಳೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಛಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕೋಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಕಾಸಿ.

ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತೋ ಏವಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕೇ ಪನ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ –

‘‘ಚನ್ದನರಸಾನುಲಿತ್ತಾ, ಬಾಹಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪಾಲಸ್ಸ;

ದಾಯಾದಸ್ಸ ಪಥಬ್ಯಾ, ಪಾಣಾ ಮೇ ದೇವ ರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೫.೪೯);

ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪಮಾನಾಯ ಮಾತುಯಾ ಪಿತರಾ ಮಹಾಪತಾಪೇನ ನಾಮ ರಞ್ಞಾ ವಂಸಕಳೀರೇಸು ವಿಯ ಚತೂಸು ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಛೇದಾಪಿತೇಸು ತಾವತಾಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಥಾತಿ ಆಣತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ತೇ ಚಿತ್ತಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಕಾಲೋ, ಇದಾನಿ ಅಮ್ಭೋ ಧಮ್ಮಪಾಲ, ಸೀಸಚ್ಛೇದಾಣಾಪಕೇ ಪಿತರಿ, ಸೀಸಚ್ಛೇದಕೇ ಪುರಿಸೇ, ಪರಿದೇವಮಾನಾಯ ಮಾತರಿ, ಅತ್ತನಿ ಚಾತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸಮಚಿತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ದಳ್ಹಂ ಸಮಾದಾನಮಧಿಟ್ಠಾಯ ಪದುಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಕಾಸಿ.

ಇದಞ್ಚಾಪಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇವ, ಯಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಏವಮಕಾಸಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತೋಪಿ ಪನ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಮ ವಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಪ್ಪಿತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ನಾಭಿಯಂ ವಿದ್ಧೋಪಿ ತಾವ ಅನತ್ಥಕಾರಿಮ್ಹಿ ಲುದ್ದಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪದೂಸೇಸಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಪುಥುಸಲ್ಲೇನ ನಾಗೋ,

ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಲುದ್ದಕಂ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ;

ಕಿಮತ್ಥಯಂ ಕಿಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮ ಹೇತು,

ಮಮಂ ವಧೀ ಕಸ್ಸ ವಾಯಂ ಪಯೋಗೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೧೨೪);

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಚ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸಿಯಾ ತವ ದನ್ತಾನಮತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತೋಮ್ಹಿ ಭದನ್ತೇತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿನಿಚ್ಛರಣಸಮುಜ್ಜಲಿತಚಾರುಸೋಭೇ ಅತ್ತನೋ ದನ್ತೇ ಛೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ಮಹಾಕಪಿ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಬ್ಬತಪಪಾತತೋ ಉದ್ಧರಿತೇನ ಪುರಿಸೇನ –

‘‘ಭಕ್ಖೋ ಅಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಯಥೇವಞ್ಞೇ ವನೇ ಮಿಗಾ;

ಯಂನೂನಿಮಂ ವಧಿತ್ವಾನ, ಛಾತೋ ಖಾದೇಯ್ಯ ವಾನರಂ.

‘‘ಆಹಿತೋವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂಸಮಾದಾಯ ಸಮ್ಬಲಂ;

ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೨೦೫-೨೦೬); –

ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಿಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಸಮ್ಪದಾಲಿತೇ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಉದಿಕ್ಖಮಾನೋ –

‘‘ಮಾ ಅಯ್ಯೋಸಿ ಮೇ ಭದನ್ತೇ, ತ್ವಂ ನಾಮೇತಾದಿಸಂ ಕರಿ;

ತ್ವಂ ಖೋಸಿ ನಾಮ ದೀಘಾವು, ಅಞ್ಞಂ ವಾರೇತುಮರಹಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೨೦೯); –

ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪದೂಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚ ದುಕ್ಖಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪುರಿಸಂ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪಾಪೇಸಿ.

ಭೂರಿದತ್ತೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಮ್ಮಿಕಮುದ್ಧನಿ ಸಯಮಾನೋ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿಸದಿಸೇನ ಓಸಧೇನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಸಿಞ್ಚಿಯಮಾನೋಪಿ ಪೇಳಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಕೀಳಾಪಿಯಮಾನೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮನೋಪದೋಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪೇಳಾಯ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೇಪಿ, ಮದ್ದನ್ತೇಪಿ ಚ ಪಾಣಿನಾ;

ಅಲಮ್ಪಾನೇ ನ ಕುಪ್ಪಾಮಿ, ಸೀಲಖಣ್ಡಭಯಾ ಮಮಾ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೨.೧೬);

ಚಮ್ಪೇಯ್ಯೋಪಿ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೇನ ವಿಹೇಠಿಯಮಾನೋ ಮನೋಪದೋಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನುಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತದಾಪಿ ಮಂ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಉಪವುತ್ಥಉಪೋಸಥಂ;

ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಗಹೇತ್ವಾನ, ರಾಜದ್ವಾರಮ್ಹಿ ಕೀಳತಿ.

‘‘ಯಂ ಸೋ ವಣ್ಣಂ ಚಿನ್ತಯತಿ, ನೀಲಂ ಪೀತಂ ವ ಲೋಹಿತಂ;

ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನುವತ್ತನ್ತೋ, ಹೋಮಿ ಚಿನ್ತಿತಸನ್ನಿಭೋ.

‘‘ಥಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ ಉದಕಂ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಥಲಂ ಕರೇ;

ಯದಿಹಂ ತಸ್ಸ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯಂ, ಖಣೇನ ಛಾರಿಕಂ ಕರೇ.

‘‘ಯದಿ ಚಿತ್ತವಸೀ ಹೇಸ್ಸಂ, ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಸೀಲತೋ;

ಸೀಲೇನ ಪರಿಹೀನಸ್ಸ, ಉತ್ತಮತ್ಥೋ ನ ಸಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೨.೨೧-೨೪);

ಸಙ್ಖಪಾಲನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಖಿಣಾಹಿ ಸತ್ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಓವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಹಾರಮುಖೇಹಿ ಸಕಣ್ಟಕಾ ಲತಾಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ನಾಸಾಯ ದಳ್ಹಂ ರಜ್ಜುಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೋಳಸಹಿ ಭೋಜಪುತ್ತೇಹಿ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ವಯ್ಹಮಾನೋ ಧರಣೀತಲೇ ಘಂಸಿಯಮಾನಸರೀರೋ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನೇವ ಸಬ್ಬೇ ಭೋಜಪುತ್ತೇ ಭಸ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚಕ್ಖುಂ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪದುಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ.

ಯಥಾಹ –

‘‘ಚಾತುದ್ದಸಿಂ ಪಞ್ಚದಸಿಞ್ಚಳಾರ,

ಉಪೋಸಥಂ ನಿಚ್ಚಮುಪಾವಸಾಮಿ;

ಅಥಾಗಮುಂ ಸೋಳಸ ಭೋಜಪುತ್ತಾ,

ರಜ್ಜುಂ ಗಹೇತ್ವಾನ ದಳ್ಹಞ್ಚ ಪಾಸಂ.

‘‘ಭೇತ್ವಾನ ನಾಸಂ ಅತಿಕಸ್ಸ ರಜ್ಜುಂ,

ನಯಿಂಸು ಮಂ ಸಮ್ಪರಿಗಯ್ಹ ಲುದ್ದಾ;

ಏತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಮಹಂ ತಿತಿಕ್ಖಂ,

ಉಪೋಸಥಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೋಪಯನ್ತೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೧೮೦-೧೮೧);

ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತಾನೇವ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಮಾತುಪೋಸಕಜಾತಕಾದೀಸು ಅನೇಕಾನಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಂ ಸದೇವಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಖನ್ತಿಗುಣಂ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಪದಿಸತೋ ಪಟಿಘಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪನ್ತಿ.

೨೪೮. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಸತ್ಥು ಪುಬ್ಬಚರಿತಗುಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ದಾಸಬ್ಯಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ನೇವ ತಂ ಪಟಿಘಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥಾನೇನ ಅನಮತಗ್ಗಿಯಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ರ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತೋ ಸುಲಭರೂಪೋ, ಯೋ ನ ಮಾತಾಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ಯೋ ನ ಪಿತಾಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ಯೋ ನ ಭಾತಾ, ಯೋ ನ ಭಗಿನೀ, ಯೋ ನ ಪುತ್ತೋ, ಯೋ ನ ಧೀತಾಭೂತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೩೭-೧೪೨).

ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ಮೇ ಅತೀತೇ ಮಾತಾ ಹುತ್ವಾ ದಸಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾದೀನಿ ಹರಿಚನ್ದನಂ ವಿಯ ಅಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಉರೇ ನಚ್ಚಾಪೇನ್ತೀ ಅಙ್ಗೇನ ಪರಿಹರಮಾನಾ ಪೋಸೇಸಿ, ಪಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಜಪಥಸಙ್ಕುಪಥಾದೀನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಪಯೋಜಯಮಾನೋ ಮಯ್ಹಮತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಉಭತೋಬ್ಯೂಳ್ಹೇ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ದುಕ್ಕರಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ‘ಪುತ್ತಕೇ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಧನಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಮಂ ಪೋಸೇಸಿ. ಭಾತಾ, ಭಗಿನೀ, ಪುತ್ತೋ, ಧೀತಾ ಚ ಹುತ್ವಾಪಿ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚುಪಕಾರಂ ಅಕಾಸೀತಿ ತತ್ರ ಮೇ ನಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಮನಂ ಪದೂಸೇತು’’ನ್ತಿ.

೨೪೯. ಸಚೇ ಪನ ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ, ಅಥಾನೇನ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾನಿಸಂಸಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘ಮೇತ್ತಾಯ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಯಾನೀಕತಾಯ ವತ್ಥುಕತಾಯ ಅನುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಚಿತಾಯ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಏಕಾದಸ? ಸುಖಂ ಸುಪತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ದೇವತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ, ತುವಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಮುಖವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತಿ, ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ, ಉತ್ತರಿಮಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತೀ’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫).

‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಇಮೇಹಿ ಆನಿಸಂಸೇಹಿ ಪರಿಬಾಹಿರೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

೨೫೦. ಏವಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪನ ಧಾತುವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ? ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಮಾನೋ ಕಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ? ಕಿಂ ಕೇಸಾನಂ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಉದಾಹು ಲೋಮಾನಂ, ನಖಾನಂ…ಪೇ… ಮುತ್ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ? ಅಥ ವಾ ಪನ ಕೇಸಾದೀಸು ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಆಪೋಧಾತುಯಾ, ತೇಜೋಧಾತುಯಾ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಕುಜ್ಝಸಿ? ಯೇ ವಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ ಉಪಾದಾಯ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇಸು ಕಿಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಉದಾಹು ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ? ಕಿಂ ವಾ ಚಕ್ಖಾಯತನಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಕಿಂ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ…ಪೇ… ಕಿಂ ಮನಾಯತನಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಕಿಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಸಿ? ಕಿಂ ವಾ ಚಕ್ಖುಧಾತುಯಾ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಕಿಂ ರೂಪಧಾತುಯಾ, ಕಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಕಿಂ ಮನೋಧಾತುಯಾ, ಕಿಂ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ, ಕಿಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ’’ತಿ? ಏವಞ್ಹಿ ಧಾತುವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕರೋತೋ ಆರಗ್ಗೇ ಸಾಸಪಸ್ಸ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಯ ಚ ಕೋಧಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ನ ಹೋತಿ.

೨೫೧. ಧಾತುವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಪನ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ದಾನಸಂವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಪರಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಪರೋ ಭಿನ್ನಾಜೀವೋ ಹೋತಿ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೇವಂ ಕರೋತೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆಘಾತೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಇತರಸ್ಸ ಚ ಅತೀತಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಬನ್ಧೋಪಿ ಕೋಧೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಟ್ಠಾಪಿತಸೇನಾಸನೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರೇನ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಟ್ಠಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಪತ್ತೋ ಮಮ ಮಾತರಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ದಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮಿಯಲಾಭೋ, ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪುಞ್ಞಲಾಭಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪತ್ತಂ ಲದ್ಧಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ. ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಮೇತಂ ದಾನಂ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅದನ್ತದಮನಂ ದಾನಂ, ದಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಸಾಧಕಂ;

ದಾನೇನ ಪಿಯವಾಚಾಯ, ಉನ್ನಮನ್ತಿ ನಮನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ.

೨೫೨. ತಸ್ಸೇವಂ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೇ ವೂಪಸನ್ತಪಟಿಘಸ್ಸ ಯಥಾ ಪಿಯಾತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಕಮಜ್ಝತ್ತೇಸು, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತತಿ. ಅಥಾನೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೇನ ಅತ್ತನಿ ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಮಜ್ಝತ್ತೇ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಚತೂಸು ಜನೇಸು ಸಮಚಿತ್ತತಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ಸಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪಿಯಮಜ್ಝತ್ತವೇರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತಚತುತ್ಥೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಲಲೋಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಲಿಕರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ಚೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಸುಕಂ ವಾ ಅಸುಕಂ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ಅಕತೋವ ಹೋತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ. ಸಚೇಪಿ ‘‘ಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತು, ಮಾ ಇಮೇ ತಯೋ’’ತಿಪಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ಅಕತೋವ ಹೋತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಗಹಣಮಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಹಿತೇಸೀ ಹೋತಿ, ಇತರೇಸಂಯೇವ ಹಿತೇಸೀ ಹೋತಿ.

ಯದಾ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಮನ್ತರೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಚೋರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನಿ ಚ ತೇಸು ಚ ತೀಸು ಜನೇಸು ಸಮಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕತೋ ಹೋತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ಅತ್ತನಿ ಹಿತಮಜ್ಝತ್ತೇ, ಅಹಿತೇ ಚ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ;

ಯದಾ ಪಸ್ಸತಿ ನಾನತ್ತಂ, ಹಿತಚಿತ್ತೋವ ಪಾಣಿನಂ.

‘‘ನ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಮೇತ್ತಾಯ, ಕುಸಲೀತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚತಸ್ಸೋ ಸೀಮಾಯೋ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

‘‘ಸಮಂ ಫರತಿ ಮೇತ್ತಾಯ, ಸಬ್ಬಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ;

ಮಹಾವಿಸೇಸೋ ಪುರಿಮೇನ, ಯಸ್ಸ ಸೀಮಾ ನ ಞಾಯತೀ’’ತಿ.

೨೫೩. ಏವಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಮಕಾಲಮೇವ ಚ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಉಪಚಾರಞ್ಚ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೇ ಪನ ಕತೇ ತಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಪಥವೀಕಸಿಣೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾನೇನ ಅಧಿಗತಂ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಂ. ಅಧಿಗತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ತದೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ದುತಿಯತತಿಯಜ್ಝಾನಾನಿ, ಪಞ್ಚಕನಯೇ ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾನಿ ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಸೋ ಹಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ (ವಿಭ. ೬೪೨; ದೀ. ನಿ. ೧.೫೫೬). ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಅಯಂ ವಿಕುಬ್ಬನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ.

೨೫೪. ಏತ್ಥ ಚ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ. ಚೇತಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ. ಏಕಂ ದಿಸನ್ತಿ ಏಕಮೇಕಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಪಠಮಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಏಕದಿಸಾಪರಿಯಾಪನ್ನಸತ್ತಫರಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಫರಿತ್ವಾತಿ ಫುಸಿತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ವಿಹರತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತಥಾ ದುತಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾದೀಸು ದಿಸಾಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥೇವ ತದನನ್ತರಂ ದುತಿಯಂ ತತಿಯಂ ಚತುತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಉಪರಿಮಂ ದಿಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಧೋ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಅಧೋದಿಸಮ್ಪಿ ತಿರಿಯಂದಿಸಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ. ತತ್ಥ ಚ ಅಧೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ. ತಿರಿಯನ್ತಿ ಅನುದಿಸಾಸು. ಏವಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಅಸ್ಸಮಣ್ಡಲೇ ಅಸ್ಸಮಿವ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾರೇತಿಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾರೇತಿಪೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಓಧಿಸೋ ಮೇತ್ತಾಫರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಸಬ್ಬಧೀತಿಆದಿ ಪನ ಅನೋಧಿಸೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಹೀನಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠಮಿತ್ತಸಪತ್ತಮಜ್ಝತ್ತಾದಿಪ್ಪಭೇದೇಸು ಅತ್ತತಾಯ. ‘‘ಅಯಂ ಪರಸತ್ತೋ’’ತಿ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತಸಮತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಚಿತ್ತಭಾಗೇನ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಬಹಿ ಅವಿಕ್ಖಿಪಮಾನೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬಾವನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತವನ್ತಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕಂ. ವಿಪುಲೇನಾತಿಏವಮಾದಿಪರಿಯಾಯದಸ್ಸನತೋ ಪನೇತ್ಥ ಪುನ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಏತ್ಥ ಓಧಿಸೋ ಫರಣೇ ವಿಯ ಪುನ ತಥಾಸದ್ದೋ ಇತಿಸದ್ದೋ ವಾ ನ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪುನ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಗಮವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಫರಣವಸೇನ ವಿಪುಲತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಭೂಮಿವಸೇನ ಪನ ಏತಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಪಗುಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಸತ್ತಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಬ್ಯಾಪಾದಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪ್ಪಹಾನೇನ ಅವೇರಂ, ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪಹಾನತೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ, ನಿದ್ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾಯ ವಿಕುಬ್ಬನಾಯ ಅತ್ಥೋ.

೨೫೫. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಕುಬ್ಬನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೨೨) ‘‘ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ ಓಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ದಿಸಾಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ ಅನೀಘಾ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತು, ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ, ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ, ಸಬ್ಬೇ ಪುಗ್ಗಲಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಪರಿಹರನ್ತೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಬ್ಬಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತು, ಸಬ್ಬೇ ಪುರಿಸಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅರಿಯಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅನರಿಯಾ, ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ, ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬೇ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಪರಿಹರನ್ತೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ ಓಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಬ್ಬೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತು. ಸಬ್ಬೇ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಉತ್ತರಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಪರಿಹರನ್ತು. ಸಬ್ಬೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಾಣಾ, ಭೂತಾ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಪರಿಹರನ್ತು. ಸಬ್ಬಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಸಬ್ಬೇ ಪುರಿಸಾ, ಅರಿಯಾ, ಅನರಿಯಾ, ದೇವಾ, ಮನುಸ್ಸಾ, ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ಅವೇರಾ…ಪೇ… ಪರಿಹರನ್ತು. ಸಬ್ಬಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ, ಉತ್ತರಾಯ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ, ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ, ಉತ್ತರಾಯ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ, ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಇತ್ಥಿಯೋ…ಪೇ… ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ ಅನೀಘಾ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ದಿಸಾಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೨೫೬. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಮೇತಂ. ಸತ್ತಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಖನ್ಧೇಸು ಛನ್ದರಾಗೇನ ಸತ್ತಾ ವಿಸತ್ತಾತಿ ಸತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –