೨. ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಕಥಾ

೧೪೬. ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನಾಪಿ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೧೦) ಏವಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇವ ನವವಿಧಸ್ಸ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಾ.

೧೪೭. ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಪದೇ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇತರೇಸು ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋವ. ತತ್ಥ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಾವ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತ್ತಾ ಸಾತ್ಥಸಬ್ಯಞ್ಜನಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಪರಿಸುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪ್ಪಕಾಸನತ್ತಾ ಚ. ಯಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಏಕಗಾಥಮ್ಪಿ ದೇಸೇತಿ, ಸಾ ಸಮನ್ತಭದ್ದಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ, ದುತಿಯತತಿಯಪಾದೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ನಿದಾನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ನಿಗಮನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇನ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ನಾನಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ಅಪಿಚ ಸನಿದಾನಸಉಪ್ಪತ್ತಿಕತ್ತಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅನುರೂಪತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತತಾಯ ಚ ಹೇತುದಾಹರಣಯುತ್ತತೋ ಚ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೋತೂನಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಜನನೇನ ನಿಗಮನೇನ ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ.

ಸಕಲೋಪಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತೇನ ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸೀಲಸಮಾಧೀಹಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಾಯ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಥತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ.

ಸುಯ್ಯಮಾನೋ ಚೇಸ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಸವನೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಆವಹತೀತಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಥಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಆವಹತೀತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಏವಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತ್ತಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ.

ಯಂ ಪನೇಸ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ ನಾನಾನಯೇಹಿ ದೀಪೇತಿ, ತಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಙ್ಕಾಸನಪಕಾಸನವಿವರಣವಿಭಜನಉತ್ತಾನೀಕರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತೋ ಪರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಂ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯತೋ ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಗಮ್ಭೀರಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ.

ಅಪಿಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಯುತ್ತತೋ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ನಿತ್ತರಣತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಸಾತ್ಥಸಬ್ಯಞ್ಜನಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಪರಿಸುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪ್ಪಕಾಸನತೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ.

ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಾಭಾವತೋ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಿಕತ್ತಾಭಾವತೋ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾಭಾವತೋ. ತೇನ ತೇ ದುರಕ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಾಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ.

ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾನುರೂಪಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪದಾನುರೂಪಸ್ಸ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ ಖೋ ಪನ ತೇನ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಸಂಸನ್ದತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪದಾ ಚ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಗಙ್ಗೋದಕಂ ಯಮುನೋದಕೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ಏವಮೇವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೯೬) ತೇನ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಸಂಸನ್ದತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪದಾ ಚಾ’’ತಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತದ್ವಯಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾಭೂತೋವ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ. ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಕಿಲೇಸಾನೇವ ‘‘ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಕಿಲೇಸಾನೀ’’ತಿ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಾನಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಸ್ಸತಾಮತತಾಣಲೇಣಾದಿಸಭಾವಮೇವ ಸಸ್ಸತಾದಿಸಭಾವವಸೇನ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತನ್ತಿ ಏವಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋಪಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ.

೧೪೮. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಭಾವಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಾಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಯಥಾಹ –‘‘ರತ್ತೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ. ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ನೇವ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ(ಅ. ನಿ. ೩.೫೪). ಅಪಿಚ ನವವಿಧೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಯೇನ ಯೇನ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಪರಸದ್ಧಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬತಂ ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಸಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಅಥ ವಾ ಪಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಜಯತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ತಥಾ ಹೇತ್ಥ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ, ಅರಿಯಫಲಂ ಕಾರಣಭೂತಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಸಯಿಭೂತಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ಜಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ರಥೇನ ಜಯತೀತಿ ರಥಿಕೋ, ಏವಂ ನವವಿಧೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಜಯತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ.

ಅಥ ವಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಸ್ಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ದಿಟ್ಠಮೇವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ, ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಅರಹತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಚ ದಿಸ್ಸಮಾನೋಯೇವ ವಟ್ಟಭಯಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ವತ್ಥಂ ಅರಹತೀತಿ ವತ್ಥಿಕೋ, ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಅರಹತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ.

೧೪೯. ಅತ್ತನೋ ಫಲದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ನಾಸ್ಸ ಕಾಲೋತಿ ಅಕಾಲೋ. ಅಕಾಲೋಯೇವ ಅಕಾಲಿಕೋ. ನ ಪಞ್ಚಾಹಸತ್ತಾಹಾದಿಭೇದಂ ಕಾಲಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಪವತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವ ಫಲದೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲದಾನೇ ಪಕಟ್ಠೋ ಕಾಲೋ ಪತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಾಲಿಕೋ. ಕೋ ಸೋ? ಲೋಕಿಯೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮೋ. ಅಯಂ ಪನ ಸಮನನ್ತರಫಲತ್ತಾ ನ ಕಾಲಿಕೋತಿ ಅಕಾಲಿಕೋ. ಇದಂ ಮಗ್ಗಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೧೫೦. ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸ ಇಮಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಏಹಿಪಸ್ಸವಿಧಿಂ ಅರಹತೀತಿ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ತಂ ವಿಧಿಂ ಅರಹತೀತಿ? ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚ. ರಿತ್ತಮುಟ್ಠಿಯಂ ಹಿ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸ ಇಮ’’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಚ ಗೂಥಂ ವಾ ಮುತ್ತಂ ವಾ ಮನುಞ್ಞಭಾವಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಹಂಸನತ್ಥಂ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸ ಇಮ’’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತಿಣೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಮೇವ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಅಯಂ ಪನ ನವವಿಧೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಸಭಾವತೋವ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ಆಕಾಸೇ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧೋ. ತಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಏಹಿಪಸ್ಸವಿಧಿಂ ಅರಹತೀತಿ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ.

೧೫೧. ಉಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ಉಪನಯನಂ ಉಪನಯೋ, ಆದಿತ್ತಂ ಚೇಲಂ ವಾ ಸೀಸಂ ವಾ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಭಾವನಾವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ಉಪನಯನಂ ಅರಹತೀತಿ ಓಪನಯಿಕೋ. ಓಪನಯಿಕೋವ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ. ಇದಂ ಸಙ್ಖತೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಯುಜ್ಜತಿ. ಅಸಙ್ಖತೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ಉಪನಯನಂ ಅರಹತೀತಿ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ. ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಅಲ್ಲೀಯನಂ ಅರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪನೇತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಉಪನೇಯ್ಯೋ. ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬತಂ ಉಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಫಲನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ ಉಪನೇಯ್ಯೋ. ಉಪನೇಯ್ಯೋ ಏವ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ.

೧೫೨. ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಆದೀಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಭಾವಿತೋ ಮೇ ಮಗ್ಗೋ, ಅಧಿಗತಂ ಫಲಂ, ಸಚ್ಛಿಕತೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಭಾವಿತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ನ ಸೋ ತಸ್ಸ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಫಾಸುವಿಹರತಿ, ನ ತೇನ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಏಸ ಪರಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಆಭರಣಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಚಿತ್ತೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅನುಭವಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬಾಲಾನಂ ಪನ ಅವಿಸಯೋ ಚೇಸ.

ಅಪಿಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕತ್ತಾ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಅಕಾಲಿಕತ್ತಾ. ಅಕಾಲಿಕೋ, ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕತ್ತಾ. ಯೋ ಚ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ, ಸೋ ನಾಮ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಹೋತೀತಿ.

೧೫೩. ತಸ್ಸೇವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರತೋ ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ದೋಸ…ಪೇ… ನ ಮೋಹಪರಿಯುಟ್ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಜುಗತಮೇವಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೧೦) ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣಸ್ಸ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಗುಣಾನಂ ಪನ ಗಮ್ಭೀರತಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಾಧಿಮುತ್ತತಾಯ ವಾ ಅಪ್ಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಝಾನಂ ಹೋತಿ. ತದೇತಂ ಧಮ್ಮಗುಣಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಚ್ಚೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸೇತಾರಂ ಇಮಿನಾಪಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನೇವ ಅತೀತಂಸೇ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಪನೇತರಹಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ತೇನ ಭಗವತಾತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಗುಣದಸ್ಸನೇನೇವ ಸತ್ಥರಿ ಸಗಾರವೋ ಹೋತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ. ಧಮ್ಮೇ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರೋ ಸದ್ಧಾದಿವೇಪುಲ್ಲಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಹೋತಿ, ಭಯಭೇರವಸಹೋ, ದುಕ್ಖಾಧಿವಾಸನಸಮತ್ಥೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಂವಾಸಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಧಮ್ಮಗುಣಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಞ್ಚಸ್ಸ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಚೇತಿಯಘರಮಿವ ಪೂಜಾರಹಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬವತ್ಥುಸಮಾಯೋಗೇ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ ಸಮನುಸ್ಸರತೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಿ. ಉತ್ತರಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಪನ ಸುಗತಿಪರಾಯನೋ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಹವೇ ಅಪ್ಪಮಾದಂ, ಕಯಿರಾಥ ಸುಮೇಧಸೋ;

ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾಯ, ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸದಾತಿ.

ಇದಂ ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾಮುಖಂ.