೮. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾ

೩೧. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ.

ತೇನ ಪನ ಆರಞ್ಞಿಕೇನ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಚಾರೇನ ಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ.

ಗಾಮೋ ನಾಮ ಯೋ ಕೋಚಿ ಏಕಕುಟಿಕೋ ವಾ ಅನೇಕಕುಟಿಕೋ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಸಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸನಿವಿಟ್ಠೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ಥೋಪಿ.

ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಚೇ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸೇವ ದ್ವೇ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೇ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ. ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಯಥಾ ತರುಣಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರನ್ತಿ ವಿನಯಧರಾ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಪನ ಕಾಕನಿವಾರಣನಿಯಮೇನ ಖಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮೇ ಯಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚನ್ತಿಮಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಭಾಜನೇನ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ ಘರೂಪಚಾರೋ. ತತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಗಾಮೋ, ದುತಿಯೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ.

ಅರಞ್ಞಂ ಪನ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇ ತಾವ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೯೨) ವುತ್ತಂ. ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ. ತಂ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಾ ಮಿನಿತ್ವಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಪನ ವಿಹಾರೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಭತ್ತಸಾಲಾ ವಾ ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಬೋಧಿ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ದೂರೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ.

ಸಚೇಪಿ ಆಸನ್ನೇ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರೇ ಠಿತೇಹಿ ಮಾನುಸಕಾನಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಪಬ್ಬತನದೀಆದೀಹಿ ಪನ ಅನ್ತರಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಜುಂ ಗನ್ತುಂ. ಯೋ ತಸ್ಸ ಪಕತಿಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇಪಿ ನಾವಾಯ ಸಞ್ಚರಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಆಸನ್ನಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ, ಅಯಂ ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ಹೋತಿ.

ಸಚೇ ಪನ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ನೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ. ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅರುಣುಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ತೇಸಂ ಆಬಾಧೋ ವಡ್ಢತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ.

ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಮಜ್ಝಿಮೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಗಾಮನ್ತೇ ವಸಿತುಂ ಲಭತಿ. ಮುದುಕೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೇಪಿ.

ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಕಾಲೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಸುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಾನಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ರುಚಿಯಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ.

ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಭಬ್ಬೋ ಅಲದ್ಧಂ ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ಪಟಿಲದ್ಧುಂ ಲದ್ಧಂ ವಾ ರಕ್ಖಿತುಂ, ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೪೨; ೮.೮೬). ಪನ್ತಸೇನಾಸನವಾಸಿನೋ ಚಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯರೂಪಾದಯೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ವಿಗತಸನ್ತಾಸೋ ಹೋತಿ, ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಂ ಜಹತಿ, ಪವಿವೇಕಸುಖರಸಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾದಿಭಾವೋಪಿ ಚಸ್ಸ ಪತಿರೂಪೋ ಹೋತೀತಿ.

ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ, ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇ ರತೋ;

ಆರಾಧಯನ್ತೋ ನಾಥಸ್ಸ, ವನವಾಸೇನ ಮಾನಸಂ.

ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಸಂ, ಯಂ ಸುಖಂ ಲಭತೇ ಯತಿ;

ರಸಂ ತಸ್ಸ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಅಪಿ ದೇವಾ ಸಇನ್ದಕಾ.

ಪಂಸುಕೂಲಞ್ಚ ಏಸೋವ, ಕವಚಂ ವಿಯ ಧಾರಯಂ;

ಅರಞ್ಞಸಙ್ಗಾಮಗತೋ, ಅವಸೇಸಧುತಾಯುಧೋ.

ಸಮತ್ಥೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ, ಜೇತುಂ ಮಾರಂ ಸವಾಹಿನಿಂ;

ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಮ್ಹಿ, ರತಿಂ ಕಯಿರಾಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ.

ಅಯಂ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ.