೧೨. ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೫. ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಸೇನಾಸನಲೋಲುಪ್ಪಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ.
ತೇನ ಪನ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೇನ ಯದಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಗಾಹಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ತುಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ.
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಸೇನಾಸನಂ ದೂರೇತಿ ವಾ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇತಿ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸದೀಘಜಾತಿಕಾದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತನ್ತಿ ವಾ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ವಾ ಸೀತಲನ್ತಿ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಲಭತಿ. ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಓಲೋಕೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಮುದುಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಚಸ್ಸ ತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ.
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಲೋಲುಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ.
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ‘‘ಯಂ ಲದ್ಧಂ ತೇನ ತುಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೧೩೬; ಪಾಚಿ. ೭೯೩) ವುತ್ತೋವಾದಕರಣಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಹಿತೇಸಿತಾ, ಹೀನಪಣೀತವಿಕಪ್ಪಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ಅನುರೋಧವಿರೋಧಪ್ಪಹಾನಂ, ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ದ್ವಾರಪಿದಹನಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ.
ಯಂ ಲದ್ಧಂ ತೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೋ ಯತಿ;
ನಿಬ್ಬಿಕಪ್ಪೋ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ತಿಣಸನ್ಥರಕೇಸುಪಿ.
ನ ಸೋ ರಜ್ಜತಿ ಸೇಟ್ಠಮ್ಹಿ, ಹೀನಂ ಲದ್ಧಾ ನ ಕುಪ್ಪತಿ;
ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನವಕೇ, ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪತಿ.
ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸತಾಚಿಣ್ಣಂ, ಮುನಿಪುಙ್ಗವವಣ್ಣಿತಂ;
ಅನುಯುಞ್ಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಯಥಾಸನ್ಥತರಾಮತನ್ತಿ.
ಅಯಂ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ.