೩. ಗುಣಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದ

ಅನುಸನ್ಧಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಗುಣಾ ಯಸ್ಮಾ,

ದೋಸಾನೇ’ವ’ಮತಿಕ್ಕಮೇ;

ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ತೇ ತತೋ ದಾನಿ,

ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಯೇ.

೧೧೬. ಏವಂ ದೋಸಪರಿಹಾರೋಪದೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದೋಸಪರಿಹಾರಾ ಸಮುಪಗತಗುಣಂ ಉಪದಸ್ಸಿತುಮಧಿಕಾರಂ ವಿರಚಯನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಭವನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ದೋಸಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪದದೋಸಾದೀನಂ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಗುಣಾ ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಭಾವಾ ಪಸಾದಾದಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ‘‘ಪಸಾದೋ ಕಿಲಿಟ್ಠಾದೀನಂ ವಜ್ಜನಾ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಯೇ ಗುಣಾ ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಗುಣೇ ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ಉಪದಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ.

೧೧೬. ಏವಂ ದೋಸಪರಿಹಾರಪವೇಸೋಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾನಂ ಪರಿಹಾರೇನ ‘‘ಬನ್ಧನಿಸ್ಸಿತಗುಣಾ ಏತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಪರಿಚ್ಛೇದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಘಟೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಭವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಗಾಥಮಾಹ. ದೋಸಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪದದೋಸಾದೀನಂ ಏವಂ ಅನನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಗುಣಾ ಪಸಾದಾದಿಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಪಸಾದಾದಯೋ ಸದ್ದಧಮ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತತೋ ಯೇ ಸದ್ದಧಮ್ಮಾ ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ದಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏತ್ಥ ಕಿಲಿಟ್ಠದೋಸಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣದೋಸಪರಿಹಾರೇಹಿ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಸೇಸಾಪಿ ಯಥಾಲಾಭತೋ ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಪಸಾದೋ’ಜೋ ಮಧುರತಾ,

ಸಮತಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ;

ಸಿಲೇಸೋ’ದಾರತಾ ಕನ್ತಿ,

ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಸಮಾಧಯೋ.

೧೧೭. ಇದಾನಿ ತೇ ವಿಭಜತಿ ‘‘ಪಸಾದೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪಸತ್ಥಿ ಪಸಾದೋ ಪಕಾಸತ್ಥತಾ, ಓಜೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಬಾಹುಲ್ಲಂ ಅತ್ಥಪಾರಿಣತ್ಯಞ್ಚ, ಮಧುರತಾ ಸದ್ದಾನಂ ರಸವನ್ತತಾ, ಸಮತಾ ಪಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಮೇಕಜಾತಿಯಸಮ್ಬನ್ಧತಾ, ಗಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ತು ಪದಾನಂ, ಸುಖುಮಾಲತಾ ಅಫರುಸಕ್ಖರಬಾಹುಲ್ಲಂ, ಸಿಲೇಸನಂ ಸಿಲೇಸೋ ಬನ್ಧಗಾರವಂ, ಉದಾರತಾ ಉಕ್ಕಂಸತಾ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥೇನ ಸನಾಥತಾ ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸೇಸನಯುತ್ತತಾ ಚ, ಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಮನೋಹರತಾ, ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ಸಿದ್ಧೇನ ಞಾಯೇನ ವಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಗಹಣಂ, ಸಮಾಧಿ ಲೋಕಪ್ಪತೀತ್ಯನುಸಾರಿಅಮುಖ್ಯತ್ಥತಾ, ತೇಸು ಓಜಉದಾರತಾ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ, ಸಮಾಧಿ ಅತ್ಥಗುಣೋ, ಅತ್ಥಾನುಗಾಮಿತ್ತಾ ಏತ್ಥ ಸದ್ದಾನಂ, ಅಞ್ಞೇ ತು ಸದ್ದಗುಣಾವ.

೧೧೭. ಇದಾನಿ ‘‘ಪಸಾದೋಜೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ತೇ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇ ಕಮೇನ ವಿಭಜಿತುಂ ಉದ್ದಿಸತಿ. ಪಸಾದೋ ಪಸನ್ನಫಳಿಕಾವಲಿ ಅತ್ತನಿ ಆವುನಿತರತ್ತಕಮ್ಬಲಸುತ್ತಮಿವ ಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಸಾದನಸಙ್ಖಾತೋ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರೋ ಚ, ಓಜೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಬಾಹುಲ್ಯಅತ್ಥಪಾರಿಣತ್ಯಸಙ್ಖತೋ ಸದ್ದತ್ಥಾನಂ ಗುಣೋ ಚ, ಮಧುರತಾ ಸದ್ದಾನಂ ರಸವನ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಕಣ್ಣಮಧುರತಾ ಚ, ಸಮತಾ ಪಜ್ಜೇ ಪಾದಸ್ಸ ಸುತಿತೋ ಸದಿಸತಾ ಚ, ಗಜ್ಜೇ ಪದಾನಂ ತಥೇವ ಸದಿಸತಾತಿ ಏವಂ ಪಾದಾನಂ ಪದಾನಞ್ಚ ತುಲ್ಯಗುಣತಾ ಚ, ಸುಖುಮಾಲತಾ ವಣ್ಣಾನಂ ಅತಿಫರುಸಅತಿಸಿಥಿಲಭಾವಂ ವಿನಾ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಮುದುಗುಣೋ ಚ, ಸಿಲೇಸೋ ಠಾನಕರಣಾದಿಸಮ್ಭೂತಸಭಾಗವಣ್ಣಸುತೀಹಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಗುರುಗುಣೋ ಚ, ಉದಾರತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥೇನ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಜ್ಜಿತಭಾವೋ ಚ, ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸೇಸನಪದೇನ ಯುತ್ತತಾ ಚ, ಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯಗುಣತಾ ಚ, ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ನ್ಯಾಯೇನ ವಾ ಸುಪಾಕಟಭಾವೋ ಚ, ಸಮಾಧಯೋ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಿಅನತಿಕ್ಕನ್ತಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾರೋಪನೇನ ಅಮುಖ್ಯತ್ಥತಾ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ ದಸ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಸಮಾಧಯೋ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಬಹುತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ, ಇಮೇಸು ದಸಸು ಓಜೋದಾರತಾತಿ ದ್ವೇ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ, ಸಮಾಧಿ ಅತ್ಥಗುಣೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ತದತ್ಥಜೋತಕಸದ್ದಗುಣೋಪಿ, ಸೇಸಾ ಸತ್ತ ಸದ್ದಗುಣಾ ಏವ, ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಬನ್ಧಮನೇನಾತಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ನಾಮ.

ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಪಯೋಜನವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಗುಣೇಹೇ’ತೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಬನ್ಧೋ ಕವಿಮನೋಹರೋ;

ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ಕತ್ತೂನಂ, ಕಿತ್ತಿಮಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ.

೧೧೮. ‘‘ಗುಣೇಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಏತೇಹಿಯೇವ ವುತ್ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಬ್ಭಾವೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯುತ್ತೋ ಸಮಿದ್ಧೋ ವಾ ಕವೀನಂ ಮನೋ ಹರತಿ ಸವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ಕವಿಮನೋಹರೋ ಕವಿಹದಯಹಿಲಾದಕಾರೀ ಬನ್ಧೋ ಕತ್ತೂನಂ ಬನ್ಧನ್ತಾನಂ ಕವೀನಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ ಅತಿಸಯಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಗುಣಲೇಸೇನಾಪ’ನಾಲಿಮ್ಪತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿಂ ಗುಣಘೋಸಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ.

೧೧೮. ‘‘ಗುಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಏತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತದಸವಿಧಸದ್ದಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮಿದ್ಧೋ ವಾ ಬನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಾದಿಬನ್ಧೋ ಕವಿಮನೋಹರೋ ಅತ್ತನೋ ನಿರವಜ್ಜತ್ತಾ ಕವೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೀಣೇನ್ತೋ ಕತ್ತೂನಂ ರಚಯನ್ತಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ ಅಪ್ಪಕದೋಸೇನಾಪಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಬನ್ಧನವಿಸಯಭೂತಯಸೋರಾಸಿಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತದಸವಿಧಗುಣಪರಿಗ್ಗಹೋ ಸಉಸ್ಸಾಹಂ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮನೋ ಹರತೀತಿ ಮನೋಹರೋ, ಕವೀನಂ ಮನೋಹರೋ ಕವಿಮನೋಹರೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ.

ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಅದೂರಾಹಿತಸಮ್ಬನ್ಧ-ಸುಭಗಾ ಯಾ ಪದಾವಲಿ;

ಸುಪಸಿದ್ಧಾಭಿಧೇಯ್ಯಾ’ಯಂ, ಪಸಾದಂ ಜನಯೇ ಯಥಾ.

೧೧೯. ಇದಾನಿ ಯಥೋದ್ದೇಸಾನಮೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ಸೋದಾಹರಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದೂರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅದೂರೇ ಆಸನ್ನೇ ಅದೂರೇನ ವಾ ಅದೂರಾಹಿತಕ್ರಿಯಾಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಪದವಸೇನ ಆಹಿತೋ ಠಪಿತೋ ಕತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅನ್ವಯೋ, ತೇನ ಸುಭಗಾ ಮನೋಹರಾ ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ಸುಪ್ಪಕಾಸೋ ಸುಗಮ್ಮೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾತಿ ತಥಾ, ನ ತು ಭಾವತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ಸಭಾವಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಕವೀನ’ಧಿಪ್ಪಾಯ’ಮಸದ್ದಗೋಚರಂ,

ಪದೇ ಫುರನ್ತಂ ಮುದುಕಮ್ಹಿ ಕೇವಲಂ;

ವಿಸನ್ತಿ ಭಾವಾವಗಮಾ ಕತಸ್ಸಮಾ,

ಪಕಾಸಯನ್ತ್ಯಾ’ಕತಿಯೋ ತು ತಾದಿಸಾ’’ತಿ.

ತಾದಿಸಾ ಯಾ ಪದಾವಲಿ ಪದಪನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಸಾದಂ ತನ್ನಾಮಕಂ ಗುಣಂ ಜನಯೇ ಉಪ್ಪಾದಯತಿ. ಯಥಾತಿ ತಮುದಾಹರತಿ.

೧೧೯. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಏತೇಸಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ಸೋದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದೂರಾಹಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಅದೂರೇ ಆಸನ್ನಪದೇಸೇ ತದುಪಚಾರೇನ ಆಸನ್ನೇ ವಾ ಆಹಿತೋ ಕ್ರಿಯಾಯ, ಲದ್ಧಕ್ರಿಯಾಯೋಗಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಪದಾನಂ ವಸೇನ ಚ ಕತೋ, ನೋ ಚೇ ವಿನ್ಯಾಸವಸೇನ ಠಪಿತೋ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪತೀತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಲಕ್ಖಣಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಯೋಗೋ ತೇನ ಸುಭಗಾ ಮನೋಹರಾ, ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ಪಸಿದ್ಧತ್ಥವಿಸಯೇ ಸದ್ದಪಯೋಗತೋ ಅತಿಪಾಕಟೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಸದ್ದತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಅಯಂ ಪದಾವಲಿ ಪದಪನ್ತಿ ಪಸಾದಂ ಪಸಾದನಾಮಕಂ ಗುಣಂ ಜನಯೇ ಉಪ್ಪಾದಯತಿ. ಯಥಾತಿ ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದೂರೇ ಆಹಿತೋತಿ ವಾ, ಉಪಚರಿತತ್ತಾ ಅದೂರೋ ಚ ಸೋ ಆಹಿತೋ ಚಾತಿ ವಾ, ಸೋ ಚ ಸೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚೇತಿ ಚ, ತೇನ ಸುಭಗಾತಿ ಚ, ಸು ಅತಿಸಯೇನ ಪಸಿದ್ಧೋತಿ ಚ, ಸೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ. ಏತ್ಥ ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ನಾಮ ಸದ್ದತ್ಥೋ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ ಪನ ಪಕತಿಗಮ್ಭೀರೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಕವೀನ’ಧಿಪ್ಪಾಯ’ಮಸದ್ದಗೋಚರಂ,

ಪದೇ ಫುರನ್ತಂ ಮುದುಕಮ್ಹಿ ಕೇವಲಂ;

ವಿಸನ್ತಿ ಭಾವಾವಗಮಾ ಕತಸ್ಸಮಾ,

ಪಕಾಸಯನ್ತ್ಯಾ’ಕತಿಯೋ ತು ತಾದಿಸಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಸದ್ದಗೋಚರಂ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಿಸಯಂ ಹುತ್ವಾ ಮುದುಕಮ್ಹಿ ಪದೇ ಕೇವಲಂ ವಿಸುಂ ಫುರನ್ತಂ ಚಾಪೇನ್ತಂ ಕವೀನಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಕವೀನಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಕತಸ್ಸಮಾ ಸದ್ದತ್ಥವಿಸಯೇ ಕತಪರಿಚಯಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಭಾವಾವಗಮಾ ಪದತ್ಥಾವಬೋಧೇನ ವಿಸನ್ತಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸಾ ಆಕತಿಯೋ ತು ಸದ್ದಸದ್ದತ್ಥಾನಂ ಆಕಾರಾ ಪಕಾಸಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ಜೋತೇನ್ತೀತಿ.

೧೨೦. ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ವದನಂ, ಮುನಿನೋ’ಧರರಂಸಿಯೋ;

ಸೋಭನ್ತೇ’ರುಣರಂಸೀ’ವ, ಸಮ್ಪತನ್ತಾ’ಮ್ಬುಜೋದರೇ.

೧೨೦. ‘‘ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಮುನಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವದನಂ ಸಭಾವಮಧುರಪಕತಿಮುಖಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ಸಜ್ಜನ್ತಾ ಸೋಭಯಮಾನಾ ಅಧರಾನಂ ರಂಸಿಯೋ ಸುಪಕ್ಕಬಿಮ್ಬಫಲೋಪಮಓಟ್ಠಯುಗಳವಿನಿಸ್ಸಟಬಹುತರಕನ್ತಿಚ್ಛಿತಾಭಾ ಮುನಿನೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಸುತತ್ತಾ. ಅಮ್ಬುಜೋದರೇ ತಾ ಕಾಲೋಪನತಪುಪ್ಫಕಾಸರಮಣೀಯೇ ಪದುಮಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಮ್ಪತನ್ತಾ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅರುಣರಂಸೀವ ಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸಿಯೋ ವಿಯ ಸೋಭನ್ತೇ ವಿರಾಜನ್ತಿ.

೧೨೦. ‘‘ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಮುನಿನೋ ವದನಂ ಪಕತಿಸುನ್ದರಮುಖಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ಸಜ್ಜನ್ತಾ ಅಧರರಂಸಿಯೋ ತಸ್ಸೇವ ಮುನಿನೋ ಓಟ್ಠದ್ವಯತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತಿಸಮೂಹಾ ಅಮ್ಬುಜೋದರೇ ವಿಕಸನಾನುರೂಪಕಾಲಾಭಿಮುಖೇ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ಉಪಡ್ಢವಿಕಸಿತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಪತನ್ತಾ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅರುಣರಂಸೀ ಇವ ಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸೀವ ಸೋಭನ್ತೇ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಅದೂರಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪಸಿದ್ಧತ್ಥಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಸಾದಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ. ಅಧರರಂಸೀನಂ ಮುನಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸುತಾನುಮಿತಸಮ್ಬನ್ಧೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಾ [ಸುತಾನುಮಿತೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಬಲವಾ (ಪರಿಭಾಸೇನ್ದುಸೇರೇ ೧೧೨)], ಕಾಕಕ್ಖಿಗೋಳಕನಯೇನ ವಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ಅಧರೇ ರಂಸೀತಿ ಚ, ಅಮ್ಬುಜಸ್ಸ ಉದರನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

೧೨೧. ಓಜೋ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯ-

ಮೇಸೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ;

ಪಜ್ಜೇಪ್ಯ’ನಾಕುಲೋ ಸೋ’ಯಂ,

ಕನ್ತೋ ಕಾಮೀಯತೇ ಯಥಾ.

೧೨೧. ‘‘ಓಜೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಮಾಸಸ್ಸ ಏಕತ್ಥವುತ್ತಿಯಾ ಬಾಹುಲ್ಯಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವೋ ಇತ್ಯನುವದಿತ್ವಾ ಪುನ ಓಜೋ ವಿಧೀಯತೇ, ಏಸೋ ಓಜೋ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಲಲಕ್ಖಣೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ವುತ್ತಿರೂಪಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಹದಯಂ ಸಾರಂ ತಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಗಜ್ಜಸ್ಸ, ನ ಪಜ್ಜಸ್ಸ, ಸೋಯಂ ಓಜೋ ಅನಾಕುಲೋ ಅಗಹನೋ ಅತೋಯೇವ ಕನ್ತೋ ಹದಯಙ್ಗಮೋ, ಪಜ್ಜೇಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ಗಜ್ಜೇ ಕಾಮೀಯತೇ ಪಯುಜ್ಜತೇ. ಯಥೇತ್ಯುದಾಹರತಿ.

೧೨೧. ಇದಾನಿ ಓಜಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಓಜೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಓಜೋ ನಾಮ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯಂ ಭಿನ್ನತ್ಥೇಸು ಪವತ್ತಸದ್ದಾನಂ ಏಕತ್ಥಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಮಾಸಸ್ಸ ಬಹುಲತಾ, ಏಸೋ ಓಜೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ಗಜ್ಜಬನ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಹದಯಂ, ಜೀವಿತಸೀಸೇನ ಹದಯಸಙ್ಖತಂ ಚಿತ್ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಅಯಂ ಓಜೋ ಅನಾಕುಲೋ ನಿಬ್ಯಾಕುಲೋ ಕನ್ತೋ ತತೋಯೇವ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಿಯಭೂತೋ ಪಜ್ಜೇಪಿ ಪಜ್ಜಬನ್ಧೇಪಿ ಕಾಮೀಯತೇ ಕವೀಹಿ ಪಯುಜ್ಜತೇತಿ. ಬಹುಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಬಾಹುಲ್ಯಂ, ಸಮಾಸಸ್ಸ ಬಾಹುಲ್ಯನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಗಜ್ಜಬನ್ಧಾಧಿಕಾರಸ್ಸಾಭಾವಾ ಪಜ್ಜವಿಸಯಸ್ಸ ಓಜಗುಣಸ್ಸ ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ.

೧೨೨. ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಸಞ್ಜಾತ-ಹಾಸಚನ್ದನಲಿಮ್ಪಿತಾ;

ಪಲ್ಲವಾ ಧವಲಾ ತಸ್ಸೇ-ವೇಕೋನಾ’ಧರಪಲ್ಲವೋ.

೧೨೨. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಂ ಈಸಕಂ ಸಞ್ಜಾತೋ ಪವತ್ತೋ ತಂಸಭಾವತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಹಾಸಸ್ಸ [ಯಸಸ್ಸ (ಕ.)] ಹಾಸೋ ಹಸಿತಂ ಸೋವ ಚನ್ದನಮಿವ ಚನ್ದನಂ ಧವಲತ್ತರೂಪತ್ತಾ, ತೇನ ಲಿಮ್ಪಿತಾ ಉಪದೇಹಿತಾ ಪಲ್ಲವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಿಲಸಯಾನಿ ‘‘ಇದಮೇವೇ’’ತಿ ನಿಯಮಾಭಾವತೋ, ಧವಲಾ ಪಕತಿವಣ್ಣಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸುಕ್ಕಾ ಅಹೇಸುಂ ಗಾಹಾಪಿತತ್ತಾ ಸಗುಣಸ್ಸ ತಾದಿಸವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸೇವ ಏಕೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸಾಭಾವಾ ಅಧರಪಲ್ಲವೋ ನ ಧವಲೋ ಧವಲೋ ನಾಹೋಸಿ. ಅಚ್ಚಾಸನ್ನದೇಸಿಯೋಪಿ ಬಹುಮನ್ತಬ್ಬೋ’ಯ’ಮಸ್ಸಾನುಭಾವೋತಿ.

‘‘ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸದಯೇ ಜಿನಸ್ಮಿಂ,

ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ ಭವಥ’ಪ್ಪಸನ್ನಾ;

ಕಿಂ ತೇನ ವೋ ನ ವಿಹಿತಂ ಹಿತ’ಮುಗ್ಗದುಗ್ಗ-

ಸಂಸಾರಸಾಗರಸಮುತ್ತರಣಾವಸಾನಂ’’.

ಇಚ್ಚಪರಮುದಾಹರಣಂ. ಏವಮೇತಾದಿಸೋ ಅನಾಕುಲೋ ಕನ್ತೋ ಓಜೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ. ನನು ಚ ಯ-ತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇಕೋ ನಾಧರಪಲ್ಲವೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸದ್ದಾಭಾವೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಕಿನ್ತು ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ, ತಥಾ ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ, ಅನುಭೂತವಿಸಯೋ ಚ ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತೇ. ಯಥಾ –

‘‘ಸವಾಸನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬೇ ನಿಘಾತಿಯ;

ಅಹು ಸುಸುದ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪೂಜಾನಞ್ಚ ಸದಾರಹೋ’’.

ಇಚ್ಚಾದಿ. ಏತ್ಥ ಬುದ್ಧೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಮಾದಿತೋ’’ತಿ ಪಕ್ಕನ್ತೋ.

ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ ಯಥಾ –

‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದ’ ಅಥ ವಾ, ‘ಪಬ್ಬತಗ್ಗಾ ಪತೇ’ತಿ ವಾ;

ಯದಿ ವಕ್ಖತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಸೋ ಜಿನೋ’’.

ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಅನುಭೂತವಿಸಯೋ ಯಥಾ –

‘‘ಅತೀತಂ ನಾನುಸೋಚಾಮಿ, ನಪ್ಪಜಪ್ಪಾಮ’ನಾಗತಂ;

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತಿ’’.

ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಯಸದ್ದೋ ತುತ್ತರವಾಕ್ಯಟ್ಠೋ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದಮೇವ ಗಮಯತಿ. ಯಥಾ –

‘‘ಬೋಧಿಂ ನಮಾಮಿ ನತಿಭಾಜನಮಚ್ಚುಳಾರಂ,

ಪುಞ್ಞಾಕರಂ ಭುವನಮಣ್ಡಲಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ;

ಯೋ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತಿಗೋಚರತಂ ಸಮೇತೋ,

ದೋಸಾರಿದಪ್ಪಮಥನೇ’ಕರಸೋ ಬುಧಾನಂ’’.

ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೋಪಾತ್ತೋ ತು ಯಸದ್ದೋ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇತಸದ್ದೋಪಾದಾನಂ ವಿನಾ ಸಾಕಙ್ಖೇ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಊನತ್ತಂ ಜನೇತಿ. ಏತ್ಥ ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ ತಸದ್ದೋ.

೧೨೨. ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಂ ಈಸಕಂ ಸಞ್ಜಾತೋ ಪವತ್ತೋ ಹಾಸೋಯೇವ ಸಿತಂ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಮಿವ ತೇನ ಲಿಮ್ಪಿತಾ ಆಲೇಪಿತಾ ಪಲ್ಲವಾ ರುಕ್ಖಲತಾದೀನಂ ಪಕತಿರತ್ತಾನಿ ಕಿಸಲಯಾನಿ ಧವಲಾ ಸಗುಣಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸೇತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾಪಿ ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏಕೋ ಅತುಲೋ ಅಸಹಾಯೋ ವಾ ಅಧರಪಲ್ಲವೋ ದನ್ತಾವರಣಸಙ್ಖಾತಪಲ್ಲವೋ ನ ರಂಸಿಸಂಸಟ್ಠೋಪಿ ಸಮೀಪಟ್ಠೋಪಿ ಧವಲೋ ಸೇತೋ ನಾಹೋಸಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅಗಹನಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸದಯೇ ಜಿನಸ್ಮಿಂ,

ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ ಭವಥ’ಪ್ಪಸನ್ನಾ;

ಕಿಂ ತೇನ ವೋ ನ ವಿಹಿತಂ ಹಿತ’ಮುಗ್ಗದುಗ್ಗ-

ಸಂಸಾರಸಾಗರಸಮುತ್ತರಣಾವಸಾನ’’ನ್ತಿ.

ಅಪರಮುದಾಹರಣಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕುಮತಯೋ ಹೇ ಅಞ್ಞಾಣಾ! ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸಬ್ಬೇಸು ತುಮ್ಹೇಸು ನಿಚ್ಚಂ ಪವತ್ತಿತದಳ್ಹಪೇಮಾನುಬನ್ಧಚಿತ್ತೇ ಸದಯೇ ತತೋಯೇವ ದಯಾಸಹಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಜಿನಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯಭೂತೇ ಕಿಂ ನು ಕಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಭವಥ, ತಥಾ ಹಿ ವೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತೇನ ಜಿನೇನ ಉಗ್ಗೋ ದಾರುಣೋ ಚ, ದುಗ್ಗೋ ಗನ್ತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಚ, ಸೋಯೇವ ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ ತಸ್ಸ ಸಮುತ್ತರಣಂ ಪರಿಯನ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಅವಸಾನಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ನ ವಿಹಿತಂ ಅಕತಂ ಹಿತಂ ವುದ್ಧಿ ನಾಮ ಕಿಂ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೇವ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮಾಸಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ ಓಜೋ ಗುಣೋ ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ.

ನನು ಯ-ತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಕಥಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇಕೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ’’ತಿ ಚ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಯಸದ್ದೋ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಪಕ್ಕನ್ತತ್ಥವಿಸಯೋ, ಪಸಿದ್ಧತ್ಥವಿಸಯೋ, ಅನುಭೂತತ್ಥವಿಸಯೋ ವಾ ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತಿ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಸವಾಸನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬೇ ನಿಘಾತಿಯ;

ಅಹು ಸುಸುದ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪೂಜಾನಞ್ಚ ಸದಾರಹೋ’’ತಿ.

ಏವಮಾದೀಸು ‘‘ಸೋ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತಸದ್ದೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಮಾದಿತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತೀತೇನ ಬುದ್ಧಸದ್ದೇನ ವಚನೀಯವಿಸಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದ’ ಅಥವಾ, ‘ಪಬ್ಬತಗ್ಗಾ ಪತೇ’ತಿ ವಾ;

ಯದಿ ವಕ್ಖತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಸೋ ಜಿನೋ’’ತಿ.

ಏವಮಾದೀಸು ತಸದ್ದೋ ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಸಿದ್ಧಬುದ್ಧಪದತ್ಥವಿಸಯೋ.

‘‘ಅತೀತಂ ನಾನುಸೋಚಾಮಿ, ನಪ್ಪಜಪ್ಪಾಮ’ನಾಗತಂ;

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ.

ಏವಮಾದೀಸು ತಸದ್ದೋ ಅನನುಸೋಚನನಪ್ಪಜಪ್ಪನಯಾಪನಸಙ್ಖಾತವಿಜಾನನವಸೇನ ಅನುಭೂತತ್ಥವಿಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ತೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತೇ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ ತಸದ್ದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಪಿಚ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ಠಿತೋ ಯಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದೇ ಅಸತಿಪಿ ತಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ –

ಬೋಧಿಂ ನಮಾಮಿ ನತಿಭಾಜನಮಚ್ಚುಳಾರಂ,

ಪುಞ್ಞಾಕರಂ ಭುವನಮಣ್ಡಲಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ;

ಯೋ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತಿಗೋಚರತಂ ಸಮೇತೋ,

ದೋಸಾರಿದಪ್ಪಮಥನೇ’ಕರಸೋ ಬುಧಾನನ್ತಿ.

ಯೋ ಬುಧಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತೀನಂ ಗೋಚರತಂ ವಿಸಯಭಾವಂ ಸಮೇತೋ ಪತ್ತೋ, ತೇಸಂಯೇವ ದೋಸಾರೀನಂ ಕಿಲೇಸಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ದಪ್ಪಮಥನೇ ದಪ್ಪಮದ್ದನೇ ಏಕರಸೋ ಪಧಾನಕಿಚ್ಚೋ ಸಮಿದ್ಧಿವನ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಬೋಧಿಂ ನಮಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ಪಯೋಜಿತೋ ಯಸದ್ದೋ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದೋಪಾದಾನೇ ಅಸತಿ ಸಂಸಯಮುಪ್ಪಾದಯಮಾನೋ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಊನತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಉದಾಹರಣಂ ಪನ ಪಾಕಟಂ.

೧೨೩. ಪದಾಭಿಧೇಯ್ಯವಿಸಯಂ,

ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸಸಮ್ಭವಂ;

ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಹೋತಿ’ಹ,

ಸೋಪಿ ಓಜೋವ ತಂ ಯಥಾ.

೧೨೩. ‘‘ಪದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಪದಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸ. ಯತ್ಥ ಪಚುರಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಂಖಿತ್ತಪದೇಹಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಸೋ ಸಮಾಸೋ. ಯತ್ಥಪ್ಪಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಪಚುರಪದೇಹಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಸೋ ಬ್ಯಾಸೋ. ತತೋ ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋ ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಸ. ತಂ ತಥಾವಿಧಂ ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಪರಿಣತಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸೋಪಿ ಇಹ ಸಸತ್ಥೇ ಓಜೋವಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ. ತಂ ಯಥೇತ್ಯುಭಯಮ್ಪಿ ಉದಾಹರತಿ.

೧೨೩. ‘‘ಪದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಪದಾನಂ ಬಹೂನಂ ಅಪ್ಪಕಾನಂ ವಾ ಪದಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯವಿಸಯಂ ವಿತ್ಥಾರಸಂಖಿತ್ತತ್ಥವಿಸಯವನ್ತಂ ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸಸಮ್ಭವಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರದ್ವಯೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವನ್ತಂ ವಾ ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಕತ್ತೂನಂ ಗನ್ಥವಿಸಯೇ ಪರಿಣತಿಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಯೋ ಸದ್ದಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಗುಣೋ ಅತ್ಥಗುಣೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಇಹ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಓಜೋ ನಾಮ ಸದ್ದಗುಣೋ ಅತ್ಥಗುಣೋ. ತಂ ಯಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪದಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸ ಪಾರಿಣತ್ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸಮಾಸೋ ಚ ಬ್ಯಾಸೋ ಚಾತಿ ಚ, ತತೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಚ, ತತೋ ಸಮ್ಭವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಪರಿಣತಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಏವ ವಾ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಕತ್ತು ಪಾರಿಣತ್ಯಪಕ್ಖೇ ತಪ್ಪಕಾಸಕಗನ್ಥಸ್ಸ ತದತ್ಥೇನ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಂ.

೧೨೪. ಜೋತಯಿತ್ವಾನ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ,

ಸನ್ತಾರೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ;

ಜಲಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಖನ್ಧೋ’ವ,

ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಸಸಾವಕೋ.

೧೨೪. ‘‘ಜೋತಯಿತ್ವಾನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಚುರಪದಾಭಿಹಿತೋ ಬುದ್ಧವಂಸೋ ಸಙ್ಖೇಪರೂಪೇನ ವುತ್ತೋ.

೧೨೪. ‘‘ಜೋತಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಸೋ ತಥಾಗತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸಪರಿಯತ್ತಿಕಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಜೋತಯಿತ್ವಾನ ಞಾಣಾಲೋಕೇನ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಸತ್ತೇ ಸನ್ತಾರೇತ್ವಾ ಸಂಸಾರಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಮುಪನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಖನ್ಧೋವ ಮಹಾತೇಜೇನ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಜಲಿತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಸಸಾವಕೋ ಸಾವಕೇಹಿ ಸಹ ನಿಬ್ಬುತೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಸಕಲಬುದ್ಧವಂಸೇ ಬಹೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತತ್ಥೋ ಸಙ್ಖೇಪಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತೋ. ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ, ಸಹ ದೇವೇಹಿ ವತ್ತಮಾನಾತಿ ಚ, ಸಹ ಸಾವಕೇಹಿ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೨೫. ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ ಮತಸ್ಸಾಪಿ, ರಜೋಭಾವಂ ವಜನ್ತು ಮೇ;

ಯತೋ ಪುಞ್ಞೇನ ತೇ ಸೇನ್ತಿ [ಸೇನ್ತು (ಕ.)], ಜೇನಪಾದಮ್ಬುಜದ್ವಯೇ.

೧೨೫. ‘‘ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಮರಣಮಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಮತ್ಥಕೇ ಮುದ್ಧನಿ ಅಟ್ಠೀ ರಜೋಭಾವಂ ಧೂಲಿತ್ತಂ ವಜನ್ತು ಪಾಪುಣನ್ತು. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಕುಸಲೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಹೇತುನಾ ತೇ ರಜಾ ಜಿನಸ್ಸ ಇಮೇ ಜೇನಾ, ಪಾದಾ, ತೇಯೇವ ಅಮ್ಬುಜಾನಿವ ಅಮ್ಬುಜಾನಿ, ತೇಸಂ ದ್ವಯೇ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ಹೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಪಣತಿಗೇಧೇನೇವ ವದತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಕಥಮಹಂ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ನಿಚ್ಚಂ ಸಿರಸಾ ಪಣಮಾಮೀ’’ತ್ಯಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವುತ್ತೋ.

೧೨೫. ‘‘ಮತ್ಥಕಿ’’ಚ್ಚಾದಿ, ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ ಮುದ್ಧನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ರಜೋಭಾವಂ ಅತಿಸುಖುಮರಜತ್ತಂ ವಜನ್ತು ಪಾಪುಣನ್ತು. ಕಸ್ಮಾ ಆಸೀಸನಂ ಕರೋತೀತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಮಯ್ಹಂ ತಥಾವಿಧೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ಹೇತುನಾ ತೇ ರಜಾ ಜೇನಪಾದಮ್ಬುಜದ್ವಯೇ ಜಿನಪಟಿಬದ್ಧಚರಣಪದುಮಯುಗಳೇ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಿರಿಪಾದೇ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತೇವ, ತಥಾಪಿ ವನ್ದನಾಭಿಲಾಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಕಥಮಹಂ ಭಗವತೋ ಸಿರಿಪಾದೇ ಮುದ್ಧನಾ ನಿಚ್ಚಂ ಪಣಮಾಮೀ’’ತ್ಯಭಿಲಾಸೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವುತ್ತೋ. ಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠೀತಿ ಚ, ರಜಸೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಜಿನಸ್ಸ ಇಮೇತಿ ಚ, ಜೇನಾ ಚ ತೇ ಪಾದಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಯೇವ ಅಮ್ಬುಜಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೨೬. ಇಚ್ಚತ್ರ ನಿಚ್ಚಂಪಣತಿ-ಗೇಧೋ ಸಾಧು ಪದಿಸ್ಸತಿ;

ಜಾಯತೇ’ಯಂ ಗುಣೋ ತಿಕ್ಖ-ಪಞ್ಞಾನ’ಮಭಿಯೋಗತೋ.

೧೨೬. ಬ್ಯಾಸತ್ತಮೇವಸ್ಸ ವಿವರತಿ ‘‘ಇಚ್ಚತ್ರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಇಚ್ಚೇವಂ ಅತ್ರ ಗಾಥಾಯಂ ಪಣತಿಯಂ ಪಣಾಮೇ ಗೇಧೋ ಅಧಿಕಚ್ಛನ್ದೋ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ ಪದಿಸ್ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಓಜೋ ಗುಣೋ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾನಂ ಸಾತಿಸಯಮತೀನಂ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಪುನಪ್ಪುನಪ್ಪವತ್ತಿತಪರಿಚಯಬಲೇನ ಜಾಯತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೧೨೬. ಇದಾನಿ ಸಂಖಿತ್ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪಕಾಸಿತಭಾವಂ ‘‘ಇಚ್ಚತ್ರ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಅತ್ರ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ನಿಚ್ಚಂಪಣತಿಗೇಧೋ ನಿರನ್ತರಪಣಾಮೇ ಅಧಿಕಕತ್ತುಕಾಮತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ ಸಾಧು ವಿಭೂತೋ ವಿಭೂತಂ ವಾ ಪದಿಸ್ಸತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಯಂ ಗುಣೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅಯಂ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಓಜೋ ನಾಮ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾನಂ ಸುಖುಮಬುದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಗನ್ಥವಿಸಯಭೂತೇನ ನಿರನ್ತರಾಭ್ಯಾಸೇನೇವ ಜಾಯತೇ ಸಿಜ್ಝತಿ, ವತ್ತು ಪಾರಿಣತ್ಯೇನೇವ ಭವನತೋ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ನಿಚ್ಚಂ ಪವತ್ತಾ ಪಣತೀತಿ ಚ, ತಸ್ಸಂ ಗೇಧೋತಿ ಚ, ತಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಅಭಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯೋಗೋ ಯುಞ್ಜನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೨೭. ಮಧುರತ್ತಂ ಪದಾಸತ್ತಿ-ರನುಪ್ಪಾಸವಸಾ ದ್ವಿಧಾ;

ಸಿಯಾ ಸಮಸುತಿ ಪುಬ್ಬಾ, ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ ಪರೋ ಯಥಾ.

೧೨೭. ಮಾಧುರಿಯಮವಧಾರಯಮಾಹ ‘‘ಮಧುರತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಸವನೀಯತ್ತೇನ ಮನೋಹರತ್ತಂ ಮಧುರತ್ತಂ. ತಂ ಪದಾನಿ ವಾಕ್ಯಾಲಙ್ಕಾರಾನಿ ಸಮಾನಾನಿ ಉತ್ತರುತ್ತರೇಹಿ, ತೇಸಂ ಆಸತ್ತಿ ಠಾನಾದಿನಾಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಸಮಸುತೀನಂ ಆಸನ್ನತಾ ಪದಾಸತ್ತಿ, ಪಠಮಪ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸಕ್ಖರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಪಾಸೋ ಪಕ್ಖೇಪೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ, ಪದಾಸತ್ತಿ ಚ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಕೀದಿಸಾ ತೇ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುಬ್ಬಾ ಪಠಮಾಭಿಹಿತಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ಸಮಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಠಾನಮತ್ತಾಸಂಯೋಗಾದಿನಾ ಪದನ್ತರೇನ ಸುತಿ ವಣ್ಣೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಪರೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ತು ವಣ್ಣಸ್ಸ ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಆವುತ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನುಚ್ಚಾರಣಂ ಸಿಯಾತಿ. ಏವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಬನ್ಧೇ ಸಮಾನಪದಾಸತ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ತದುಭಯಂ, ದ್ವಯೇನ ರಹಿತೋ ವಿರಸೋ ಬನ್ಧೋ ನಸ್ಸಾದೀಯತೇ ಕವೀಹಿ, ತಾದಿಸಂ ಮಧುರತ್ತಂ ದುವಿಧಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಸಿಲೇಸಸಮತಾನ್ವಿತನ್ತುಚ್ಚನ್ತಮೇವ ರಮಣೀಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ಲಕ್ಖಿಯಮುಭಯತ್ಥೋದಾಹರತಿ ‘‘ಯದೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಚ.

೧೨೭. ಇದಾನಿ ಮಧುರಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಧುರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಮಧುರತ್ತಂ ಸವನೀಯಭಾವತೋ ಮನೋಹರತ್ತಂ ಮಧುರಗುಣಂ, ಪದಾನಂ ವಾಕ್ಯಾವಯವಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತಾದೀನಂ ಉಪರೂಪರಿಪದೇಹಿ ಸಮಾನಾನಂ ಆಸತ್ತಿ ಠಾನಕರಣಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಸನ್ನತಾ, ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಪುಬ್ಬುಚ್ಚಾರಿತವಣ್ಣಾನಂ ಪುನ ಪಕ್ಖಿಪನಞ್ಚಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸಾ ವಿಭಾಗೇನ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ಸಮಸುತಿ ಸಿಯಾ, ಪುಬ್ಬಾಪರವಣ್ಣಾನಂ ಠಾನಮತ್ತಾಕರಣಾದೀಹಿ ಆಸನ್ನಸುತಿಸಙ್ಖತವಣ್ಣವುತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪರೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಸಭಾವಾನಂ ಪುಬ್ಬುಚ್ಚಾರಿತವಣ್ಣಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನುಚ್ಚಾರಣಂ ಸಿಯಾತಿ. ಯಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಉದಾಹರಣಮಾದಿಸತಿ. ಏವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಬನ್ಧೇ ಪದಾಸತ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ತದುಭಯಂ, ದ್ವೀಹಿ ವಿನಿಮುತ್ತೋ ಪನ ಬನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅಸ್ಸಾದನೀಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಾಹಿ ಸಿಲೇಸಸಮತಾಹಿ ಯುತ್ತಂ ಮಧುರತ್ತಂ ಪನ ವಿಸೇಸತೋ ಅಸ್ಸಾದನೀಯಂ ಹೋತೀತಿ. ಮಧುರಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪದಾನಂ ಆಸತ್ತೀತಿ ಚ, ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಪಾಸೋ ಪಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚ, ಪದಾಸತ್ತಿ ಚ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋ ಭೇದೋತಿ ಚ, ಸಮಾ ಸುತಿ ವಣ್ಣೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ವಣ್ಣಸ್ಸ ಆವುತ್ತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೨೮. ಯದಾ ಏಸೋ’ಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ,

ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವೋ;

ತದಾ ಪಭುತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ,

ಲೋಕೇ ಜಾತೋ ಮಹುಸ್ಸವೋ.

೧೨೮. ಏಸೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವೋ ಯದಾ ಯತೋ ಪಭುತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಮಧಿಗತೋ, ತದಾ ಪಭುತಿ ತತೋ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಹುಸ್ಸವೋ ಮಹನ್ತೋ ಅಬ್ಭುದಯೋ ನಿಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಪವತ್ತಿ ಲೋಕೇ ತಿವಿಧೇ ಜಾತೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಇಹ ಕ್ವಚಿ ದೀಘತಾಕತಂ ಸದಿಸತ್ತಂ, ಕ್ವಚಿ ಠಾನಕತಂ, ಕ್ವಚಿ ಸಂಯೋಗಕತಂ, ಕ್ವಚಿ ಅಞ್ಞಥಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಿಯಾ ಸಮಸುತಿ ಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ.

೧೨೮. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಏಸೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವೋ ಯದಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ತದಾ ಪಭುತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಪಭೇದಸ್ಸ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹುಸ್ಸವೋ ಮಹಾಭಿವುದ್ಧಿ ಲೋಕೇ ಕಾಮಾದಿಲೋಕತ್ತಯೇ ಜಾತೋತಿ. ಇಹ ‘‘ಯದಾ ಏಸೋ’’ತಿ ದೀಘಕಾಲವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಯ ಏ’’ತಿ ಠಾನವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಸಂಯೋಗವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಭಿ ಧಿ’’ನ್ತಿ ಧನಿತತೋ ಆಸನ್ನತಾತಿ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಚ, ಪುಮಾ ಚ ಸೋ ಗೋಚೇತಿ ಚ, ಮುನೀನಂ ಪುಙ್ಗವೋತಿ ಚ, ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಉಸ್ಸವೋ ಚಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೨೯. ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಹಾಸಾ ತೇ, ಕುನ್ದಸನ್ದೋಹವಿಬ್ಭಮಾ;

ದಿಸನ್ತ’ಮನುಧಾವನ್ತಿ, ಹಸನ್ತಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ.

೧೨೯. ಕುನ್ದಾನಂ ಕುಸುಮಾನಂ ಸನ್ದೋಹೋ ಸಮೂಹೋ, ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯೇಸಂ ತೇ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಹಾಸಾ ಮನುಞ್ಞಾ ಹಸಿತಾನಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ಕನ್ತಿಯೋ ಸೋಭಾಯೋ ಹಸನ್ತಾ ವಿಡಮ್ಬಯನ್ತಾ ದಿಸನ್ತಮನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ. ಇಚ್ಚತ್ರ ನಕಾರಸಹಿತಸ್ಸ ದಕಾರಸ್ಸ, ತಕಾರಸ್ಸ ಚಾನುವತ್ತನಂ.

‘‘ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದ-ಸುನ್ದರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ;

ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ವಿನ್ದತಿ’ನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಂ’’.

ಇಚ್ಚಪರಮುದಾಹರಣಂ.

೧೨೯. ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಕುನ್ದಸನ್ದೋಹವಿಬ್ಭಮಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಕುನ್ದಕುಸುಮರಾಸಿಸದಿಸಲೀಲಾವನ್ತಾ ತೇ ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಹಾಸಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮನುಞ್ಞಾ ಹಸಿತಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ ನಿಮ್ಮಲಚನ್ದಕಿರಣೇ ಹಸನ್ತಾ ನಿನ್ದನ್ತಾ ದಿಸನ್ತಂ ತಂ ತಂ ದಿಸಂ, ದಿಸಾಪರಿಯನ್ತಂ ವಾ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ವಿಧಾವನ್ತೀತಿ. ಏತ್ಥ ನಕಾರಸಹಿತದಕಾರಸ್ಸ, ನಕಾರಸಹಿತತಕಾರಸ್ಸ ಚ ಆವುತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಮನ್ದಾ ಚ ತೇ ಹಾಸಾ ಚೇತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಹಾಸಾತಿ ಚ, ಕುನ್ದಾನಂ ಸನ್ದೋಹೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ದಿಸಾಯೇವ ದಿಸನ್ತಂ, ದಿಸಾನಂ ವಾ ಅನ್ತನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

‘‘ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದ-ಸುನ್ದರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ;

ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ವಿನ್ದತಿ’ನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿ’’ನ್ತಿ.

ಇದಮ್ಪಿ ನಕಾರಸಹಿತದಕಾರವಣ್ಣಾವುತ್ತಿಯಾ ಅಪರಮುದಾಹರಣಂ.

ತತ್ಥ ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದಸುನ್ದರಂ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಸಕಲಿಕಾಯುಗಳಮಿವ ಮನೋಹರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ ತತೋಯೇವ ಸೋಭಾಯ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ ಇನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಂ ನೀಲುಪ್ಪಲಕನ್ತಿಂ ವಿನ್ದತಿ ಅನುಭೋತಿ, ಇನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಸಮಾನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೩೦. ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ, ನಾ’ನುಪ್ಪಾಸೋ ಪಸಂಸಿಯೋ;

ಯಥಾ’ಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ, ಲಿನಲೋಲಾಲಿಮಾಲಿನೀ.

೧೩೦. ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಆವುತ್ತಿತೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋತಿ ಚೇ? ನೇತ್ಯಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕೋಮಲೇಹಿ ಸುಕುಮಾರೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋ ಸಿಲಾಘನೀಯೋ ನ ಹೋತಿ ಸಿಲೇಸವಿರೋಧಿತ್ತಾ. ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಂ ಉದಾಹರತಿ. ಅಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ ಜಾತಿಕುಸುಮದಾಮಂ ಲಿನಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿತಾನಂ ಲೋಲಾನಂ ಕುಸುಮರಸಾರಬ್ಭ ಲೋಲುಪಾನಂ ಅಲೀನಂ ಭಮರಾನಂ ಮಾಲಾ ಪನ್ತಿ ಸಾ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಲಿನಲೋಲಾಲಿಮಾಲಿನೀ.

೧೩೦. ವುತ್ತಾನುಪ್ಪಾಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ವಿರಚಿತೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುಕುಮಾರಕ್ಖರೇಹಿ ಕತೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿಲಕ್ಖಣೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಪಸತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ. ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಮುದಾಹರತಿ. ಅಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ ಏಸಾ ಜಾತಿಸುಮನಮಾಲಿಕಾ ಲಿನಾನಂ ಬ್ಯಾವಟಾನಂ ಪತನ್ತಾನಂ ಲೋಲಾನಂ ಗನ್ಧಲುದ್ಧಾನಂ ಅಲೀನಂ ಭಮರಾನಂ ಮಾಲಿನೀ ಪನ್ತಿಯುತ್ತಾತಿ. ಏತ್ಥ ಲಕಾರಸ್ಸೇವ ಪುನಪ್ಪುನಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕೋಮಲವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ. ಮಾಲತೀನಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಲೋಲಾ ಚ ತೇ ಅಲಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ಲಿನಾ ಚ ತೇ ಲೋಲಾಲಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೩೧. ಮುದೂಹಿ ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ,

ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ವಾ;

ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ,

ವಣ್ಣೇಹಿ ಸಮತಾ ಯಥಾ.

೧೩೧. ಸಮತಂ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ ‘‘ಮುದೂಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಕೇವಲೇಹಿ ಕೇವಲಫುಟಾದಿಭಾವಾಪವತ್ತೇಹಿ ಸಕಲೇಹಿ ಮುದೂಹಿ ಚತೂಸುಪಿ ಪಾದೇಸು ಸಜಾತಿಯೇಹಿ ಅಸಿಥಿಲಕೋಮಲೇಹಿ ವಾ ಕಕಾರಾದೀಹಿ ವಾ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲಸ್ಸ ಸಿಲೇಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ವಾ ಅಧಿಮತ್ತಸುತೀಹಿ ಭಕಾರಾದೀಹಿ [ರಾಗಾದೀಹಿ (ಕ.)] ವಾ ಅಕಿಚ್ಛವಚನೀಯೇ ಕಿಚ್ಛವಚನೀಯಸ್ಸ ಸುಖುಮಾಲವಿಪರಿಯಯತ್ತಾ ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಸುತೀಹಿ ಮುದುಭೂತಸಂಸಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ವಣ್ಣೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಸಮತಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ ಗಜ್ಜೇ ಪಜ್ಜೇ ವಾ. ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಿವಿಧಮುದಾಹರತಿ.

೧೩೧. ಇದಾನಿ ಸಮತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಮುದೂಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ. ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟಮಿಸ್ಸೇಹಿ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ಸಕಲೇಹಿ ಮುದೂಹಿ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ಕಕಾರಾದೀಹಿ ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ಕೇವಲಕೋಮಲವಣ್ಣರಹಿತತ್ತಾ ಸಕಲೇಹಿ ಅಕಿಚ್ಛುಚ್ಚಾರಣೀಯೇಹಿ ಅಧಿಮತ್ತಸುತೀಹಿ ಭಕಾರಾದೀಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಮುದುಫುಟಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಸಮತಾ ಗಜ್ಜೇ ವಾ ಪಜ್ಜೇ ವಾ ತಿಧಾ ಹೋತೀತಿ. ಯದಿ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ವಿಚರಿತಂ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ, ಕಿಚ್ಛುಚ್ಚಾರಣೀಯೇಹಿ ಫುಟವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಂ ಸುಖುಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಿವಿಧಮುದಾಹರತಿ.

ಕೇವಲಮುದುಸಮತಾ

೧೩೨. ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸಂವಾದೀ,

ಮುನಿನ್ದಾಲಾಪವಿಬ್ಭಮೋ;

ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಯಾತಿ,

ಸತಂ ದೇತಿ ಚ ನಿಬ್ಬುತಿಂ.

೧೩೨. ‘‘ಕೋಕಿಲೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಕೋಕಿಲಾನಂ ಕರವೀಕಸಕುಣಾನಂ ಆಲಾಪೋ ಕೂಜಿತಂ, ತಂ ಸಂವದತಿ ಪಕಾಸತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸಂವಾದೀ, ತಂಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಆಲಾಪೋ ವಿಸಟ್ಠಾದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸರೋ ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ವಿಲಾಸೋ ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಮನೋನುಸಾರಿತಂ ಮಧುರಭಾವಂ ಯಾತಿ, ನಿಬ್ಬುತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ದೇತಿ.

೧೩೨. ‘‘ಕೋಕಿಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಕೋಕಿಲಾನಂ ಕರವೀಕಸಕುಣಾನಂ ಆಲಾಪಂ ನಾದಲೀಲಂ ಸಂವಾದೀ ಪಕಾಸನಸೀಲೋ, ತಂಸದಿಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಆಲಾಪಸ್ಸ ವಿಸಟ್ಠಾದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕನಾದಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ವಿಲಾಸೋ ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಚಿತ್ತಾರಾಧಿತಭಾವಂ ಯಾತಿ ಚ, ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಸಾಧೂನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದೇತಿ ಚ ದೇನ್ತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸದ್ದೇನ ನಿಸ್ಸಿತೇ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ಲೀಲಾ ಗಹಿತಾ.