೪. ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದ

೧೬೪. ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ, ಸಗುಣಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ;

ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಕನ್ತಾವ [ಯತೋಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾವ (ಕ.)], ವುಚ್ಚನ್ತೇತೇ ತತೋ’ಧುನಾ.

೧೬೪. ಏವಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಸಮ್ಪತ್ಯತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಂ ಬೋಧಯಿತುಮಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಗುಣಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಪಸಾದಾದೀಹಿ ಸದ್ದಗುಣೇಹಿ ಸಹಿತಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ ಕಬ್ಬರಚನಂ. ಅಲಙ್ಕರೀಯತಿ ಕನ್ತಿಂ ನೀಯತಿ ಬನ್ಧೋ ಏತೇಹಿ ಸರೀರಮಿವ ಹಾರಾದೀಹೀತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಾ, ತೇಹಿ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಜಾತ್ಯಾದಿಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಹಿತಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸತೀ ಸಗುಣಾ ಪತಿಬ್ಬತಾದಿಗುಣೋಪೇತಾ ಅತ್ಥೇನ ಧನೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಆಭರಣೇನ ಸಹಿತಾ ಯುತ್ತಾ ಕನ್ತಾವ ಅಙ್ಗನಾ ವಿಯ. ಯತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಅತಿಸಯರಮಣೀಯಾ ಸಿಯಾ, ತತೋ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೇ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಅವಸರಂ ಪತ್ತಾ, ತೇ ಅಧುನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ ಕಥೀಯನ್ತಿ.

೧೬೪. ಏವಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಬನ್ಧಮಾರಭನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ. ಸಗುಣಾ ಯಥಾವುತ್ತಪಸಾದಾದಿಸದ್ದಗುಣಯುತ್ತಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ ಪಜ್ಜಗಜ್ಜಾದಿಪಭೇದಾ ರಚನಾವಲಿ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿವಙ್ಕವುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸಗುಣಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ ಕನ್ತಾ ಇವ ಪತಿಬ್ಬತಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾದಿಧನೇಹಿ ಗೀವೇಯ್ಯಕಟಕನೂಪುರಾದೀಹಿ ಆಭರಣೇಹಿ ಚ ಯುತ್ತಾ ಅಙ್ಗನಾವ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಯತೋ ಅತಿಸಯೇನ ರಮಣೀಯಾ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಅಧುನಾ ದಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಬನ್ಧಂ ಸರೀರಂ ವಾ ಏತೇಹೀತಿ ಚ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಾತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಸಹಿತಾತಿ ಚ, ಗುಣೇಹಿ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪದ್ಧತೀತಿ ಚ, ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅತಿಸಯೇನ ಕನ್ತಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೬೫. ಸಭಾವವಙ್ಕವುತ್ತೀನಂ, ಭೇದಾ ದ್ವಿಧಾ ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ;

ಪಠಮಾ ತತ್ಥ ವತ್ಥೂನಂ, ನಾನಾವತ್ಥಾವಿಭಾವಿನೀ.

೧೬೫. ಕತಿಪ್ಪಭೇದಾ ತೇ ಇಚ್ಚಾಹ ‘‘ಸಭಾವ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವಙ್ಕವುತ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾ ಪಭೇದೇನ ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದ್ವಿಧಾದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ. ತೇಸು ಸಭಾವವುತ್ತಿ ಕೀದಿಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತಾಸು ಪಠಮಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವತ್ಥೂನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾದಬ್ಬಸಭಾವಾನಂ ನಾನಾ ವಿಚಿತ್ತಾ, ನ ದ್ವೇಕಾವ ಅವತ್ಥಾ ಅವಸರಾ ವಿಭಾವಿನೀ ಪಕಾಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ಜಾತ್ಯಾದೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವಮನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿವರನ್ತೀ ಸಭಾವಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ವದತೀತಿ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸಾವ ಜಾತಿಯಾ ಪದತ್ಥಸರೂಪಸ್ಸ ತಥಾತಥಾಪಟಿಪಾದಕತ್ತೇನ ವುತ್ತಿಯಾ [ದತ್ತಿಯಾ (ಕ.)] ಜಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೧೬೫. ಪಸತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ [ಪಸತ್ಥಾದಿಅಲಙ್ಕಾರಾ (ಕ.)] ಪಭೇದತೋ ಏತ್ತಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಭಾವಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ. ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಸಭಾವವಙ್ಕವುತ್ತೀನಂ ಭೇದಾ ಪಭೇದತೋ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಾಸುದ್ವೀಸು ಪಠಮಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವತ್ಥೂನಂ ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾದಬ್ಬಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ನಾನಾವತ್ಥಾವಿಭಾವಿನೀ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಕಾಸಿನೀ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಜಾತ್ಯಾದೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಸಭಾವಪಕಾಸಿನೀ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ನಾಮ. ಏಸಾವ ಜಾತಿ ಗುಣಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಪದತ್ಥಾನಂ ಸರೂಪಸಙ್ಖಾತಜಾತಿಯಾ ತೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಟಿಪಾದನತೋ ಉಪಚಾರತೋ ಜಾತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಾನಂಯೇವ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಪರಿಕಪ್ಪಿತಅತಿಸಯೋಪಮಾರೂಪಕಾದಿಸರೂಪಸಙ್ಖಾತಂ ವಙ್ಕಸಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ. ಯಭಾವೋ ಚ ವಙ್ಕೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ಅಲಂಕರೋನ್ತಿ ಏತಾಹೀತಿ ಚ, ನಾನಾ ಅನೇಕಾ ಚ ಸಾ ಅವತ್ಥಾ ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

ಯಥಾ –

೧೬೬. ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ,

ದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನೋ;

ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಭಾಸಂ,

ವಿರೋಚಿ ವಾಚಮಾಸಭಿಂ.

೧೬೬. ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಂ ಉದಾಹರತಿ. ಲೀಲಾಯ ವಿಲಾಸೇನ ವಿಹಿತಾಯ ವಿಕನ್ತಿಯಾ ಗಮನೇನ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರಸಙ್ಖಾತೇನ ಸುಭಗೋ ಸುನ್ದರೋ ದಿಸಾಸು ದಸಸು ಥಿರಮಚಲಂ ವಿಲೋಕನಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ತದಹುಜಾತೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿಕಮುತ್ತಮಂ ನಿಬ್ಭಯವಚನಂ ಭಾಸಂ ವದನ್ತೋ ವಿರೋಚಿ ವಿಸೇಸೇನ ರಮಣೀಯತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಯಂ ಸಭಾವವುತ್ತಿ. ಏವಂ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋಪಿ ಪರಿಕಪ್ಪನೀಯಾ.

೧೬೬. ಇದಾನಿ ಸಭಾವವುತ್ತಿಯಾ ಉದಾಹರಣಂ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ – ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ ವಿಲಾಸಗಮನೇನ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಸುನ್ದರೋ ದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನೋ ದಸದಿಸಾಸು ಅಚಲಓಲೋಕನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಭೀತವಚನಂ ಭಾಸಂ ವದನ್ತೋ ವಿರೋಚಿ ಅಸೋಭೀತಿ. ಇಹ ಬೋಧಿಸತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನವಚೋನಿಚ್ಛಾರಣಸಙ್ಖತಾನಂ ಅವತ್ಥಾನಂ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ದಬ್ಬಸಭಾವವುತ್ತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ. ಏಸಾಯೇವ ದಬ್ಬಗತಗತ್ಯಾದಿವಿಚಿತ್ರಸರೂಪಂ ಅಲಙ್ಕರಣತೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ, ದಬ್ಬಗತಗತ್ಯಾದಯೋ ಪನ ಅಲಂಕಿರಿಯಮಾನತ್ತಾ ಅಲಂಕಿರಿಯಾ ನಾಮ. ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾಸಭಾವವುತ್ತಿಯೋಪಿ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಲೀಲಾಯ ಯುತ್ತಾ ವಿಕನ್ತೀತಿ ಚ, ತಾಯ ಸುಭಗೋತಿ ಚ, ದಿಸಾಸು ಥಿರಂ ವಿಲೋಕನಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಬೋಧಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸತ್ತೋತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ಅಙ್ಕುರೋತಿ ಚ, ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ. ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಅಕಮ್ಪನೀಯಾ ಠಿತಿ ಆಸಭಂ ನಾಮ, ಅಕಮ್ಪಭಾವತೋ ತೇನ ಸಮಾಪಿ ವಾಚಾ ಉಪಚಾರತೋ ಆಸಭೀ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೧೬೭. ವುತ್ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾವಸ್ಸ, ಯಾ’ಞ್ಞಥಾ ಸಾ ಪರಾಭವೇ;

ತಸ್ಸಾ’ನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ, ಹೋತಿ ಬೀಜೋಪದಸ್ಸನಂ.

೧೬೭. ದುತಿಯಮಾಹ ‘‘ವುತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ವತ್ಥುನೋ ಜಾತ್ಯಾದಿರೂಪಸ್ಸ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸಂ ಅವತ್ಥಾಯಂ ಯಾದಿಸಂ ರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ತಥೇತಂ ದಬ್ಬಾಪನೇನ ವುತ್ತಿ ವಚನಂ. ಪರಾ ಭವೇ ಅಞ್ಞಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ಕಿಂ ಸಾ ಸಾಕಲ್ಲೇನ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ತಸ್ಸಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪರಿಮಿತಭೇದಕತ್ತಾ ಬೀಜಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಸಕಲಬ್ಯತ್ತಿಬ್ಯಾಪಿಸಾಮಞ್ಞರೂಪಸ್ಸ ಯತೋ ಪರೇ ವಿಚಿತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಾ ಪಸವನ್ತಿ, ಉಪದಸ್ಸನಂ ಕಥನಂ ಹೋತಿ ನಿರವಸೇಸಾಭಿಧಾನಸ್ಸ ಕೇನಾಪ್ಯಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ.

೧೬೭. ಇದಾನಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವುತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ವತ್ಥುಸಭಾವಸ್ಸ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ತಾಸು ತಾಸು ಅವತ್ಥಾಸು ಯೋ ಸಭಾವೋ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಕಾರಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ತುಪರಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಅತಿಸಯಉಪಮಾರೂಪಕಾದಿಅಞ್ಞಪಕಾರೇನ ಯಾ ವುತ್ತಿ ಯಂ ಕಥನಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪರಾಭವೇ ಸಭಾವವುತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಸಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಪಕ್ಖತ್ತಾ ಕಥನೇನ ಪರಿಸಮಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ನಯತೋ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಬೀಜೋಪದಸ್ಸನಂ ಕಾರಣಮತ್ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ. ವಕ್ಖಮಾನಭೇದತೋ ಏಕಮೇಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಅನನ್ತಭೇದಪರಿಗ್ಗಹಜಾನನತ್ಥಂ ಪಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವತ್ಥೂನಂ ಸಭಾವೋತಿ ಚ, ಅನನ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪಾ ಯಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಬೀಜಸ್ಸ ಉಪದಸ್ಸನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

ವಙ್ಕವುತ್ತಿಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬೮. ತತ್ಥಾ’ತಿಸಯಉಪಮಾ-

ರೂಪಕಾವುತ್ತಿದೀಪಕಂ;

ಅಕ್ಖೇಪೋ’ತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ,

ಬ್ಯತಿರೇಕೋ ವಿಭಾವನಾ.

೧೬೯. ಹೇತುಕ್ಕಮೋ ಪಿಯತರಂ, ಸಮಾಸಪರಿಕಪ್ಪನಾ;

ಸಮಾಹಿತಂ ಪರಿಯಾಯ-ವುತ್ತಿಬ್ಯಾಜೋಪವಣ್ಣನಂ.

೧೭೦. ವಿಸೇಸ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಾ,

ಸಿಲೇಸೋ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾ;

ನಿದಸ್ಸನಂ ಮಹನ್ತತ್ತಂ,

ವಞ್ಚನಾ’ಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿ.

೧೭೧. ಏಕಾವಲಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಸಹವುತ್ತಿ ವಿರೋಧಿತಾ;

ಪರಿವುತ್ತಿಬ್ಭಮೋಭಾವೋ, ಮಿಸ್ಸ’ಮಾಸೀ ರಸೀ ಇತಿ.

೧೭೨. ಏತೇ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಭಾವೋ ಜೀವಿತಮುಚ್ಚತೇ;

ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಪೋಸೇತಿ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ಸಿರಿಂ ಪರಂ.

೧೬೮-೧೭೨. ಯಥೋದ್ದೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಕಾಮೋ ಉದ್ದಿಸತಿ ‘‘ತತ್ಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಂ ‘‘ಏತೇ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪನಯೇನ ವುತ್ತಾ. ಅತಿಸಯೋ ಉಪಮಾ ರೂಪಕಂ ಆವುತ್ತಿ ದೀಪಕಞ್ಚ, ಸಮಾಸೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಚ, ವಿಸೇಸೋ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರೋ ಚ, ಜೀವಿತಮುಚ್ಚತೇತಿ ತದಭಾವೇ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಛವಸ್ಸೇವ ಹೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಸಭಾವವುತ್ತಿಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಸಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಯಥಾ ತಥಾ ಪರಿಕಪ್ಪನರೂಪಾಸು ಅತಿಸಯಾದೀಸು ವುತ್ತೀಸು ಪರಂ ಸಿರಿಂ ಕನ್ತಿಂ ಪೋಸೇತಿ ತಂ ಪೂರೇತಿ ಆವಹತೀತಿ.

೧೬೮-೧೭೨. ಭೇದವನ್ತಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸಭಾವಕಥನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾತಿಸಯ…ಪೇ… ರಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಚತುಕ್ಕಮಾಹ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಂ ಇತಿ ಏವಂ ಏತೇ ಪಞ್ಚತಿಂಸ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಾತಿ. ಏತೇಸಂ ಪನ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ನಿದ್ದೇಸೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಭಾವೋ ಚ ಸಿಲೇಸೋ ಚ ಅತಿಪ್ಪಸತ್ಥೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಭಾವೋ ಭಾವಾಲಙ್ಕಾರೋ ಜೀವಿತಂ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪಾಣಭೂತೋತಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಭಾವರಹಿತಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಛವಸರೀರಸ್ಸ ವಿಯ ಅನುಪಾದೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರೋ ಪನ ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಅತಿಸಯೋಪಮಾದಿವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಪರಮುಕ್ಕಂಸಭೂತಂ ಸಿರಿಂ ಸೋಭಂ ಪೋಸೇತಿ ಪೂರೇತಿ.

ನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ಪಕಾಸಿಕಾ ವಿಸೇಸಸ್ಸ,

ಸಿಯಾ’ತಿಸಯವುತ್ತಿ ಯಾ;

ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ,

ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ದ್ವಿಧಾ.

೧೭೩. ತತ್ಥಾತಿಸಯವುತ್ತೀನಂ ತಾವ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಕಾಸಿಕಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವತ್ಥುಗತಸ್ಸಾತಿಮತ್ತಸ್ಸ ಪಕಾಸಿಕಾಯಾತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ, ಅತಿಸಯಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಉಕ್ಕಂಸಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದಿಕಾ ವುತ್ತಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ. ಸಾ ಚ ದುವಿಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಕ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಲೋಕಂ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ಲೋಕೇ ಭವಾ ಲೋಕಠಿತಿಮನತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾತಿ ಲೋಕಿಯಾ ಚಾತಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಭವತಿ.

೧೭೩. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಗತಅಧಿಕವಿಸೇಸಸ್ಸ ಯಾ ವುತ್ತಿ ಪಕಾಸಿಕಾ, ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವಸಙ್ಖತಲೋಕಠಿತ್ಯಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯತ್ತಾ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತ ವಿಸಯಾತಿ ಚ ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಲೋಕಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪವತ್ತನತೋ ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚೇವಂ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ವದತೀತಿ ವುತ್ತಿ, ಅತಿಸಯಸ್ಸ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಸಯೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಲೋಕೇ ಭವಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ‘‘ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಪಕಾಸಿಕಾ’’ತಿ ಪಸಿದ್ಧಗುಣಾನುವಾದೇನ ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ಅಪಸಿದ್ಧಂ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿವಿಧಾನಂ ಕರೋತಿ, ಯಥಾ ‘‘ಯೋ ಕುಣ್ಡಲೀ, ಸೋ ದೇವದತ್ತೋ’’ತಿ. ಅನುವಾದಕಅನುವಾದನೀಯಭೇದೋ ಉಪರಿಪ್ಯೇವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೧೭೪. ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸೇ’ತೇ,

ಭೇದಾ ಯೇ ಜಾತಿಆದಯೋ;

ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ ತ್ವ’ಜ್ಜ,

ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ.

೧೭೪. ಅಯಂ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಭಾವವುತ್ಯಾದೀಹಿ ಭಿನ್ನಾತಿ ಚೇ? ಆಹ ‘‘ಲೋಕ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಜಾತಿಆದಯೋ ಯತೋ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ವಿಚಿತ್ತಂ ಸರೂಪಂ ವದತೀತಿ ವಿಚಿತ್ತಸರೂಪಪಟಿಪಾದಿಕಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿಪಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋ, ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಂ ತು ವತ್ಥುಮತ್ತಂ, ತತೋ ಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋ ಯೇ ಭೇದಾ ವಿಸೇಸಾ, ಏತೇ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸ ಭೇದಾ, ಯಥಾ ಸರೀರೇ ಯಂ ಸಹಜಂ ಸುನ್ದರತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪೋಸಕಾಪಿ ಮುತ್ತಾವಲಿಪ್ಪಭುತಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧೇಪ್ಯಲಙ್ಕಾರಿಯವತ್ಥುನಿಮಿತ್ತಂ ಧಮ್ಮತ್ತಂ ಯಾಯ ಉಕ್ಕಂಸೀಯತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಕಂಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಚ ವುತ್ತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚತೇ. ಸಾ ಪನ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಯೇವ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸೇತೇ, ಭೇದಾ ಯೇ ಜಾತಿಆದಯೋ’’ತಿ. ಯತೋ ಏವಂ, ತತೋ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸನೀಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟೀ’’ತಿಆದಿ. ತುಸದ್ದೋ ಭೇದೇ. ಅಜ್ಜ ತು ಇದಾನಿ ಪನ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೧೭೪. ಇದಾನಿ ಏಸಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾಪಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಸಭಾವವುತ್ಯಾದೀಹಿ ಅನಞ್ಞಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲೋಕಿಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ. ಜಾತಿಆದಯೋ ಜಾತಿಗುಣಾದಿಪದತ್ಥಗತವಿಚಿತ್ತಸರೂಪಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ‘‘ಜಾತ್ಯಾದಯೋ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ತಿಗುಣಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋ ಯೇ ಭೇದಾ ವಿಸೇಸಾ, ಏತೇ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿಯಾಯೇವ ಭೇದಾ ಅವಯವಾ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿ ನಾಮ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ತಿಗುಣಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋಯೇವಾತಿ. ಏಸಾಯೇವ ವಿಚಿತ್ರರೂಪಪಟಿಪಾದಿಕಾ ಉಕ್ಕಂಸಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿಯಾ ‘‘ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ’’ತಿ ಉದಾಹರಣಸ್ಸ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಅಜ್ಜ ತು ಇದಾನಿ ಪನ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ ಉದಾಹರಣತೋ ನಿಪ್ಫಾದೀಯತಿ. ಲೋಕೇ ಭವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಅತಿಸಯೋ ಆಧಿಕ್ಕಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

೧೭೫. ಪಿವನ್ತಿ ದೇಹಕನ್ತೀ ಯೇ,

ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ತೇ;

ನಾ’ಲಂ ಹನ್ತುಂ ಜಿನೇ’ಸಂ ತ್ವಂ,

ತಣ್ಹಂ ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ಕಿಂ.

೧೭೫. ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಪಿವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಜಿನ ತೇ ದೇಹಕನ್ತೀ ಸರೀರಸೋಭಾಯೋ ಯೇ ಜನಾ ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ಅತ್ತನೋ ನಯನದ್ವನ್ದಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ಪಿವನ್ತಿ, ಏಸಂ ಜನಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಪಿಪಾಸಂ ಲೋಭಮೇವ ವಾ ಹರತಿ ಅನುಪತತಿ [ಅಪನಯತಿ (?)]. ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತ್ವಂ ಹನ್ತುಂ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಕಿಂ ನಾಲಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥೋಸಿ. ತಣ್ಹಾಹರಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಮೇವ ನುದನ್ತಿ. ಅತ್ರ ಹನನ್ತಾಮಪಿಹ ಸಮ್ಪನುದತಿ ಲೋಕಠಿತಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ದೇಹಕನ್ತಿಯಾ ಬಹುತ್ತನಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ.

೧೭೫. ಇದಾನಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾನುಸಾರೇನ ಪಟಿಪಾದೇತಿ ‘‘ಪಿವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಭೋ ಜಿನ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ದೇಹಕನ್ತೀ ಸರೀರಸೋಭಾಯೋ ಯೇ ಜನಾ ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ನೇತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಹತ್ಥಪುಟೇನ ಪಿವನ್ತಿ, ಏಸಂ ಸಾಧುಜನಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಪಿಪಾಸಂ ಲೋಭಮೇವ ವಾ ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ತ್ವಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಣ್ಹಾವಿನಾಸಕೋಪಿ ಹನ್ತುಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಕಿಂ ನಾಲಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥೋಸೀತಿ. ಏತ್ಥ ಪಿವನಂ ನಾಮ ಪಿಪಾಸಂ ವಿನೇತೀತಿ ಲೋಕಸಭಾವೋ. ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲಮಿತಿ ಲೋಕಸಭಾವಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ಥೋ. ಕನ್ತೀನಂ ಅಧಿಕಪಿಯತಾ ಅತಿಸಯಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ವುತ್ತಿ ಪನ ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲಮಿತಿ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಅತ್ಥಂ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನ ಕಥೇತುಮಿಚ್ಛಿತಂ ಕನ್ತೀನಂ ಅಧಿಕಪಿಯತಂ ತಣ್ಹಾಹನನೇ ಅಸಮತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ದೀಪೇತೀತಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ. ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಉಪಮಾರೂಪಕಾದೀನಮ್ಪಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿತಾ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ಪಕಾಸನತೋಯೇವ. ಯಥಾ ನಾಮ ಸರೀರಸಹಜಂ ಪೀನತ್ತಾದಿಸುನ್ದರತ್ತಂ ಉದ್ದೀಪನಾಕಾರೇನ ಠಿತಾ ಕಟಕಉಣ್ಹೀಸಹಾರಾದಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧಸರೀರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಲಙ್ಕರಣೀಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಅತಿಪಿಯತಾದಿಮೇವ ಉದ್ದೀಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕುರುಮಾನಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಹರೋಸಿ ತ್ವಂ ಏಸಂ ಕನ್ತೀ ಪಿವನ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲ’’ಮಿತಿ ವಾಚಾಭಙ್ಗೀ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ. ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಂ ನಾಮ ಅಲಙ್ಕಾತಬ್ಬಕನ್ತಿಪಿಯತಾಯ ಬಹುತ್ತನ್ತಿ. ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಲಙ್ಕಾರಅಲಙ್ಕಾರಿಯವಿಭಾಗೋ ಚ ಅನುರೂಪತೋ ಯೋಜನಕ್ಕಮೋ ಚ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದೇಹೇ ಕನ್ತೀತಿ ಚ, ಅಞ್ಜಲೀಯೇವ ಪುಟೋತಿ ಚ, ನೇತ್ತಾನಿಯೇವ ಅಞ್ಜಲಿಪುಟೋತಿ ಚ, ತಣ್ಹಂ ಹರತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೭೬. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಿಯೋ’ಪಮಾ;

ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥ-ವಿಸಯಾತಿ ಚ ಸಾ ತಿಧಾ.

೧೭೬. ಉಪಮಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಉಪಮೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಉಪಮಾನಂ, ಪದುಮಾದಿಕವತ್ಥು. ಪದುಮಾದಿಕೋ ತು ಸದ್ದೋ ಉಪಮಾನವಾಚಕೋ. ಉಪಮೀಯತೀತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ಮುಖಾದಿಕವತ್ಥು. ಮುಖಾದಿಕೋ ಸದ್ದೋ ತು ಉಪಮೇಯ್ಯವಾಚಕೋ. ತೇಸಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಪದುಮಾದಿಮುಖಾದಿವತ್ಥೂನಞ್ಚ. ಸಧಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ ಕನ್ತಿಮನ್ತತಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಸಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಧಮ್ಮಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಸಮಾನೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಉಪಮಾ ಸಿಯಾ, ಉಪಮೀಯತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಕತ್ವಾ. ಸಾ ಪನಾಲಙ್ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿಸಯಪಟಿಪಾದನಪ್ಪಕಾರೋ. ಕತಿವಿಧಾ ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸದ್ದೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ, ತೇಹಿ ಗಮ್ಮಾ ಪತೀಯಮಾನಾ ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ. ವಾಕ್ಯಂ ಪದಸಮುದಾಯೋ. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಉಪಮಾ ತಿವಿಧಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಅತ್ಥಗಮ್ಮವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾತಿ ತಿಧಾ ಹೋತಿ.

೧೭೬. ಇದಾನಿ ಉಪಮಾಲಙ್ಕಾರಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಚನ್ದನೀಲುಪ್ಪಲದಲಾಭಾದೀನಂ ಆನನನಯನಾದೀನಞ್ಚ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಕನ್ತಿಮನ್ತತಾಪೀನತಾದಿತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಸಾ ಅಲಙ್ಕರಣೀಯವತ್ಥುನೋ ಆಧಿಕ್ಕಪಟಿಪಾದನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪಮಾ ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಚ ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ಚ ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾ ಚ, ಇತಿ ಏವಂ ತಿಧಾ ತಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಂ ಚನ್ದಾನನಾದಿಪದತ್ಥಾನಂ ಸಧಮ್ಮಸಙ್ಖತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತುಲ್ಯಕನ್ತಿಮನ್ತತಾಪೀನತಾದಿಧಮ್ಮಯೋಗೋ ಪದತ್ಥಾನಂ ಉಪಮತ್ಥಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನತಾಯ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯಚನ್ದಾದಯೋ ಪನ ನಿಸ್ಸಿತವೋಹಾರೇನ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪಮಾನಭೂತಚನ್ದಾದಿಅತ್ಥಪಟಿಪಾದಕೋ ಚನ್ದಿಮಾದಿಸದ್ದೋಪಿ ತದತ್ಥೇನ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪಮೇಯ್ಯುಪಮೇಯ್ಯನಿಸ್ಸಯತಪ್ಪಟಿಪಾದಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಮೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಉಪಮಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಚನ್ದಾದಿ ಉಪಮಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಪಮೀಯತೀತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ಆನನಾದಿ, ಉಪಮಾನಞ್ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸಮಾನೋ ಚ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸದ್ದೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಗಮ್ಮಾತಿ ಚ, ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ, ಸೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸಾ ಉಪಮಾಯಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

೧೭೭. ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದೀ, ಸದ್ದಾ ತೇಸಂ ವಸಾ ತಿಧಾ;

ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಸಮಾಸೇನ, ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ.

೧೭೭. ತತ್ಥ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾಪಿ ತಿಧಾ ಸಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಮಾಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಮಾಸೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಇವಾದಿ ಚ, ತೇ ಸದ್ದಾ ನಾಮ, ಸದ್ದಸದ್ದೇನ ಸಮಾಸಾದಯೋ ವತ್ತುಮಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸಂ ಸಮಾಸಾದೀನಂ ವಸಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ ಸಮಾಸಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮಾತಿ, ಸಮಾಸೇನ ಸಮಾಸಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮಾ ಉಪಮಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸೇಸೋ. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ’’ತಿ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ರುಚಿರಮಾನನಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಚನ್ದಿಮಂ ಉಪಮಾನಂ, ಆನನಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಚನ್ದಿಮಾನನಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಿಜೋತಕೋ ವಿಯಸದ್ದೋ, ತೇಸು ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮವಾಚಕಸ್ಸ ವಿಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚೋಪಮಾಜೋತಕಸ್ಸಾಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಮಾಸೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಏತ್ಥ ಪನ ವಿಯಸದ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾಸದ್ದೇನ ಉಪಮಾನವಾಚಕೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗತೋ ಚನ್ದಗತಮೇವ ಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಮುಖಗತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಪದೀಯತೇ, ಏವಮೀದಿಸಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೧೭೭. ತೇಸು ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಸದ್ದಗಮ್ಮಸ್ಸ ತಿವಿಧತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದೀ ಸಮಾಸೋ, ಆಯಾದಿಪಚ್ಚಯಾ, ಇವಾದಯೋ ಚ ಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಸಮಾಸಾದೀನಂ ವಸಾ ಭೇದೇನ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ತಿಧಾ ಸಮಾಸಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮಾತಿ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ. ಸಮಾಸೇನ ಸಮಾಸಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮೋಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ’’ತಿ. ಮುನಿನ್ದೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ ಚನ್ದಸಮಾನಮನೋಹರಮುಖಮಣ್ಡಲೇನ ಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾಸೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಇವಇತಿ ಇದಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ವಾದೀನನ್ತಿ ಚ, ಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮಾತಿ ಚ, ಮುನೀನಂ ಇನ್ದೋತಿ ಚ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ರುಚಿರಂ ಆನನಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಏತ್ಥ ‘‘ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ ಉಪಮಾನಂ, ‘‘ಆನನ’’ನ್ತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ, ‘‘ವಿಯಾ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಚನ್ದಾನನಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆನನಗತರುಚಿರತ್ತಂ ಚನ್ದೇ ಚ, ಚನ್ದಗತರುಚಿರತ್ತಂ ಆನನೇ ಚ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಜೋತೇತಿ, ಇಹ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮವಾಚಕಸ್ಸ ರುಚಿರಸದ್ದಸ್ಸ, ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋಪಮಾಜೋತಕಸ್ಸ ವಿಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಸಮಾಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನವಾಚಕೇನ ಚನ್ದಿಮಾಸದ್ದೇನ ಯುತ್ತೋ ವಿಯ ಸದ್ದೋ ಚನ್ದಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಜೋತೇತಿ, ಮುಖಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಪತೀಯತೇ. ತಥಾ ಹಿ ಮುಖಂ ಚನ್ದಸಮಾನಮಾಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ಮುಖಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ನ ಭವತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ.

೧೭೮. ಆಯಾದೀ ಪಚ್ಚಯಾ ತೇಹಿ, ವದನಂ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ;

ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ನೀಲುಪ್ಪಲದಲೀಯತಿ.

೧೭೮. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಯಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಆಯಾದೀತಿ ಆಯಈಯಕಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದೇಹಿ ಗಮ್ಮಾ ಉಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ವದನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಪಙ್ಕಜಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಙ್ಕಜಮುಪಮಾನಂ, ಆಚರಣಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಭೂತಂ ಆನನಮುಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಸಧಮ್ಮೋ, ಪಙ್ಕಜಾನನಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಜೋತಕೋ ಇವಸದ್ದೋ. ತತ್ಥ ರುಚಿರ ಇವಸದ್ದಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಪ್ಪಯೋಗೋ ಪಚ್ಚಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ಏವಮುಪರಿಪಿ.

೧೭೮. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಯಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಆಯಾದೀ ‘‘ಆಯ ಈಯ ಕ’’ಇತಿಆದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದೇಹಿ ಗಮ್ಮೋಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವದನಂ…ಪೇ… ದಲೀಯತೀ’’ತಿ. ವದನಂ ಮುಖಂ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ ಪದುಮಮಿವ ರುಚಿರಂ ಆಚರತಿ. ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ನೇತ್ತಯುಗಳಂ ನೀಲುಪ್ಪಲದಲೀಯತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಪತ್ತಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ. ಆಯೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಈಯಾದೀನನ್ತಿ ಚ, ಪಙ್ಕಜಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ನಯನದ್ವನ್ದಮಿತಿ ಚ, ನೀಲುಪ್ಪಲಸ್ಸ ದಲಮಿತಿ ಚ, ತಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಪಙ್ಕಜ’’ಮಿತಿ ಚ ‘‘ನೀಲುಪ್ಪಲ’’ಮಿತಿ ಚ ಉಪಮಾನಂ, ಆಚರಣಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಭೂತಂ ವದನಂ ನಯನದ್ವನ್ದಞ್ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಧಮ್ಮೋ, ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಜೋತಕೋ ಇವಸದ್ದೋ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಸಮಪ್ಪಯೋಗೋ. ಏವರೂಪೇಸು ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೭೯. ಇವಾದೀ ಇವ ವಾ ತುಲ್ಯ-ಸಮಾನ ನಿಭ ಸನ್ನಿಭಾ;

ಯಥಾಸಙ್ಕಾಸ ತುಲಿತ-ಪ್ಪಕಾಸ ಪತಿರೂಪಕಾ.

೧೮೦. ಸರೀಸರಿಕ್ಖ ಸಂವಾದೀ, ವಿರೋಧೀ ಸದಿಸಾ ವಿಯ;

ಪಟಿಪಕ್ಖಪಚ್ಚನೀಕ-ಸಪಕ್ಖೋ’ಪಮಿತೋ’ಪಮಾ.

೧೮೧. ಪಟಿಬಿಮ್ಬ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ಸರೂಪ ಸಮ ಸಮ್ಮಿತಾ;

ಸವಣ್ಣಾ’ಭಾ ಪಟಿನಿಧಿ, ಸಧಮ್ಮಾದಿ ಸಲಕ್ಖಣಾ.

೧೮೨. ಜಯತ್ಯ’ಕ್ಕೋಸತಿ ಹಸತಿ, ಪತಿಗಜ್ಜತಿ ದೂಭತಿ;

ಉಸೂಯತ್ಯ’ವಜಾನಾತಿ, ನಿನ್ದತಿ’ಸ್ಸತಿ ರುನ್ಧತಿ.

೧೮೩. ತಸ್ಸ ಚೋರೇತಿ ಸೋಭಗ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಕನ್ತಿಂ ವಿಲುಮ್ಪತಿ;

ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿವದತಿ, ತುಲ್ಯಂ ತೇನಾಧಿರೋಹತಿ.

೧೮೪. ಕಚ್ಛಂವಿಗಾಹತೇ ತಸ್ಸ, ತಮನ್ವೇತ್ಯ’ನುಬನ್ಧತಿ;

ತಂಸೀಲಂ, ತಂ ನಿಸೇಧೇತಿ, ತಸ್ಸ ಚಾನುಕರೋತಿ’ಮೇ.

೧೭೯-೧೮೪. ಇವಾದೀ ಇವಾದಯೋ ನಾಮ ಇಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇವೋ ಚ ವಾ ಚ ತುಲ್ಯೋ ಚ ಸಮಾನೋ ಚ ನಿಭೋ ಚ ಸನ್ನಿಭೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೇ ಇವ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಭಾ. ಸದ್ದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತಾ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ. ‘‘ಸಧಮ್ಮಾದೀ’’ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಧಾರಣಸಚ್ಛಾಯಾದೀನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ. ಜಯತಿಚ್ಚಾದೀಸು ಕಮ್ಮಂ.

೧೭೯-. ೧೮೪. ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಾಧಿಕಾರೇ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಇವಾದಯೋ ನಾಮ ಏತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇವಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಇವಾದೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಛಟ್ಠಮಗಾಥಾಯ ಇಮೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಚಸದ್ದಂ ಯುಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಭಾ ಚಾತಿಆದಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಧಮ್ಮಾದೀ’’ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಧಾರಣಸಚ್ಛಾಯಾದಯೋ ಗಹಿತಾ. ನಿನ್ದತಿ ಇಸ್ಸತೀತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ಇಮೇ ದ್ವೇಪಞ್ಞಾಸ ಇವಾದಯೋ ನಾಮ. ‘‘ಜಯತಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಹಸತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ತಂತಂಕ್ರಿಯಾಪದಸಙ್ಖತಅನುಕಾರಿಯಾನಂ ಅನುಕರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವನ್ದೋಯೇವ, ‘‘ಸನ್ಧಿಸಮಾಸಾ ಅದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ [ಸನ್ಧಿಸಮಾಸೋ ತದದ್ಧಸ್ಸಾತಿ (ಕ.)] ವುತ್ತತ್ತಾ ಸನ್ಧಿಸಮಾಸಾನಂ ಗಾಥದ್ಧಸ್ಸ ವಿನಾ ಉಭಯದ್ಧಮಜ್ಝೇ ಅಲಬ್ಭನತೋ ದೂಭತಿಪದತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಸಮಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನೋ ಚೇ, ಅಸಮಾಸೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಚೋರೇತಿ ಸೋಭಗ್ಗಮಿಚ್ಚಾದಿಕಮ್ಪಿ ವಾಕ್ಯಾನುಕರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಸೋ, ವಾಕ್ಯೇ ಕೇವಲಪದಾನೀತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇವ ಸದ್ದಪರಿಯಾಯತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಾವತ್ಥೋ, ಅವಯವತ್ಥೋ ಪನ ಪಾಕಟೋಯೇವ.

೧೮೫. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ವಿಭಾವಿಹಿ;

ಇಮೇಹಿ ಉಪಮಾಭೇದಾ, ಕೇಚಿ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪತಿ.

೧೮೫. ಇವಾದೀನಂ ವಿನಿಯೋಗವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪಮಾಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಉಪಮಾನ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕೇಚೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಿಯನ್ತತ್ತಮೇಸಂ [ಅಪರಿಯನ್ತಪಭೇದಂ (ಕ.)] ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪರಿಯನ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಉದಾಹರೀಯನ್ತಿ.

೧೮೫. ಇದಾನಿ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಭಾವಿಹಿ ಪಕಾಸಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಇವಾದೀಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ ಕೇಚಿ ಉಪಮಾಭೇದಾ ಅಪರಿಯನ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಪತಿ ದಾನಿ ಲದ್ಧಾವಸರೇ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಉದಾಹರಣಮತ್ತೇನ ಪಟಿಪಾದೀಯನ್ತಿ.

೧೮೬. ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂ’ವಾ’ತಿ-ಸುನ್ದರಂ ಸುಗತಾನನಂ;

ಇತಿ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ, ತುಲ್ಯಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಾ.

೧೮೬. ‘‘ವಿಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಸುಗತಾನನಂ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ವದನಂ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಅಚ್ಚನ್ತರಮಣೀಯಂ. ಕಿಮಿವ? ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂವ ಪಬುಜ್ಝಮಾನಪದುಮಂವಿಯ. ಇತಿ ಅಯಮೇವಂವಿಧಾ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆನನಪದುಮಾನಂ ಸಮಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಸುನ್ದರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಾ ಸುನ್ದರತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಪಾದನತೋ.

೧೮೬. ಉದಾಹರಣಮಾಹ ‘‘ವಿಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಸುಗತಾನನಂ ಭಗವತೋ ಮುಖಂ ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂವ ಬುಜ್ಝಮಾನಪಙ್ಕಜಮಿವ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಉಪಮಾ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಾ ಅತಿಸುನ್ದರಮಿತಿ ಸಮಾನಗುಣದಸ್ಸನೇನ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪದುಮಾನನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಗುಣಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಅತಿಸುನ್ದರಮಿತಿ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಪದುಮಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ಉಪಮಾಯ ಇವಸದ್ದೇನ ಜೋತಿಯಮಾನತ್ತೇಪಿ ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತೋಪಮಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೮೭. ಧಮ್ಮಹೀನಾ ಮುಖ’ಮ್ಭೋಜ-ಸದಿಸಂ ಮುನಿನೋ ಇತಿ;

ವಿಪರೀತೋಪಮಾ ತುಲ್ಯ-ಮಾನನೇನ’ಮ್ಬುಜಂ ತವ.

೧೮೭. ‘‘ಧಮ್ಮ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಮುನಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜೇನ ಪದುಮೇನ ಸದಿಸಂ ಸಮಾನಂ. ಇತಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಹೀನೋಪಮಾ ನಾಮ ಸುನ್ದರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ಸಾ ತು ಅತ್ಥವಸಾ ಗಮ್ಯತೇ. ಕಥಮಞ್ಞಥಾ ಯುಜ್ಜತೀತಿ? ಏತ್ಥ ಪನ ಸದಿಸಸದ್ದೋ ಉಪಮೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ ಮುಖಗತಮೇವ ಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಅಮ್ಭೋಜಗತಂ ತು ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ. ಏವಮೀದಿಸಂ ಞೇಯ್ಯಂ. ‘‘ವಿಪರೀತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಮುನೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ ಸುತತ್ತಾ, ಭೋ ಮುನಿ ತವ ಆನನೇನ ಮುಖೇನ ಅಮ್ಬುಜಂ ತುಲ್ಯನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ. ಧಮ್ಮಹೀನತ್ತೇಪಿ ಪಸಿದ್ಧಿವಿಪರಿಯಯೇನಾಭಿಹಿತತ್ತಾ ತನ್ನಾಮೇನೇವ ವುತ್ತಾ. ಏವಮುಪರಿಪಿ.

೧೮೭. ‘‘ಧಮ್ಮಹೀನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ‘‘ಮುಖಮ್ಭೋಜಸದಿಸಂ ಮುನಿನೋ’’ತ್ಯಯಂ ಉಪಮಾ. ಧಮ್ಮಹೀನಾ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಪಕಾಸಕಸುನ್ದರಾದಿಸದ್ದಹೀನತ್ತಾ ಧಮ್ಮಹೀನಾ ನಾಮ. ವಾಚಕಾಭಾವೇ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ಕಥಂ ಪತೀಯತೀತಿ ಚೇ? ಮುನಿನೋ ಮುಖಂ ವದನಂ ಅಮ್ಭೋಜಸದಿಸಂ ಪದುಮಸದಿಸಮಿತಿ. ಏತ್ಥ ಮುಖಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಜಸಮಾನತ್ತಂ ಮುಖಮ್ಭೋಜಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಭವತೀತಿ? ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸಾಮತ್ಥಿಯಾತಿ, ಇವಪರಿಯಾಯೋ ಸದಿಸಸದ್ದೋ ಮುಖಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ಯಸ್ಮಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮುಖಗತಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಅಮ್ಭೋಜಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ. ಹೇ ಮುನಿ ತವ ತುಯ್ಹಂ ಆನನೇನ ಅಮ್ಭೋಜಂ ತುಲ್ಯಂ ಸಮಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ. ‘‘ಅಮ್ಬುಜೇನ ಆನನಂ ತುಲ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಕಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ವಿಪರಿಯಯೇನ ‘‘ಆನನೇನ ಅಮ್ಬುಜಂ ತುಲ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಹೀನತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಸುತಾನುಮಿತೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಬಲವಾ’’ತಿ [ಪರಿಭಾಸೇನ್ದುಸೇಖರ ೧೧೨] ವುತ್ತತ್ತಾ ಏತ್ಥ ‘‘ಮುನೀ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇ ‘‘ಮುನಿನೋ’’ತಿ ಸುತತ್ತಾ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ‘‘ತವಾ’’ತಿ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಆಮನ್ತನತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ಥ ಇವಪರಿಯಾಯೋ ತುಲ್ಯಸದ್ದೋ ಅಮ್ಬುಜವಿಸೇಸನಭೂತೋ ಅಮ್ಬುಜಗತಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಆನನಗತಸದಿಸತ್ತಞ್ಚ ಅಮ್ಬುಜಾನನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಞಾಯತಿಚ್ಚಾದಿಕಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಉಪರಿಪಿ ಪಾಕಟಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೧೮೮. ತವಾನನ’ಮಿವ’ಮ್ಭೋಜಂ, ಅಮ್ಭೋಜ’ಮಿವ ತೇ ಮುಖಂ;

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾ ಸಾ’ಯಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋ.

೧೮೮. ‘‘ತವ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಜಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ತಂದ್ವಯೇನ ಉಪಮಾನತೋ.

೧೮೮. ‘‘ತವಾನನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ‘‘ಅಮ್ಭೋಜಂ ತವಾನನಮಿವ, ತೇ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವಾ’’ತಿ ಅಯಮುಪಮಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾನತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ವಿಗ್ಗಹದ್ವಯೇಪಿ ಪುಬ್ಬವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ. ಸಬ್ಬಾದೀನಂ ಬ್ಯತಿಹಾರಲಕ್ಖಣೇನ ಉತ್ತರವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ. ಸಮಾಸಲಕ್ಖಣೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಾಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಮುಖಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚ, ಅಮ್ಭೋಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಮುಖಞ್ಚ ಕಮೇನ ಉಪಮೇಯ್ಯಾ ನಾಮ. ಅಮ್ಭೋಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಮುಖಞ್ಚ, ಮುಖಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚ ಉಪಮಾನಂ ನಾಮ.

೧೮೯. ಯದಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವೇ’ಮ್ಭೋಜಂ,

ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಂ;

ಧಾರೇತುಂ ಮುಖಸೋಭಂ ತಂ,

ತವೇ’ತಿ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ.

೧೮೯. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಲೋಚನಾನಿ ಚ ಭಮುಯೋ ಚ, ತಾಸಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಂ, ತಾದಿಸಮಮ್ಭೋಜಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಮಪಿ ಯದಿ ಭವೇ. ತಮೀದಿಸಮಮ್ಭೋಜಂ ತವ ಮುಖಸೋಭಂ ವದನಕನ್ತಿಂ ಧಾರೇತುಂ ನಿಸಿಜ್ಝತೇ. ಕಿಂ ನ್ವಚ್ಛರಿಯಮೀದಿಸನ್ತಿ ಅಬ್ಭುತತ್ಥವಿಭಾವನೇನ ವದನಮಮ್ಬುಜೇನೋಪಮೀಯತೀತಿ ಅಯಮಬ್ಭುತೋಪಮಾ ಞಾತಬ್ಬಾತಿ.

೧೮೯. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಂ ಲೋಚನಭಮೂನಂ ಲೀಲಾವನ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮ್ಭೋಜಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪದುಮಂ ಯದಿ ಭವೇ ಚೇ ಸಿಯಾ, ತಮಮ್ಭೋಜಂ ತವ ಮುಖಸೋಭಂ ವದನಕನ್ತಿಂ ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ ಪದುಮಗತೋ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅಮ್ಭೋಜವಿಸೇಸನೇನ ‘‘ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಜೋತಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಭೋಜಂ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಙ್ಖತಉಪಮಾಯ ಜೋತಕತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಿತವೋಹಾರೇನ ಉಪಮಾ, ಮುಖಂ ಉಪಮೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮುಖಗತೋ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಯದಿ ಮುಖೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಾದಿಸಂ ಮುಖಸೋಭಂ ಧಾರೇತುಂ ಕಥಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಞಾಯತಿ. ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಙ್ಖಾತಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ ಪನ ‘‘ಲೋಚನಾನಿ ಚ ಭಮುಯೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಾಸಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇನ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೇನ ಗುಣೀಭೂತಸ್ಸಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ [ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ (ಕ.)].

೧೯೦. ಸುಗನ್ಧಿ ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ, ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿ ಚ;

ಮುಖಂ ತವ’ಮ್ಬುಜಂವೇ’ತಿ, ಸಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಮತಾ.

೧೯೦. ‘‘ಸುಗನ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ತವ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವ ಸಿಸಿರಂಸುನೋಚನ್ದಸ್ಸ ವಿರೋಧಿ ಪಚ್ಚನೀಕಂ, ಮುಖಂ ತಂಸಮಾನಕನ್ತಿತ್ತಾ ಅಮ್ಬುಜಞ್ಚ ತದುದಯೇ ಸಙ್ಕೋಚಭಜನತೋ. ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಕನ್ತಿಯುತ್ತಂ, ಮುಖಮಮ್ಬುಜಞ್ಚ. ಸುಗನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ದ್ವಯಮಪೀತಿ ಏವಂ ಸಿಲೇಸಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಮುಖಮ್ಬುಜಾನಂ ಉಪಮಾಯೋಗತೋ ಸಾ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಮತಾ.

೧೯೦. ‘‘ಸುಗನ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ತವ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವ ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ತುಲ್ಯತ್ತಾ. ಪದುಮಂ ಪನ ಚನ್ದೋದಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಕೋಚನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಚ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಮುಖಗತಕನ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧಯುತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಪದುಮಂ ಪನ ಪದುಮಗತಕನ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ಚತುಜ್ಜಾತಿಸುಗನ್ಧವಹನತೋ […ವಮನತೋ (ಕ.)] ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ಹೋತಿ. ಅಮ್ಬುಜಂ ಪನ ಪದುಮಸುಗನ್ಧೇನೇವ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಏಕಪದಾತಿಹಿತಉಭಯತ್ಥಲಕ್ಖಣೇನ ಸಿಲೇಸವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಿಸಿರಾ ಸೀತಲಾ ಅಂಸು ಕನ್ತಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಸೀಲೇನೇತಿ ಚ, ಪಚ್ಚಯಸಾಮತ್ಥಿಯವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಲಬ್ಭನತೋ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ಅಪರೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಏತ್ಥ ಅಲಙ್ಕಾರೇತಿ ಚ, ಸಿಲೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಏತ್ಥ ಸುಗನ್ಧೋ ಚ ಸೋತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿತ್ತಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಮಮ್ಬುಜಮುಖಾನಂ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ, ತೇಸು ಅಮ್ಬುಜಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಧಮ್ಮತ್ತಾ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ಅಮ್ಬುಜಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಇವಸದ್ದೇನ ಜೋತಿತಾ, ಮುಖಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ಪನ ಅಸ್ಸತ್ಥಿತಸ್ಸೀಲತ್ಥೇ ಕತಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾಯೇವ ಗಮ್ಯತೇ.

೧೯೧. ಸರೂಪಸದ್ದವಾಚ್ಚತ್ತಾ, ಸಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ಯಥಾ;

ಬಾಲಾ’ವು’ಯ್ಯಾನಮಾಲಾ’ಯಂ, ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ.

೧೯೧. ‘‘ಸರೂಪ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಯಮುಯ್ಯಾನಮಾಲಾ ಬಾಲಾವ ಇತ್ಥೀ ವಿಯ. ಕಥಂ? ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಬಾಲಾ ತಾವ ಸಹಾಲಕೇನ ಕೇಸಸನ್ನಿವೇಸವಿಸೇಸೇನ ವತ್ತತೇ ಸಾಲಕಮಾನನಂ ತೇನ ಸೋಭತೇ. ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಉಯ್ಯಾನಮಾಲಾಪಿ ಸಾಲಾನಂ ರುಕ್ಖವಿಸೇಸಾನಂ ಕಾನನೇನ ಗಹನೇನ ಸೋಭತೇ, ಏವರೂಪಾ ಸಾ ತಾದಿಸೀ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ಆಖ್ಯಾಯತೇ, ಕಸ್ಮಾ? ಸಿಲೇಸೋಪಮತ್ತಸಭಾವೇಪಿ ಸರೂಪೇನ ಸದಿಸೇನ ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ’’ತ್ವೇವಂವಿಧೇನ ಸದ್ದಸನ್ತಾನೇನ ವಿಸೇಸಭೂತೇನ ವಾಚ್ಚತ್ತಾ ಪಕಾಸಿಯತ್ತಾ ತಸ್ಸಾಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ. ಯಥೇತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ.

೧೯೧. ‘‘ಸರೂಪೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಸರೂಪಸದ್ದವಾಚ್ಚತ್ತಾ ತುಲ್ಯಸುತಿಯಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಮಾಲಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಸಾ ಉಪಮಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಿಲೇಸತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ಕತಸಮಾಸೇಹಿ ಪದಸನ್ತಾನೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ಉದಾಹರತಿ. ಅಯಂ ಉಯ್ಯಾನಮಾಲಾ ಏಸಾ ಉಯ್ಯಾನಪನ್ತಿ ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಅಲಕಸಙ್ಖಾತಕೇಸಸನ್ನಿವೇಸಸಹಿತೇನ ಮುಖೇನ ಸೋಭಮಾನಾ ಬಾಲಾವ ಅಙ್ಗನಾ ಇವ ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಸಾಲವನೇಹಿ ಸೋಭಮಾನಾ ಹೋತಿ. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಸರೂಪಾ ಚ ತೇ ಸದ್ದಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಹಿ ವಾಚ್ಚಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸನ್ತಾನೇನ ಯುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ಉಯ್ಯಾನಾನಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಸಹ ಅಲಕೇನ ವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಆನನಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತೇನ ಸೋಭತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ, ಸಾಲಾನಂ ಕಾನನನ್ತಿ ಚ, ತೇನ ಸೋಭತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

೧೯೨. ಖಯೀ ಚನ್ದೋ ಬಹುರಜಂ, ಪದುಮಂ ತೇಹಿ ತೇ ಮುಖಂ;

ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಸಮುಕ್ಕಂಸೀ-ತ್ಯ’ಯಂ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ಮತಾ.

೧೯೨. ‘‘ಖಯೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಚನ್ದೋ ಖಯೀ ಖಯೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಯಸ್ಸೇತಿ, ಪದುಮಂ ಬಹುರಜಂ ಬಹೂನಿ ರಜಾನಿ ಪರಾಗಾವಯವಾ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಏವಂಭೂತೇಹಿ ಚನ್ದಪದುಮೇಹಿ ಕನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ಸನ್ತಂ ತವ ಮುಖಂ ಸಮುಕ್ಕಂಸಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸವನ್ತಂ, ಖಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ರಜಸ್ಸ ಚ ದೋಸೇಪಿ ವತ್ತನತೋ, ಸದ್ದಚ್ಛಲೇನ ಖಯಸ್ಸ ದೋಸರೂಪಸ್ಸ ಬಹುರಜತ್ತಸ್ಸ ಚ ತತ್ಥಾಭಾವತೋತಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ಮತಾ ನಿನ್ದಿತೇನ ಚನ್ದಾದಿನಾ ಖಯಸ್ಸೋಪಮಿತತ್ತಾ.

೧೯೨. ‘‘ಖಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಚನ್ದೋ ಖಯೀ ಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿನೇ ದಿನೇ ಏಕಮೇಕಾಯ ಕಲಾಯ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಆಸನ್ನಹೇತು ಖೀಯನಸಭಾವಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪದುಮಂ ಬಹುರಜಂ ಬಹುರೇಣುಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಚನ್ದಪದುಮೇಹಿ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಕನ್ತಿಸುಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ತೇ ಮುಖಂ ತವಾನನಂ ಸಮುಕ್ಕಂಸಿ ಖಯರಜಸದ್ದೇಹಿ ದೋಸಸ್ಸಾಪಿ ವಾಚ್ಚತ್ತಾ ಸದ್ದಚ್ಛಲೇಹಿ ಗಮ್ಯಮಾನಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅಧಿಕುಕ್ಕಂಸಗುಣವನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ನಿನ್ದಿತಾನಂ ಚನ್ದಪದುಮಾನಂ ಮುಖಸ್ಸ ಉಪಮಿತಾತಿ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮುಖವಿಸೇಸನೇನ ಇವಸದ್ದಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮಾನಸದ್ದೇನ ಮುಖಗತಸಧಮ್ಮೋ ಜೋತಿತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಮಾಸಙ್ಖತಚನ್ದಪದುಮಗತಸಧಮ್ಮೋಪಿ ದ್ವೀಸು ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ, ಅಪಿಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸಮುಕ್ಕಂಸೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರೋ.

೧೯೩. ಅಸಮತ್ಥೋ ಮುಖೇನಿ’ನ್ದು, ಜಿನ ತೇ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ;

ಜಳೋ ಕಲಙ್ಕೀ’ತಿ ಅಯಂ, ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ಸಿಯಾ.

೧೯೩. ‘‘ಅಸಮತ್ಥೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಜಿನ ತೇ ಮುಖೇನ ಜಳೋ ಸೀತೋ ಅಕುಸಲೋ ಚ ಕಲಙ್ಕೋ ಮಿಗಲಞ್ಛನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಲಙ್ಕೀ. ಸದ್ದಚ್ಛಲೇನ ದೋಸಕಥನಂ. ತಾದಿಸೋ ಇನ್ದು ಚನ್ದೋ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ ವಿವದಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ಮುಖನ್ತು ವಿಸದಂ ಅಲಙ್ಕತಞ್ಚೇತಿ ಕಥಮನೇನಾಯಂ ಸದಿಸೋತಿ ನಿಸೇಧದ್ವಾರೇನ ಸಧಮ್ಮತಾವ ಗಮ್ಮತೇ, ಅಯಂ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ಸಿಯಾ.

೧೯೩. ‘‘ಅಸಮತ್ಥೋ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಹೇ ಜಿನ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಮುಖೇನ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ ವಿವದಿತುಂ ಜಳೋ ಸೀತಲೋ ಅವಿಸದೋ ಕಲಙ್ಕೀ ಸಸಲಕ್ಖಣೋ ವಾ ಸದೋಸೋ ವಾ ಇನ್ದು ಚನ್ದೋ ಅಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ, ಅಯಂ ಏದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ನಾಮ. ಕಲಙ್ಕೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾಕ್ಯಂ. ಏತ್ಥ ವಿಸದೇನ ಕಲಙ್ಕರಹಿತೇನ ಮುಖೇನ ಸೀತಲೋ ಅವಿಸದೋ ಸದೋಸೋ ಚನ್ದೋ ಸಮಾನೋ ಭವಿತುಮಸಮತ್ಥೋತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸೇಧದ್ವಯೇನ ಇನ್ದಮುಖಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಸತಿಪಿ ನಿನ್ದೋಪಮಾಭಾವೇ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಪಟಿಗಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಚನ್ದಗತಸಧಮ್ಮಂ ಜೋತೇತಿ.

೧೯೪. ಕಚ್ಛಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ, ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮುಖಂ ತವ;

ಅತ್ತನಾವ ಸಮಂ ಜಾತ-ಮಿತ್ಯ’ಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ.

೧೯೪. ‘‘ಕಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಚನ್ದಸ್ಸ ಅರವಿನ್ದಸ್ಸ ಚ ಕಚ್ಛಂ ಪದವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅವತ್ಥರಿಯ ತೇಸ’ಮವಕಂಸತೋ [ಅವತ್ಥುಯತೇಸಮಣಂಸತೋ (ಕ.)], ತವ ಮುಖಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೂಪೇನೇವ ಸಮಂ ಜಾತಮಿತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಸಾಧಾರಣತಾಭಿಧಾನೇನ ಸದಿಸತ್ತಪತೀತಿಯಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮೇತಿ ನಿಗದ್ಯತೇ.

೧೯೪. ‘‘ಕಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಹೇ ಮುನಿ ತವ ಮುಖಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ ಲೋಕಪೂಜಿತಾನಂ ಸಸಿಅಮ್ಬುಜಾನಂ ಕಚ್ಛಂ ಪದವಿಂ ಅವತ್ಥಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅತ್ತನೋ ಅತುಲ್ಯತ್ತೇನ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಸಮಾನತ್ತವತ್ಥುನೋ ಅಭಾವಾ ಸಮಂ ಜಾತಂ, ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಉಪಮಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ಅತುಲ್ಯಧಮ್ಮಭಾವಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಹ ಉಪಮಾಭೂತಾನಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ ಮುಖಸ್ಸ ಹೀನಭಾವಪಟಿಪಾದನದ್ವಾರೇನ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದೇಹಿ ಮುಖಂ ತುಲ್ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಮಸದ್ದೋ ಮುಖಗತಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮಂ ಜೋತೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ.

೧೯೫. ಸಬ್ಬಮ್ಭೋಜಪ್ಪಭಾಸಾರೋ, ರಾಸಿಭೂತೋವ ಕತ್ಥಚಿ;

ತವಾ’ನನಂ ವಿಭಾತೀತಿ, ಹೋತಾ’ಭೂತೋಪಮಾ ಅಯಂ.

೧೯೫. ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ರಾಸಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬೇಸಮಮ್ಭೋಜಾನಂ ಪಭಾಸಾರೋವ ತವಾನನಂ ವಿಭಾತೀತಿ ಏವಂಭೂತಾ ಅಯಂ ಅಭೂತೋಪಮಾ ಹೋತಿ.

೧೯೫. ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ ರಾಸಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಭೋಜಪ್ಪಭಾಸಾರೋವ ಸಕಲಪದುಮಾನಂ ಉತ್ತಮಕನ್ತಿಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ತವಾನನಂ ವಿಭಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಪಭಾತಿ, ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಅಭೂತೋಪಮಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನವತ್ಥುನೋ ಉಪಮಿತತ್ತಾ ಅಭೂತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅರಾಸಿ ರಾಸಿಭೂತೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಏತ್ಥ ಯೋಜನಾವಿಭೂತೋ ತಾದಿಸಪಭಾಸಾರಾಭಾವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ.

೧೯೬. ಪತೀಯತೇ’ತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು, ಸದ್ದಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಕ್ವಚಿ;

ಸಮಾಸಪ್ಪಚ್ಚಯೇವಾದಿ-ಸದ್ದಯೋಗಂ ವಿನಾ ಅಪಿ.

೧೯೬. ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪತೀಯತೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು’ಪಮಾ ಕ್ವಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ ಸಮಾಸಾದಿಸದ್ದಾನಂ ಯೋಗಂ ವಿನಾ ಅಪಿ ಸದ್ದಾನಂ ಪಯೋಗವಿಸೇಸಾದಿಗಾಳ್ಹೇನ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಪತೀಯತೇ.

೧೯೬. ತಿವಿಧಂ ಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪತೀಯತೇ’’ತ್ಯಾದಿನಾ. ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಾ ಪನ ಕ್ವಚಿ ಠಾನೇ ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದಿಸದ್ದಯೋಗಂ ವಿನಾಪಿ ತೇಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಸದ್ದಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಪಯುತ್ತಾವಸೇಸಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥಸತ್ತಿಯಾ ಪತೀಯತೇ. ಸದ್ದಾನಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ.

೧೯೭. ಭಿಙ್ಗಾನೇ’ಮಾನಿ ಚಕ್ಖೂನಿ, ನಾ’ಮ್ಬುಜಂ ಮುಖ’ಮೇವಿ’ದಂ;

ಸುಬ್ಯತ್ತಸದಿಸತ್ತೇನ, ಸಾ ಸರೂಪೋಪಮಾ ಮತಾ.

೧೯೭. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ನ ಭಿಙ್ಗಾ ಏತೇ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಚಕ್ಖೂನಿಮಾನಿ, ನಮ್ಬುಜಮೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಮುಖಮೇವಿದನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ಸಾ ಸರೂಪೋಪಮಾ ಮತಾ ಭಿಙ್ಗಾದೀನಮವಿಪರೀತಸರೂಪಸ್ಸ ದೀಪನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಬ್ಯತ್ತೇ’’ತ್ಯಾದಿ. ಸುಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಙ್ಗಚಕ್ಖೂನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಞ್ಚ ಪರಿಫುಟೇನ ಸದಿಸತ್ತೇನ ಚಞ್ಚಲತ್ತಕನ್ತ್ಯಾದಿಲಕ್ಖಣೇನ ತೇನೇವಾಭೇದಸಙ್ಕಾಪುಬ್ಬಮೇವ ವಿವೇಚಿತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಯಂ ಭಿಙ್ಗಾದಿಞ್ಞಾಣಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನತೋ ಉಪಮಾಜೋತಕಾನಮಿವಾದೀನಮಭಾವೇಪಿ ಭಿಙ್ಗಲೋಚನಾದೀನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ಪತೀಯತೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ.

೧೯೭. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರಣಮಾಹರತಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಇಮಾನಿ ಭಿಙ್ಗಾನಿ ಭಮರಾ ನ ಭವನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಚಕ್ಖೂನಿ. ಅಮ್ಬುಜಂ ನ ಇದಂ ಪದುಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತು ಮುಖಮೇವಾತಿ. ಈದಿಸೀ ಸಾ ಉಪಮಾ ಸುಬ್ಯತ್ತಸದಿಸತ್ತೇನ ಸುಪಾಕಟೇನ ಭಿಙ್ಗಲೋಚನಾನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಞ್ಚ ತುಲ್ಯಭಾವೇನ ಸರೂಪೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯಇವಾದಿಸದ್ದಪಯೋಗಾಭಾವೇಪಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗಾನೇಮಾನಿ ಚಕ್ಖೂನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಚಕ್ಖುಮುಖೇಸು ಭಿಙ್ಗಅಮ್ಬುಜನ್ತಿ ವಿಪರೀತಪವತ್ತಬುದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಚಕ್ಖುಮುಖವಿಧಾನತೋ ಚಞ್ಚಲತ್ತಕನ್ತಿಮತ್ತಾದೀಸು ಸುಬ್ಯತ್ತಂ ತುಲ್ಯತ್ತಂ ವಿನಾ ಚಕ್ಖುಮುಖೇಸು ಭಿಙ್ಗಮ್ಬುಜಬುದ್ಧಿಂ ಕೀದಿಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಉಪಮಾನಭೂತಾನಂ ಭಿಙ್ಗಮ್ಬುಜಾನಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಂ ಚಕ್ಖುಮುಖಾನಞ್ಚ ಸದಿಸತ್ತಂ ಞಾಯತಿ. ಸುಟ್ಠು ಬ್ಯತ್ತಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಸದಿಸತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸಾ ಉಪಮಾಯಾತಿ ಚ, ಸಾ ಚ ಸಾ ಉಪಮಾ ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ.

೧೯೮. ಮಯೇವ ಮುಖಸೋಭಾ’ಸ್ಸೇ-ತ್ಯಲ’ಮಿನ್ದು ವಿಕತ್ಥನಾ;

ಯತೋ’ಮ್ಬುಜೇಪಿಸಾ’ತ್ಥೀತಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ ಅಯಂ.

೧೯೮. ‘‘ಮಯೇವಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಇನ್ದು ಚನ್ದ, ಅಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಮುಖಸೋಭಾ ವದನಜುತಿ ಮಯೇವ, ನಾಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಏವರೂಪಾ ವಿಕತ್ಥನಾ ಅತ್ಥಪಸಂಸನೇನ ಅಲಮಿತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ. ಕಿಮಿತಿ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಾ ಮುಖಸೋಭಾ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ನ ಕೇವಲಮಿನ್ದುಮ್ಹಿ ಅತ್ಥಿ, ನೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸತೋಪಿ ತಥಾ ವಿಕತ್ಥನಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪನತೋ ವದನಮಿನ್ದುನೋಪಮೀಯತೀತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ.

೧೯೮. ‘‘ಮಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಹೇ ಇನ್ದು ಅಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸಾಮಿನೋ ಮುಖಸೋಭಾ ವದನಕನ್ತಿ ಏಕಕೇ ಮಯಿ ಏವ, ಈದಿಸೀ ವಿಕತ್ಥನಾ ಅತ್ತಸಿಲಾಘೇನ ಅಲಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಸಾ ಮುಖಸೋಭಾ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾತಿ. ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯತೋತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಪನ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಂ ಪದುಮೇಪಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತ್ತಮೇವ. ಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಇಧ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನವಿಕತ್ಥನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪನತೋ ಸಧಮ್ಮಜೋತಕಸದ್ದನ್ತರೇ ಅಸತಿಪಿ ಉಪಮಾನಭೂತಇನ್ದುನೋ ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಭೂತಮುಖಸ್ಸ ಚ ಸದಿಸತ್ತಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ವತ್ತುನೋ ತಾದಿಸಕಪ್ಪನಾ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ಅತ್ಥಸತ್ತಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ.

೧೯೯. ಕಿಂ ವಾ’ಮ್ಬುಜ’ನ್ತೋಭನ್ತಾಲಿ,

ಕಿಂ ಲೋಲನಯನಂ ಮುಖಂ;

ಮಮ ದೋಲಾಯತೇ ಚಿತ್ತ-

ಮಿಚ್ಚ’ಯಂ ಸಂಸಯೋಪಮಾ.

೧೯೯. ‘‘ಕಿಂ ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅನ್ತೋ ಭನ್ತಾ ಅಲೀ ಭಮರಾ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಮೀದಿಸಮಮ್ಬುಜಂ ಕಿಂ ವಾ. ಲೋಲಾನಿ ಚಪಲಾನಿ ನಯನಾನಿ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಾದಿಸಂ ವಾ. ಜಿನ ತವೇದಂ ಮುಖಂ ಕಿನ್ತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ದೋಲಾಯತೇ ದೋಲೇವಾಚರತಿ. ಏವಂ ಪಕ್ಖದ್ವಯಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಸಂಸಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಚ್ಚಯಮೀದಿಸೀ ಸಂಸಯವೇಸೇನ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಮೋಪಮಾವಗಮಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ.

೧೯೯. ‘‘ಕಿಂ ವಾ’ಮ್ಬುಜೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಅನ್ತೋಭನ್ತಾಲಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಭಮಮಾನಭಮರವನ್ತಂ ಅಮ್ಬುಜಂ ಕಿಂ ವಾ, ತುಯ್ಹಂ ಲೋಲನಯನಂ ಚಞ್ಚಲನೇತ್ತಂ ಮುಖಂ ಕಿಂ ವಾತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ದೋಲಾಯತೇ ಉಭಯಸಮ್ಭಮಜನನತೋ ದೋಲಾ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಮಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಂಸಯೇನ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅನ್ತೋ ಭನ್ತಾ ಅಲೀ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚ, ಲೋಲಾನಿ ನಯನಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚ, ದೋಲಾ ವಿಯ ಆಚರತೀತಿ ಚ, ಸಂಸಯೇನ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಇಹಾಪಿ ಸಧಮ್ಮಪಕಾಸಕೇ ಸದ್ದನ್ತರೇ ಅಸತಿಪಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸನದ್ವಯೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಂ ಸಂಸಯನಿಮಿತ್ತೇ ತುಲ್ಯತ್ತೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಸಂಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಗಮ್ಯತೇ.

೨೦೦. ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಪದಸ್ಸೇತ್ವಾ,

ಸಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’ಭಿಧಾನತೋ;

ಸಾಮ್ಯಪ್ಪತೀತಿಸಬ್ಭಾವಾ,

ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ ಯಥಾ.