೧೯. ಸಬ್ಬಗಣವಿನಿಚ್ಛಯ

ಇತೋ ಪರಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಬ್ಬಗಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ;

ಸೋತೂನಂ ಪಟುಭಾವತ್ಥಂ, ಪರಮೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ.

ಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಾಗೇಹಿ, ನಯೇಹಿ ವಿವಿಧೇಹಿ ತಂ;

ಸುಖಗ್ಗಾಹಾಯ ಸೋತೂನಂ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ಭೂವಾದಿಗಣೋ, ದುತಿಯೋ ರುಧಾದಿಗಣೋ, ತತಿಯೋ ದಿವಾದಿಗಣೋ, ಚತುತ್ಥೋ ಸ್ವಾದಿಗುಣೋ, ಪಞ್ಚಮೋ ಕಿಯಾದಿಗಣೋ, ಛಟ್ಠೋ ಗಹಾದಿಗಣೋ, ಸತ್ತಮೋ ತನಾದಿಗಣೋ, ಅಟ್ಠಮೋ ಚುರಾದಿಗಣೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಧಾತುಗಣಾ ಭವನ್ತಿ. ಏತೇಸು ವಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ –

ಭೂವಾದಿತೋ ಅಕಾರೋ ಚ, ಸಾನುಸಾರೋ ರುಧಾದಿತೋ;

ಅಕಾರೋ ಚೇವಿವಣ್ಣೋ ಚ, ಏಕಾರೋಕಾರಮೇವ ಚ.

ಯಪಚ್ಚಯೋ ದಿವಾದಿಮ್ಹಾ, ಣು ಣಾ ಉಣಾ ಸುವಾದಿತೋ;

ಕ್ಯಾದಿತೋ ಪನ ನಾಯೇವ, ಪ್ಪಣ್ಹಾ ಪನ ಗಹಾದಿತೋ.

ಓಯಿರಾ ತು ತನಾದಿಮ್ಹಾ, ಣೇ ಣಯಾ ಚ ಚುರಾದಿತೋ;

ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ, ಪಚ್ಚಯಾ ದಸ ಪಞ್ಚ ಚ.

ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀ ಸತ್ತಮೀ ಚ, ವತ್ತಮಾನಾ ಚ ಪಞ್ಚಮೀ;

ಚತಸ್ಸೇತಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಧಾತುಕನಾಮಿಕಾ.

ಏತೇಸು ವಿಸಯೇಸ್ವೇವ, ಅಕಾರೋ ಸುದ್ಧಕತ್ತರಿ;

ಅಞ್ಞತ್ರ ಖ ಛ ಸಾದೀಹಿ, ಸಹಾಪಿ ಚುಪಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಭವತಿ ಹೋತಿ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಜೇತಿ ಜಯತಿ ಕೀಯತಿ;

ಡೇತಿ ಯಾತಿ ಇತಿ ಏತಿ, ಅವತಿ ಕೋತಿ ಸಙ್ಕತಿ.

ಭಿಕ್ಖತಿ ಪಿವತಿ ಪಾತಿ, ವದೇತಿ ವದತಿ’’ ಇತಿ;

ಭೂವಾದಿಧಾತುರೂಪಾನಿ, ಭವನ್ತೀತಿ ಪಕಾಸಯೇ.

ರೂಪಂ ‘‘ರುನ್ಧತಿ ರುನ್ಧೀತಿ, ರುನ್ಧೇತಿ ಪುನ ರುನ್ಧಿತಿ;

ಸುಮ್ಭೋತಿ’’ಚ್ಚಾದೀರೂಪಾನಿ, ರುಧಾದೀನ್ತಿ ದೀಪಯೇ.

‘‘ದಿಬ್ಬತಿ ಸಿಬ್ಬತಿ ಚೇವ, ಯುಜ್ಜತಿ ವಿಜ್ಜತಿ ತಥಾ;

ಘಾಯತಿ ಹಾಯತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ, ರೂಪಮಾಹು ದಿವಾದಿನಂ.

‘‘ಸುಣೋತಿ ಚ ಸುಣಾತಿ ಚ, ವುಣೋತಿ ಚ ವುಣಾತಿ ಚ;

ಪಾಪುಣಾತಿ ಹಿನೋತೀ’’ತಿ, ಆದಿರೂಪಂ ಸುವಾದಿನಂ.

‘‘ಕಿನಾತಿ ಚ ಜಿನಾತಿ ಚ, ಧುನಾತಿ ಚ ಮುನಾತಿ ಚ;

ಅಸ್ನಾತಿ’’ಚ್ಚಾದಿರೂಪಞ್ಚ, ಕ್ಯಾದೀನನ್ತಿ ವಿಭಾವಯೇ.

‘‘ಘೇಪ್ಪತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಣ್ಹಞ್ಚ ಸಣ್ಹಕೋತಿ ಚ;

ಕಣ್ಹಂ ತಣ್ಹಾ ಚ ತಿಣ್ಹುಣ್ಹ’’-ಮಿಚ್ಚಾದಿ ಚ ಗಹಾದಿನಂ.

‘‘ತನೋತಿ ಚ ಕರೋತಿ ಚ, ಕಯಿರತಿ ಸನೋತಿ ಚ;

ಸಕ್ಕೋತ’ಪ್ಪೋತಿ ಪಪ್ಪೋತಿ’’-ಚ್ಚಾದಿರೂಪಂ ತನಾದಿನಂ.

‘‘ಚೋರೇತಿ ಚೋರಯನ್ತೇ ಚ, ಚಿನ್ತೇತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತಿ ಚ;

ಮನ್ತೇತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಕಞ್ಚಾಪಿ, ರೂಪಮಾಹು ಚುರಾದಿನಂ.

ವಿಕರಣವಸೇನೇವಂ, ರೂಪಭೇದೋ ಪಕಾಸಿತೋ;

ಧಾತೂನಂ ಧಾತುಭೇದಾದಿ-ಕುಸಲಸ್ಸ ಮತಾನುಗೋ.

ಕಿರಿಯಾಯ ಧಾರಣತೋ, ಧಾತವೋ ಏಕಧಾ ಮತಾ;

ದ್ವಿಧಾಪಿ ಚ ಪವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮತೋ ಪನ.

ತತ್ಥ ಸಕಮ್ಮಕಾ ನಾಮ, ಗಮಿಭಕ್ಖಾದಯಾ ಸಿಯುಂ;

ಠಾಸಾದಯೋ ಅಕಮ್ಮಾ ಚ, ಉಪಸಗ್ಗಂ ವಿನಾ ವದೇ;

ಸಕಮ್ಮಕಕಮ್ಮಭೂತೋ, ದಿವು ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಪುನ;

ಗಹೇತ್ವಾನ ತಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚಾಪಿ ವಿಭಾವಯೇ.

ಸಕಮ್ಮಕೇ ದ್ವಿಧಾ ಭಿತ್ವಾ, ಏಕಕಮ್ಮದ್ವಿಕಮ್ಮತೋ;

ಅಕಮ್ಮಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇ, ತಿವಿಧಾಪಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ.

ಅಕಮ್ಮಕಾ ರುತಾಯೇವ, ಏಕಕಮ್ಮಾ ಗಮಾದಯೋ;

ಹೋನ್ತಿ ದ್ವಿಕಮ್ಮಕಾ ನಾಮ, ದುಹಿಕರವಹಾದಯೋ.

ಸಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಕತ್ತಮ್ಹಿ, ಧಾತೂನಮುಪಸಗ್ಗತೋ;

ನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ ಸೋ ತಸ್ಮಾ, ನ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ.

ಏಕಟ್ಠಾನಾ ಗಮಿಚ್ಚಾದೀ, ದ್ವಿಟ್ಠಾನಾ ಭೂಪಚಾದಯೋ;

ತಿಟ್ಠಾನಾ ಸ್ವಾದಯೋ ಏವಂ, ಠಾನತೋಪಿ ತಿಧಾ ಮತಾ.

ಗುಪಾದಯೋ ನಿಯೋಗೇನ, ಆಖ್ಯಾತತ್ತೇ ಸವುದ್ಧಿಕಾ;

ವಚ ತುರಾದಯೋ ನ ಹಿ, ವುದ್ಧಿಕಾ ಕಾರಿತಂ ವಿನಾ;

ಖಿ ಜಿ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಧಾತೂ, ಸವುದ್ಧಾವುದ್ಧಿಕಾ ಮತಾ;

ಇತಿ ವುದ್ಧಿವಸೇನಾಪಿ, ತಿವಿಧೋ ಧಾತುಸಙ್ಗಹೋ.

ಅಲುತ್ತವಿಕರಣಾ ಚ, ಲುತ್ತವಿಕರಣಾ ತಥಾ;

ಲುತ್ತಾಲುತ್ತವಿಕರಣಾ, ಏವಮ್ಪಿ ತಿವಿಧಾ ಸಿಯುಂ.

ತತ್ರಾಲುತ್ತವಿಕರಣಾ, ಗಮಿ ರುಧಿ ದಿವಾದಯೋ;

ಪಾ ಭಾದಯೋ ಜಿನಿಚ್ಚಾದೀ, ಕಮತೋ ಇತರೇ ಸಿಯುಂ.

ಸುದ್ಧಸ್ಸರಾ ಏಕಸ್ಸರಾ, ತಥಾನೇಕಸ್ಸರಾತಿ ಚ;

ತಿಧಾ ಭವನ್ತಿ ಯುಯಾತಾ-ಪಾಭಾಲಾದೀ ಕರಾದಯೋ.

ಚತುಧಾದಿನಯೋ ಚಾಪಿ, ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ಚ;

ಗಹೇತಬ್ಬೋ ನಯಞ್ಞೂಹಿ, ಯಥಾವುತ್ತಾನುಸಾರತೋ.

ಪುನ ಸುದ್ಧಸ್ಸರಾ ಧಾತೂ, ಏಕಸ್ಸರಾ ಚ ಸತ್ತಧಾ;

ಆಇವಣ್ಣಉವಣ್ಣನ್ತ-ಏಓನ್ತವಸಾ ಮತಾ.

ಅವಣ್ಣಿವಣ್ಣುವಣ್ಣನ್ತೇ-ಕಾರನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇ;

ಅನೇಕಸ್ಸರಧಾತೂ ಚ, ಸತ್ತಧಾವ ಪಕಿತ್ತಿತಾ.

ಏವಂ ಪನ್ನರಸಧಾಪಿ, ಧಾತೂನಮಿಧ ಸಙ್ಗಹೋ;

ತಪ್ಪಭೇದಂ ಪಕಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಇಉಇಚ್ಚಾದಿನಾ ವಿದೂ.

ತತ್ರ ‘‘ಇಗತಿಯಂ, ಇ ಅಜ್ಝಯನೇ, ಉ ಸದ್ದೇ’’ ಇಚ್ಚೇತೇ ಸುದ್ಧಸ್ಸರಾ ಧಾತವೋ. ಯಾ ರಾ ಲಾ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಆಕಾರನ್ತಾ. ಖಿಜಿನಿಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಇಕಾರನ್ತಾ. ಪೀಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಈಕಾರನ್ತಾ. ಖು ದು ಕು ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಉಕಾರನ್ತಾ, ಭೂ ಹೂ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಊಕಾರನ್ತಾ. ಖೇ ಜೇ ಸೇ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಏಕಾರನ್ತಾ. ಸೋ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸರಾ ಓಕಾರನ್ತಾ.

ಕರ ಪಚ ಸಙ್ಗಾಮ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಅಕಾರನ್ತಾ, ಓಮಾಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಆಕಾರನ್ತಾ, ಸಕಿ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಇಕಾರನ್ತಾ. ಚಕ್ಖೀ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಈಕಾರನ್ತಾ. ಅನ್ಧುಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಉಕಾರನ್ತಾ. ಕಕ್ಖೂ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಊಕಾರನ್ತಾ. ಗಿಲೇ ಮಿಲೇ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಅನೇಕಸ್ಸರಾ ಏಕಾರನ್ತಾತಿ ಏವಂ ಪನ್ನರಸವಿಧೇನ ಧಾತುಸಙ್ಗಹೋ.

ಅಥ ತೇತ್ತಿಂಸವಿಧೇನಪಿ ಧಾತುಸಙ್ಗಹೋ ಭವತಿ. ಕಥಂ?

ಧಾತೂ ಸುದ್ಧಸ್ಸರಾ ಚೇವ, ಪುನ ಚೇಕಸ್ಸರಾಪಿ ಚ;

ಕಕಾರನ್ತಾ ಖಕಾರನ್ತಾ, ಗನ್ತಾ ಘನ್ತಾ ಚ ಧಾತವೋ.

ಚಕಾರನ್ತಾ ಛಕಾರನ್ತಾ, ಜನ್ತಾ ಝನ್ತಾ ಚ ಞನ್ತಕಾ;

ಟಕಾರನ್ತಾ ಠಕಾರನ್ತಾ, ಡನ್ತಾ ಢನ್ತಾ ಚ ಣನ್ತಕಾ.

ತನ್ತಾ ಚೇವ ತಥಾ ಥನ್ತಾ, ದನ್ತಾ ಧನ್ತಾ ಚ ನನ್ತಕಾ;

ಪನ್ತಾ ಫನ್ತಾ ಬಕಾರನ್ತಾ, ಭನ್ತಾ ಮನ್ತಾ ಚ ಯನ್ತಕಾ.

ರನ್ತಾ ಲನ್ತಾ ವಕಾರನ್ತಾ, ಸನ್ತಾ ಹನ್ತಾ ಚ ಳನ್ತಕಾ;

ಇತಿ ತೇತ್ತಿಂಸಧಾ ಞೇಯ್ಯೋ, ಧಾತೂನಮಿಧ ಸಙ್ಗಹೋ.

ಮತೇ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ಢಣಳಾ, ಪದಾದಿಮ್ಹಿ ನ ದಿಸ್ಸರೇ;

ತೇನೇಕಸ್ಸರಧಾತೂಸು, ಢಣಳಾ ನ ಕಥೀಯರೇ.

ಇಕಾರನ್ತತಿಕಾರನ್ತ-ವಸೇನ ತು ಯಥಾರಹಂ;

ನಾಮಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಧಾತೂನಂ, ಇತಿಪ್ಪಚ್ಚಯಯೋಗತೋ.

ಪಚಿಭಿಕ್ಖಿಛಿದಿಖಾದಿ, ಕರೋತಿ ಭವತಿ ಗಮಿ;

ಗತಿಗಚ್ಛತಿಹೋತೀತಿ, ಆದಿವೋಹಾರಮುದ್ಧರೇ.

ಏವಂ ತೇತ್ತಿಂಸಭೇದೇಹಿ ಗಹಿತೇಸು ನಿಖಿಲೇಸು ಧಾತೂಸು –

ಸಹಹಿಂಸಈಹವಸಾ, ಸೀಹಸದ್ದಗತಿಂ ವದೇ;

ಸಹನತೋ ಹನನತೋ, ಸೀಹೋತಿ ಹಿ ಗರೂ ವದುಂ.

ತಥಾ ಹಿ ಸೀಹೋ ವಾತಾತಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಮ್ಪಿ ಸಹತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಬಹೂಹಿ ಘಾಟಿತೇಹೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ, ‘‘ಮಾಹಂ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಿಸಮಗತೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ಅನುದ್ದಯವಸೇನ ಸಹಿತಬ್ಬೇ ಖುದ್ದಕಸತ್ತೇಪಿ ಸಹತಿ. ಹಿಂಸಿತಬ್ಬೇ ಪನ ಕಾಯೂಪಪನ್ನೇ ಸೂಕರಮಹಿಂಸಾದಯೋ ಸತ್ತೇ ಹಿಂಸತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ಸೀಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಕನ್ತನಟ್ಠೇನ ಆದಿಅನ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸತೋ ತಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಹಿಂಸನಟ್ಠೇನಪಿ ಸೀಹೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ದಳ್ಹವೀರಿಯತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಈಹತೀತಿ ಸೀಹೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ, ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮೇ;

ಅಲೀನವೀರಿಯೋ ಹೋತಿ, ಪಗ್ಗಹಿತಮನೋ ಸದಾ’’ತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ –

ಸಹನಾ ಚ ಹಿಂಸನಾ ಚ, ತಥಾ ಸೀಘಜವತ್ತತೋ;

ಸೀಹೋ ಇಚ್ಚಪಿ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಸಕ್ಯಸೀಹಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಹರಾ ಚ ಹನನಾ ಚ ಸೀಘಜವತ್ತಾ ಚ ಸೀಹೋ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ತದತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ವುಚ್ಚತೇ, ಸೀಹಸದ್ದೋ ‘‘ಸೀಹೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಿಗರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು ಮಿಗರಾಜೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ತಥಾಗತೇ. ತತ್ಥ ತಥಾಗತೇ ಸದಿಸಕಪ್ಪನಾಯ ಆಗತೋ.

ಏತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಸೀಹೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಞ್ಚಾಪಿ, ಬುದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೇ;

ಇಮೇಸು ತೀಸು ಅತ್ಥೇಸು, ಸೀಹಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತಿ.

ರೂಪಿರುಪ್ಪತಿಧಾತೂಹಿ, ರೂಪಸದ್ದಗತಿಂ ವದೇ;

‘‘ರೂಪಯತಿ ರುಪ್ಪತೀ’’ತಿ, ವತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಚನದ್ವಯಂ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಗರೂಹಿ ‘‘ರೂಪಯತೀತಿ ರೂಪಂ, ವಣ್ಣವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಂ ಹದಯಙ್ಗತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ರೂಪನ್ತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ರೂಪಂ? ರುಪ್ಪನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ಭಗವತಾ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ರೂಪಂ ವದೇಥ, ರುಪ್ಪತೀತಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಸ್ಮಾ ರೂಪನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇನ ರುಪ್ಪತಿ, ಸೀತೇನಪಿ ರುಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ಪನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋವ.

ಪಸವತೇಮನತ್ಥೇನ, ಧಾತುನಾ ಉದಿನಾ ಪನ;

ಸಮುದ್ದಸದ್ದನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ, ವದೇಯ್ಯ ಮತಿಮಾ ನರೋ.

ಏತ್ಥ ಹಿ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದತಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಮಚ್ಛಮಕರಾದೀನಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಸವತಿ ಜನೇತೀತಿ ಸಮುದ್ದೋ. ಅಯಮಸ್ಮಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನ ಸಮುದ್ದೋ, ಕಿಲೇದನಟ್ಠೇನ ತೇನಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ ಸಮುದ್ದೋ ಸಮುದ್ದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಪಂ ಉದಕಂ ಸಮುದ್ದೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ತಕಂ ಮಹಾರಾಜ ಉದಕಂ, ತತ್ತಕಂ ಲೋಣಂ, ಯತ್ತಕಂ ಲೋಣಂ, ತತ್ತಕಂ ಉದಕಂ, ಉದಕಸಮತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತದಾ ರಞ್ಞಾ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಸಮಂ ಉದಕೇನ ಲೋಣಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮುದ್ದೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ನೀಲೋದ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತತ್ಥ ಭದನ್ತನಾಗಸೇನಮತಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮತಞ್ಚ ಪಕತಿಸಮುದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತಮ್ಪಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಮುದ್ದೋಪೇಸೋ’’ತಿ ಚ ಆಗತಾನಿ ಸಮುದ್ದಸರಿಕ್ಖಕಾನಿ ಚ ತಣ್ಹಾಚಕ್ಖುಸೋತಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಖಾದಧಾತುವಸಾ ಚಾಪಿ, ಖನುಧಾತುವಸೇನ ವಾ;

ಖನಿತೋ ವಾಪಿ ಧಾತುಮ್ಹಾ, ಧಾತೋ ಖಂಪುಬ್ಬತೋಪಿ ವಾ;

ಖನ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ, ಸದ್ದಕ್ಖನ್ಧವಿದೂ ವದೇ.

ತತ್ಥ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೋಯೇವ ಸಮಾನೋ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣದುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಅನೇಕೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಖಜ್ಜತಿ ಖಾದಿಯತೀತಿ ಖನ್ಧೋ, ತೇಹೇವ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಖಞ್ಞತಿ ಅವದಾರಿಯತೀತಿಪಿ ಖನ್ಧೋ, ಖನಿಯತಿ ಪರಿಖಞ್ಞತೀತಿಪಿ ಖನ್ಧೋ, ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ ತುಚ್ಛತ್ತಾ ಖಂ ಸುಞ್ಞಾಕಾರಂ ಧಾರೇತೀತಿಪಿ ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿ. ಅತ್ಥುದ್ಧಾರತೋ ಪನ –

ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ರಾಸಿಗುಣ-ಪಣ್ಣತ್ತೀಸು ಚ ರೂಳ್ಹಿಯಂ;

ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚೇವ ಅಂಸೇ ಚ, ವತ್ತತೀತಿ ವಿಭಾವಯೇ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ – ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಪತತಿ ರಾಸಿಮ್ಹಿ ಗುಣೇ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಂ ರೂಳ್ಹಿಯನ್ತಿ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನ ಸುಕರಂ ಉದಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸಹಸ್ಸಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’ತಿ ವಾ, ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ರಾಸಿತೋ ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ನ ಹಿ ಪರಿತ್ತಕಂ ಉದಕಂ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬಹುಕಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ನ ಪರಿತ್ತಕಂ ರಜೋ ರಜಕ್ಖನ್ಧೋ, ನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾ ಗಾವೋ ಗವಕ್ಖನ್ಧೋ, ನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಬಲಂ ಬಲಕ್ಖನ್ಧೋ, ನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬಹುಕಮೇವ ಹಿ ರಜೋ ರಜಕ್ಖನ್ಧೋ, ಬಹುಕಾ ಚ ಗವಾದಯೋ ಗವಕ್ಖನ್ಧೋ, ಬಲಕ್ಖನ್ಧೋ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ‘‘ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಗುಣತೋ ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖಾ ಭಗವಾ ಮಹನ್ತಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿತೋ ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ರೂಳ್ಹೀತೋ ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ಸ್ವಾಯಮಿಧ ರಾಸಿತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಟ್ಠೋ ಪೂಗಟ್ಠೋ ಘಟಟ್ಠೋ ರಾಸಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ರಾಸಿಲಕ್ಖಣಾ ಖನ್ಧಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕೋಟ್ಠಾಸಟ್ಠಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೋದಿಯಮಾನಾ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ದಸ್ಸಾಮ, ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಲಕ್ಖಣಾ ಖನ್ಧಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ರೂಪರಾಸಿ ರೂಪಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವೇದನಾರಾಸಿ ವೇದನಾಕೋಟ್ಠಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಖನ್ಧೇ ಭಾರಂ. ಖನ್ಧತೋ ಓತಾರೇತಿ, ಮಹಾಹನುಸಭಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಂಸೋ ‘‘ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಆಪುಬ್ಬಯತತೋ ಚಾಪಿ, ಆಯೂಪಪದತೋ ಪುನ;

ತನುತೋ ತನಿತೋ ವಾಪಿ, ಆಯತನರವೋ ಗತೋ.

ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ಆಯತನತೋ, ಆಯಾನಂ ವಾ ತನನತೋ, ಆಯತಸ್ಸ ಚ ನಯನತೋ ಆಯತನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಚಕ್ಖು ರೂಪಾದೀಸು ಹಿ ತಂತಂದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸೇನ ಸೇನ ಅನುಭವನಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ಆಯತನ್ತಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ ಘಟನ್ತಿ ವಾಯಮನ್ತೀತಿ ವಾ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಚ ಪನ ಆಯಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏತಾನಿ ತನನ್ತಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಞ್ಚ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಅತೀವ ಆಯತಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಯಾವ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ತಾವ ನಯನ್ತಿ, ಪವತ್ತಯನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಆಯತನತೋ, ಆಯಾನಂ ವಾ ತನನತೋ, ಆಯತಸ್ಸ ಚ ನಯನತೋ ಆಯತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಅಪಿಚ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಕರಟ್ಠೇನ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸಟ್ಠೇನ ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಆಯತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಲೋಕೇ ಇಸ್ಸರಾಯತನಂ ವಾಸುದೇವಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಆಯತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಸುವಣ್ಣಾಯತನಂ ರಜತಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಆಕರೋ, ಸಾಸನೇ ಪನ ‘‘ಮನೋರಮೇ ಆಯತನೇ, ಸೇವನ್ತಿ ನಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೋ ಗುನ್ನಂ ಆಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸೋ. ‘‘ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿಆಯತನೇ’’ತಿಆದೀಸು ಕಾರಣಂ.

ಚಕ್ಖುಆದೀಸು ಚಾಪಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿವಸನ್ತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ. ಚಕ್ಖಾದೀಸು ತೇ ಆಕಿಣ್ಣಾ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ತದಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಚಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಆಕರೋ. ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಸಮೋಸರಣತೋ. ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಾರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಕಾರಣಂ ತೇಸಂ ಅಭಾವೇ ಅಭಾವತೋ. ಇತಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಕರಟ್ಠೇನ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸಟ್ಠೇನ ಕಾರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆಯತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖು ಚ ತಂ ಆಯತನಞ್ಚಾತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾ ಚ ತೇ ಆಯತನಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಾಯತನನ್ತಿ ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ. ಇಚ್ಚೇವಂ –

ನಿವಾಸೋ ಆಕರೋ ಚೇವ, ಜಾತಿದೇಸೋ ಚ ಕಾರಣಂ;

ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಞ್ಚ, ವುಚ್ಚತಾ’ಯತನಂ ಇತಿ;

ವಿದಿವಿದೇಹಿ ಧಾತೂಹಿ, ಅಕಾರಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ವಾ;

ಅನ್ತವಿರಹಿತಸದ್ದೂ-ಪಪದೇನ ಜುನಾಪಿ ವಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾಸದ್ದನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ದೀಪೇತಬ್ಬಾ ಸುಧೀಮತಾ.

ಏತ್ಥ ಪೂರೇತುಂ ಅಯುತ್ತಟ್ಠೇನ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ನಾಮ, ಅಲದ್ಧಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ತಬ್ಬಿಪರೀತತೋ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿ ವಿನ್ದಿಯಂ ನಾಮ, ತಂ ವಿನ್ದಿಯಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಖನ್ಧಾನಂ ರಾಸಟ್ಠಂ, ಆಯತನಾನಂ ಆಯತನಟ್ಠಂ, ಧಾತೂನಂ ಸುಞ್ಞಟ್ಠಂ, ಸಚ್ಚಾನಂ ತಥಟ್ಠಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಪತಿಯಟ್ಠಂ ಅವಿದಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪೀಳನಾದಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅತ್ಥಂ ಅವಿದಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅನ್ತವಿರಹಿತೇ ಸಂಸಾರೇ ಸಬ್ಬಭವಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಸತ್ತೇ ಜವಾಪೇತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದೀಸು ಜವತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ನ ಜವತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ.

ಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಪಿಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಛಾದನತೋಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏತಂ ನ ಸದ್ದತ್ಥತೋ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಛಾದನಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಟೀಕಾಯಂ ಇದಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಅಪಿಚಾ’ತಿಆದಿಮಾಹ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಿ ‘ಇದಂ ವತ್ತು, ಇದಮಾರಮ್ಮಣ’ನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಸಭಾವಚ್ಛಾದನತೋ ಏವ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಭಾವಸ್ಸ, ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಭಾವಸ್ಸ ಚ ಛಾದನತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಛಾದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ‘ಅವಿನ್ದಿಯಂ ವಿನ್ದತೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ವಿನ್ದನೀಯಸ್ಸ ನ ಹೋತೀತಿ ‘ವಿನ್ದಿಯಂ ನ ವಿನ್ದತೀ’ತಿ ಚ, ಅತ್ತನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಪವತ್ತಾಪನಂ ಉಪ್ಪಾದನಂ ಆಯತನಂ, ಸಮ್ಮೋಹಭಾವೇನೇವ ಅನಭಿಸಮಯಭೂತತ್ತಾ ‘ಅವಿದಿತಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ಕರೋತಿ, ಅನ್ತವಿರಹಿತೇ ಜವಾಪೇತೀ’ತಿ ವಣ್ಣಾಗಮವಿಪರಿಯಾಯವಿಕಾರವಿನಾಸಧಾತುಅತ್ಥವಿಸೇಸಯೋಗೇಹಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ನಿರುತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಸೇನ ತೀಸುಪಿ ಪದೇಸು ಅಕಾರವಿಕಾರಜಕಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಕಾರಸ್ಸ ಚ ದುತಿಯಸ್ಸ ಆಗಮಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ.

ಅರಹಧಾತುತೋ ಞೇಯ್ಯಾ, ಅರಹಂಸದ್ದಸಣ್ಠಿತಿ;

ಅರಾರೂಪಪದಹನ-ಧಾತುತೋ ವಾಥವಾ ಪನ.

ರಹತೋ ರಹಿತೋ ಚಾಪಿ, ಅಕಾರಪುಬ್ಬತೋ ಇಧ;

ವುಚ್ಚತೇ ಅಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ಆರಕಾದಿರವಸ್ಸಿತಾ.

ತಥಾ ಹಿ ಅರಹನ್ತಿ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯೇ ಅರಹತಿ ಪೂಜಾವಿಸೇಸಞ್ಚಾತಿ ಅರಹಂ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಪೂಜಾವಿಸೇಸಂ ಸಹ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ,

ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಅರಹತಿ ಲೋಕನಾಥೋ;

ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಅರಹನ್ತಿ ಲೋಕೇ,

ತಸ್ಮಾ ಜಿನೋ ಅರಹತಿ ನಾಮಮೇತ’’ನ್ತಿ.

ತಥಾ ಸೋ ಕಿಲೇಸಾರಯೋ ಮಗ್ಗೇನ ಹನೀತಿ ಅರಹಂ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದಿಸಙ್ಖಾತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಯೋ ಹತಾ;

ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೇನ ನಾಥೇನ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಅರಹಂ ಮತೋ’’ತಿ.

ಯಞ್ಚೇತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾಮಯನಾಭಿಂ ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾರಂ ಜರಾಮರಣನೇಮಿಂ ಆಸವಸಮುದಯಮಯೇನ ಅಕ್ಖೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಭವರಥೇ ಸಮಾಯೋಜಿತಂ ಅನಾದಿಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಂ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವೀರಿಯಪಾದೇಹಿ ಸೀಲಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಂ ಞಾಣಪರಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅರೇ ಹನೀತಿಪಿ ಅರಹಂ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಅರಾ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ, ಹತಾ ಞಾಣಾಸಿನಾ ಯತೋ;

ಲೋಕನಾಥೇನ ತೇನೇಸ, ಅರಹನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತಥಾ ಅತ್ತಹಿತಂ ಪರಹಿತಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಸಾಧೂಹಿ ದೂರತೋ ರಹಿತಬ್ಬಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಾ ಪರಿಹಾತಬ್ಬಾತಿ ರಹಾ, ರಾಗಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ, ನ ಸನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ರಹಾತಿ ಅರಹಂ. ‘‘ಅರಹೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಓಕಾರಸ್ಸ ಸಾನುಸಾರಂ ಅಕಾರಾದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅರಹಂ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಹ ಚ –

‘‘ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ರಹಾ ನಾಮ, ಸಾಧೂಹಿ ರಹಿತಬ್ಬತೋ;

ತೇಸಂ ಸುಟ್ಠು ಪಹೀನತ್ತಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಮತೋ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಖೀಣಾಸವೇಹಿ ಸೇಕ್ಖೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಚ ನ ರಹಿತಬ್ಬೋ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬೋ, ತೇ ಚ ಭಗವಾತಿ ಅರಹಂ. ಆಹ ಚ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಚ್ಛಿಕತಧಮ್ಮಾ,

ಅರಿಯಾ ಸುದ್ಧಗೋಚರಾ;

ನ ತೇಹಿ ರಹಿತೋ ಹೋತಿ,

ನಾಥೋ ತೇನಾ’ರಹಂ ಮತೋ’’ತಿ.

ರಹೋತಿ ಚ ಗಮನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ರಹೋ ಗಮನಂ ಗತೀಸು ಪಚ್ಚಾಜಾತೀತಿ ಅರಹಂ. ಆಹ ಚ –

‘‘ರಹೋ ವಾ ಗಮನಂ ಯಸ್ಸ, ಸಂಸಾರೇ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ;