ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಪದರೂಪಸಿದ್ಧಿ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭ

[ಕ]

ವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಮ್ಮಸಹಸ್ಸದೀಧಿತಿಂ,

ಸುಬುದ್ಧಸಮ್ಬೋಧಿಯುಗನ್ಧರೋದಿತಂ;

ತಿಬುದ್ಧಖೇತ್ತೇಕದಿವಾಕರಂ ಜಿನಂ,

ಸಧಮ್ಮಸಙ್ಘಂ ಸಿರಸಾ’ಭಿವನ್ದಿಯ.

[ಖ]

ಕಚ್ಚಾಯನಞ್ಚಾಚರಿಯಂ ನಮಿತ್ವಾ,

ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಚ್ಚಾಯನವಣ್ಣನಾದಿಂ;

ಬಾಲಪ್ಪಬೋಧತ್ಥಮುಜುಂ ಕರಿಸ್ಸಂ,

ಬ್ಯತ್ತಂ ಸುಕಣ್ಡಂ ಪದರೂಪಸಿದ್ಧಿಂ.

೧. ಸನ್ಧಿಕಣ್ಡ

ತತ್ಥ ಜಿನಸಾಸನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಕ್ಖರಕೋಸಲ್ಲಮೂಲಕತ್ತಾ ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಪ್ಪಯೋಜನವಾಕ್ಯಮಿದಮುಚ್ಚತೇ.

೧. ಅತ್ಥೋ ಅಕ್ಖರಸಞ್ಞಾತೋ.

ಯೋ ಕೋಚಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾದಿಭೇದೋ ವಚನತ್ಥೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಅಕ್ಖರೇಹೇವ ಸಞ್ಞಾಯತೇ. ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿಅಕ್ಖರವಿಪತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದುನ್ನಯತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಕ್ಖರಕೋಸಲ್ಲಂ ಬಹೂಪಕಾರಂ ಬುದ್ಧವಚನೇಸು, ಏತ್ಥ ಪದಾನಿಪಿ ಅಕ್ಖರಸನ್ನಿಪಾತರೂಪತ್ತಾ ಅಕ್ಖರೇಸ್ವೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಅಕ್ಖರಕೋಸಲ್ಲಂ, ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ ಹಿತತ್ಥಿಕೋ;

ಉಪಟ್ಠಹಂ ಗರುಂ ಸಮ್ಮಾ, ಉಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ.

ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನ

ತತ್ಥಾದೋ ತಾವ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣೇ ವೋಹಾರವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನಮಾರಭೀಯತೇ.

೨. ಅಕ್ಖರಾಪಾದಯೋ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಂ.

ಅಕ್ಖರಾ ಅಪಿ ಆದಯೋ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ತೇ ಚ ಖೋ ಜಿನವಚನಾನುರೂಪಾ ಅಕಾರಾದಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಮತ್ತಾ ವಣ್ಣಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅಕ್ಖರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ – ಆ ಇ ಈ ಉ ಊ ಏ ಓ, ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ, ಯ ರ ಲವ ಸ ಹ ಳ ಅಂ-ಇತಿ ಅಕ್ಖರಾ.

ನಕ್ಖರನ್ತೀತಿ ಅಕ್ಖರಾ, ಅ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತೇ ಆದಯೋ. ಅಕಾರಾದೀನಮನುಕ್ಕಮೋ ಪನೇಸ ಠಾನಾದಿಕ್ಕಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಥಾ ಹಿ ಠಾನಕರಣಪ್ಪಯತನೇಹಿ ವಣ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ತತ್ಥ ಛ ಠಾನಾನಿ ಕಣ್ಠತಾಲುಮುದ್ಧದನ್ತಓಟ್ಠನಾಸಿಕಾವಸೇನ.

ತತ್ಥ – ಅವಣ್ಣ ಕವಗ್ಗ ಹಕಾರಾ ಕಣ್ಠಜಾ.

ಇವಣ್ಣ ಚವಗ್ಗ ಯಕಾರಾ ತಾಲುಜಾ. ಟವಗ್ಗ ರಕಾರ ಳಕಾರಾ ಮುದ್ಧಜಾ. ತವಗ್ಗ ಲಕಾರ ಸಕಾರಾ ದನ್ತಜಾ. ಉವಣ್ಣ ಪವಗ್ಗಾ ಓಟ್ಠಜಾ. ಏಕಾರೋ ಕಣ್ಠತಾಲುಜೋ. ಓಕಾರೋ ಕಣ್ಠೋಟ್ಠಜೋ.

ವಕಾರೋ ದನ್ತೋಟ್ಠಜೋ.

ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಜಂ.

ಙ ಞ ಣ ನ ಮಾ ಸಕಟ್ಠಾನಜಾ, ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಜಾ ಚಾತಿ.

ಹಕಾರಂ ಪಞ್ಚಮೇಹೇವ, ಅನ್ತಟ್ಠಾಹಿ ಚ ಸಂಯುತಂ;

ಓರಸನ್ತಿ ವದನ್ತೇತ್ಥ, ಕಣ್ಠಜಂ ತದಸಂಯುತಂ.

ಕರಣಂ ಜಿವ್ಹಾಮಜ್ಝಂ ತಾಲುಜಾನಂ, ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗಂ ಮುದ್ಧಜಾನಂ, ಜಿವ್ಹಾಗ್ಗಂ ದನ್ತಜಾನಂ, ಸೇಸಾ ಸಕಟ್ಠಾನಕರಣಾ.

ಪಯತನಂ ಸಂವುತಾದಿಕರಣವಿಸೇಸೋ. ಸಂವುತತ್ತಮಕಾರಸ್ಸ, ವಿವಟತ್ತಂ ಸೇಸಸರಾನಂ ಸಕಾರಹಕಾರಾನಞ್ಚ, ಫುಟ್ಠಂ ವಗ್ಗಾನಂ, ಈಸಂಫುಟ್ಠಂ ಯರಲವಾನನ್ತಿ.

ಏವಂ ಠಾನಕರಣಪ್ಪಯತನಸುತಿಕಾಲಭಿನ್ನೇಸು ಅಕ್ಖರೇಸು ಸರಾ ನಿಸ್ಸಯಾ, ಇತರೇ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ –

ನಿಸ್ಸಯಾದೋ ಸರಾ ವುತ್ತಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಿಸ್ಸಿತಾ ತತೋ;

ವಗ್ಗೇಕಜಾ ಬಹುತ್ತಾದೋ, ತತೋ ಠಾನಲಹುಕ್ಕಮಾ.

ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪನ ಠಾನಾನಂ, ಪಟಿಪಾಟಿವಸಾಪಿ ಚ;

ನಿಸ್ಸಯಾದಿಪ್ಪಭೇದೇಹಿ, ವುತ್ತೋ ತೇಸಮನುಕ್ಕಮೋ’’ತಿ.

ಏಕೇನಾಧಿಕಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಏತೇನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೇನ –

ಅಧಿಕಕ್ಖರವನ್ತಾನಿ, ಏಕತಾಲೀಸತೋ ಇತೋ;

ನ ಬುದ್ಧವಚನಾನೀತಿ, ದೀಪೇತಾಚರಿಯಾಸಭೋ.

ಅಪಿಗ್ಗಹಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನಂ ಅಪೇಕ್ಖಾಕರಣತ್ಥಂ.

೩. ತತ್ಥೋದನ್ತಾ ಸರಾ ಅಟ್ಠ.

ತತ್ಥ ತೇಸು ಅಕ್ಖರೇಸು ಅಕಾರಾದೀಸು ಓಕಾರನ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಅಕ್ಖರಾ ಸರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ – ಅ ಆ ಇ ಈ ಉ ಊ ಏ ಓ-ಇತಿ ಸರಾ.

ಓ ಅನ್ತೋ ಯೇಸಂ ತೇ ಓದನ್ತಾ, ದಕಾರೋ ಸನ್ಧಿಜೋ, ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸರಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಸಾರೇನ್ತೀತಿಪಿ ಸರಾ.

‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೪. ಲಹುಮತ್ತಾ ತಯೋ ರಸ್ಸಾ.

ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ಸರೇಸು ಲಹುಮತ್ತಾ ತಯೋ ಸರಾ ರಸ್ಸಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ – ಅ ಇ ಉ-ಇತಿ ರಸ್ಸಾ.

ಲಹುಕಾ ಮತ್ತಾ ಪಮಾಣಂ ಯೇಸಂ ತೇ ಲಹುಮತ್ತಾ, ಮತ್ತಾಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಅಕ್ಖಿನಿಮೀಲನಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಲಂ ವದತಿ, ತಾಯ ಮತ್ತಾಯ ಏಕಮತ್ತಾ ರಸ್ಸಾ, ದ್ವಿಮತ್ತಾ ದೀಘಾ, ಅಡ್ಢಮತ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಲಹುಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಛನ್ದಸಿ ದಿಯಡ್ಢಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣತ್ಥಂ. ರಸ್ಸಕಾಲಯೋಗತೋ ರಸ್ಸಾ, ರಸ್ಸಕಾಲವನ್ತೋ ವಾ ರಸ್ಸಾ.

ಸರರಸ್ಸಗ್ಗಹಣಾನಿ ಚ ವತ್ತನ್ತೇ.

೫. ಅಞ್ಞೇ ದೀಘಾ.

ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ಸರೇಸು ರಸ್ಸೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವಿಮತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ಸರಾ ದೀಘಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ – ಆ ಈ ಊ ಏ ಓ-ಇತಿ ದೀಘಾ.

ಅಞ್ಞಗ್ಗಹಣಂ ದಿಯಡ್ಢಮತ್ತಿಕಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಂ. ದೀಘಕಾಲೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ತಬ್ಬನ್ತೋ ವಾ ದೀಘಾ. ಕ್ವಚಿ ಸಂಯೋಗಪುಬ್ಬಾ ಏಕಾರೋಕಾರಾ ರಸ್ಸಾ ಇವ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ಯಥಾ – ಏತ್ಥ, ಸೇಯ್ಯೋ, ಓಟ್ಠೋ, ಸೋತ್ಥಿ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ. ಪುತ್ತೋ ತ್ಯಾಹಂ ಮಹಾರಾಜ.

೬. ದುಮ್ಹಿ ಗರು.

ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮೂಹೋ ದು, ತಸ್ಮಿಂ ದುಮ್ಹಿ. ಸಂಯೋಗಭೂತೇ ಅಕ್ಖರೇ ಪರೇ ಯೋ ಪುಬ್ಬೋ ರಸ್ಸಕ್ಖರೋ, ಸೋ ಗರುಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ – ದತ್ವಾ, ಹಿತ್ವಾ, ಭುತ್ವಾ.

‘‘ಗರೂ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೭. ದೀಘೋ ಚ.

ದೀಘೋ ಚ ಸರೋ ಗರುಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ – ನಾವಾ, ನದೀ, ವಧೂ, ದ್ವೇ, ತಯೋ. ಗರುಕತೋ ಅಞ್ಞೋ ‘‘ಲಹುಕೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮. ಸೇಸಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ.

ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸರೇ ಸೇಸಾ ಅಡ್ಢಮತ್ತಾ ಅಕ್ಖರಾ ಕಕಾರಾದಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ತೇತ್ತಿಂಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ವುತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಸೇಸಾ. ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತಿ ಏತೇಹಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ತಂ ಯಥಾ – ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ, ಯ ರ ಲವ ಸ ಹ ಳ ಅಂ-ಇತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಕಕಾರಾದೀಸ್ವಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ.

‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೯. ವಗ್ಗಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಸೋ ಮನ್ತಾ.

ತೇಸಂ ಖೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಕಕಾರಾದಯೋ ಮಕಾರನ್ತಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚವಿಭಾಗೇನ ವಗ್ಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ – ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ-ಇತಿ ವಗ್ಗಾ.

ತೇ ಪನ ಪಠಮಕ್ಖರವಸೇನ ಕವಗ್ಗಚವಗ್ಗಾದಿವೋಹಾರಂ ಗತಾ, ವಗ್ಗೋತಿ ಸಮೂಹೋ, ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚವಿಭಾಗೇನಾತಿ ವಾ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ವಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಸೋ, ಮೋ ಅನ್ತೋ ಯೇಸಂ ತೇ ಮನ್ತಾ.

೧೦. ಅಂಇತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ.

ಅಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ, ಇತಿಸದ್ದೋ ಪನಾನನ್ತರವುತ್ತನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ, ಅಂಇತಿ ಯಂ ಅಕಾರತೋ ಪರಂ ವುತ್ತಂ ಬಿನ್ದು, ತಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸಸ್ಸರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಯ್ಹತಿ, ಕರಣಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಯ್ಹತೀತಿ ವಾ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ.

ಕರಣಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಮುಖೇನಾವಿವಟೇನ ಯಂ;

ವುಚ್ಚತೇ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ, ವುತ್ತಂ ಬಿನ್ದು ಸರಾನುಗಂ.

ಇಧ ಅವುತ್ತಾನಂ ಪರಸಮಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಪಯೋಜನೇ ಸತಿ ಗಹಣತ್ಥಂ ಪರಿಭಾಸಮಾಹ.

೧೧. ಪರಸಮಞ್ಞಾ ಪಯೋಗೇ.

ಯಾ ಚ ಪನ ಪರಸ್ಮಿಂ ಸಕ್ಕತಗನ್ಥೇ, ಪರೇಸಂ ವಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಂ ಸಮಞ್ಞಾ ಘೋಸಾಘೋಸಲೋಪಸವಣ್ಣಸಂಯೋಗಲಿಙ್ಗಾದಿಕಾ, ತಾ ಪಯೋಗೇ ಸತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯುಜ್ಜನ್ತೇ.

ಪರಸ್ಮಿಂ, ಪರೇಸಂ ವಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪರಸಮಞ್ಞಾ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಮಧೀತಾನಂ ವಾ ಸಮಞ್ಞಾತ್ಯತ್ಥೋ. ಪಯುಜ್ಜನಂ ಪಯೋಗೋ, ವಿನಿಯೋಗೋ.

ತತ್ಥ ವಗ್ಗಾನಂ ಪಠಮದುತಿಯಾ, ಸಕಾರೋ ಚ ಅಘೋಸಾ. ವಗ್ಗಾನಂ ತತಿಯಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾ, ಯ ರ ಲವ ಹ ಳಾ ಚಾತಿ ಏಕವೀಸತಿ ಘೋಸಾ ನಾಮ.

ಏತ್ಥ ಚ ವಗ್ಗಾನಂ ದುತಿಯಚತುತ್ಥಾ ಧನಿತಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಇತರೇ ಸಿಥಿಲಾತಿ. ವಿನಾಸೋ ಲೋಪೋ. ರಸ್ಸಸ್ಸರಾ ಸಕದೀಘೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸವಣ್ಣಾ ನಾಮ, ಯೇ ಸರೂಪಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸರಾನನ್ತರಿತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಸಂಯೋಗೋ. ಧಾತುಪ್ಪಚ್ಚಯವಿಭತ್ತಿವಜ್ಜಿತಮತ್ಥವಂ ಲಿಙ್ಗಂ. ವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ಪದಂ. ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿ.

ಇತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನಂ.

ಸರಸನ್ಧಿವಿಧಾನ

ಅಥ ಸರಸನ್ಧಿ ವುಚ್ಚತೇ.

ಲೋಕ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಞ್ಞಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ತೀಣಿ ಇಮಾನಿ, ನೋ ಹಿ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಓವಾದೋ, ಮಾತು ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಮೇತು ಆಯಸ್ಮಾ, ಅಭಿಭೂ ಆಯತನಂ, ಧನಾ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏವ, ತಯೋ ಅಸ್ಸು ಧಮ್ಮಾ, ಅಸನ್ತೋ ಏತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇತೀಧ ಸರಾದಿಸಞ್ಞಾಯಂ ಸಬ್ಬಸನ್ಧಿಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಯೋಜನತ್ಥಂ ಪರಿಭಾಸಮಾಹ.

೧೨. ಪುಬ್ಬಮಧೋಠಿತಮಸ್ಸರಂ ಸರೇನ ವಿಯೋಜಯೇ.

ಸರೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಕರಣವಚನಂ, ಸಹಯೋಗೇ ವಾ, ಸನ್ಧಿತಬ್ಬೇ ಸರಸಹಿತಂ ಪುಬ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅಧೋಠಿತಮಸ್ಸರಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸರತೋ ವಿಯೋಜಯೇತಿ ಸರತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಸ್ಸರಗ್ಗಹಣಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಂ.

೧೩. ಸರಾ ಸರೇ ಲೋಪಂ.

ಸರಾ ಖೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸರೇ ಪರೇ ಠಿತೇ ಲೋಪಂ ಪಪ್ಪೋನ್ತಿ. ಲೋಪೋತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಅನುಚ್ಚಾರಣಂ. ಏತ್ಥ ಸರಾತಿ ಕಾರಿಯೀನಿದ್ದೇಸೋ. ಬಹುವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಪರೇ ಬಹೂನಂ ಲೋಪಞಾಪನತ್ಥಂ. ಸರೇತಿ ನಿಮಿತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ, ನಿಮಿತ್ತಸತ್ತಮೀ ಚಾಯಂ, ನಿಮಿತ್ತೋಪಾದಾನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ವಣ್ಣಕಾಲಬ್ಯವಧಾನೇ ಸನ್ಧಿಕಾರಿಯಂ ನ ಹೋತಿ. ಲೋಪನ್ತಿ ಕಾರಿಯನಿದ್ದೇಸೋ, ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ತಂ ಉಪರಿ ಪರಲೋಪವಿಧಾನತೋ ಪುಬ್ಬಲೋಪವಿಧಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಿಧಿ, ನ ಪರಸ್ಸ ವಿಧಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಅಸ್ಸರಂ, ಅಧೋಠಿತ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ, ಸಿಲಿಟ್ಠಕಥನೇ ಪರಿಭಾಸಮಾಹ.

೧೪. ನಯೇ ಪರಂ ಯುತ್ತೇ.

ಸರರಹಿತಂ ಖೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಧೋಠಿತಂ ಪರಕ್ಖರಂ ನಯೇ ಯುತ್ತೇ ಠಾನೇತಿ ಪರನಯನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಯುತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನಿಸೇಧನತ್ಥಂ, ತೇನ ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಪರನಯನಸನ್ದೇಹೋ ನ ಹೋತಿ.

ಲೋಕಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತೀಣಿಮಾನಿ, ನೋಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದೋ, ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಮೇತಾಯಸ್ಮಾ, ಅಭಿಭಾಯತನಂ, ಧನಾ ಮತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇವ, ತಯಸ್ಸು ಧಮ್ಮಾ, ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಯಸ್ಸ ಇದಾನಿ, ಸಞ್ಞಾ ಇತಿ, ಛಾಯಾ ಇವ, ಕಥಾ ಏವ ಕಾ, ಇತಿ ಅಪಿ, ಅಸ್ಸಮಣೀ ಅಸಿ, ಚಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಕತಞ್ಞೂ ಅಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಇವ, ತೇ ಅಪಿ, ವನ್ದೇ ಅಹಂ, ಸೋ ಅಹಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಇಮೇ, ವಸಲೋ ಇತಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಸಿ ಬೀಜಕೋ, ಪಾತೋ ಏವಾತೀಧ ಪುಬ್ಬಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ಸರೇ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ, ಇಧ ಪನ ‘‘ಅತ್ಥವಸಾ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸರೋ, ಸರಮ್ಹಾ, ಲೋಪ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತಮಾನೇ –

೧೫. ವಾ ಪರೋ ಅಸರೂಪಾ.

ಅಸಮಾನರೂಪಮ್ಹಾ ಸರಮ್ಹಾ ಪರೋ ಸರೋ ಲೋಪಂ ಪಪ್ಪೋತಿ ವಾ. ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸರೂಪೋ, ನ ಸರೂಪೋ ಅಸರೂಪೋ, ಅಸವಣ್ಣೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮರಿಯಾದಾಯಂ, ಅಭಿವಿಧಿಮ್ಹಿ ಚ ವತ್ತಮಾನೋ ಆಉಪಸಗ್ಗೋ ವಿಯ ವಾಸದ್ದೋ ದ್ವಿಧಾ ವತ್ತತೇ, ಕತ್ಥಚಿ ವಿಕಪ್ಪೇ, ಕತ್ಥಚಿ ಯಥಾವವತ್ಥಿತರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೇ, ಇಧ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮೇ, ತತೋ ನಿಚ್ಚಮನಿಚ್ಚಮಸನ್ತಞ್ಚ ವಿಧಿಮೇತ್ಥ ವಾಸದ್ದೋ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ನಯೇ ಪರಂ ಯುತ್ತೇ’’ತಿ ಪರಂ ನೇತಬ್ಬಂ.

ಯಸ್ಸದಾನಿ ಯಸ್ಸ ಇದಾನಿ, ಸಞ್ಞಾತಿ ಸಞ್ಞಾ ಇತಿ, ಛಾಯಾವ ಛಾಯಾ ಇವ, ಕಥಾವ ಕಾ ಕಥಾ ಏವ ಕಾ, ಇತೀಪಿ ಇತಿ ಅಪಿ, ಅಸ್ಸಮಣೀಸಿ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಅಸಿ. ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯ ಮಿತಿ ನಿಚ್ಚಂ. ಅಕತಞ್ಞೂಸಿ ಅಕತಞ್ಞೂ ಅಸಿ, ಆಕಾಸೇವ ಆಕಾಸೇ ಇವ, ತೇಪಿ ತೇ ಅಪಿ, ವನ್ದೇಹಂ ವನ್ದೇ ಅಹಂ, ಸೋಹಂ ಸೋ ಅಹಂ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಇಮೇ, ವಸಲೋತಿ ವಸಲೋ ಇತಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋಸಿ ಬೀಜಕೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಸಿ ಬೀಜಕೋ, ಪಾತೋವ ಪಾತೋ ಏವ.

ಇಧ ನ ಭವತಿ – ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತ್ತುತ್ತಮೋ, ಏಕೂನವೀಸತಿ, ಯಸ್ಸೇತೇ, ಸುಗತೋವಾದೋ, ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ದಿಟ್ಠೋಘೋ, ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಭವತಿ ಚ ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸಾಯ.

ಅವಣ್ಣತೋ ಸರೋದಾನೀ-ತೀವೇವಾದಿಂ ವಿನಾ ಪರೋ;

ನ ಲುಪ್ಪತಞ್ಞತೋ ದೀಘೋ, ಆಸೇವಾದಿವಿವಜ್ಜಿತೋ.

ಬನ್ಧುಸ್ಸ ಇವ, ಉಪ ಇಕ್ಖತಿ, ಉಪ ಇತೋ, ಅವ ಇಚ್ಚ, ಜಿನ ಈರಿತಂ, ನ ಉಪೇತಿ, ಚನ್ದ ಉದಯೋ, ಯಥಾ ಉದಕೇ ಇತೀಧ ಪುಬ್ಬಾವಣ್ಣಸ್ಸರಾನಂ ಲೋಪೇ ಕತೇ ‘‘ಪರೋ, ಅಸರೂಪೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ, ತಥಾ ‘‘ಇವಣ್ಣೋ ಯಂ ನವಾ’’ತಿ ಇತೋ ಇವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ, ‘‘ವಮೋದುದನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಉಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಸೀಹಗತಿಯಾ ಇಧಾನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ.

೧೬. ಕ್ವಚಾಸವಣ್ಣಂ ಲುತ್ತೇ.

ಇವಣ್ಣಭೂತೋ, ಉಕಾರಭೂತೋ ಚ ಪರೋ ಸರೋ ಅಸರೂಪೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರೇ ಲುತ್ತೇ ಕ್ವಚಿ ಅಸವಣ್ಣಂ ಪಪ್ಪೋತಿ. ನತ್ಥಿ ಸವಣ್ಣಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸವಣ್ಣಾ, ಏಕಾರೋಕಾರಾ, ತತ್ಥ ಠಾನಾಸನ್ನವಸೇನ ಇವಣ್ಣುಕಾರಾನಮೇಕಾರೋಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಬನ್ಧುಸ್ಸೇವ, ಉಪೇಕ್ಖತಿ, ಉಪೇತೋ, ಅವೇಚ್ಚ, ಜಿನೇರಿತಂ, ನೋಪೇತಿ, ಚನ್ದೋದಯೋ, ಯಥೋದಕೇ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ತತ್ರಿಮೇ, ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ, ಸಬ್ಬೀತಿಯೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಲೋಕುತ್ತರೋ. ಲುತ್ತೇತಿ ಕಿಂ? ಛ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ, ಯಥಾ ಇದಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಅಸರೂಪೇತಿ ಕಿಂ? ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸತಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾಗ್ಗಹಣೇ ಕ್ವಚಿಕರಣತೋ ಅವಣ್ಣೇ ಏವ ಲುತ್ತೇ ಇಧ ವುತ್ತವಿಧಿ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತೋ ಇಧ ನ ಭವತಿ – ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ, ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ, ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಯೋ ಮಿಸ್ಸರೋತಿ.

ತತ್ರ ಅಯಂ, ಬುದ್ಧ ಅನುಸ್ಸತಿ, ಸ ಅತ್ಥಿಕಾ, ಪಞ್ಞವಾ ಅಸ್ಸ, ತದಾ ಅಹಂ, ಯಾನಿ ಇಧ ಭೂತಾನಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಇತಿ, ಅತಿ ಇತೋ, ಕಿಕೀ ಇವ, ಬಹು ಉಪಕಾರಂ, ಮಧು ಉದಕಂ, ಸು ಉಪಧಾರಿತಂ, ಯೋಪಿ ಅಯಂ, ಇದಾನಿ ಅಹಂ, ಸಚೇ ಅಯಂ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಯಂ, ಇತರ ಇತರೇನ, ಸದ್ಧಾ ಇಧ ವಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ತಥಾ ಉಪಮಂ, ರತ್ತಿ ಉಪರತೋ, ವಿ ಉಪಸಮೋ ಇಚ್ಚತ್ರ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಾನಂ ಲೋಪೇ ಕತೇ –

‘‘ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ, ‘‘ಪರೋ, ಲುತ್ತೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೭. ದೀಘಂ.

ಸರೋ ಖೋ ಪರೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರೇ ಲುತ್ತೇ ಕ್ವಚಿ ದೀಘಭಾವಂ ಪಪ್ಪೋತೀತಿ ಠಾನಾಸನ್ನವಸೇನ ರಸ್ಸಸ್ಸರಾನಂ ಸವಣ್ಣದೀಘೋ.

ತತ್ರಾಯಂ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ, ಸಾತ್ಥಿಕಾ, ಪಞ್ಞವಾಸ್ಸ, ತದಾಹಂ, ಯಾನೀಧ ಭೂತಾನಿ, ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ, ಅತೀತೋ, ಕಿಕೀವ, ಬಹೂಪಕಾರಂ, ಮಧೂದಕಂ, ಸೂಪಧಾರಿತಂ, ಯೋಪಾಯಂ, ಇದಾನಾಹಂ, ಸಚಾಯಂ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯಂ, ಇತರೀತರೇನ, ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯೋ, ತಥೂಪಮಂ, ರತ್ತೂಪರತೋ, ವೂಪಸಮೋ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಅಚಿರಂ ವತ’ಯಂ ಕಾಯೋ, ಕಿಮ್ಪಿಮಾಯ, ತೀಣಿಮಾನಿ, ಪಞ್ಚಸುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು, ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ, ಮುನಿನ್ದೋ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಲಹುಟ್ಠಾನಂ, ಗಚ್ಛಾಮಹಂ, ತತ್ರಿದಂ, ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ, ನತ್ಥಞ್ಞಂ. ಲುತ್ತೇತಿ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಅಯಂ, ನಿಮಿ ಇವ ರಾಜಾ, ಕಿಕೀ ಇವ, ಸು ಉಪಧಾರಿತಂ.

ಲೋಕಸ್ಸ ಇತಿ, ದೇವ ಇತಿ, ವಿ ಅತಿ ಪತನ್ತಿ, ವಿ ಅತಿ ನಾಮೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಪಿ, ಜೀವಿತಹೇತು ಅಪಿ, ವಿಜ್ಜು ಇವ, ಕಿಂಸು ಇಧ ವಿತ್ತಂ, ಸಾಧು ಇತಿ ಇತೀಧ ಪರಸ್ಸರಾನಂ ಲೋಪೇ ಕತೇ –

‘‘ಲುತ್ತೇ, ದೀಘ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೮. ಪುಬ್ಬೋ ಚ.

ಪುಬ್ಬೋ ಸರೋ ಪರಸ್ಸರೇ ಲುತ್ತೇ ಕ್ವಚಿದೀಘಂ ಪಪ್ಪೋತಿ. ಚಗ್ಗಹಣಂ ಲುತ್ತದೀಘಗ್ಗಹಣಾನುಕಡ್ಢನತ್ಥಂ, ತಂ ‘‘ಚಾನುಕಡ್ಢಿತಮುತ್ತರತ್ರ ನಾನುವತ್ತತೇ’’ತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ.

ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ, ದೇವಾತಿ, ವೀತಿಪತನ್ತಿ, ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾಟೀಪಿ, ಜೀವಿತಹೇತೂಪಿ, ವಿಜ್ಜೂವ, ಕಿಂಸೂಧ ವಿತ್ತಂ, ಸಾಧೂತಿ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಇತಿಸ್ಸ, ಇದಾನಿಪಿ, ತೇಸುಪಿ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಕಿನ್ನುಮಾವ.

ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅಹಂ, ತೇ ಅಸ್ಸ ಪಹೀನಾ, ಪಬ್ಬತೇ ಅಹಂ, ಯೇ ಅಸ್ಸ ಇತೀಧ ಪುಬ್ಬಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –

೧೯. ಯಮೇದನ್ತಸ್ಸಾದೇಸೋ.

ಏಕಾರಸ್ಸ ಪದನ್ತಭೂತಸ್ಸ ಠಾನೇ ಸರೇ ಪರೇ ಕ್ವಚಿ ಯಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಅಕಾರೇಮೇತೇಯೇಸದ್ದಾದಿಸ್ಸೇವಾಯಂ ವಿಧಿ, ಯನ್ತಿ ಯಂ ರೂಪಂ, ಏ ಏವ ಅನ್ತೋ ಏದನ್ತೋ, ಆದೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಆದಿಸ್ಸತೀತಿ ಆದೇಸೋ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ’’ತಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ‘‘ದೀಘ’’ನ್ತಿ ದೀಘೋ.

ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಪುತ್ತೋ ತ್ಯಾಹಂ, ತ್ಯಾಸ್ಸ ಪಹೀನಾ, ಪಬ್ಬತ್ಯಾಹಂ, ಯ್ಯಾಸ್ಸ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ತೇ ನಾಗತಾ, ಪುತ್ತಾ ಮತ್ಥಿ. ಅನ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಂ? ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ, ದಮೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತಂ.

ಯಾವತಕೋ ಅಸ್ಸ ಕಾಯೋ, ತಾವತಕೋ ಅಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಸ್ಸ, ಅಹಂ ಖೋ ಅಜ್ಜ, ಯೋ ಅಯಂ, ಸೋ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ಏವ, ಯತೋ ಅಧಿಕರಣಂ, ಅನು ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ಅನು ಏತಿ, ಸು ಆಗತಂ, ಸು ಆಕಾರೋ, ದು ಆಕಾರೋ, ಚಕ್ಖು ಆಪಾಥಂ, ಬಹು ಆಬಾಧೋ, ಪಾತು ಅಕಾಸಿ, ನ ತು ಏವಾತೀಧ –

೨೦. ವಮೋದುದನ್ತಾನಂ.

ಓಕಾರುಕಾರಾನಂ ಅನ್ತಭೂತಾನಂ ಸರೇ ಪರೇ ಕ್ವಚಿ ವಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಕ ಖ ಯ ತಸದ್ದಾದಿಓಕಾರಸ್ಸೇದಂ ಗಹಣಂ.

ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋ, ತಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ಕ್ವತ್ಥೋ, ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ, ಅಹಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಯ್ವಾಯಂ, ಸ್ವಸ್ಸ, ಸ್ವೇವ, ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಂ, ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ, ಅನ್ವೇಭಿ, ಸ್ವಾಗತಂ, ಸ್ವಾಕಾರೋ, ದ್ವಾಕಾರೋ, ಚಕ್ಖ್ವಾಪಾಥಂ, ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ, ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ, ನ ತ್ವೇವ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರಾ, ಯೋಹಂ, ಸೋಹಂ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಸಾಗತಂ, ಸಾಧಾವುಸೋ, ಹೋತೂತಿ. ಅನ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಂ? ಸವನೀಯಂ, ವಿರವನ್ತಿ.

ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿ ಅಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಾ ವಿತ್ತಿ ಅನುಭುಯ್ಯತೇ, ವಿ ಅಞ್ಜನಂ, ವಿ ಆಕತೋ, ನದೀ ಆಸನ್ನೋ ಇತೀಧ ಮಣ್ಡೂಕಗತಿಯಾ ‘‘ಅಸರೂಪೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೨೧. ಇವಣ್ಣೋ ಯಂ ನವಾ.

ಪುಬ್ಬೋ ಇವಣ್ಣೋ ಅಸರೂಪೇ ಸರೇ ಪರೇ ಯಕಾರಂ ಪಪ್ಪೋತಿ ನವಾ. ಇ ಏವ ವಣ್ಣೋ ಇವಣ್ಣೋ, ನವಾಸದ್ದೋ ಕ್ವಚಿಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ.

ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ಯಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಾ ವಿತ್ಯಾನುಭುಯ್ಯತೇ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಬ್ಯಾಕತೋ, ನದ್ಯಾಸನ್ನೋ.

ನವಾತಿ ಕಿಂ? ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹಿ, ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ, ಗಚ್ಛಾಮಹಂ, ಮುತ್ತಚಾಗೀ ಅನುದ್ಧತೋ. ಅಸರೂಪೇತಿ ಕಿಂ? ಇತಿಹಿದಂ, ಅಗ್ಗೀವ, ಅತ್ಥೀತಿ.

ಅತಿ ಅನ್ತಂ, ಅತಿ ಓದಾತಾ, ಪತಿ ಅಯೋ, ಪತಿ ಆಹರತಿ, ಪತಿ ಏತಿ, ಇತಿ ಅಸ್ಸ, ಇತಿ ಏತಂ, ಇತಿಆದಿ ಇತೀಧ ‘‘ಇವಣ್ಣೋ ಯಂ ನವಾ’’ತಿ ಯಕಾರಾದೇಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –

೨೨. ಸಬ್ಬೋ ಚನ್ತಿ.

ಅತಿಪತಿಇತೀನಂ ತಿಸದ್ದಸ್ಸೇದಂ ಗಹಣಂ.

ಸಬ್ಬೋ ತಿಇಚ್ಚೇಸೋ ಸದ್ದೋ ಸರೇ ಪರೇ ಕ್ವಚಿ ಚಕಾರಂ ಪಪ್ಪೋತಿ. ತೀತಿ ನಿದ್ದೇಸತೋ ಅಕತಯಕಾರಸ್ಸೇವಾಯಂ ವಿಧಿ, ಇತರಥಾ ಕ್ವಚಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಚ ‘‘ಅತಿಸ್ಸ ಚನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಸುತ್ತಸ್ಸ ಚ ನಿರತ್ಥಕತಾ ಸಿಯಾ. ‘‘ಪರದ್ವೇಭಾವೋ ಠಾನೇ’’ತಿ ದ್ವಿತ್ತಂ.

ಅಚ್ಚನ್ತಂ, ಅಚ್ಚೋದಾತಾ, ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಪಚ್ಚೇತಿ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ, ಇಚ್ಚೇತಂ, ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಇತಿಸ್ಸ, ಇತಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ.

‘‘ತೇ ನ ವಾಇವಣ್ಣೇ’’ತಿ ಇತೋ ‘‘ನ ಇವಣ್ಣೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೨೩. ಅತಿಸ್ಸ ಚನ್ತಸ್ಸ.

ಅತಿಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಅನ್ತಭೂತಸ್ಸ ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಇವಣ್ಣೇ ಪರೇ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಚಂ ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ. ಅತಿಸ್ಸಾತಿ ಅತಿಉಪಸಗ್ಗಾನುಕರಣಮೇತಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪಾಭಾವೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಸದ್ದವಿಧಿನಿಸೇಧಪ್ಪಕರಣತೋ ಅತಿಸದ್ದನ್ತಭೂತಂ ತಿಸದ್ದಮೇವ ವದತಿ, ನ ಇವಣ್ಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಇತರಥಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ.

‘‘ಇವಣ್ಣೋ ಯಂ ನವಾ’’ತೀಧ, ಅಸರೂಪಾಧಿಕಾರತೋ;

ಇವಣ್ಣಸ್ಸ ಸರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಯಾದೇಸೋ ಚ ನ ಸಮ್ಭವೇ.

ಚಕಾರೋ ಅನುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಇತಿಪತೀನಮನ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಹೋತಿ. ಅತಿ ಇಸಿಗಣೋ ಅತೀಸಿಗಣೋ, ಏವಂ ಅತೀತೋ, ಅತೀರಿತಂ, ಇತೀತಿ, ಇತೀದಂ, ಪತೀತೋ.

ಅಭಿ ಅಕ್ಖಾನಂ, ಅಭಿ ಉಗ್ಗತೋ, ಅಭಿ ಓಕಾಸೋ ಇತೀಧ ಯಕಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –

‘‘ಸರೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೨೪. ಅಬ್ಭೋ ಅಭಿ.

ಅಭಿಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸರೇ ಪರೇ ಅಬ್ಭಾದೇಸೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಭೀ’’ತಿ ಪಠಮನ್ತಸ್ಸ, ವುತ್ತಿಯಂ ಛಟ್ಠಿಯೋಜನಂ;

ಆದೇಸಾಪೇಕ್ಖತೋ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಂಮೋ’’ತಿಆದಿಕೇ ವಿಯ.

ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಲೋಪೋ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಂ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ.

ಅಧಿ ಅಗಮಾ, ಅಧಿ ಉಪಗತೋ, ಅಧಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಇತೀಧ

೨೫. ಅಜ್ಝೋ ಅಧಿ.

ಅಧಿಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸರೇ ಪರೇ ಅಜ್ಝಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಅಜ್ಝಗಮಾ, ಅಜ್ಝುಪಗತೋ, ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ.

ಅಭಿ ಇಚ್ಛಿತಂ, ಅಧಿ ಈರಿತಂ ಇತೀಧ