೧೬. ಭೂವಾದಿಗಣಿಕಪರಿಚ್ಛೇದ

ಇತೋ ಪರಂ ಅವಗ್ಗನ್ತಾ, ಮಿಸ್ಸಕಾ ಚೇವ ಧಾತುಯೋ;

ವಕ್ಖಾಮಿ ಧಾತುಭೇದಾದಿ-ಕುಸಲಸ್ಸ ಮತಾನುಗಾ.

ಯಕಾರನ್ತಧಾತು

ಯಾ ಗತಿಪಾಪುಣೇಸು. ಯಾತಿ, ಯನ್ತಿ. ಯಾತು, ಯನ್ತು. ಯೇಯ್ಯ, ಯೇಯ್ಯುಂ, ಅನುಪರಿಯೇಯ್ಯುಂ. ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ. ಯನ್ತೀ ಇತ್ಥೀ. ಯನ್ತಂ ಕುಲಂ. ಯಾನಂ, ಉಪಯಾನಂ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ. ದಿವಾದಿಗಣಿಕಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಯಾಯತಿ, ಯಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

ತತ್ರ ಯಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಯಾನಂ, ರಥಸಕಟಾದಿ. ಉಪಯನ್ತಿ ಏತೇನ ಇಸ್ಸರಸ್ಸ ವಾ ಪಿಯಮನಾಪಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಪಯಾನಂ, ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ. ‘‘ಉಪಯಾನಾನಿ ಮೇ ದಜ್ಜುಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ತಯಿ ಗತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ ‘‘ಉಪಯಾನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಮ್ಪನ್ನದಸ್ಸನೀಯಪುಪ್ಫಫಲಾದಿತಾಯ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ.

ಬ್ಯಾ ಉಮ್ಮೀಸನೇ. ಬ್ಯಾತಿ, ಬ್ಯನ್ತಿ. ಬ್ಯಾಸಿ, ಬ್ಯಾಥ. ಬ್ಯಾಮಿ, ಬ್ಯಾಮ. ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ರ ಪನಾಯಂ ಪಾಳಿ ‘‘ಯಾವ ಬ್ಯಾತಿ ನಿಮ್ಮೀಸತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ರಸತಿಬ್ಬಯೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯಾವ ಬ್ಯಾತೀತಿ ಯಾವ ಉಮ್ಮೀಸತಿ, ಪುರಾಣಭಾಸಾ ಏಸಾ, ಅಯಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚೂಳಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವೋಹಾರೋ.

ಯು ಮಿಸ್ಸನೇ ಗತಿಯಞ್ಚ. ಯೋತಿ, ಯವತಿ. ಆಯು, ಯೋನಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಆಯೂ’’ತಿ ಆಸದ್ದೋ ಉಪಸಗ್ಗೋ. ಆಯವನ್ತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭವನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತೇನಾತಿ ಆಯು. ಅಥ ವಾ ಆಯವನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾತಿ ಆಯು. ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಯವನಟ್ಠೇನ ಆಯು. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ ಆಯವನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯೂತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಯು, ಜೀವಿತಂ, ಪಾಣೋ’’ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪರಿಯಾಯಾ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ. ಅಭಿಧಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ‘‘ಠಿತಿ ಯಪನಾ ಯಾಪನಾ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ’’ ಇಚ್ಚೇತೇಪಿ ತೇಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯಾಯಾ. ಯೋನೀತಿ ಅಣ್ಡಜಾದೀನಂ ಅಣ್ಡಜಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯಾಯ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಸಾ ಯೋನಿ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ನಿಬ್ಬಚನಂ ‘‘ಯವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಏಕಜಾತಿಸಮನ್ವಯೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋನಿ’’ ಇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯೋನಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ನೀಯತೇ. ಯೋನೀತಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸಪಿ ಕಾರಣಸ್ಸಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ನಾಗಯೋನಿಯೋ. ಚತಸ್ಸೋ ಸುಪಣ್ಣಯೋನಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಯೋನಿ ನಾಮ. ‘‘ಯೋನಿ ಹೇಸಾ ಭೂಮಿಜ ಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ. ‘‘ನ ಚಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ. ಏತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಖನ್ಧಾನಞ್ಚಾಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ಮುತ್ತಮಗ್ಗೇ ಚ ಕಾರಣೇ;

ಇಮೇಸು ತೀಸು ಅತ್ಥೇಸು, ಯೋನಿಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತಿ.

ಬ್ಯೇ ಸಂವರಣೇ. ಬ್ಯಾಯತಿ.

ಬ್ಯೇ ಪವತ್ತಿಯಂ. ಬ್ಯೇತಿ ಸಹಬ್ಯೋ.

ಏತ್ಥ ಸಹಬ್ಯೋತಿ ಸಹ ಬ್ಯೇತಿ ಸಹ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹಾಯೋ, ಏಕಭವೂಪಗೋ ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ತಾವತಿಂಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕಭವೂಪಗೋ ‘‘ಸಹಬ್ಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಹಯ ಗತಿಯಂ. ಹಯತಿ. ಹಯೋ. ಹಯೋತಿ ಅಸ್ಸೋ. ಸೋ ಹಿ ಹಯತಿ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಾನಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ –

ಅಸ್ಸೋ ತುರಙ್ಗೋ ತುರಗೋ, ವಾಜೀ ವಾಹೋ ಹಯೋಪಿ ಚ;

ತಬ್ಭೇದಾ ಸಿನ್ಧವೋ ಚೇವ, ಗೋಜೋ ಅಸ್ಸತರೋಪಿ ಚ.

ಕಾರಣಾಕಾರಣಞ್ಞೂ ತು, ಆಜಾನೀಯೋ ಹಯುತ್ತಮೋ;

ಘೋಟಕೋ ತು ಖಳುಙ್ಕಸ್ಸೋ, ವಳವೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ;

ಅಸ್ಸಪೋತೋ ಕಿಸೋರೋತಿ, ಖಳುಙ್ಕೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ;

ಹರಿಯ ಗತಿಗೇಲಞ್ಞೇಸು. ಹರಿಯತಿ.

ಅಯ ವಯ ಪಯ ಮಯ ತಯ ಚಯ ರಯ ಗತಿಯಂ. ಅಯತಿ. ವಯತಿ. ಪಯತಿ. ಮಯತಿ. ತಯತಿ. ಚಯತಿ. ರಯತಿ. ಅಯೋ, ಸಮಯೋ, ವಯೋ, ಪಯೋ, ರಯೋ. ಮಯತಯಚಯಧಾತೂನಂ ನಾಮಿಕಪದಾನಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಅಯೋತಿ ಕಾಳಲೋಹಂ, ಅಯತಿ ನಾನಾಕಮ್ಮಾರಕಿಚ್ಚೇಸು ಉಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಯೋ. ವಯೋತಿ ಪಠಮವಯಾದಿಆಯುಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ವಯತಿ ಪರಿಹಾನಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಯೋ. ಪಯೋತಿ ಖೀರಸ್ಸಪಿ ಉದಕಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ, ಪಯತಿ ಜನೇನ ಪಾತಬ್ಬಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಯೋ. ರಯೋತಿ ವೇಗೋ, ಯೋ ‘‘ಜವೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಯನಂ ಜವನಂ ರಯೋ. ಏತ್ಥ ಸಮಯಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ವುಚ್ಚತೇ ಅಹ ನಿಬ್ಬಚನೇನ. ಸಮಯಸದ್ದೋ –

ಸಮವಾಯೇ ಖಣೇ ಕಾಲೇ, ಸಮಯೇ ಹೇತುದಿಟ್ಠಿಸು;

ಪಟಿಲಾಭೇ ಪಹಾನೇ ಚ, ಪಟಿವೇಧೇ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ.

ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸ್ವೇಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ ಕಾಲಞ್ಚ ಸಮಯಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಸಮವಾಯೋ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಏಕೋವ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಖಣೋ ಚ ಸಮಯೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಖಣೋ. ‘‘ಉಣ್ಹಸಮಯೋ ಪರಿಳಾಹಸಮಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ಕಾಲೋ. ‘‘ಮಹಾಸಮಯೋ ಪವನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮೂಹೋ. ‘‘ಸಮಯೋಪಿ ಖೋ ತೇ ಭದ್ದಾಲಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಹೇತು. ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಉಗ್ಗಾಹಮಾನೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಾಪುತ್ತೋ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೇ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರೇ ಏಕಸಾಲಕೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೇ ಪಟಿವಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ದಿಟ್ಠಿ.

‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಯೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೋ ಚತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ;

ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾ ಧೀರೋ, ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ

ಆದೀಸು ಪಟಿಲಾಭೋ. ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಹಾನಂ. ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪೀಳನಟ್ಠೋ ಸಙ್ಖತಟ್ಠೋ ಸನ್ತಾಪಟ್ಠೋ ಅಭಿಸಮಯಟ್ಠೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪಟಿವೇಧೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪಸಗ್ಗಾನಂ ಜೋತಕಮತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕೋ ಸಮಯಸದ್ದೋ ಏವಾತಿ ಸಮಯಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇಪಿ ಸಉಪಸಗ್ಗೋ ಅಭಿಸಮಯಸದ್ದೋ ವುತ್ತೋ.

ತತ್ಥ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣತಾಯ ಸನ್ನಿಜ್ಝಂ ಸಮೇತಿ ಸಮವೇತೀತಿ ಸಮಯೋ, ಸಮವಾಯೋ. ಸಮೇತಿ ಸಮಾಗಚ್ಛತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏತ್ಥ ತದಾಧಾರಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸಮಯೋ, ಖಣೋ. ಸಮೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಾದೀಹಿ ವಾತಿ ಸಮಯೋ, ಕಾಲೋ. ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತತಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಅಭೂತೋಪಿ ಹಿ ಕಾಲೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಕರಣಂ ಕರಣಂ ವಿಯ ಚ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಮತ್ತಸಿದ್ಧೇನ ರೂಪೇನ ವೋಹರಿಯತೀತಿ. ಸಮಂ, ಸಹ ವಾ ಅವಯವಾನಂ ಅಯನಂ ಪವತ್ತಿ ಅವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಮಯೋ, ಸಮೂಹೋ, ಯಥಾ ‘‘ಸಮುದಾಯೋ’’ತಿ. ಅವಯವಸಹಾವಟ್ಠಾನಮೇವ ಹಿ ಸಮೂಹೋ. ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮಾಗಮೇ ಏತಿ ಫಲಂ ಏತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪವತ್ತತಿ ಚಾತಿ ಸಮಯೋ, ಹೇತು, ಯಥಾ ‘‘ಸಮುದಯೋ’’ತಿ. ಸಮೇತಿ ಸಂಯೋಜನಭಾವತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಏತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಪವತ್ತತಿ, ದಳ್ಹಗ್ಗಹಣಭಾವತೋ ವಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಅಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಯಥಾಭಿನಿವೇಸಂ ಏತೇನಾತಿ ಸಮಯೋ, ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಬಜ್ಝನ್ತಿ. ಸಮಿತಿ ಸಙ್ಗತಿ ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಸಮಯೋ, ಪಟಿಲಾಭೋ. ಸಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಯಾನಂ, ಸಮ್ಮಾ ವಾ ಯಾನಂ ಅಪಗಮೋ ಅಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸಮಯೋ, ಪಹಾನಂ. ಞಾಣೇನ ಅಭಿಮುಖಂ ಸಮ್ಮಾ ಏತಬ್ಬೋ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಸಮಯೋ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಅವಿಪರೀತೋ ಸಭಾವೋ, ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾ ಏತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಸಮಯೋ. ಯಥಾಭೂತಸಭಾವಾವಬೋಧೋ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸಮಯಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನನು ಚ ಅತ್ಥಮತ್ತಂ ಪತಿ ಸದ್ದಾ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೀತಿ ನ ಏಕೇನ ಸದ್ದೇನ ಅನೇಕೇ ಅತ್ಥಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ ಸದ್ದವಿಸೇಸೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇ. ಸದ್ದವಿಸೇಸೇ ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೇ ಏಕೇನ ಸದ್ದೇನ ಅನೇಕತ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ನ ಹಿ ಯೋ ಕಾಲತ್ಥೋ ಸಮಯಸದ್ದೋ, ಸೋಯೇವ ಸಮೂಹಾದಿಅತ್ಥಂ ವದತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಸಮಯ ಸದ್ದವಚನೀಯತಾ ಸಾಮಞ್ಞಮುಪಾದಾಯ ಅನೇಕತ್ಥತಾ ಸಮಯಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇತೋ ಯಾತೋ ಅಯತೋ ಚ, ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಸಮುದೀರಯೇ;

ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಯಸದ್ದಸ್ಸ, ಸಮವಾಯಾದಿವಾಚಿನೋ.

ಇತೋ ಯಾತೋ ಅಯತೋ ಚ, ಸಮಾನತ್ಥೇಹಿ ಧಾತುಹಿ;

ಏವಂ ಸಮಾನರೂಪಾನಿ, ಭವನ್ತೀತಿ ಚ ಈರಯೇ.

ನಯ ರಕ್ಖಣೇ ಚ. ಚಕಾರೋ ಗತಿಪೇಕ್ಖಕೋ. ನಯತಿ. ನಯೋ. ನಯೋತಿ ನಯನಂ ಗಮನನ್ತಿ ನಯೋ, ಪಾಳಿಗತಿ. ನಯನ್ತಿ ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಏತೇನಾತಿ ನಯೋ, ತಥತ್ತನಯಾದಿ.

ದಯ ದಾನಗತಿಹಿಂಸಾದಾನರಕ್ಖಾಸು. ದಯತಿ. ದಯಾ.

ದಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕರುಣಾಪಿ. ‘‘ದಯಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಮೇತ್ತಾ ‘‘ದಯಾ’’ತಿ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅದಯಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕರುಣಾ ‘‘ದಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಕ್ಕರುಣತಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ದಯಾಸದ್ದಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಸು ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಯಾಸದ್ದೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪವತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ದಯಾಸದ್ದೋ ಹಿ ಅನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಅನ್ತೋನೀತಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಮೇತ್ತಾಯ ಚ ಕರುಣಾಯ ಚ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ದಯತಿ ದದಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ಏತಾಯಾತಿ ದಯಾ. ದಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಾಪಕಲ್ಯಾಣಜನೇಸು ಸಮಂ ವತ್ತತಿ, ಸೀತೇನ ಸಮಂ ಫರನ್ತಂ ರಜೋಮಲಞ್ಚ ಪವಾಹೇನ್ತಂ ಉದಕಮಿವಾತಿಪಿ ದಯಾ, ಮೇತ್ತಾ. ದಯತಿ ವಾ ಹಿಂಸತಿ ಕಾರುಣಿಕಂ ಯಾವ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಪರಸ್ಸ ಹಿತನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವಾತಿ ದಯಾ. ದಯತಿ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಾಪಜನಮ್ಪಿ ಸಜ್ಜನೋ ಏತಾಯಾತಿಪಿ ದಯಾ. ದಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಸುಖಮ್ಪಿ ಪಹಾಯ ಖೇದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಸಜ್ಜನೋ ಏತಾಯಾತಿ ದಯಾ. ದಯನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಬುದ್ಧಭಾವಾಯ ಅಭಿನೀಹಾರಕರಣಕಾಲೇ ಹತ್ಥಗತಮ್ಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಂಸಾರಸಾಗರತೋ ಸತ್ತೇ ಸಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮಾ ಅನಸ್ಸಾಸಕರಂ ಅತಿಭಯಾನಕಂ ಮಹನ್ತಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ, ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಚ ಸಹ ಅಮತಧಾತುಪಟಿಲಾಭೇನ ಅನೇಕಗುಣಸಮಲಙ್ಕತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾತಿಪಿ ದಯಾ, ಕರುಣಾ. ಕರುಣಾಮೂಲಕಾ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧಗುಣಾ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ದಯನ್ತಿ ಅನುರಕ್ಖನ್ತಿ ಸತ್ತೇ ಏತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಅನುದಯತಿ, ಅನುದಯಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏತನ್ತಿ ದಯಾ, ಮೇತ್ತಾ ಚೇವ ಕರುಣಾ ಚ. ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಗಮೇತ್ಥ ಕಥಯಾಮ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಗಹಪತಿ ಗಿಜ್ಝೋ ವಾ ಕಙ್ಕೋ ವಾ ಕುಲಲೋ ವಾ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಆದಾಯ ದಯೇಯ್ಯ. ಪುತ್ತೇಸು ಮದ್ದೀ ದಯೇಸಿ, ಸಸ್ಸುಯಾ ಸಸುರಮ್ಹಿ ಚ. ದಯಿತಬ್ಬೋ ರಥೇಸಭ’’. ತತ್ಥ ದಯೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಗತ್ಯತ್ಥವಸೇನೇತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದಯೇಸೀತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ದಯಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬೋ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ವಿವರಣಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಊಯೀ ತನ್ತಸನ್ತಾನೇ. ಊಯತಿ. ಊತೋ, ಊತವಾ.

ಪೂಯೀ ವಿಸರಣೇ ದುಗ್ಗನ್ಧೇ ಚ. ಪೂಯತಿ. ಪೂತೋ, ಪೂತವಾ. ಪೂತಿಮಚ್ಛಂ ಕುಸಗ್ಗೇನ, ಯೋ ನರೋ ಉಪನಯ್ಹತಿ.

ಕನುಯೀ ಸದ್ದೇ. ಕನುಯತಿ. ಕನುತೋ, ಕನುತವಾ.

ಖಮಾಯ ವಿಧೂನನೇ. ಖಮಾಯತಿ. ಖಮಾತೋ, ಖಮಾತವಾ.

ಫಾಯಿ ಪಾಯಿ ವುದ್ಧಿಯಂ. ಫಾಯತಿ. ಫೀತೋ, ಫತವಾ.

ತತ್ಥ ತತವನ್ತುಪಚ್ಚಯಾ, ಯಕಾರಲೋಪೋ, ಧಾತ್ವನ್ತಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಇಕಾರಾದೇಸೋ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಪೂತೋ ಪೂತವಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಾಯತಿ. ಪಾಯೋ. ಅಪಾಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ನತ್ಥಿ ಪಾಯೋ ವುದ್ಧಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪಾಯೋ. ಅಥ ವಾ ಪನ ಅಯತೋ ಸುಖತೋ ಅಪೇತೋತಿ ಅಪಾಯೋತಿಪಿ ನಿಬ್ಬಚನೀಯಂ. ಅಪಾಯೋತಿ ಚ ನಿರಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಅಸುರಕಾಯೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ.

ತಾಯು ಸನ್ತಾನಪಾಲನೇಸು. ತಾಯತಿ. ತಾಯನಂ. ದಿವಾದಿಗಣೇ ಪನ ತಾ ಪಾಲನೇತಿ ಧಾತುಂ ಪಸ್ಸಥ, ತಸ್ಸ ‘‘ತಾಯತಿ ತಾಣ’’ನ್ತಿ ರೂಪಾನಿ. ಉಭಯೇಸಂ ಕ್ರಿಯಾಪದಂ ಸಮಂ. ಅಕಾರಯಕಾರಪಚ್ಚಯಮತ್ತೇನೇವ ನಾನತ್ತಂ, ನಾಮಿಕಪದಾನಿ ಪನ ವಿಸದಿಸಾನಿ ‘‘ತಾಯನಂ, ತಾಣ’’ನ್ತಿ.

ಚಾಯು ಪೂಜಾನಿಸಾಮನೇಸು. ಪೂಜಾ ಪೂಜನಾ. ನಿಸಾಮನಂ ಓಲೋಕನಂ ಸವನಞ್ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ ಮದ್ದಿ ನಿಸಾಮೇಹಿ. ನಿಸಾಮಯಥ ಸಾಧವೋ’’ತಿ ಚ ಆದೀಸು ಹಿ ಓಲೋಕನಸವನಾನಿ ನಿಸಾಮನಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಪಿಚ ಞಾಣೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ನಿಸಾಮನಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಚಾಯತಿ, ಅಪಚಾಯತಿ. ಅನಗಾರೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ, ಅಪಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯೇ. ಯೇ ವುದ್ಧಮಪಚಾಯನ್ತಿ. ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಚ್ಚಂ ವುದ್ಧಾಪಚಾಯಿನೋ.

ಯಕಾರನ್ತಧಾತುರೂಪಾನಿ.

ರಕಾರನ್ತಧಾತು

ರಾ ಆದಾನೇ. ರಾತಿ.

ರಿ ಸನ್ತಾನೇ. ರೇತಿ. ರೇಣು. ರೇಣೂತಿ ರಜೋ.

ರು ಗತಿಯಂ ರೋಸನೇ ಚ. ರವತಿ, ವಿರವತಿ.

ರು ಸದ್ದೇ. ರೋತಿ, ರವತಿ. ರವೋ, ಉಪರವೋ. ರುತಮನುಞ್ಞಂ ರುಚಿಯಾ ಚ ಪಿಟ್ಠಿ. ರುತನ್ತಿ ರವನಂ ರುತಂ, ಸದ್ದೋ.

ರೇ ಸದ್ದೇ. ರಾಯತಿ. ರಾ. ರತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ರಾತಿ ಸದ್ದೋ. ರತ್ತೀತಿ ನಿಸಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸದ್ದಸ್ಸ ವೂಪಸಮಕಾಲೋ. ರಾ ತಿಯ್ಯತಿ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರತ್ತಿ.

ಬ್ರೂ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ. ಅಪಿ ಹನ್ತ್ವಾ ಹತೋ ಬ್ರೂತಿ.

ಬ್ರವೀತಿ, ಬ್ರುನ್ತಿ. ಬ್ರೂಸಿ, ಬ್ರೂಥ. ಬ್ರೂಮಿ, ಬ್ರೂಮ. ಬ್ರೂತೇ, ಬ್ರುವನ್ತೇ. ಬ್ರೂಸೇ, ಬ್ರುವ್ಹೇ. ಬ್ರುವೇ, ಬ್ರುಮ್ಹೇ.

ಬ್ರೂತು, ಬ್ರುವಿತು, ಬ್ರುವನ್ತು. ಬ್ರೂಹಿ, ಬ್ರೂಥ. ಬ್ರೂಮಿ, ಬ್ರೂಮ. ಬ್ರೂತಂ, ಬ್ರುವನ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತೇ ‘‘ಪುನ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಬ್ರುವಿತೂ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಬ್ರುವಿತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಬ್ರುವೇಯ್ಯ, ಬ್ರುವೇ, ಬ್ರುವೇಯ್ಯುಂ. ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾಥ. ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾಮಿ, ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾಮ. ಬ್ರುವೇಥ, ಬ್ರುವೇರಂ. ಬ್ರುವೇಥೋ, ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾವ್ಹೋ. ಬ್ರುವೇಯ್ಯಂ. ಬ್ರುವೇಯ್ಯಾಮ್ಹೇ.

ಪಬ್ರೂತಿ. ಅನುಬ್ರೂತಿ. ಪಬ್ರೂತು, ಅನುಬ್ರೂತು. ಪಬ್ರುವೇಯ್ಯ, ಅನುಬ್ರುವೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಅನುಉಪಸಗ್ಗೇಹಿಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ಆಹ, ಆಹು. ಬ್ರವೇ, ಬ್ರವಿತ್ಥ, ಬ್ರವಿರೇ. ಬ್ರವಿತ್ಥೋ, ಬ್ರವಿವ್ಹೋ. ಬ್ರವಿಂ, ಬ್ರವಿಮ್ಹೇ. ಪರೋಕ್ಖಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ.

ಅಬ್ರವಾ, ಅಬ್ರವೂ. ಅಬ್ರವೋ, ಅಬ್ರವತ್ಥ. ಅಬ್ರವಂ, ಅಬ್ರವಮ್ಹಾ. ಅಬ್ರವತ್ಥ, ಅಬ್ರವತ್ಥುಂ. ಅಬ್ರವಸೇ, ಅಬ್ರವ್ಹಂ. ಅಬ್ರವಿಂ, ಅಬ್ರವಿಮ್ಹಸೇ. ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ.

ಅಬ್ರವಿ, ಅಬ್ರವುಂ. ಅಬ್ರವೋ, ಅಬ್ರವಿತ್ಥ. ಅಬ್ರವಿಂ, ಅಬ್ರವಿಮ್ಹಾ. ಅಬ್ರವಾ, ಅಬ್ರವೂ. ಅಬ್ರವಸೇ, ಅಬ್ರವಿವ್ಹಂ. ಅಬ್ರವಂ, ಅಬ್ರವಿಮ್ಹೇ. ಅಜ್ಜತನೀವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ.

ಬ್ರುವಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ರುವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಬ್ರವಿಸ್ಸಾ, ಅಬ್ರವಿಸ್ಸಂಸು. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ನೇತಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮಪದಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸಿಯಾ, ‘‘ಬ್ರೂಯತೀ’’ತಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಲುಯತಿ, ಲೂಯತೀ’’ತಿ ಪದಾನಿ ವಿಯ.

ಜೀರ ಬ್ರೂಹನೇ. ಬ್ರೂಹನಂ ವಡ್ಢನಂ. ಜೀರತಿ. ಜೀರಂ. ಜೀರಮಾನೋ. ಜೀರಣಂ. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಬಲಿಬದ್ದೋವ ಜೀರತಿ.

ಪೂರ ಪೂರಣೇ. ಪೂರತಿ. ಪೂರತೋವ ಮಹೋದಧಿ. ಸಬ್ಬೇ ಪೂರೇನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಪೂರಿತುಂ, ಪೂರಿತ್ವಾ, ಪೂರಂ, ಪೂರಿತಂ. ಪುಣ್ಣಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ, ಪೂರಣಂ. ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ. ಕಾರಿತೇ ‘‘ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತಿ, ಪೂರಯತಿ, ಪೂರಾಪೇತಿ, ಪೂರಾಪಯತಿ. ಪೂರೇತ್ವಾ, ಪೂರಯಿತ್ವಾ, ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ, ಪೂರಾಪಯಿತ್ವಾ, ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ’’ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ.

ಘೋರ ಗತಿಪಟಿಘಾತೇ. ಗತಿಪಟಿಘಾತಂ ಗತಿಪಟಿಹನನಂ. ಘೋರತಿ.

ಧೋರ ಗತಿಚಾತುರಿಯೇ. ಗತಿಚಾತುರಿಯಂ ಗತಿಛೇಕಭಾವೋ. ಧೋರೇತಿ.

ಸರ ಗತಿಯಂ. ಸರತಿ, ವಿಸರತಿ, ಉಸ್ಸರತಿ. ಉಸ್ಸಾರಣಾ. ಸರೋ. ಸಂಸಾರೋ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ. ತತ್ಥ ಸರೋತಿ ರಹದೋ. ಸಂಸಾರೋತಿ ವಟ್ಟಂ, ಯೋ ‘‘ಭವೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಚರ ಚರಣೇ. ಚರತಿ, ವಿಚರತಿ, ಅನುಚರತಿ, ಸಞ್ಚರತಿ.

ಚರ ಗತಿಭಕ್ಖನೇಸು. ಚರತಿ, ವಿಚರತಿ, ಅನುಚರತಿ, ಸಞ್ಚರತಿ, ಪಟಿಚರತಿ. ಚರಿಯಾ. ಚರಿತಾ. ಚಾರೋ. ವಿಚಾರೋ. ಅನುವಿಚಾರೋ. ಉಪವಿಚಾರೋ. ಚರಣಂ. ಚಾರಕೋ. ಓಚರಕೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ.

ತತ್ಥ ಚರತೀತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಕ್ಖತಿ ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ಚರನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಖಾದನ್ತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ ಗರೂ. ಪಟಿಚರತೀತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ಚಾರಕೋತಿ ತಂಪವೇಸಿತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸುಖಂ ಚರತಿ ಭಕ್ಖತೀತಿ ಚಾರಕೋ, ರೋಧೋ. ಓಚರಕೋತಿ ಅಧೋಚಾರೀ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ದಾನಮ್ಪಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೋಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಿ ಮೇಥುನವಿರತಿಪಿ ಸದಾರಸನ್ತೋಸೋಪಿ ಉಪೋಸಥೋಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋಪಿ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಕಿನ್ತೇ ವತಂ ಕಿಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ,

ಕಿಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ;

ಇದ್ಧಿಜುತಿಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತಿ,

ಇದಞ್ಚ ತೇ ನಾಗ ಮಹಾವಿಮಾನಂ.

ಅಹಞ್ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ,

ಸದ್ಧಾ ಉಭೋ ದಾನಪತೀ ಅಹುಮ್ಹಾ;

ಓಪಾನಭೂತಂ ಮೇ ಘರಂ ತದಾಸಿ,

ಸನ್ತಪ್ಪಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ.

ತಂ ಮೇ ವತಂ ತಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ,

ತಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ;

ಇದ್ಧಿಜುತಿಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತಿ,

ಇದಞ್ಚ ಮೇ ಧೀರ ಮಹಾವಿಮಾನ’’ನ್ತಿ

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪುಣ್ಣಕಜಾತಕೇ ದಾನಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಕೇನ ಪಾಣಿ ಕಾಮದದೋ, ಕೇನ ಪಾಣಿ ಮಧುಸ್ಸವೋ;

ಕೇನ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಇಜ್ಝತಿ.

ತೇನ ಪಾಣಿ ಕಾಮದದೋ, ತೇನ ಪಾಣಿ ಮಧುಸ್ಸವೋ;

ತೇನ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಕುರಪೇತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಇದಂ ಖೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಿತ್ತಿರಿಯಂ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಂ ಖೋ ಪನ ಪಞ್ಚಸಿಖ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ…ಪೇ… ಯಾವದೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಮಿಂ, ಸಹಸ್ಸಂ ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಪರೇ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲೇಖಸುತ್ತೇ ಮೇಥುನವಿರತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಮಯಞ್ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮಾಮ,

ಅಮ್ಹೇ ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ;

ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಮ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ’’ತಿ

ಮಹಾಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕೇ ಸದಾರಸನ್ತೋಸೋ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಹೀನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಖತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ;

ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದೇವೇಸು, ಉತ್ತಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ

ಏವಂ ನಿಮಿಜಾತಕೇ ಅವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಕತೋ ಉಪೋಸಥೋ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ ಪಞ್ಚಸಿಖ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ…ಪೇ… ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ತಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವದೇವ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಪಾಸಾದಿಕಸುತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅಪಿ ಅತರಮಾನಾನಂ, ಫಲಾಸಾವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ;

ವಿಪಕ್ಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಸ್ಮಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಗಾಮಣೀ’’ತಿ

ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇಚ್ಚೇವಂ –

ದಾನಂ ವೇಯ್ಯಾವಟಿಯಞ್ಚ, ಸಿಕ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಕಾ;

ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಮೇಥುನತಾ-ವಿರತಿ ಚ ಉಪೋಸಥೋ.

ಸದಾರೇಸು ಚ ಸನ್ತೋಸೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚ ಸಾಸನಂ;

ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಚಿಮೇ ಬ್ರಹ್ಮ-ಚರಿಯಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚರೇ.

ಹುರ ಕೋಟಿಲ್ಲೇ. ಹುರತಿ.

ಸರ ಸದ್ದೋಪತಾಪೇಸು. ಸರತಿ. ಸರೋ, ಸರಣಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸರೋತಿ ಸದ್ದೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಉಸುಪಿ. ಸರಣನ್ತಿ ಸರತಿ ಉಪತಾಪೇತಿ ಹಿಂಸತಿ ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಪಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ಪರಿಕಿಲೇಸಞ್ಚಾತಿ ಸರಣಂ, ಬುದ್ಧಾದಿರತನತ್ತಯಂ. ಅಥ ವಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಮಿದ’’ನ್ತಿ ಸರನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ, ತಂ ತತ್ಥ ಚ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾತಿಪಿ ಸರಣಂ.

ಸರ ಚಿನ್ತಾಯಂ. ಸರತಿ, ಸುಸರತಿ ಇಚ್ಚಪಿ ಪಯೋಗೋ. ಅಪ್ಪಕ್ಖರಾನಞ್ಹಿ ಬಹುಭಾವೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಚ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ‘‘ದ್ವೇ, ದುವೇ, ತಣ್ಹಾ ತಸಿಣಾ, ಪಮ್ಹಂ, ಪಖುಮ’’ನ್ತಿ. ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಪಟಿಸ್ಸರತಿ. ಸರನ್ತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ, ಸಯಂ ವಾ ಸರತಿ, ಸರಣಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏತನ್ತಿ ಸತಿ. ಅನುಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸ್ಸತಿ. ಸರತೀತಿ ಸತೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರತೀತಿ ಪಟಿಸ್ಸತೋ.

ದ್ವರ ಸಂವರಣೇ. ಸಂವರಣಂ ರಕ್ಖಣಾ. ದ್ವರತಿ. ದ್ವಾರಂ. ದ್ವಿಸದ್ದೂಪಪದಅರಧಾತುವಸೇನಪಿ ಇದಂ ರೂಪಂ ಸಿಜ್ಝತಿ. ತತ್ರಿಮಾನಿ ನಿಬ್ಬಚನಾನಿ – ದ್ವರನ್ತಿ ಸಂವರನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ದ್ವಾರಂ, ಅಥ ವಾ ದ್ವೇ ಕವಾಟಾ ಅರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿಪಿ ದ್ವಾರನ್ತಿ. ಗೇಹದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀನಿಪಿ ಉಪಾಯೋಪಿ ದ್ವಾರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ತು ‘‘ದ್ವಾರಂ ದ್ವಾರಾ’’ತಿ ಚ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕವಸೇನ ದ್ವಾರಸದ್ದೋ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ದ್ವಾರಾಪೇಸಾ’’ತಿ ಚ ತಸ್ಸ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗತಾ ವುತ್ತಾ.

ಗರ ಘರ ಸೇಚನೇ. ಗರತಿ. ಘರತಿ. ಘರಂ.

ಧೂರ ಹುಚ್ಛನೇ. ಹುಚ್ಛನ ಕೋಟಿಲ್ಲಂ. ಧೂರತಿ.

ತರ ಪ್ಲವನಸರಣೇಸು. ತರತಿ. ತರಣಂ. ತಿತ್ಥಂ. ತಿಣ್ಣೋ. ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ. ಓತಿಣ್ಣೋ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ. ತತ್ಥ ತರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಾವಾ, ತರತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಪ್ಲವತಿ, ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರನ್ತಿ ವಾ ನದಿಂ ಏತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೇನ.

ನಾವಾ ಪ್ಲವೋ ತರಂ ಪೋತೋ, ತರಣಂ ಉತ್ತರಂ ತಥಾ;

ಜಲಯಾನನ್ತಿ ಏತಾನಿ, ನಾವಾನಾಮಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ತು.

ತರ ಸಮ್ಭಮೇ. ಸಮ್ಭಮೋ ಅನವಟ್ಠಾನಂ. ತರತಿ. ತರಿತೋ. ತುರಙ್ಗೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸೋ ಮಾಸಖೇತ್ತಂ ತರಿತೋ ಅವಾಸರಿ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿ ನಿದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ತರಿತೋತಿ ತುರಿತೋ ಸಮ್ಭಮನ್ತೋ. ಅವಾಸರಿನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ ಉಪವಿಸಿಂ ವಾ.

ಜರ ರೋಗೇ. ಏತ್ಥ ಜರರೋಗೋಯೇವ ‘‘ರೋಗೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಪಯೋಗವಸೇನ. ಜರಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಜರರೋಗೇ ಪವತ್ತನಿಯಮನತ್ಥಂ ‘‘ರೋಗೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಞ್ಞೋ ರೋಗೋ ಇಧ ರೋಗಸದ್ದೇನ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಜರತಿ. ಜರೋ. ಸಜ್ಜರೋ. ಪಜ್ಜರರೋಗೋ. ಜರೇನ ಪೀಳಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ. ಯತ್ಥ ತು ಅಯಂ ವಯೋಹಾನಿವಾಚಕೋ, ತತ್ಥ ಪಯೋಗೇ ‘‘ಜೀರತಿ, ಜರಾ’’ತಿ ಚಸ್ಸ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

ದರ ಭಯೇ. ದರತಿ. ದರೀ. ‘‘ಬೀಲಾಸಯಾ ದರೀಸಯಾ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ದರೀತಿ ಭಾಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ದರೀ.

ದರ ಆದರಾನಾದರೇಸು. ದರತಿ, ಆದರತಿ, ಅನಾದರತಿ. ಆದರೋ, ಅನಾದರೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ದರತೀತಿ ದರಂ ಕರೋತೀತಿ ಚ ಅನಾದರಂ ಕರೋತೀತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಆರಕಾಸದ್ದೋ ದೂರಾಸನ್ನವಾಚಕೋ, ತಥಾಯಮ್ಪಿ ದರಧಾತು ಆದರಾನಾದರವಾಚಕೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದರಸದ್ದೋ ಚ ಕಾಯದರಥೇ ಚಿತ್ತದರಥೇ ಕಿಲೇಸದರಥೇ ಚ ವತ್ತತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ –

ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ;

ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಿ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರ’’ನ್ತಿ

ಏತ್ಥ ಕಾಯದರಥೇ ಚಿತ್ತದರಥೇ ಚ ವತ್ತತಿ. ‘‘ವೀತದ್ದರೋ ವೀತಸೋಕೋ ವೀತಸಲ್ಲೋ, ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಾಸಿ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಲೇಸದರಥೇ ವತ್ತತಿ. ವೀತದ್ದರೋತಿ ಹಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವಿಗತಕಿಲೇಸದರಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನರ ನಯನೇ. ನರತಿ. ನರೋ, ನಾರೀ.

ಏತ್ಥ ನರೋತಿ ಪುರಿಸೋ. ಸೋ ಹಿ ನರತಿ ನೇತೀತಿ ನರೋ. ಯಥಾ ಪಠಮಪಕತಿಭೂತೋ ಸತ್ತೋ ದತರಾಯ ಪಕತಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಪುರಿ ಉಚ್ಚಾಟ್ಠಾನೇ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ನಯನಟ್ಠೇನ ನರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುತ್ತಭಾತುಭೂತೋಪಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತುಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ ನೇತುಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಗೇವ ಇತರೋ ಇತರಾಸಂ. ನಾರೀತಿ ನರೇನ ಯೋಗತೋ, ನರಸ್ಸಾಯನ್ತಿ ವಾ ನಾರೀ. ಅಪರಮ್ಪೇತ್ಥ ನರಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಚನಂ, ನರಿಯತಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಯ್ಯತೀತಿ ನರೋ, ಸತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ. ‘‘ಕಮ್ಮೇನ ನಿಯ್ಯತೇಓ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನರಸದ್ದಸ್ಸ ತಾವ ಪುರಿಸವಚನೇ ‘‘ನರಾ ಚ ಅಥ ನಾರಿಯೋ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಸತ್ತಮನುಸ್ಸವಚನೇ ಪನ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಅಯಂ ಏದಿಸಕೋ ನರುತ್ತಮೋ. ಆಮೋದಿತಾ ನರಮರೂ’’ತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನರೋತಿ ಪುರಿಸೋ, ನರೋತಿ ಸತ್ತೋ, ನರೋತಿ ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಅತ್ಥೋ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬೋ.

ಹರ ಹರಣೇ. ಹರಣಂ ಪವತ್ತನಂ. ಹರತಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ವಿಹಾಸಿ. ವಿಹಂಸು. ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ. ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹಿಸ್ಸತಿ. ವೋಹರತಿ. ಸಂವೋಹರತಿ. ಸಬ್ಬೋ ಹರತಿ ವಾ. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ, ರೂಪಿಯಸಬ್ಬೋಹಾರೋ ವಾ. ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಹಾರೋ. ವಿಹಾರೋ. ವೋಹಾರೋ. ಅಭಿಹಾರೋ. ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ. ಸಾಸನೇ ವಿಹರಂ, ವಿಹರನ್ತೋ, ವಿಹರಮಾನೋ. ವಿಹಾತಬ್ಬಂ, ವಿಹರಿತುಂ. ವಿಹರಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಕತಕಿಚ್ಚೇನ ಪಚ್ಛಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಪಟೀತಿ ಹಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಬೋಧೇತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪವಿಟ್ಠಮ್ಹಿ, ಅಞ್ಞೋ ಆಗಞ್ಛಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ವಿಹಾರೋತಿ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದಿನಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆವಾಸೋ. ವಿಹರಣಂ ವಾ ವಿಹಾರೋ, ವಿಹರಣಕ್ರಿಯಾ. ವೋಹಾರೋತಿ ಬ್ಯವಹಾರೋಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಪಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಚೇತನಾಪಿ. ತತ್ಥ

ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವೋಹಾರಂ ಉಪಜೀವತಿ;

ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾತಿ, ವಾಣಿಜೋ ಸೋ ನಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಬ್ಯವಹಾರವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ತಥಾ ತಥಾ ವೋಹರನ್ತಿ ಪರಾಮಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ವಚನವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಅಟ್ಠ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ, ಅಟ್ಠ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಚೇತನಾವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ಇಚ್ಚೇವಂ –

ಬ್ಯವಹಾರೇ ವಚನೇ ಚ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಚೇತನಾಸು ಚ;

ವೋಹಾರಸದ್ದೋ ಚತೂಸು, ಇಮೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ.

ಹರ ಅಪನಯನೇ. ಅಪನಯನಂ ನೀಹರಣಂ. ದೋಸಂ ಹರತಿ. ನೀಹರತಿ. ನೀಹಾರೋ, ಪರಿಹರತಿ. ಪರಿಹಾರೋ. ರಜೋಹರಣಂ. ಸಬ್ಬದೋಸಹರೋ ಧಮ್ಮೋ. ಭಗವತೋ ಚ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಹರತೀತಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಮತ್ತಾವಣ್ಣಭೇದೇನೇತ್ಥ ‘‘ಪಾಟಿಹೇರಂ ಪಾಟಿಹೀರಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ತೀಣಿ ಪದರೂಪಾನಿ, ಭವನ್ತಿ.

ಹರ ಆದಾನೇ. ಅದಿನ್ನಂ ಹರತಿ. ಹರಿಸ್ಸತಿ. ಹಾಹಿತಿ ಇಚ್ಚಪ. ‘‘ಖರಾಜಿನಂ ಪರ ಸುಞ್ಚ, ಖಾರಿಕಾಜಞ್ಚ ಹಾಹಿತೀ’’ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಆಹರತಿ, ಅವಹರತಿ, ಸಂಹರತಿ, ಅಪಹರತಿ, ಉಪಹರತಿ, ಪಹರತಿ, ಸಮ್ಪಹರತಿ, ಸಮಾಹರತಿ. ಮನೋಹರೋ ಪಾಸಾದೋ. ಪರಸ್ಸಹರಣಂ. ಆಹಾರೋ, ಅವಹಾರೋ, ಸಂಹಾರೋ, ಉಪಹಾರೋ, ಸಮ್ಪಹಾರೋ, ಸಮಾಹಾರೋ. ಹರಿಯ್ಯತಿ, ಆಹರಿಯ್ಯತಿ. ಆಹರಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಆಹಟಂ, ಹರಿತುಂ, ಆಹರಿತುಂ, ಆಹರಿತ್ವಾ, ಆಹರಿತ್ವಾನ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಧರ ಧರಣೇ. ಧರಣಂ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ. ಧರತಿ. ಧರತೇ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ.

ಧರ ಅವಿದ್ಧಂಸನೇ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧರತಿ.

ಖರ ಖಯೇ. ಖರತಿ. ಖರಣಂ. ನಕ್ಖರನ್ತಿ ನ ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ. ನಕ್ಖರನ್ತಿ ನ ನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನೀತಿ ಪೋರಾಣಾ.

ಜಾಗರನಿದ್ದಕ್ಖಯೇ ಜಾಗರತಿ. ಜಾಗರೋ, ಜಾಗರಣಂ, ಜಾಗರಂ. ದೀಘಾ ಜಾಗರತೋ ರತ್ತಿ. ಜಾಗರಮಾನೋ. ಅಯಞ್ಚ ಧಾತು ತನಾದಿಗಣಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಜಾಗರೋತಿ, ಪಟಿಜಾಗರೋತೀ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ಜನೇತಿ.

ಈರ ವಚನೇ ಗತಿಕಮ್ಪನೇಸು ಚ. ಈರತಿ. ಈರಿತಂ. ಏರಿತಂ. ಸಮೀರಣೋ. ಜಿನೇರಿತೋ ಧಮ್ಮೋ. ಕುಪ್ಪನ್ತಿ ವಾತಸ್ಸಪಿ ಏರಿತಸ್ಸ.

ತತ್ಥ ಸಮೀರಣೋತಿ ವಾತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಮೀರತಿ ವಾಯತಿ, ಸಮೀರೇತಿ ಚ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಸುಟ್ಠು ಕಮ್ಪೇತೀತಿ ‘‘ಸಮೀರಣೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಹರೇ ಲಜ್ಜಾಯಂ. ಅಲುತ್ತನ್ತೋಯಮೇಕಾರನ್ತೋ ಧಾತು, ಗಿಲೇ ಪೀತಿಕ್ಖಯೇತಿ ಧಾತು ವಿಯ. ಹರಾಯತಿ. ಹರಾಯನಂ. ಅಟ್ಟೀಯಾಮಿ ಹರಾಯಾಮಿ.

ಏತ್ಥ ಹರಾಯತೀತಿ ಲಜ್ಜತಿ, ಹಿರಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪರ ಪಾಲನಪೂರಣೇಸು. ‘‘ಪರತಿ, ಪರಮೋ’’ತಿಮಸ್ಸ ರೂಪಾನಿ, ನರ ನಯನೇತಿ ಧಾತುಸ್ಸ ‘‘ನರತಿ ನರೋ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವಿಯ.

ತತ್ಥ ಪರತೀತಿ ಪಾಲೇತಿ, ಪೂರತಿ ವಾ. ಸುದ್ಧಕತ್ತುವಸೇನಿದಂ ಪದಂ ವುತ್ತಂ. ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನ ಹಿ ‘‘ಪಾರೇತಿ ಪಾರಯತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಪರಮೋತಿ ಪಾಲಕೋ ಪೂರಕೋ ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಾರಮೀ’’ತಿ ಪದಂ ಏತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ. ತಥಾ ಹಿ ಪಾರಮೀತಿ ಪರತಿ, ಪಾರೇತಿ ಚಾತಿ ಪರಮೋ, ದಾನಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಪಾಲಕೋ ಪೂರಕೋ ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಪರಮಸ್ಸ ಇದಂ, ಪರಮಸ್ಸ ವಾ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮೀ, ದಾನಾದಿಕ್ರಿಯಾ. ಗರೂಹಿ ಪನ ‘‘ಪೂರೇತೀತಿ ಪರಮೋ, ದಾನಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಪೂರಕೋ ಪಾಲಕೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವೀಮಂಸಿತಬಂ.

ವರ ವರಣೇ. ವರತಿ. ವಾರಣೋ, ವರುಣೋ.

ಗಿರ ನಿಗ್ಗಿರಣೋ. ನಿಗ್ಗಿರಣಂ ಪಗ್ಘರಣಂ. ಗಿರತಿ, ಗಿರಿ.

ಏತ್ಥ ಗಿರೀತಿ ಪಬ್ಬತಾ, ಯೋ ‘ಸೇಲೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅನೇಕೇಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಕಥಿಯತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪಬ್ಬೇಹಿ ಚಿತತ್ತಾ ಪಬ್ಬಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಬ್ಬತೋ. ಹಿಮವಮನಾದಿವಸೇನ ಜಲಸ್ಸ ಸಾರಭೂತಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಾದಿವತ್ಥೂನಞ್ಚ ಗಿರಣತೋ ಗಿರೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇಮಾನಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ –