೭. ಖಾದಿಕಣ್ಡ
ಅಥ ಧಾತೂಹಿಯೇವ ಭಾವ+ಕಮ್ಮ+ಕತ್ತು+ಕರಣಾದಿಸಾಧನಸಹಿತಂ ಖಾದಿವಿಧಾನಂ ಆರಭೀಯತೇ –
‘‘ತಿಜಮಾನೇಹಿ ಖಸಾ ಖಮಾವೀಮಂಸಾಸು’’ ಇಚ್ಚಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚಯವಿಧಾನಞ್ಚ ಪರರೂಪದ್ವಿತ್ತಾದಿಕಾರಿಯಞ್ಚ ತ್ಯಾದಿಕಣ್ಡೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಞಾತಬ್ಬಂ. ತಿತಿಕ್ಖನಂ ತಿತಿಕ್ಖಾ, ‘‘ಇತ್ಥಿಯ+ಮಣಕ್ತಿಕಯಕಯಾ ಚ’’ ಇತಿ ಸುತ್ತೇನ ಅಪಚ್ಚಯೋ ಚ ‘‘ಇತ್ಥಿಯ+ಮತ್ವಾ’’ತಿ ಆಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಹೋತಿ. ತಥಾ ವೀಮಂಸನಂ ವೀಮಂಸಾ. ‘‘ಕಿತಾ ತಿಕಿಚ್ಛಾಸಂಸಯೇಸು ಛೋ’’ತಿ ಛಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ತಿಕಿಚ್ಛನಂ ತಿಕಿಚ್ಛಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಗುಪ=ಗೋಪನೇ, ಬಧ=ಬನ್ಧನೇತಿ ಇಮೇಹಿ ಧಾತೂಹಿ ‘‘ನಿನ್ದಾಯಂ ಗುಪ+ಬಧಾ ಬಸ್ಸ ಭೋ ಚ’’ ಇತಿ ಛಪಚ್ಚಯಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ದ್ವಿತ್ತೇ ಪರಬಕಾರಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಭಕಾರೇ ಚ ಕತೇ ಅಪಚ್ಚಯಾದಿ ಹೋತಿ. ಜಿಗುಚ್ಛನಂ ಜಿಗುಚ್ಛಾ, ಬೀಭಚ್ಛನಂ ಬೀಭಚ್ಛಾ. ‘‘ತುಂಸ್ಮಾ ಲೋಪೋ ಚಿ+ಚ್ಛಾಯಂ ತೇ’’ ಇತಿ ಇಚ್ಛಾಯ+ಮತ್ಥೇ ಖ+ಸ+ಛಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಭುಜ=ಪಾಲನಜ್ಝೋಹಾರೇಸು, ಬುಭುಕ್ಖನಂ ಬುಭುಕ್ಖಾ. ಜಿ=ಜಯೇ, ಜಿಗಿಂಸನಂ, ಜಿಗಿಂಸಾ. ಘಸ=ಅದನೇ, ಜಿಘಚ್ಛನಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ.
೨೭. ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ತಬ್ಬಾನೀಯಾ
ತಬ್ಬಅನೀಯಾ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಪರೇ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಭವನ್ತಿ, ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ಕತ್ತುಕರಣಾದೀಸುಪಿ. ಭೂ=ಸತ್ತಾಯಂ, ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇ ಓಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ ಓಕಾರೇ ‘‘ಊಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಊಆಗಮೋ, ಞ್ಞಕಾರೋ ಆದ್ಯಾವಯವತ್ಥೋ. ಓಸ್ಸ ‘‘ಏಓನ+ ಮಯವಾ ಸರೇ’’ತಿ ಅವಾದೇಸೋ, ಭೂಯತೇತಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಭವತಾ ಭವನೀಯಂ. ಭಾವಸ್ಸೇ+ಕತ್ತಾ ಏಕವಚನಮೇವ, ತಞ್ಚ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.
ತಬ್ಬಾದ್ಯಭಿಹಿತೋ ಭಾವೋ,
ದಬ್ಬಮಿವ ಪಕಾಸತೀತಿ-ಬಹುವಚನಞ್ಚ ಹೋತಿ.
ಕಮ್ಮೇ-ಅಭಿಪುಬ್ಬೋ, ಅಭಿಭೂಯತೇ ಅಭಿಭೂಯಿತ್ಥ ಅಭಿಭೂಯಿಸ್ಸತೇತಿ ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬೋ ಕೋಧೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ, ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ, ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ. ಏವಂ ಅಭಿಭವನೀಯೋ ಅಭಿಭವನೀಯಾ ಅಭಿಭವನೀಯಂ, ಕಮ್ಮೇ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ.
ವಿಸೇಸ್ಸಲಿಙ್ಗಾತಬ್ಬಾದೀ, ತತ್ಥಾ+ದೋ ಪಞ್ಚ ಭಾವಜಾ;
ನಪುಂಸಕೇ ಸಿಯುಂ ಭಾವೇ, ಕ್ತೋ ಚಾ+ನೋ ಅಕತ್ತರಿ.
ಭಾವಸ್ಮಿಂ ಘಣ ಪುಮೇ ಏವಂ, ಇಯುವಣ್ಣಾ ಗಹಾದಿಜೋ;
ಅಪಚ್ಚಯೋಪಿ ವಾ+ಸಂಖ್ಯಾ, ತು+ಮಾದಿತ್ವನ್ತಕಾ ಸಿಯುಂ.
ಇತೋ ಪರಂ ಉಪಸಗ್ಗಪುಬ್ಬತಾ ಚ ಕಾಲತ್ತಯಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಗಹಣಞ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನುರೂಪವಾಕ್ಯಮೇವ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ –
ಆಸ=ಉಪವೇಸನೇ, ಆಸನೇ ಆಸಿತಬ್ಬಂ ತಯಾ ಆಸನೀಯಂ. ಕಮ್ಮೇ-ಉಪಾಸೀಯತೀತಿ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬೋ ಗುರು ಉಪಾಸನೀಯೋ. ಸೀ=ಸಯೇ, ಏ+ಅಯಾದೇಸಾ, ಸಯನಂ ಸಯಿತಬ್ಬಂ ಸಯನೀಯಂ ತಯಾ. ಅತಿಸೀಯತೀತಿ ಅತಿಸಯಿತಬ್ಬೋ ಕಟೋ ತೇ ಅತಿಸಯನೀಯೋ. ಪದ=ಗಮನೇ, ‘‘ಪದಾದೀನಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಯುಕ, ಕಕಾರೋ ಕಾನುಬನ್ಧಕಾರಿಯತ್ಥೋ, ಉಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ, ದಸ್ಸಜೋ ಪುಬ್ಬರೂಪಞ್ಚ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನೀಯಂ. ಪಟಿಪಜ್ಜೀಯತೀತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪಜ್ಜನೀಯೋ. ಬುಧ=ಞಾಣೇ, ಬುಜ್ಝತೇತಿ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಬುಜ್ಝನೀಯೋ. ಸು=ಸವನೇ, ಸೂಯತೇತಿ ಸೋತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಞ್ಞಿಮ್ಹಿ ನಾಗಮೇ ‘‘ತಥನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ’’ತಿ ಣೇ ಚ ಕತೇ ‘‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧ+ನಾಗಮೇಸೂ’’ತಿ ಓಕಾರಾಭಾವೋ. ಸುಣಿತಬ್ಬೋ, ಸವನೀಯೋ. ಕರ=ಕರಣೇ –
೯೫. ಪರರೂಪ+ಮಯಕಾರೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾನ+ಮನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಪರರೂಪಂ ಹೋತಿ ಯಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ. ಕರೀಯತೀತಿ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಪೂಜಾ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ.
೧೧೯. ತುಂ+ತುನ+ತಬ್ಬೇಸು ವಾ
ತುಮಾದೀಸು ಕರಸ್ಸಾ ಹೋತಿ ವಾ. ಕಾತಬ್ಬಂ ಹಿತಂ.
೧೭೧. ರಾ ನಸ್ಸ ಣೋ
ರನ್ತತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಪಚ್ಚಯನಕಾರಸ್ಸ ಣ ಹೋತಿ. ಕರಣೀಯೋ.
ಭರ=ಭರಣೇ, ಭರೀಯತೀತಿ ಭರಿತಬ್ಬೋ ಭರಣೀಯೋ. ಗಹ=ಉಪಾದಾನೇ ‘‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನಂ’’ತಿ ಅನ್ತಸರಾ ಪರೋಮಂ ವಾ ಹೋತಿ. ಮಕಾರೋ+ನುಬನ್ಧೋ. ‘‘ಣೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಣೋ, ಸಂಗಯ್ಹತೀತಿ ಸಂಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ ಸಂಗಣ್ಹನೀಯೋ, ‘‘ತಥನರಾ’’ದಿನಾ ಣಕಾರೇ ಗಹಣೀಯೋ. ರಮ=ಕೀಳಾಯಂ, ರಮೀಯತೀತಿ ರಮಣೀಯೋ ವಿಹಾರೋ. ಆಪ=ಪಾಪುಣನೇ, ‘‘ಸಕಾಪಾನಂ ಕುಕಕೂ ಣೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘ಸಕಾಪಾನಂ ಕುಕ+ಕೂ’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಕು, ಊಆಗಮೇ ನಾಗಮಸ್ಸ ಣೇ ಚ ಕತೇ ಪಾಪೀಯತೀತಿ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬೋ. ಪರರೂಪೇ ಪತ್ತಬ್ಬೋ, ಪಾಪುಣನೀಯೋ, ಪಾಪನೀಯೋ.
೯೬. ಮನಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ
ಮಕಾರ+ನಕಾರನ್ತಾನಂ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ಹೋತ್ಯ+ಯಕಾರೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ. ವಗ್ಗನ್ತಂ, ಗಮಿಯತೀತಿ ಗನ್ತಬ್ಬೋ. ಗಮಿತಬ್ಬಂ ಗಮನೀಯಂ. ಖನ=ಖಣ=ಅವದಾರಣೇ, ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ವಗ್ಗನ್ತತ್ತಞ್ಚ, ಖಞ್ಞತೇತಿ ಖನ್ತಬ್ಬಂ ಆವಾಟಂ ಖನಿತಬ್ಬಂ ಖನನೀಯಂ. ಹನ=ಹಿಂಸಾಯಂ, ಹಞ್ಞತೇತಿ ಹನ್ತಬ್ಬಂ ಹನಿತಬ್ಬಂ ಹನನೀಯಂ. ಮನ=ಞಾಣೇ, ಮಞ್ಞತೇತಿ ಮನ್ತಬ್ಬೋ ಮನಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪದಾದೀನಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಯುಕ, ಚವಗ್ಗಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನೀಯಂ.
ಪೂಜ=ಪೂಜಾಯಂ, ‘‘ಚುರಾದಿತೋ ಣೀ’’ತಿ ಣಿಮ್ಹಿ ಞುಕಾರಸ್ಸ ಗುರುತ್ತಾ ಓಕಾರಾವುತ್ತಿ ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇಓ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ ಏಕಾರೇ ಪೂಜೇತಬ್ಬೋ ಊಮ್ಹಿ ಅಯಾದೇಸೇ ಪೂಜಯಿತಬ್ಬೋ ಪೂಜನೀಯೋ ಭಗವಾ.
ಕತ್ತರಿ-ಯಾ=ಪಾಪುಣನೇ, ನೀಯತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ, ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಗಮನೀಯಾ ಭೋಗಾ. ಕರಣೇ-ನಹ=ಸೋಚೇಯ್ಯೇ, ನಹಾಯನ್ತ್ಯ+ನೇನಾತಿ ನಹಾನೀಯಂ ಚುಣ್ಣಂ. ಸಮ್ಪದಾನೇ-ದಾ=ದಾನೇ, ಸಂ+ಪಪುಬ್ಬೋ, ಸಮ್ಮಾ ಪದೀಯತೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಪದಾನಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ.
೨೮. ಘ್ಯಣ
ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಪರೋ ಘ್ಯಣ ಹೋತಿ ಬಹುಲಂ. ಊಮ್ಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಾರಿಯಂ. ಹರ=ಹರಣೇ, ಹರೀಯತೀತಿ ಹಾರಿಯಂ. ಭರ=ಭರಣೇ, ಭರಿತಬ್ಬಂ ಭಾರಿಯಂ. ಲಭ=ಲಾಭೇ, ‘‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’’ತಿ ಪುಬ್ಬರೂಪಭಕಾರೇ ‘‘ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾ’’ ದಿನಾ ತತಿಯಕ್ಖರೇ ಚ ಕತೇ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭಂ.
ವಚ=ಬ್ಯತ್ತವಚನೇ,
೯೮. ಕಗಾ ಚಜಾನಂ ಘಾನುಬನ್ಧೇ
ಘಾನುಬನ್ಧೇ ಚಕಾರ+ಜಕಾರನ್ತಾನಂ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾನಂ ಕ+ಗಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ.
೮೪. ಅಸ್ಸಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ
ಣಕಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಉಪನ್ತಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ. ವಚನಂ ವುಚ್ಚತೇತಿ ವಾಕ್ಯಂ. ಭಜ=ಸೇವಾಯಂ, ಭಜನೀಯಂ ಭಾಗ್ಯಂ, ಜಸ್ಸ ಗಕಾರೋ. ಚಿ=ಚಯೇ, ಚಯನಂ ಚೀಯತೀತಿ ವಾ ಚೇಯ್ಯಂ. ಯಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ.
೫,೧೨೨. ನಿತೋ ಚಿಸ್ಸ ಛೋ
ನಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಚಿಸ್ಸ ಛೋ ಹೋತೀತಿಆದಿಚಕಾರಸ್ಸ ಛೋ. ವಿನಿಚ್ಛಯತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ನಾಗಮೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ಏ+ಅಯಾದೇಸೇಸು ವಿನಿಚ್ಛೇತಬ್ಬಂ ವಿನಿಚ್ಛನೀಯಂ. ನೀ=ಪಾಪನೇ, ನೀಯತೀತಿ ನೇಯ್ಯೋ ನೇಯ್ಯಾ ನೇಯ್ಯಂ, ನೇತಬ್ಬಂ.
೨೯. ಆಸ್ಸೇ+ಚ
ಆಕಾರನ್ತತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಘ್ಯಣ ಹೋತಿ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಆಸ್ಸ ಏ ಚ. ದಾ=ದಾನೇ, ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಂ. ಪಾ=ಪಾನೇ, ಪೀಯತೀತಿ ಪೇಯ್ಯಂ. ಮಾ=ಮಾನೇ, ಮೀಯತೀತಿ ಮೇಯ್ಯಂ. ಞಾ=ಅವಬೋಧನೇ, ಞಾಯತೀತಿ ಞೇಯ್ಯಂ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಊಮ್ಹಿ ನಾಗಮೋ ‘‘ಞಾಸ್ಸ ನೇ+ಜಾ’’ತಿ ಞಾಸ್ಸ ಜಾದೇಸೇ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ವಿಜಾನಿಯಂ. ಖಾ=ಪಕಥನೇ, ಸಂಖಾತಬ್ಬಂ ಸಂಖೇಯ್ಯಂ.
೩೦. ವದಾದೀಹಿ ಯೋ
ವದಾದೀಹಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥೇಹಿ ಯೋ ಹೋತಿ ಬಹುಲಂ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು. ವದ=ವಚನೇ, ವದನಂ ವಜ್ಜತೀತಿ ವಾ ವಜ್ಜಂ. ಮದ=ಉಮ್ಮಾದೇ, ಮದನಂ ಮಜ್ಜತೇ ಅನೇನಾತಿ ವಾ ಮಜ್ಜಂ. ಗಮನಂ ಗಮ್ಮತೇತಿ ವಾ ಗಮ್ಮಂ. ಗದ=ವಚನೇ, ಗಜ್ಜತೇ ಗದನೀಯಂ ವಾತಿ ಗಜ್ಜಂ. ಪದ=ಗಮನೇ, ಪಜ್ಜನೀಯಂ ಪಜ್ಜಂ ಗಾಥಾ. ಅದ+ಖಾದ=ಭಕ್ಖನೇ, ಖಜ್ಜತೀತಿ ಖಜ್ಜಂ ಖಾದನೀಯಂ. ದಮ=ದಮನೇ, ದಮ್ಮತೇತಿ ದಮ್ಮೋ ದಮನೀಯೋ.
ಭುಜಾ+ನ್ನೇತಿ ಗಣಸುತ್ತೇನ ಅನ್ನೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಯಪಚ್ಚಯೋ.
೮೩. ಲಹುಸ್ಸುಪನ್ತಸ್ಸತಿ
ಲಹುಭೂತಸ್ಸ ಉಪನ್ತಸ್ಸ ಇಯುವಣ್ಣಸ್ಸ ಏಓ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪೇ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಭೋಜ್ಜೋ ಓದನೋ, ಭೋಜ್ಜಾ ಯಾಗು.
೩೧. ಕಿಚ್ಚ ಘಚ್ಚ ಭಚ್ಚ ಭಬ್ಬ ಲೇಯ್ಯಾ
ಏತೇ ಸದ್ದಾ ಯಪಚ್ಚಯನ್ತಾ ನಿಪಚ್ಚನ್ತೇ. ಕರ=ಕರಣೇ, ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನಾ ಯೇ ಕಿಚಾದೇಸೇ ಚ ಕತೇ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ಹನ=ಹಿಂಸಾಯಂ, ಘಚ್ಚಾದೇಸಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಹನನಂ ಹಞ್ಞತೇತಿ ವಾ ಘಚ್ಚಂ. ಭರ=ಭರಣೇ, ಭಚ್ಚಾದೇಸಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಭರಣೀಯೋ ಭಚ್ಚೋ. ಭೂ=ಸತ್ತಾಯಂ, ಯಮ್ಹಿ ಓಕಾರೇ ಇಮಿನಾ ಅವಾದೇಸೇ ಭವತೀತಿ ಭಬ್ಬೋ. ಲಿಹ=ಅಸ್ಸಾದನೇ, ಯಮ್ಹಿ ಇಮಿನಾ ಹಸ್ಸ ಯಕಾರೇ ಲೇಹಿತಬ್ಬಂ ಲೇಯ್ಯಂ, ಏಕಾರವುದ್ಧಿ.
೩೨. ಗುಹಾದೀಹಿ ಯಕ
ಗುಹಾದೀಹಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥೇಹಿ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಯಕ ಹೋತಿ. ಗುಹ=ಸಂವರಣೇ, ‘‘ಲಹುಸ್ಸುಪನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಓಕಾರಸ್ಸ ‘‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧನಾಗಮೇಸೂ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ. ‘‘ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ’’ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ಗುಹನಂ ಗುಹಿತಬ್ಬಂ ಗುಯ್ಹಂ. ದುಹ=ಪಪೂರಣೇ, ದೋಹನಂ ದುಯ್ಹತೀತಿ ವಾ ದುಯ್ಹಂ. ಸಾಸ=ಅನುಸಿಟ್ಠಿಯಂ –
೧೧೭. ಸಾಸಸ್ಸ ಸಿಸ ವಾ
ಸಾಸಸ್ಸ ಸಿಸ ವಾ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ. ಪುಬ್ಬರೂಪಂ, ಸಾಸೀಯತೀತಿ ಸಿಸ್ಸೋ.
ಸಿದ್ಧಾ ಏವೇ+ತೇ ತಬ್ಬಾದಯೋ ಪೇಸಾ+ತಿಸಗ್ಗ+ಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇಸು ಗಮ್ಯಮಾನೇಸುಪಿ, ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಿಧಾನತೋ. ಪೇಸನಂ – ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬ+ಮಿದಂ ಭವತಾ’’ತಿ ಆಣಾಪನಂ ಅಜ್ಝೇಸನಞ್ಚ. ಅತಿಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ‘‘ಕಿ+ಮಿದಂ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾ. ಪತ್ತಕಾಲೋ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮಯೋ. ಯೋ ಕಿಚ್ಚಕರಣಸಮಯಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮಯಾರೋಚನಂ, ನ ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೇಸನ+ಮತ್ಥಿ. ಭೋತಾ ಖಲು ಕಟೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಕರಣೀಯೋ ಕಾರಿಯೋ ಕಿಚ್ಚೋ’’ ಏವಂ ತ್ವಯಾ ಕಟೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಭೋತೋ ಹಿ ಪತ್ತೋ ಕಾಲೋ ಕಟಕರಣೇ.
ಏವಂ ಉದ್ಧಮುಹುತ್ತೇಪಿ ವತ್ತಮಾನತೋ ಪೇಸಾದೀಸು ಸಿದ್ಧಾ ಏವ. ತಥಾ ಅರಹೇ ಕತ್ತರಿ ಸತ್ತಿವಿಸಿಟ್ಠೇ ಚ ಪತೀಯಮಾನೇ, ಆವಸ್ಸಕಾ+ಧಮೀಣತಾವಿಸಿಟ್ಠೇ ಚ ಭಾವಾದೋ ಸಿದ್ಧಾ. ಉದ್ಧಂ ಮುಹುತ್ತತೋ-ಭೋತಾ ಕಟೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ. ಭೋತಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಭವಂ ಅರಹೋ. ಭೋತಾ ಭಾರೋ ವಹಿತಬ್ಬೋ, ಭವಂ ಸಕ್ಕೋ. ಭೋತಾ ಅವಸ್ಸಂ ಕಟೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ. ಭೋತಾ ನಿಕ್ಖೋ ದಾತಬ್ಬೋ.
೩೩. ಕತ್ತರಿ ಲ್ತು+ಣ್ಕಾ
ಕತ್ತರಿ ಕಾರಕೇ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಲ್ತು+ಣ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕರ=ಕರಣೇ, ಪರರೂಪೇ ‘‘ಲ್ತು+ಪಿತಾದೀನ+ಮಾ ಸಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆ ಸಿಲೋಪೋ ಚ. ಕರೋತೀತಿ ಕತ್ತಾ. ಏವಂ ಭರತೀತಿ ಭತ್ತಾ. ಹರತೀತಿ ಹತ್ತಾ. ಭಿದತೀತಿ ಭೇತ್ತಾ, ಏಕಾರೋ, ಊಮ್ಹಿ ಭೇದಿತಾ. ಛಿನ್ದತೀತಿ ಛೇತ್ತಾ. ಭೋಜನಸ್ಸ ದಾತಾ ಭೋಜನದಾತಾ. ಸನ್ಧಾತೀತಿ ಸನ್ಧಾತಾ. ವಚತೀತಿ ವತ್ತಾ. ಓಕಾರಪರರೂಪೇಸು ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಭೋತ್ತಾ. ‘‘ಪದಾದೀನಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಯುಕಾಗಮೋ, ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಬುಜ್ಝಿತಾ. ಜಾನಾತೀತಿ ಞಾತಾ. ಛಿನ್ದತೀತಿ ಛೇತಾ. ಸುಣಾತೀತಿ ಸೋತಾ. ‘‘ಊ+ಲಸ್ಸೇ’’ತಿ ಊಸ್ಸ ಏಕಾರೇ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಗಹೇತಾ. ಭವತೀತಿ ಭವಿತಾ. ಸರತೀತಿ ಸರಿತಾ. ‘‘ಮನಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ’’ತಿ ಮಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೀತೇ ವಗ್ಗನ್ತೇ ಚ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗನ್ತಾ. ನಕಾರನ್ತಾನಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ, ಖನತೀತಿ ಖನ್ತಾ. ಸನತೀತಿ ಸನ್ತಾ. ಮಞ್ಞತೀತಿ ಮನ್ತಾ. ಪಾಲೇತೀತಿ ಪಾಲಯಿತಾ ಪಾಲೇತಾ, ಏತ್ಥ ಚುರಾದಿತ್ತಾ ಣಿ.
ಣಿಣಾಪೀಸು-ಭಾವಯತೀತಿ ಭಾವಯಿತಾ ಭಾವೇತಾ. ಏವಂ ಸಾರಯಿತಾ ಸಾರೇತಾ, ದಾಪಯಿತಾ ದಾಪೇತಾ, ಹಾಪಯಿತಾ ಹಾಪೇತಾ, ನಿರೋಧಯಿತಾ ನಿರೋಧೇತಾ, ಬೋಧಯಿತಾ ಬೋಧೇತಾ, ಞಾಪಯಿತಾ ಞಾಪೇತಾ, ಸಾವಯಿತಾ ಸಾವೇತಾ, ಗಾಹಯಿತಾ ಗಾಹೇತಾ, ಕಾರಯಿತಾ ಕಾರೇತಾ, ಕಾರಾಪಯಿತಾ ಕಾರಾಪೇತಾ ಇಚ್ಚಾದಿ.
ಣ್ಕಪಚ್ಚಯೇ-ಣಕಾರೋ ವುದ್ಧ್ಯತ್ಥೋ. ರಥಂ ಕರೋತೀತಿ ರಥಕಾರಕೋ, ‘‘ಅಸ್ಸಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಆ ಅಮಾದಿಸಮಾಸೋ ಚ. ಅನ್ನಂ ದದಾತೀತಿ ಅನ್ನದಾಯಕೋ. ‘‘ಅಧಾತುಸ್ಸ ಕಾ+ಸ್ಯಾದಿತೋ ಘೇ+ಸ್ಸೀ’’ತಿ ಘೇ ಪರೇ ಅಸ್ಸ ಇಆದೇಸೋ, ಅನ್ನದಾಯಿಕಾ, ಅನ್ನದಾಯಕಂ ಕುಲಂ. ‘‘ಆಸ್ಸಾ+ಣಾಪಿಮ್ಹಿ ಯುಕ’’ ಇತಿಣಾಪಿತೋ+ಞ್ಞತ್ರ ಯುಕ. ಲೋಕಂ ನೇತೀತಿ ಲೋಕನಾಯಕೋ, ಏಕಾರೇ ‘‘ಆಯಾ+ವಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಆಯಾದೇಸೋ. ಏವಂ ವಿನೇತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ.
ಅಕಮ್ಮುಪಪದೇ-ಕರೋತೀತಿ ಕಾರಕೋ, ಏವಂ ದಾಯಕೋ ನಾಯಕೋ, ಓಕಾರೇ ಆವಾದೇಸೇ ಸುಣಾತೀತಿ ಸಾವಕೋ. ಪುರೇ ವಿಯ ಇಕಾರೇ ಸಾವಿಕಾ. ಲುನಾತೀತಿ ಲಾವಕೋ. ಪು=ಪವನೇ, ಪುನಾತೀತಿ ಪಾವಕೋ. ಭವತೀತಿ ಭಾವಕೋ, ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋ. ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಗಾಹಕೋ ಪಾವಕೋ, ಯಾಜಕೋ. ವಧ=ಹಿಂಸಾಯಂ, ವಧೇತೀತಿ ವಧಕೋ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರಾಪೀ’’ತಿ ವುದ್ಧಿಪಟಿಸೇಧೋ. ‘‘ಹನಸ್ಸ ಘಾತೋ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಘಾತಾದೇಸೋ, ಹನತೀತಿ ಘಾತಕೋ. ‘‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನಂ’’ತಿ ಮಂ, ರುನ್ಧಕೋ, ಗುರುತ್ತಾ ನ ವುದ್ಧಿ. ತಥಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಭುಞ್ಜಕೋ. ಆಯಸ್ಸ ರಸ್ಸೇ ಕಿಣಾತೀತಿ ಕಯಕೋ. ಪಾಲೇತೀತಿ ಪಾಲಕೋ. ಪೂಜೇತೀತಿ ಪೂಜಕೋ.
ಖಾದೀಸು-ತಿತಿಕ್ಖತೀತಿ ತಿತಿಕ್ಖಕೋ. ವೀಮಂಸತೀತಿ ವೀಮಂಸಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಪನುದತೀತಿ ಪನೂದಕೋ, ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ದೀಘೋ. ‘‘ಭೀತ್ವಾ+ನಕೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘ಆನಕೋ’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಆನಕೋ, ಆಸ್ಸ ರಸ್ಸೇ ನಕಾರಾಗಮೇ ಚ ‘‘ಞಾಸ್ಸ ನೇ ಜಾ’’ತಿ ಜಾದೇಸೋ, ಜಾನನಕೋ. ಣಾಪಿಮ್ಹಿ –
ಅಣ-ಇತಿ ದಣ್ಡಕಧಾತು, ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಆಣಾಪಕೋ. ತಥಾ ಸಞ್ಞಾಪಕೋ, ಪತಿಟ್ಠಾಪಕೋ. ಸಂ+ಪ ಪುಬ್ಬೋ ಆಪ=ಪಾಪುಣನೇ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಮ್ಪಾಪೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕೋ. ಕಾರಾಪಕೋ, ಕಾರಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಚಾದಿ.
ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ಕಮ್ಮೇಪಿ-ಪಾದೇಹಿ ಹರೀಯತೀತಿ ಪಾದಹಾರಕೋ. ಚುಪ=ಮನ್ದಗಮನೇ, ಗಲೇ ಚುಪ್ಪತೀತಿ ಗಲಚೋಪಕೋ.
ಸಿದ್ಧೋವ ಲ್ತು ಅರಹಾದೀಸು ‘‘ಭವಂ ಖಲು ಕಞ್ಞಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹಾರಹೋ’’ತಿ (ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ). ಸೀಲತ್ಥೇ-ಉಪಾದಾನಸೀಲೋತಿ ಉಪಾದಾತಾ. ಸಾಧು ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗನ್ತಾ. ಮುಣ್ಡನಧಮ್ಮಾ ಮುಣ್ಡನಾಚಾರಾತಿ ಮುಣ್ಡಯಿತಾರೋ, ಏತ್ಥ ‘‘ಧಾತ್ವತ್ಥೇ ನಾಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಇಮ್ಹಿ ಊಆಗಮೇ ಏ+ಅಯಾದೇಸೇ ಮುಣ್ಡಯಿತುಸದ್ದಮ್ಹಿ ಆರಙಾದೇಸೇ ಚ ಕತೇ ಯೋಸ್ಸ ಟೋ.
೩೪. ಆವೀ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಆವೀ ಹೋತಿ ಬಹುಲಂ ಕತ್ತರಿ. ‘‘ದಿಸಸ್ಸ ಪಸ್ಸ+ದಸ್ಸ=ದಸ+ದ+ದಕ್ಖಾ’’ತಿ ದಸ್ಸಾದೇಸೋ, ಭಯಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಭಯದಸ್ಸಾವೀ. ನೀಮ್ಹಿ ಭಯದಸ್ಸಾವಿನೀ. ಭಯದಸ್ಸಾವಿ ಚಿತ್ತಂ. ಅಪ್ಪವಿಸಯತಾಞಾಪನತ್ಥಂ ಭಿನ್ನಯೋಗಕರಣಂ. ಸಾಮಞ್ಞವಿಹಿತತ್ತಾ ಸೀಲಾದೀಸು ಚ ಹೋತೇವ.
೩೫. ಆಸಿಂಸಾಯ+ಮಕೋ
ಆಸಿಂಸಾಯಂ ಗಮ್ಮಮಾನಾಯಂ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಅಕೋ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ಜೀವ=ಪಾಣಧಾರಣೇ, ಜೀವತೂತಿ ಜೀವಕೋ. ನನ್ದ=ಸಮಿದ್ಧಿಯಂ, ನನ್ದತೂತಿ ನನ್ದಕೋ. ಭವತೂತಿ ಭವಕೋ.
೩೬. ಕರಾ ಣನೋ
ಕರತೋ ಕತ್ತರಿ ಣ ನೋ ಹೋತಿ. ಕರೋತೀತಿ ಕಾರಣಂ. ಕತ್ತರೀತಿ ಕಿಂ, ಕರೋತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕರಣಂ.
೩೭. ಹಾತೋ ವೀಹಿ+ಕಾಲೇಸು
ಹಾತೋ ವೀಹಿಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಚ ಣನೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಆಸ್ಸಾ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಯುಕ, ಜಹನ್ತಿ ಉದಕಂತಿ ಹಾಯನಾ ವೀಹಯೋ. ಜಹಾತಿ ಭಾವೇ ಪದತ್ಥೇತಿ ಹಾಯನೋ ಸಂವಚ್ಛರೋ. ವೀಹಿಕಾಲೇಸೂತಿ ಕಿಂ, ಜಹಾತೀತಿ ಹಾತಾ.
೩೮. ವಿದಾ ಕೂ
ವಿದಸ್ಮಾ ಕೂ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ಕಕಾರೋ ‘‘ಕೂತೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋ. ವಿದತೀತಿ ವಿದೂ, ಲೋಕವಿದೂ.
೩೯. ವಿತೋ ಞಾತೋ
ವಿಪುಬ್ಬಾ ಞಾಇಚ್ಚ+ಸ್ಮಾ ಕೂ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞೂ.
೪೦. ಕಮ್ಮಾ
ಕಮ್ಮತೋ ಪರಾ ಞಾಇಚ್ಚ+ಸ್ಮಾ ಕೂ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ. ಏವಂ ಮತ್ತಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ, ಅತ್ಥಞ್ಞೂ ಕಾಲಞ್ಞೂ, ಕತಞ್ಞೂ ಇಚ್ಚಾದಿ. (ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪನ ‘‘ಭರಾದಿ’’ ಣ್ವಾದಿಸುತ್ತೇನ ಸಿದ್ಧಂ).
೪೧. ಕ್ವಚಣ
ಕಮ್ಮತೋ ಪರಾ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕ್ವಚಿ ಅಣ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ಕುಮ್ಭಂ ಕರೋತೀತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ, ಅಮಾದಿಸಮಾಸೋ. ಇತ್ಥಿಯಂ ಕುಮ್ಭಕಾರೀ. ಏವಂ ಕಮ್ಮಕಾರೋ, ಮಾಸಾಕಾರೋ, ಕಟ್ಠಕಾರೋ, ರಥಕಾರೋ ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ, ಸುತ್ತಕಾರೋ, ವುತ್ತಿಕಾರೋ, ಟೀಕಾಕಾರೋ. ಸರಂ ಲುನಾತೀತಿ ಸರಲಾವೋತಿ ಓ+ಅವಾದೇಸಾ. ಮನ್ತೇ ಅಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಮನ್ಥಜ್ಝಾಯೋ, ಇ=ಅಜ್ಝೇನಗತೀಸು, ಅಧಿಪುಬ್ಬೋ, ಏ+ಅಯಾದೇಸಾ, ಅಧಿನೋ ಇಸ್ಸ ಯಕಾರ+ಚವಗ್ಗಾದಯೋ ಚ.
ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಇಹ ನ ಹೋತಿ ‘‘ಆದಿಚ್ಚಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಹಿಮವನ್ತಂ ಸುಣೋತಿ, ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ’’. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ, ಕಮ್ಮಕರೋ, ಏತ್ಥ ಅಪಚ್ಚಯೋ.
೪೨. ಗಮಾ ರೂ
ಕಮ್ಮತೋ ಪರಾ ಗಮಾ ರೂ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ. ರಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಅಮಭಾಗಲೋಪೋ. ವೇದಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಗೂ, ಏವಂ ಪಾರಗೂ.
ಸಾಮಞ್ಞವಿಧಾನತೋ ಸೀಲಾದೀಸುಪಿ ಹೋತಿ. ಭವಪಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಭವಪಾರಗೂ. ಅನ್ತಗಮನಸೀಲೋ ಅನ್ತಗೂ, ಏವಂ ಅದ್ಧಗೂ.
೪೩. ಸಮಾನ+ಞ್ಞ+ಭವನ್ತ+ಯಾದಿತೂ+ಪಮಾನಾ ದಿಸಾ ಕಮ್ಮೇ ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕಾ
ಸಮಾನಾದೀಹಿ ಯಾದೀಹಿ ಚೋ+ಪಮಾನೇಹಿ ಪರಾ ದಿಸಾ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಸ್ಯಾದಿ ಸ್ಯಾದಿನೇ+ಕತ್ಥಂ’’ತಿ ಸಮಾಸೇ ‘‘ರಾನುಬನ್ಧೇ+ನ್ತಸರಾದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ದಿಸಸ್ಸ ಇಸಭಾಗಲೋಪೇ ‘‘ರೀರಿಕ್ಖಕೇಸೂ’’ತಿ ಸಮಾನಸ್ಸ ಸಾದೇಸೇ ಚ ಸಮಾನೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸದೀ, ಸದಿಕ್ಖೋ. ಕೇ – ‘‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧನಾಗಮೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ತಾಭಾವೋ, ಸದಿಸೋ.
೧೨೫. ಸಮಾನಾ ರೋ ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸು
ಸಮಾನಸದ್ದತೋ ಪರಸ್ಸ ದಿಸಸ್ಸ ರ ಹೋತಿ ವಾ ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸೂತಿ ಪಕ್ಖೇ ದಸ್ಸ ರಾದೇಸೇ ಸರೀ, ಸರಿಕ್ಖೋ, ಸರಿಸೋ.
೩,೮೬. ಸಬ್ಬಾದೀನ+ಮಾ
ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸು ಸಬ್ಬಾದೀನ+ಮಾ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞಾದೀ, ಅಞ್ಞಾದಿಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾದಿಸೋ.
೩,೮೭. ನ್ತ+ಕಿ+ಮಿ+ಮಾನಂ ಟಾ+ಕೀ+ಟೀ
ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸು ನ್ತ+ಕಿಂ+ಇಮಸದ್ದಾನಂ ಟಾ+ಕೀ+ಟೀ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಟಕಾರಾ ಸಬ್ಬಾದೇಸತ್ಥಾ. ಭವಾದೀ ಭವಾದಿಕ್ಖೋ ಭವಾದಿಸೋ, ಕೀದೀ ಕೀದಿಕ್ಖೋ ಕೀದಿಸೋ, ಅಯಮಿವ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಈದೀ ಈದಿಕ್ಖೋ ಈದಿಸೋ. ಆಕಾರೇ ಯಾದೀ ಯಾದಿಕ್ಖೋ ಯಾದಿಸೋ, ತ್ಯಾದೀ ತ್ಯಾದಿಕ್ಖೋ ತ್ಯಾದಿಸೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.
೩,೮೮. ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಾನಂ ತಾಮೇ+ಕಸ್ಮಿಂ
ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸು ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಾನಂ ತಾಮಾ ಹೋನ್ತೇ+ಕಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ತ್ವಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ತಾದೀ ಮಾದೀ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಏಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಿಂ, ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಅಮ್ಹಾದಿಸೋ.
೩,೮೯. ತಂ+ಮ+ಮಞ್ಞತ್ರ
ರೀರಿಕ್ಖಕನ್ತತೋ+ಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತರಪದೇ ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಾನ+ಮೇಕಸ್ಮಿಂ ತಂ+ಮಂ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ತ್ವಂ ದೀಪೋ ಏಸಂ, ಅಹಂ ದೀಪೋ ಏಸಂತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇ ತಂದೀಪಾ ಮಂದೀಪಾ. ತ್ವಂ ಸರಣ+ಮೇಸಂ, ಅಹಂ ಸರಣ+ ಮೇಸನ್ತಿ ತಂಸರಣಾ ಮಂಸರಣಾ. ತಯಾ ಯೋಗೋ ತಯ್ಯೋಗೋ, ಮಯಾ ಯೋಗೋ ಮಯ್ಯೋಗೋತಿ ಅಮಾದಿಸಮಾಸೇ ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ.
೩,೯೦. ವೇ+ತಸ್ಸೇ+ಟ
ರೀ+ರಿಕ್ಖ+ಕೇಸು ಏತಸ್ಸ ಏಟ ವಾ ಹೋತಿ. ಏದೀ ಏತಾದೀ, ಏದಿಕ್ಖೋ ಏತಾದಿಕ್ಖೋ, ಏದಿಸೋ ಏತಾದಿಸೋ.
೪೪. ಭಾವಕಾರಕೇ ಸ್ವ+ಘಣ ಘ ಕಾ
ಭಾವೇ ಕಾರಕೇ ಚ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಅ ಘಣ ಘ ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಬಹುಲಂ.
ಅಪಚ್ಚಯೋ-ಪಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಪಗ್ಗಹೋ, ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಧರೋ, ಏವಂ ವಿನಯಧರೋ. ತಥಾ ತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಹಿತಕರೋ, ದಿವಸಕರೋ, ದಿನಕರೋ, ದಿವಾಕರೋ, ನಿಸಾಕರೋ, ಧನುಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಧನುಗ್ಗಹೋ. ಏವಂ ಕವಚಗ್ಗಹೋ. ದದ=ದಾನೇ, ಸಬ್ಬಕಾಮಂ ದದಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದದೋ, ಸಬ್ಬದದೋ. ಆತೋ ‘‘ಪರೋಕ್ಖಾಯಞ್ಚಾ’’ತಿ ಚಗ್ಗಹಣೇನ ದ್ವಿತ್ತೇ ‘‘ರಸ್ಸೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ ರಸ್ಸೇ ಚ ಅನ್ನಂ ದದಾತೀತಿ ಅನ್ನದದೋ, ಏವಂ ಧನದೋ. ಸಂಪುಬ್ಬೋ ಧಾ=ಧಾರಣೇ, ಸಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಹತೀತಿ ಸಬ್ಬಸನ್ಧೋ. ನೀ=ಪಾಪನೇ, ವಿಪುಬ್ಬೋ, ವಿನೇಸಿ ವಿನೇತಿ ವಿನೇಸ್ಸತಿ ಏತೇನ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ವಿನಯೋ, ಏ+ಅಯಾದೇಸಾ. ನಯನಂ ನಯೋ. ಸಿ=ಸೇವಾಯಂ, ನಿಪುಬ್ಬೋ, ನಿಸ್ಸೀಯತೀತಿ ನಿಸ್ಸಯೋ. ಸಿ=ಸಯೇ, ಅನುಸಯಿ ಅನುಸೇತಿ ಅನುಸೇಸ್ಸತೀತಿ ಅನುಸಯೋ. ಇ=ಗತಿಮ್ಹಿ, ಪತಿಪುಬ್ಬೋ, ಪಟಿಚ್ಚ ಏತಸ್ಮಾ ಫಲ+ಮೇತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ. ಸಂ+ಉಪುಬ್ಬೋ, ದಾಗಮೇ ಸಮುದಯೋ. ಚಿ=ಚಯೇ, ವಿನಿಚ್ಛಯತೇ+ನೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯನಂ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ‘‘ನಿತೋ ಚಿಸ್ಸ ಛೋ’’ತಿ ಚಿಸ್ಸ ಛೋ. ಉಚ್ಚಯನಂ ಉಚ್ಚಯೋ, ಸಂಚಯೋ. ಖಿ=ಖಯೇ, ಖಯನಂ ಖಯೋ. ಜಿ=ಜಯೇ, ವಿಜಯನಂ ವಿಜಯೋ, ಜಯೋ. ಕೀ=ದಬ್ಬವಿನೀಮಯೇ, ವಿಕ್ಕಯನಂ ವಿಕ್ಕಯೋ, ಕಯೋ. ಲೀ=ಸಿಲೇಸನೇ, ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಲಯೋ, ಲಯೋ. (ಇವಣ್ಣನ್ತಾ).
ಆಸುಣನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸವಾ, ಆಸ್ಸ ರಸ್ಸೋ. ಪಟಿಸ್ಸವನಂ ಪಟಿಸ್ಸವೋ. ಸು=ಪಸ್ಸವನೇ, ಆಭವಗ್ಗಾ ಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ. ರು=ಸದ್ದೋ ರವತೀತಿ ರವೋ. ಭವತೀತಿ ಭವೋ. ಪಭವತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಭವೋ. ಲೂ=ಛೇದನೇ, ಲವನಂ ಲವೋ. (ಉವಣ್ಣನ್ತಾ).
ಚರ=ಚರಣೇ, ಸಂಚರಣಂ ಸಂಚರೋ. ದರ=ವಿದಾರಣೇ, ಆದರನಂ ಆದರೋ. ಆಗಚ್ಛತಿ ಆಗಮನಂತಿ ವಾ ಆಗಮೋ. ಸಪ್ಪ=ಗಮನೇ, ಸಪ್ಪತೀತಿ ಸಪ್ಪೋ. ದಿಬ್ಬತೀತಿ ದೇವೋ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ವಾ ಪಕ್ಕಮೋ, ಏವಂ ವಿಕ್ಕಮೋ. ಚರ=ಚರಣೇ, ವನಂ ಚರತೀತಿ ವನಚರೋ. ಕಾಮೋ ಅವಚರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕಾಮಾವಚರೋ ಲೋಕೋ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಂ ಚಿತ್ತಂ. ಗಾವೋ ಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋಚರೋ. ಪಾದೇನ ಪಿವತೀತಿ ಪಾದಪೋ. ಏವಂ ಕಚ್ಛಪೋ. ಸಿರಸ್ಮಿಂ ರುಹತೀತಿ ಸಿರೋರುಹೋ, ಮನಾದಿತ್ತಾ ಓ. ಗುಹಾಯಂ ಸಯತೀತಿ ಗುಹಾಸಯಂ ಚಿತ್ತಂ, ಏವಂ ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾ. ಪಬ್ಬತೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪಬ್ಬತಟ್ಠೋ ಪುರಿಸೋ, ಪಬ್ಬತಟ್ಠಾ ನದೀ, ಪಬ್ಬತಟ್ಠಂ ಭಸ್ಮಂ. ಏವಂ ಥಲಟ್ಠಂ ಜಲಟ್ಠಂ.
ಕಿಚ್ಛತ್ಥೇ ದುಮ್ಹಿ ಅಕಿಚ್ಛತ್ಥೇ ಸು+ಈಸಂ+ಸುಖ ಉಪಪದೇಸು-ದುಕ್ಖೇನ ಕರೀಯತಿ ಕರಣಂ ವಾ ದುಕ್ಕರಂ. ಏವಂ ದುಸ್ಸಯೋ, ದುಕ್ಖೇನ ಭರೀಯತೀತಿ ದುಬ್ಭರೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ. ಏವಂ ದುರಕ್ಖಂ ಚಿತ್ತಂ, ದುದ್ದಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ದುರನುಬೋಧೋ ಧಮ್ಮೋ. ಈಸಂ ಸಯತೀತಿ ಈಸಂಸಯೋ, ಏವಂ ಸುಖಸಯೋ. ಈಸಂ ಕರೀಯತೀತಿ ಈಸಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮಂ. ಸುಖೇನ ಕರೀಯತೀತಿ ಸುಕರಂ ಪಾಪಂ ಬಾಲೇನ. ಏವಂ ಸುಭರೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಸುದಸ್ಸಂ ಪರವಜ್ಜಂ, ಸುಬೋಧ+ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾದಿಅಮಾದಿಸಮಾಸಾ.
ಘಣ-ಭವತೀತಿ ಭಾವೋ, ಓ+ಆವಾದೇಸಾ. ಅಯ=ಇತಿ ದಣ್ಡಕಧಾತು, ಅಯತಿ ಇತೋತಿ ಆಯೋ, ಆಹರತೀತಿ ಆಹಾರೋ. ಉಪಹನತೀತಿ ಉಪಘಾತೋ, ‘‘ಹನಸ್ಸ ಘಾತೋ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಘಾತಾದೇಸೋ. ರಞ್ಜತೀತಿ ರಾಗೋ, ‘‘ಕಗಾ ಚಜಾನಂ ಘಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಜಸ್ಸ ಗೋ. ರಞ್ಜನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ರಾಗೋ. ‘‘ಅಸ್ಸಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಆ, ಪಜ್ಜತೇ+ನೇನಾತಿ ಪಾದೋ. ತುದ=ಬ್ಯಥನೇ, ಪತುಜ್ಜತೇ+ನೇನಾತಿ ಪತೋದೋ. ಜರೀಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಜಾರೋ, ಏವಂ ದಾರೋ. ಭಜೀಯತೀತಿ ಭಾಗೋ. ಏವಂ ಭಾರೋ. ಲಬ್ಭತೀತಿ ಲಾಭೋ. ವಿ+ಓಪುಬ್ಬೋ, ವೋಹರೀಯತೀತಿ ವೋಹಾರೋ. ದಿಯ್ಯತೀತಿ ದಾಯೋ, ಯುಕ. ವಿಹಞ್ಞತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಿಘಾತೋ. ವಿಹರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೋ. ಆರಮನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆರಾಮೋ. ಪಚನಂ ವಾ ಪಾಕೋ, ಚಸ್ಸ ಕೋ. ಚಜನಂ ಚಾಗೋ. ಯಜನಂ ಯಾಗೋ. ರಜನಂ ರಾಗೋ.
೧೨೭. ಅನ+ಘಣಸ್ವಾ+ಪರೀಹಿ ಳೋ
ಆ+ಪರೀಹಿ ಪರಸ್ಸ ದಹಸ್ಸ ಳೋ ಹೋತ+ನ+ಘಣಸು. ಪರಿದಹನಂ ಪರಿಳಾಹೋ. ಏವಂ ದಾಹೋ. ಭಞ್ಜನಂ ಸಙ್ಗೋ. ಏವಂ ಸಙ್ಗೋ. ಸಂಖರನಂ ಸಂಖಾರೋ, ‘‘ಕರೋತಿಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ ಕಸ್ಸ ಖೋ. ಏವಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ‘‘ಪುರಸ್ಮಾ’’ತಿ ಕರಸ್ಸ ಖೋ, ಪುರೇಕ್ಖಾರೋ, ಏತ್ತಂ ತದಮಿನಾದಿಪಾಠಾ. ಏವಂ ಉಪಕಾರೋ, ಗಾಹೋ.
ಘ-ವಚತೀತಿ ವಕೋ. ಸಿಚ=ಪಗ್ಘರಣೇ, ಸೇಚನಂ ಸೇಕೋ. ಏವಂ ಸೋಕೋ, ಏಓವುದ್ಧಿಯೋ. ಯುಞ್ಜನಂ ಯೋಗೋ.
ಕ-ಪೀ=ತಪ್ಪನೇ, ಪೀನೇತೀತಿ ಪೀಯೋ, ಕಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ನ ವುದ್ಧಿ, ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮಿಯಙುವಙ ಸರೇ’’ತಿ ಇಯಙ. ಖಿಪ=ಪೇರಣೇ, ಖಿಪತೀತಿ ಖಿಪೋ. ಭುಞ್ಜನ್ತ್ಯ+ನೇನಾತಿ ಭುಜೋ. ಯುಧ=ಸಮ್ಪಹಾರೇ ಆಯುಜ್ಝನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ಆಯುಧಂ.
೪೫. ದಾಧಾತ್ವಿ
ದಾಧಾತೋ ಬಹುಲ+ಮಿ ಹೋತಿ ಭಾವಕಾರಕೇಸು. ದಾ=ದಾನೇ, ಆದಿಯತೀತಿಆದಿ. ಏವಂ ಉಪಾದಿ. ಧಾ=ಧಾರಣೇ, ಉದಕಂ ದಧಾತೀತಿ ಉದಧಿ, ‘‘ಸಞ್ಞಾಯ+ಮುದೋ+ದಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಉದಾದೇಸೋ. ಜಲಂ ಧಿಯತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಜಲಧಿ. ವಾಲಾನಿ ಧೀಯನ್ತಿ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಾಲಧಿ. ಸನ್ಧೀಯತಿ ಸನ್ಧಾತೀತಿ ವಾ ಸನ್ಧಿ. ಧೀಯತೀತಿ ಧಿ. ವಿಧೀಯತಿ ವಿಧಾತಿ ವಿಧಾನಂ ವಾ ವಿಧಿ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಆದಧಾತೀತಿ ಸಮಾಧಿ.
೪೬. ವಮಾದೀಹ್ಯ+ಥು
ವಮಾದೀಹಿ ಭಾವಕಾರಕೇಸ್ವ+ಥು ಹೋತಿ. ವಮ=ಉಗ್ಗಿರಣೇ, ವಮನಂ ವಮೀಯತೀತಿ ವಾ ವಮಥು. ವೇಪ+ಕಮ್ಪ=ಚಲನೇ, ವೇಪನಂ ವೇಪಥು.
೪೭. ಕ್ವಿ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕ್ವಿ ಹೋತಿ ಬಹುಲಂ ಭಾವಕಾರಕೇಸು. ಕಕಾರೋ ಕಾನುಬನ್ಧಕಾರಿಯತ್ಥೋ.
೧೫೯. ಕ್ವಿಸ್ಸ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಪರಸ್ಸ ಕ್ವಿಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಭೂ. ಏವಂ ವಿಭವತೀತಿ ವಿಭೂ, ಅಭಿಭೂ, ಸಯಮ್ಭೂ. ತಥಾ ಧು=ಕಮ್ಪನೇ, ಸನ್ಧುನಾತೀತಿ ಸನ್ಧು. ವಿಭಾತೀತಿ ವಿಭಾ. ಪಭಾತೀತಿ ಪಭಾ. ಸಂಗಮ್ಮ ಭಾಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಭಾ, ‘‘ಕ್ವಿಮ್ಹಿ ಲೋಪೋ+ನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಲೋಪೋ. ಭುಜೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಭುಜಗೋ. ಏವಂ ಉರಗೋ. ತುರಂ=ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತುರಙ್ಗೋ. ಖೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಖಗೋ. ವಿಹಾಯಸೇ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಹಗೋ, ತದಮಿನಾದಿಪಾಠಾ ವಿಹಾದೇಸೋ. ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಗೋ. ಏವಂ ಅಗೋ, ‘‘ನಗೋ ವಾ+ಪ್ಪಾಣಿನೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇನ ನಞಸಮಾಸೇ ಟಾದೇಸನಿಸೇಧೋ. ಜನ=ಜನನೇ, ಕಮ್ಮತೋ ಜಾತೋತಿ ಕಮ್ಮಜೋ, ಅಮಾದಿಸಮಾಸೋ, ಕಮ್ಮಜೋ ವಿಪಾಕೋ, ಕಮ್ಮಜಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ, ಕಮ್ಮಜಂ ರೂಪಂ. ಏವಂ ಚಿತ್ತಜಂ, ಉತುಜಂ, ಆಹಾರಜಂ. ಅತ್ತಜೋ ಪುತ್ತೋ, ವಾರಿಮ್ಹಿ ಜಾತೋ ವಾರಿಜೋ. ಏವಂ ಥಲಜೋ. ಪಙ್ಕಜಂ. ಜಲಜಂ. ಅಣ್ಡಜಂ. ಸರಸಿಜಂ, ಉಪಪದಸಮಾಸೇ ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ವಿಭತ್ಯಲೋಪೇ ‘‘ಮನಾದೀಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಿಆದೇಸೋ. ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾತೋ ದ್ವಿಜೋ, ‘‘ತದಮಿನಾ’’ ದಿನಾ ಕ್ಖತ್ತುಂಲೋಪೋ. ಪಚ್ಛಾ ಜಾತೋ ಅನುಜೋ. ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಸಞ್ಞಾ. ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಝಾ=ಚಿನ್ತಾಯಂ, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಭಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾ. ಹಿತೇಸಿತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಝಾಯತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾ. ಸೋ ಏವ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ‘‘ಸಕತ್ಥೇ’’ತಿ ಯೋ. ಸಮ್ಮಾ ಝಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಂಝಾ. ಕ್ವಿದನ್ತಾ ಧಾತ್ವತ್ಥಂ ನ ಜಹನ್ತಿ, ಲಿಙ್ಗತ್ಥಂ ಪಟಿಪಾದಯನ್ತಿ.
೪೮. ಅನೋ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಭಾವಕಾರಕೇಸು ಅನೋ ಹೋತಿ. ನನ್ದ=ಸಮಿದ್ಧಿಯಂ, ಭಾವೇ-ನನ್ದಿಯತೇ ನನ್ದನಂ. ಕಮ್ಮೇ-ಅನನ್ದೀಯಿತ್ಥ ನನ್ದೀಯತಿ ನನ್ದೀಯಿಸ್ಸತಿ ನನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ನನ್ದನಂ ವನಂ. ಗಹನಂ ಗಹನೀಯಂ ವಾ ಗಹಣಂ, ‘‘ತಥನರಾ’’ ದಿನಾ ನಸ್ಸ ಣೋ. ಗಣ್ಹನಂ, ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ನೋ. ಚರಿತಬ್ಬಂ ಚರಣಂ. ಭುಯತೇ ಭವನಂ. ಹುಯತೇ ಹವನಂ. ರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ರುನ್ಧನಂ ರೋಧನಂ ವಾ. ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಭುಞ್ಜನಂ ಭೋಜನಂ ವಾ. ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝನಂ, ‘‘ಪದಾದೀನಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಯುಕ. ಬೋಧನಂ ವಾ. ಸುತಿ ಸುಯ್ಯತಿ ವಾ ಸವನಂ. ಪಾಪೀಯತೀತಿ ಪಾಪುಣನಂ, ‘‘ಸಕಾಪಾನಂ ಕುಕ+ಕೂ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಕುಆಗಮೇ ನಾಗಮೇ ಚ ತಸ್ಸ ಣೋ ಚ. ಪಾಲೀಯತೀತಿ ಪಾಲನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.
ಕತ್ತರಿ-ರಜಂ ಹರತೀತಿ ರಜೋಹರಣಂ ತೋಯಂ. ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಘಾ=ಗನ್ಧೋಪಾದಾನೇ, ಘಾಯತೀತಿ ಘಾನಂ. ಝಾ=ಚಿನ್ತಾಯಂ, ಝಾಯತೀತಿ ಝಾನಂ. ಕರೋತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕಾರಣಂ, ದೀಘೋ. ವಿಆಕರೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ. ಪೂರತಿ+ನೇನಾತಿ ಪೂರಣಂ. ದೀಯತೇ+ನೇನಾತಿ ದಾನಂ. ಪಮೀಯತೇ+ನೇನಾತಿ ಪಮಾಣಂ. ವುಚ್ಚತೇ+ನೇನಾತಿ ವಚನಂ. ಪನುದತಿ ಪನುಜ್ಜತೇ+ನೇನಾತಿ ವಾ ಪನುದನಂ. ಸೂದ=ಪಗರಣೇ, ಸೂದತಿ ಸುಜ್ಜತೇ+ನೇನಾತಿ ವಾ ಸೂದನೋ. ಸುಣಾತಿ ಸುಯತೇ+ನೇನೇತಿ ವಾ ಸವನಂ. ಲುಯತಿ ಲುಯತೇ+ನೇನೇತಿ ವಾ ಲವನಂ. ಏವಂ ನಯನಂ. ಪುನಾತಿ ಪುಯತೇ+ನೇನೇತಿ ವಾ ಪವನೋ. ಸಮೇತೀತಿ ಸಮಣೋ ಸಮನಂ ವಾ. ತಥಾ ಭಾವೇತಿ ಭಾವೀಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ಭಾವನಂ. ಏವಂ ಪಾಚನಂ ಪಾಚಾಪನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ. ‘‘ಅನ+ಸಣಸ್ವಾ ಪರೀಹಿ ಳೋ’’ತಿ ಳೋ, ಆಳಾಹನಂ.
ಅಧಿಕರಣೇ-ತಿಟ್ಠತಿ ಅಸಿನ್ತಿ ಠಾನಂ. ಏವಂ ಸಯನಂ, ಸೇನಂ ವಾ ಆಸನಂ. ಅಧಿಕರೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ.
ಸಮ್ಪದಾನಾಪಾದಾನೇಸು-ಸಮ್ಮಾ ಪದೀಯತೇ ಯಸ್ಸ ತಂ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ಅಪೇಚ್ಚ ಏತಸ್ಮಾ ಆದದಾತೀತಿ ಅಪಾದಾನಂ. ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಚಲನಾದೀಹಿಪಿ ಸೀಲಸಾಧುಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಅನೋ, ಚಲತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚಲನೋ ಏವಂ ಜಲನೋ, ಕೋಧನೋ, ಕೋಪನೋ. ಮಣ್ಡ=ಭುಸನೇ, ಮಣ್ಡೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಮಣ್ಡನೋ. ಏವಂ ಭೂಸನೋ. ‘‘ಅಞ್ಞಾತ್ರಪೀ’’ತಿ ಓಕಾರನಿಸೇಧೋ.
೪೯. ಇತ್ಥಿಯ+ಮ+ಣ+ಕ್ತಿ+ಕ+ಯಕ+ಯಾ ಚ
ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಭಾವೇ ಕಾರಕೇ ಚ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಅಆದಯೋ ಹೋನ್ತಿ ಅನೋ ಚ ಬಹುಲಂ.
ಅ-ಜರ=ವಯೋಹಾನಿಯಂ, ಜಿರತಿ ಜಿರಣಂ ವಾ ಜರಾ. ‘‘ಇತ್ಥಿಯ+ಮ+ತ್ವಾ’’ತಿ ಆಪಚ್ಚಯೋ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಟಿಪದಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಪದಾ, ಆಪದಾ. ಉಪಾದೀಯತೀತಿ ಉಪಾದಾ. ಇಕ್ಖ+ಚಕ್ಖ=ದಸ್ಸನೇ, ಉಪಇಕ್ಖತೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ. ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇಓ ಲುತ್ತಾ’’ತಿ ಏಕಾರೋ. ಚಿನ್ತನಂ ಚಿನ್ತಾ. ಸಿಕ್ಖ=ವಿಜ್ಜೋಪಾದಾನೇ, ಸಿಕ್ಖನಂ ಸಿಕ್ಖೀಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖಾ. ಇಚ್ಛನಂ ಇಚ್ಛಾ. ‘‘ಗಮಯಮಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಚ್ಛಙಾದೇಸೋ. ಪುಚ್ಛ=ಪುಚ್ಛನೇ, ಪುಚ್ಛನಂ ಪುಚ್ಛಾ. ಮಿಧ+ಮೇಧ=ಸಙ್ಗಮೇ, ಅಪಠಿತಧಾತು, ಮೇಧನಂ ಮೇಧಾ. ಏವಂ ಗುಧ=ಪರಿವೇಠನೇ, ಗೋಧನಂ ಗೋಧಾ. ತಿತಿಕ್ಖನಂ ತಿತಿಕ್ಖಾ. ಏವಂ ವೀಮಂಸಾ, ಜಿಗುಚ್ಛಾ, ಪಿಪಾಸಾ, ಪುತ್ತಿಯಾ. ಈಹನಂ ಈಹಾ.
ಣ-ಕರಣಂ ಕಾರಾ, ‘‘ಅಸ್ಸಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಆ ಹೋತಿ, ಏವ+ಮುಪರಿಪಿ. ಹರಣಂ ಹಾರಾ ಮುತ್ತಾವಲಿ. ತರಣಂ ತಾರಾ, ಧರಣಂ ಧಾರಾ. ಅರಣಂ ಆರಾ.
ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಸದ್ದಮ್ಹಿ, ರುಳ್ಹಿಯಾ ಅತ್ಥನಿಚ್ಛಯೋ.
ಕ್ತಿ-ಸಮ್ಭುವನಂ ಸಮ್ಭುತಿ. ‘‘ನ ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ನ ವುದ್ಧಿ. ಸವನಂ ಸುತಿ. ನಯನಂ ನಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ನೀತಿ. ಮಞ್ಞತೀತಿ ಮತಿ, ‘‘ಗಮಾದಿರಾನಂ ಲೋಪೋನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಮಾದಿತ್ತಾ ನಲೋಪೋ. ಗಮನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ವಾ ಗತಿ. ಉಪಹನನಂ ಉಪಹತಿ. ರಮನ್ತಿ ಏತಾಯ ರಮನಂ ವಾ ರತಿ. ತನನಂ ತತಿ. ನಿಯಮನಂ ನಿಯತಿ. ಭುಞ್ಜನಂ ಭುತ್ತಿ. ಯುಞ್ಜನಂ ಯುತ್ತಿ, ಪರರೂಪಂ. ಏವಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಯಜ=ದೇವಪೂಜಾಸಙ್ಗತಿಕರಣದಾನೇಸು, ಯಜನಂ ಇಟ್ಠಿ, ‘‘ಯಜಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಟಿಯೀ’’ತಿ ಟಿಆದೇಸೋ, ‘‘ಪುಚ್ಛಾದಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಠೋ, ಪರರೂಪಪಠಮಕ್ಖರಾ ಚ. ಸಾಸನಂ ಸಿಟ್ಠಿ, ‘‘ಸಾಸಸ್ಸ ಸಿಸ ವಾ’’ತಿ ಸಿಸ, ಸಾನನ್ತರಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಠೋ’’ತಿ ಠಾದೇಸೋ. ಭೇದನಂ ಭಿಜ್ಜತೇತಿ ವಾ ಭಿತ್ತಿ. ಭಜ=ಸೇವಾಯಂ, ಭಜನಂ ಭತ್ತಿ. ತನ=ವಿತ್ಥಾರೇ, ತನೋತೀತಿ ತನ್ತಿ, ನಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೀತಾದಿ.
ಕ-ಗುಹನ್ತೀ ಏತ್ಥಾತಿ ಗುಹಾ, ಓಕಾರನಿವುತ್ತಿ. ರುಜತೀತಿ ರುಜಾ. ಮೋದನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮುದಾ ನಾಮ ಮುದಿತಾ.
ಯಕ-ವಿದ=ಞಾಣೇ, ವಿದನಂ ವಿದನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ವಿಜ್ಜಾ, ದಸ್ಸ ಜೇ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ. ಯಜನಂ ಇಜ್ಜಾ, ಟಿಆದೇಸೋ.
ಯ-ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ಅಜ=ವಜ=ಗಮನೇ, ಸಮಜನಂ ಸಮಜನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಸಮಜ್ಜಾ. ಪಪುಬ್ಬೋ, ಪಬ್ಬಜನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ತವಗ್ಗವರಣಾ’’ದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ವಸ್ಸ ಬೇ ದ್ವಿತ್ತಂ. ಊಮ್ಹಿ ಪರಿಚರಣಂ ಪರಿಚರಿಯಾ. ಜಾಗರಣಂ ಜಾಗರಿಯಾ.
ಅನ-ಪಯೋಜಕೇ ಕಾರಿಯಧಾತುತೋ ಕತ್ತುಂ ಪಯೋಜನಂ ಕಾರಣಂ, ಏಕಾರನಿಸೇಧೋ ನಸ್ಸ ಣೋ ಚ. ಏವಂ ಹರಿತುಂ ಪಯೋಜನಂ ಹಾರಣಂ. ವಿದ=ಅನುಭವೇ, ವಿತ್ತಿ ವೇದಯತೀತಿ ವಾ ವೇದನಾ. ವನ್ದ=ಅಭಿವಾದನಥುತೀಸು, ವನ್ದನಂ ವನ್ದನಾ. ಉಪಾಸನಂ ಉಪಾಸನಾ. ಚಿತ=ಸಂಚೇತನಾಯಂ, ಚೇತಯತೀತಿ ಚೇತನಾ. ದೇಸಿಯತೀತಿ ದೇಸನಾ. ಭಾವಿಯತೀತಿ ಭಾವನಾ.
೫೦. ಜಾಹಾಹಿ ನಿ
ಜಾ=ವಯೋಹಾನಿಮ್ಹಿ, ಹಾ=ಚಾಗೇ, ಇಮೇಹಿ ಇತ್ಥಿಯಂ ನಿ ಹೋತಿ. ಜಾನಂ=ವಯಪರಿಪಾಕೋ ಜಾನಿ. ಹಾನಂ ಹಾನಿ.
೫೧. ಕರಾ ರಿರಿಯೋ
ಕರತೋ ರಿರಿಯೋ ಹೋತಿ+ತ್ಥಿಯಂ. ರಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಅರಲೋಪೇ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾ. ‘‘ಕ್ರಿಯಾ’’ತಿ ‘‘ತುಂತಾಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಕ್ರಿಯಾಯಂ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ರಿಯರಮ್ಹಿ ಅರಲೋಪೋ, ರಿಕಾರೋ ಕಕಾರೇ+ನುಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ.
೫೨. ಇ+ಕಿ+ತೀ ಸರೂಪೇ
ಧಾತುಸ್ಸ ಸರೂಪೇ+ಭಿಧೇಯ್ಯೇ ಏತೇ ಹೋನ್ತಿ. ವಚಇಚ್ಚ+ಯಂ ಧಾತು ಏವ ವಚಿ. ಏವಂ ಯುಧಿ. ‘‘ಕರೋತಿಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ ವಿಕರಣಸ್ಸ ಞಾಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಕತ್ತರಿ ಲೋ’’ತಿ ಲೋ, ಪಚತಿ. ಅಕಾರೋ ಕಕಾರೋತಿ ಘಣನ್ತೇನ ಕಾರಸದ್ದೇನ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ.
೫೩. ಸೀಲಾ+ಭಿಕ್ಖಞ್ಞಾ+ವಸ್ಸಕೇಸು ಣೀ
ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಣೀ ಹೋತಿ ಸೀಲಾದೀಸು. ಸಂಸ=ಪಸಂಸನೇ, ಪಿಯಪುಬ್ಬೋ, ಪಿಯಂ ಪಸಂಸತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪಿಯಪಸಂಸೀ ರಾಜಾ. ಅಥ ವಾ ಪಿಯಂ ಪಸಂಸತಿ ಸೀಲೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಧು ವಾತಿ ಪಿಯಪಸಂಸೀ, ಪಿಯಪಸಂಸನೀ, ಪಿಯಪಸಂಸಿ ಕುಲಂ, ಆವುದ್ಧಿಮ್ಹಿ ತಥಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ, ಧಮ್ಮವಾದೀ. ಸೀಘಯಾಯೀತಿ ‘‘ಅಸ್ಸಾ+ಣಾಪಿಮ್ಹೀ ಯುಕ’’ ಇತಿ ಯುಕ. ಪಾಪಕಾರೀ, ಮಾಲಕಾರೀ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಉಣ್ಹಂ ಭುಞ್ಜತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಉಣ್ಹಭೋಜೀ, ‘‘ಲಹುಸ್ಸುಪನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಓಕಾರೋ.
ಆಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇ-ಪುನಪ್ಪುನ ಖೀರಂ ಪಿವತೀತಿ ಖೀರಪಾಯೀ, ಯುಕ. ಅವಸ್ಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಅವಸ್ಸಕಾರೀ. ‘‘ಸ್ಯಾದಿ ಸ್ಯಾದಿನೇ+ಕತ್ಥಂ’’ತಿ ಸಮಾಸೇ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ಚ ಕತೇ ‘‘ಲೋಪೋ’’ತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ. ಸತನ್ದಾಯೀತಿ ಏತ್ಥ ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪೇ ಅಮಾದಿಸಮಾಸಪಟಿಸೇಧೇ ಚ ಕತೇ ವಗ್ಗನ್ತಂ.
ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇಪಿ ‘‘ಣೀ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಸಿದ್ಧಂ. ಸಾಧುಕಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಅಸ್ಸದ್ಧಭೋಜೀ. ಪಣ್ಡಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಮಾನೀ, ಬಹುಸ್ಸುತಧಾರೀ ಇಚ್ಚಾದಿ.
ಸಾಧುಕರಣಂ ಸಾಧುಕಾರೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಧುಕಾರೀತಿ ಘಣನ್ತಾ ಈ.
೫೪. ಥಾವರಿ+ತ್ತರ ಭಙ್ಗುರ ಭಿದುರ ಭಾಸುರ ಭಸ್ಸರಾ
ಏತೇ ಸದ್ದಾ ನಿಪಚ್ಚನ್ತೇ ಸೀಲೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ. ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನಾ ವರಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಥಾಸ್ಸ ಥೋ ಚ, ತಿಟ್ಠತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಥಾವರೋ. ಇ=ಅಜ್ಝೇನಗತೀಸು, ತ್ತರಪಚ್ಚಯೋ, ಗಚ್ಛತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಇತ್ತರೋ. ಭಞ್ಜ=ಓಮದ್ದನೇ, ಭಜ್ಜತೇ ಸಯಮೇವ ಭಜ್ಜತಿ ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಭಙ್ಗುರೋ, ಕಮ್ಮೇ ಕತ್ತರಿ ವಾ ಗುರಪಚ್ಚಯೋ. ಭಿಜ್ಜತೇ ಸಯಮೇವ ಭಿನ್ದತಿ ವಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಭಿದೂರೋ, ಏತ್ಥ ಕೂರಪಚ್ಚಯೋ, ಕಕಾರೋ+ನುಬನ್ಧೋ. ಪರಭಞ್ಜನವಿಸಯೇಸುಪಿ ಉದಾಹರಣೇಸು ನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಕೇಚಿ ‘‘ದೋಸನ್ಧಕಾರಭಿದೂರೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಭಾಸತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಭಾಸುರೋ, ಉರಪಚ್ಚಯೋ. ಸರಪಚ್ಚಯೇ ಭಸ್ಸರೋ, ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ರಸ್ಸೋ. (ತೇಕಾಲಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯಾ).
೫೫. ಕತ್ತರಿ ಭೂತೇ ಕ್ತವನ್ತು+ಕ್ತಾವೀ
ಭೂತೇ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕ್ತವನ್ತು+ಕ್ತಾವೀ ಹೋನ್ತಿ ಕತ್ತರಿ. ವಿಜಿನೀತಿ ವಿಜಿತವಾ ವಿಜಿತಾವೀ, ಕಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ನ ವುದ್ಧಿ. ಗುಣವನ್ತು ದಣ್ಡಿಸಮಂ. ಹು=ಹವನೇ, ಅಗ್ಗಿಂ ಅಹವೀತಿ ಹುತವಾ ಹುತಾವೀ, ಹುತಾವಿನೀ ಹುತವಾನೀ. ‘‘ಭೂತೇ’’ತಿ ಯಾವ ‘‘ಆಹಾರತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ.
೫೬. ಕ್ತೋ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸುತಿ
ಭಾವೇ ಕಮ್ಮೇ ಚ ಭೂತೇ ಕ್ತೋ ಹೋತಿ. ಅಸನಂ ಆಸಿತಂ ಭವತಾ, ಞಿ. ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಕತೋ ಕಟೋ ಭವತಾ, ‘‘ಗಮಾದಿರಾನಂ’’ ತ್ಯಾದಿನಾ ರಲೋಪೋ. ಏವ+ಮುಪರಿಪಿ.
೫೭. ಕತ್ತರಿ ಚಾ+ರಮ್ಭೇ
ಕ್ರಿಯಾರಮ್ಭೇ ಕತ್ತರಿಕ್ತೋ ಹೋತಿ ಯಥಾಪತ್ತಞ್ಚ, ಪಕರೀತಿ ಪಕತೋ ಭವಂ ಕಟಂ. ಪಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಕತೋ ಕಟೋ ಭವತಾ. ಪಸುಪೀತಿ ಪಸುತ್ತೋ ಭವಂ. ಪಸುಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಸುತ್ತಂ ಭವತಾ, ಪರರೂಪಂ.
೫೮. ಠಾ+ಸ ವಸ ಸಿಲಿಸ ಸೀ ರುಹ ಜರ ಜನೀಹಿ
ಠಾದೀಹಿ ಕತ್ತರಿ ಕ್ತೋ ಹೋತಿ ಯಥಾಪತ್ತಞ್ಚ. ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ಉಪಟ್ಠೀತೋ ಭವಂ ಗುರುಂ. ಉಪಟ್ಠೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಗುರು ಭೋತಾ, ‘‘ಠಾಸ್ಸೀ’’ತಿ ಠಾಸ್ಸ ಇ. ಏವಂ ಉಪಾಸೀತಿ ಉಪಾಸಿತೋ. ಉಪಾಸೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಉಪಾಸಿತೋ. ‘‘ಞಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಞಿ. ಅನುವುಸಿ ಅನುವುಸೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅನುವುಸೀತೋ. ‘‘ಅಸ್ಸೂ’’ತಿ ಅಸ್ಸ ಉಕಾರೋ. ಆಪುಬ್ಬೋ ಸಿಲಿಸ=ಆಲಿಙ್ಗನೇ, ಆಸಿಲೇಸಿ ಆಸಿಲೇಸೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಆಸಿಲಿಟ್ಠೋ. ‘‘ಸಾನನ್ತರಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಠೋ’’ತಿ ಠೇ ಪರರೂಪಂ ಪಠಮಕ್ಖರಞ್ಚ. ಅಧಿಸಯಿ ಅಧಿಸೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅಧಿಸಯಿತೋ ಖಟೋಪಿಕಂ ಭವಂ, ಅಧಿಸಯಿತಾ ಖಟೋಪಿಕಾ ಭೋತಾ. ಏವಂ ಆರುಹಿ ಆರುಹೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಆರುಳ್ಹೋ ರುಕ್ಖಂ ಭವಂ, ಆರುಳ್ಹೋ ರುಕ್ಖೋ ಭೋತಾ, ‘‘ರುಹಾದೀಹಿ ಹೋ ಳ ಚಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹಕಾರೋ ಪುಬ್ಬಹಕಾರಸ್ಸ ಚ ಳೋ. ಅನುಜೀರಿ ಅನುಜೀರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅನುಜಿಣ್ಣೋ ವಸಲಿಂ ಭವಂ, ಅನುಜಿಣ್ಣಾ ವಸಲೀ ಭೋತಾ, ‘‘ತರಾದೀಹಿ ರಿಣ್ಣೋ’’ತಿ ಕ್ತಸ್ಸ ರಿಣ್ಣಾದೇಸೋ ‘‘ರಾನುಬನ್ಧೇ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಅರಭಾಗಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಚ. ಅನ್ವಜಾಯಿ ಅನ್ವಜಾಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅನುಜಾತೋ ಮಾಣವಕೋ ಮಾಣವಿಕಂ, ಅನುಜಾತಾ ಮಾಣವಿಕಾ ಮಾಣವಕೇನ, ‘‘ಜನಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಸ್ಸ ಆ.
೫೯. ಗಮನತ್ಥಾ+ಕಮ್ಮಕಾ+ಧಾರೇ ಚ
ಗಮನತ್ಥತೋ ಅಕಮ್ಮಕತೋ ಚ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಆಧಾರೇ ಕ್ತೋ ಹೋತಿ ಕತ್ತರಿ ಚ ಯಥಾಪತ್ತಞ್ಚ. ಯಾ=ಪಾಪುಣನೇ, ಯಾತವನ್ತೋ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಾತಂ ಠಾನಂ. ಯಾತವನ್ತೋ ಯಾತಾ, ಯಾನಂ ಯಾತಂ. ಏತ್ಥ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಅನಿಚ್ಛಿತಂ. ಯಾಯಿತಾತಿ ಯಾತೋ ಪಥೋ. ‘‘ಯೇ ಗತ್ಯತ್ಥಾ, ತೇ ಬುದ್ಧ್ಯತ್ಥಾ. ಯೇ ಬುದ್ಧ್ಯತ್ಥಾ, ತೇ ಗತ್ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ಯಾಥಾವತೋ ಆಗತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಇತಿಪಿ ಹೋತಿ. ಆಸಿತವನ್ತೋ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಸಿತಂ. ಆಸಿತವನ್ತೋ ಆಸಿತಾ. ಆಸನ+ಮಾಸಿತಂ.