೬. ತ್ಯಾದಿಕಣ್ಡ

ಅಥ ತ್ಯಾದಯೋ ಕ್ರಿಯಾವಾಚೀಹಿ ಧಾತೂಹಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ.

ಕ್ರಿಯಂ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಆಖ್ಯಾತನ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಸಞ್ಞಾ. ಕಾಲ+ಕಾರಕ+ಪುರಿಸಪರಿದೀಪಕಂ ಕ್ರಿಯಾಲಕ್ಖಣಂ ತ್ಯಾದ್ಯನ್ತಂ ಅಲಿಙ್ಗಞ್ಚ, ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ+ತಂ –

ಯಂ ತಿಕಾಲಂ ತಿಪುರಿಸಂ, ಕ್ರಿಯಾವಾಚೀ ತಿಕಾರಕಂ;

ಅತಿಲಿಙ್ಗಂ ದ್ವಿವಚನಂ, ತ+ದಾಖ್ಯಾತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೧೪. ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಬಹುಲಂ –ತಿ

ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವತ್ತತೇ. ಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥೋ ಧಾತು, ಸೋ ಚ ದುವಿಧೋ ಸಕಮ್ಮಕಾ+ಕಮ್ಮಕವಸೇನ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಕ್ರಿಯತ್ಥೇ ಕತ್ತುವಾಚಿಮ್ಹಾ ಕಮ್ಮಂ ಗವೇಸೀಯತೇ, ಸೋ ಸಕಮ್ಮಕೋ. ಇತರೋ ಅಕಮ್ಮಕೋ.

ತತ್ರ ಸಕಮ್ಮಕಾ ಕಮ್ಮಾಪೇಕ್ಖಂ ಕ್ರಿಯಂ ವದನ್ತಿ, ಯಥಾ ಕಟಂ ಕರೋತಿ, ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಓದನಂ ಪಚತಿ. ಅಕಮ್ಮಕಾ ಕಮ್ಮನಿರಪೇಕ್ಖಂ ಕ್ರಿಯಂ ವದನ್ತಿ, ಯಥಾ ಅಚ್ಛತಿ ಸೇತಿ ತಿಟ್ಠತಿ. ಕ್ರಿಯಾತಿ ಚ ಗಮನಪಚನಾದಿಕೋ ಅಸತ್ತಸಮ್ಮತೋ ಕತ್ತರಿ ಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಕಾರಕಸಮೂಹಸಾಧಿಯೋ ಪದತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪಿ ಚ –

ಕರಣಂ ಭವನಂ ಚಾಪಿ, ಕರ+ಭೂಹಿ ಕಥೀಯತೇ;

ತತೋ ಕ್ರಿಯಾದಿವಾಚತ್ತಂ, ಪಾಕಾದೀನಂ ಕಥಂ ಭವೇ.

ಕರ+ಭೂಧಾತೂಹಿ ಕರಣಞ್ಚ ಭವನಞ್ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಾಕ+ಗಮನಾದೀಹಿ ತೇಸಂ ಕ್ರಿಯಾಭವನಾನಂ ವಾಚ್ಚತ್ತಂ ಕಥಂ ಭವತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪುನಪಿ –

ಪಾಕಾದೀನಞ್ಹಿ ವಾಚ್ಚತ್ತಂ, ಕರಭೂಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ;

ತಂ ಬಹುತರವಾಚ್ಚತ್ತಂ, ಪಾಕಾದೀಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ತಂ ನಾಮ –

ಕಾರಿಯರೂಪಾ ಹಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಾ, ಸತ್ತಾಯುತ್ತಾ ಚ ತೇ+ಖಿಲಾ;

ತತೋ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಭಾವೋ ಚ, ಸಾಮಞ್ಞಂ ತೇಸು ಗಮ್ಯತೇ.

೧. ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅನ್ತಿ ಸಿ ಥ ಮಿ ಮ ತೇ ಅನ್ತೇ ಸೇ ವ್ಹೇ ಏ ಮ್ಹೇ.

ವತ್ತಮಾನೇ ಆರದ್ಧಾಪರಿಸಮತ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ತ್ಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಕ್ರಿಯಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ‘‘ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಸ+ಮನಿಯಮೇ –

೧೪. ಪುಬ್ಬಪರಚ್ಛಕ್ಕಾನ+ಮೇಕಾನೇಕೇಸು ತುಮ್ಹಾ+ಮ್ಹ+ಸೇಸೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಿಮು+ತ್ತಮ+ಪಠಮಾ

ಏಕಾನೇಕೇಸು ತುಮ್ಹಅಮ್ಹಸದ್ದವಚನೀಯೇಸು ತದಞ್ಞಸದ್ದವಚನೀಯೇಸು ಚ ಕಾರಕೇಸು ಪುಬ್ಬಚ್ಛಕ್ಕಾನಂ ಪರಚ್ಛಕ್ಕಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝಿಮು+ತ್ತಮ+ಪಠಮಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ತತ್ಥತಿ ಅನ್ತೀತಿ ಪಠಮಪುರಿಸೋ, ಆದೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ಸಿ ಥ ಇತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೋ, ಮಜ್ಝೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ಮಿ ಮ ಇತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ. ಉತ್ತಮಸದ್ದೋ+ಯಂ ಸಭಾವತೋ ತಿಪಭುತೀನ+ಮನ್ತ+ಮಾಹ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇಪಿ ತೇ ಅನ್ತೇತಿಆದಿನಾ ಏವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸು ಭವಿಸ್ಸತಿಆದೀಸು ಸತ್ತಸು ಪಚ್ಚಯವಿಧಾನಸುತ್ತೇಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಭೂವಾದೀನ+ಮಟ್ಠಗಣಾನಂ ಭೂವಾದಿಗಣೇಸು ಭೂ=ಸತ್ತಾಯ+ಮಿತಿ ಪಠಮಧಾತುತೋ ಪರಾ ತ್ಯಾದಯೋ ಯೋಜೀಯನ್ತೇ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕವಚನಂ’’ತಿ ತ್ಯಾದೀಸು ಪರಭೂತೇಸು ಕತ್ತು+ಕಮ್ಮ+ಭಾವೇಸುಯೇವ ಕ್ಯವಿಕರಣಲವಿಕರಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಕ್ಯೋ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸ್ವ+ಪರೋಕ್ಖೇಸು ಮಾನ+ನ್ತ+ತ್ಯಾದೀಸು’’ ‘‘ಕತ್ತರಿ ಲೋ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ತೇಸಂ ವಿಕರಣಾನಂ ವಿಧಾನಾ ತ್ಯಾದಯೋ ಕತ್ತು+ಕಮ್ಮ+ಭಾವೇಸ್ವೇವ ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಕತ್ತರಿ ತಿಮ್ಹಿಲೋ. ಕೇ ತೇ ವಿಕರಣಾ –

ಪುಬ್ಬಾಪರಭಾಗಟ್ಠಾನಾ, ಭಿನ್ನಧಾತುವಿಭತ್ತಿಯೋ;

ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏತೇ ವಿಕರಣಾ ಸಿಯುಂ.

೫,೮೨. ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇ, ಓ ಪಚ್ಚಯೇ

ಇವಣ್ಣು+ವಣ್ಣನ್ತಾನಂ ಕ್ರಿಯತ್ತಾನಂ ಏ+ಓ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಊಸ್ಸೋ+ಕಾರೋ.

೫,೮೯. ಏಓನ+ಮಯ+ವಾ ಸರೇ

ಸರೇ ಪರೇ ಏಓನ+ಮಯವಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂತಿ ಓಸ್ಸ ಅವಾದೇಸೋ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಸಾಧು ಭವತಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸಾಧು ಭವತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧು ಭವತಿ.

ಉತ್ತತ್ತಾ ಕತ್ತು ಆಖ್ಯಾತೇ, ತತಿಯಾ ನ ಚ ಕತ್ತರಿ;

ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತೇವ, ಅತ್ಥಮತ್ತಂ ಅಪೇಕ್ಖಿಯ.

ಸತಿಪಿ ಕ್ರಿಯಾಯೇಕತ್ತೇ ಕತ್ತೂನಂ ಬಹುತ್ತಾ ‘‘ಬಹುಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಹುವಚನಂ’’ತಿ ಅನ್ತಿ.

೧೬೧. ಕ್ವಚಿ ವಿಕರಣಾನನ್ತಿ

ವಿಕರಣಾನಂ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ಲವಿಕರಣಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಂ. ತೇ ಪುರಿಸಾ ಭವನ್ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿ- ಸೇಕವಚನಂ ಸಿ, ತ್ವಂ ಭವಸಿ. ಬಹುವಚನಂ ಥಪಚ್ಚಯೋ, ತುಮ್ಹೇ ಭವಥ. ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇಕವಚನಂ ಮಿಪಚ್ಚಯೋ.

೫೭. ಹಿಮಿಮೇಸ್ವ+ಸ್ಸ

ಅಕಾರಸ್ಸ ದೀಘೋ ಹೋತಿ ಹಿಮಿಮೇಸು. ಅಹಂ ಭವಾಮಿ. ಬಹುವಚನಂ ಮಪಚ್ಚಯೋ, ಮಯಂ ಭವಾಮ. ಏವಂ ಪರಚ್ಛೇಕ್ಕೇಪಿ-ಭವತೇ, ಭವನ್ತೇ. ಭವಸೇ, ಭವವ್ಹೇ. ಭವೇ, ಭವಮ್ಹೇ. ಕೇಚಿ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಪಠನ್ತಿ, ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೀಘೋ, ಭವಾಮ್ಹೇ.

ಏತ್ಥ ಚ –

ಲಜ್ಜಾ ಸತ್ತಾ ಠಿತಿ ಜಾಗರಣಂ,

ವುದ್ಧಿ ಕ್ಖಯ ಜೀವಿತ ಮರಣಂ;

ಕೀಳಾ ರುಚಿ ರೋಚತೇ ಇತ್ಯೇವಂ,

ವುತ್ತಾ ಅಕಮ್ಮಕಧಾತು ಸಬ್ಬೇ.

–ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ದುತಿಯಾ ನ.

ಪಚ=ಪಾಕೇ, ಅಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ, ಏವ+ಮುಪರಿಪಿ. ಪಚ ಇತಿ ಠಿತೇ ಲವಿಕರಣಂ, ವಿಕರಣಲೋಪಾದಿ ಪುರಿಮಸಮಂ. ಸೋ ಓದನಂ ಪಚತಿ, ತೇ ಪಚನ್ತಿ. ತ್ವಂ ಪಚಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪಚಥ. ಅಹಂ ಪಚಾಮಿ, ಮಯಂ ಪಚಾಮ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ-ಪಚತೇ, ಪಚನ್ತೇ. ಪಚಸೇ, ಪಚವ್ಹೇ. ಪಚೇ, ಪಚಾಮ್ಹೇ.

೧,೨೨. ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ

ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧನಂ=ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಟಿಸೇಧನಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೋ. ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕತ್ಥ ಪಸಙ್ಗೇ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಬಹುವಚನಂ ಥಪಚ್ಚಯೋ. ಸೋ ಚ ಪಚತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಪಚಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪಚಥ. ತುಲ್ಯಬಲವಿರೋಧಿನೋ ಹಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಉತ್ತಮಪುರಿಸಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಏಕತ್ಥ ಪಸಙ್ಗೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಬಹುವಚನಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ ಪಚತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಪಚಸಿ, ಅಹಞ್ಚ ಪಚಾಮಿ ಮಯಂ ಪಚಾಮಾತಿ ಭವತಿ.

ಅಮ+ಗಮ=ಗಮನೇ –

೫,೧೭೩. ಗಮ ಯಮಿ+ಸಾ+ಸ ದಿಸಾನಂ ವಾ ಚ್ಛಙ

ಏತೇಸಂ ಧಾತೂನಂ ಚ್ಛಙ ವಾ ಹೋತಿ ನ್ತ+ಮಾನ+ತ್ಯಾದೀಸು. ಸೋ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನ್ತಿ –

೭೪. ಗರುಪುಬ್ಬಾ ರಸ್ಸಾ ರೇ+ನ್ತೇನ್ತೀನಂ

ಗರುಪುಬ್ಬಸ್ಮಾ ರಸ್ಸಾ ನ್ತೇ+ನ್ತೀನಂ ರೇ ವಾ ಹೋತಿ.

ಅಕ್ಖರನಿಯಮೋ ಛನ್ದಂ,

ಗರುಲಹುನಿಯಮೋ ಭವೇ ವುತ್ತಿ;

ದೀಘೋ ಸಂಯೋಗಾದಿಪುಬ್ಬೋ,

ರಸ್ಸೋ ಗರು ಲಹು ತು ರಸ್ಸೋ.

ಗಚ್ಛರೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ. ಅಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಮಯಂ ಗಚ್ಛಾಮ. ಚ್ಛಾದೇಸಾಭಾವಪಕ್ಖೇ ‘‘ಊ ಲಸ್ಸೇ’’ತಿ ಏಕಾರೇ ಗಮೇತಿ. ಪರಲೋಪೇ ಗಮೇನ್ತಿ. ಗಮೇಸಿ, ಗಮೇಥ. ಗಮೇಮಿ, ಗಮೇಮ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇಪಿ ಸೋ ಗಚ್ಛತೇ, ಗಚ್ಛರೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ. ಗಚ್ಛಸೇ, ಗಚ್ಛವ್ಹೇ. ಗಚ್ಛೇ, ಗಚ್ಛಾಮ್ಹೇ.

ಪುರೇ ಅಧಮ್ಮೋ ದಿಬ್ಬತಿ, ಪುರಾ ಮರಾಮೀತಿ ಚ ತಂಸಮೀಪೇ ತಬ್ಬೋಹಾರೂಪಚಾರೇನ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

ಆರದ್ಧಾ+ನಿಟ್ಠಿತಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ;

ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪಞ್ಚ, ವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಕಿಮಿವ ತೇ –

ಗಙ್ಗಾಚ ತಂಸಮೀಪಞ್ಚ, ಯತೋ ಗಙ್ಗಾತಿ ಞಾಯತೇ;

ಗಙ್ಗಾಯಂ ಪಾತು+ಮಾಗಚ್ಛ, ಘೋಸೋ ಗಙ್ಗಾಯ+ಮಿತ್ಯಪಿ.

ಮುಖ್ಯಾ+ಮುಖ್ಯತ್ಥಭೇದೇನ, ವತ್ತಮಾನಂ ತತೋ ದ್ವಿಧಾ;

ಮುಖ್ಯಞ್ಹಿ ರುಳ್ಹಿ+ಮಾಪನ್ನಂ, ತ+ದಾರೋಪಾ ಅಮುಖ್ಯತಾತಿ.

ಪುರೇ+ಪುರಾಸದ್ದೇಹಿ ವಾ ಅನಾಗತತಾ ಗಮ್ಯತೇ, ತದಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ. ಕಾಲಬ್ಯತ್ತಯೋ ವಾ ಏಸೋ, ಭವನ್ತ್ಯೇವ ಹಿ ಕಾಲನ್ತರೇಪಿ ತ್ಯಾದಯೋ ಬಾಹುಲಕಾ ‘‘ಸನ್ತೇಸು ಪರಿಗೂಹಾಮಿ’’ ‘‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ಸಹಬ್ಯತಂ ಗಚ್ಛತಿ ವಾಸವಸ್ಸ’’ ‘‘ಅತಿವೇಲಂ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸಂ’’ತಿ. ‘‘ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ರಾಜಗಹತೋ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ.

೫,೧೭೫. ಗಮ ವದ ದಾನಂ ಘಮ್ಮ ವಜ್ಜ ದಜ್ಜಾ

ಗಮಾದೀನಂ ಘಮ್ಮಾದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ನ್ತ+ಮಾನ+ತ್ಯಾದೀಸು. ಘಮ್ಮತಿ, ಘಮ್ಮನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಕಮ್ಮೇ –

ಉಪಸಗ್ಗವಸಾ ಕೋಚಿ, ಅಕಮ್ಮೋಪಿ ಸಕಮ್ಮಕೋ;

ಯಥಾ+ಭಿಭೂಯತೇ ರಾಗೋ, ತಾಪಸೇನ ಮಹಿದ್ಧಿನಾತಿ –

ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕಮ್ಮಕತೋ ಕಮ್ಮನಿ ಅನುಪುಬ್ಬಾ ಭೂಧಾತುತೋ ತ್ಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ.

೫,೧೭. ಕ್ಯೋ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸ್ವ+ಪರೋಕ್ಖೇಸು ಮಾನ+ನ್ತ+ತ್ಯಾದೀಸು

ಭಾವಕಮ್ಮವಿಹಿತೇಸು ಪರೋಕ್ಖಾವಜ್ಜಿತೇಸು ಮಾನ+ನ್ತ+ತ್ಯಾದೀಸು ಪರೇಸು ಕ್ಯೋ ಹೋತಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ. ಕಕಾರೋ+ನುಬನ್ಧಕಾರಿಯತ್ಥೋ. ‘‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧ+ನಾಗಮೇಸೂ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧಾ ಓಕಾರಾಭಾವೋ. ಅನುಭೂಯತಿ ಸುಖಂ ದೇವದತ್ತೇನ.

ಏತ್ಥ ಚ –

ಆಖ್ಯಾತೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಕತ್ತುತೋ ತತಿಯಾ ನ ತು;

ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಠಮಾಪಿ+ಧ.

ಅನುಭೂಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ತಯಾ. ಅನುಭೂಯಸಿ ತ್ವಂ ದೇವದತ್ತೇನ. ಅನುಭೂಯಥ ತುಮ್ಹೇ. ಅಹಂ ಅನುಭೂಯಾಮಿ, ತಯಾ ಮಯಂ ಅನುಭೂಯಾಮ. ದ್ವಿತ್ತೇ ಅನುಭುಯ್ಯತಿ+ಚ್ಚಾದಿ. ಏವಂ ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ.

ಭಾವೇ ಅದಬ್ಬವುತ್ತಿನೋ ಭಾವಸ್ಸ ಏಕತ್ತಾ ಏಕವಚನಮೇವ. ತಞ್ಚ ಪಠಮಪುರಿಸೇಕವಚನೇಯೇವ ಸಮ್ಭವತಿ, ನೇವ+ಞ್ಞಂ, ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ. ಭೂಯತಿ ಭೂಯತೇ ದೇವದತ್ತೇನ, ಸಮ್ಪತಿ ಭವನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ.

ಪಚಧಾತುತೋ ಕಮ್ಮೇ ಕ್ಯೋ.

೩೭. ಕ್ಯಸ್ಸತಿ

ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕ್ಯಸ್ಸ ಈಞ ವಾ ಹೋತಿ. ಞೋ ಆದ್ಯಾವಯವತ್ಥೋ. ದೇವದತ್ತೇನ ಓದನೋ ಪಚೀಯತಿ ಪಚ್ಚತಿ, ರೇಆದೇಸೇ ಓದನಾ ಪಚೀಯರೇ ಪಚೀಯನ್ತಿ, ಪಚ್ಚರೇ ಪಚ್ಚನ್ತಿ. ಚವಗ್ಗಪುಬ್ಬರೂಪಾನಿ. ತ್ವಂ ಪಚೀಯಸಿ ಪಚ್ಚಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪಚೀಯಥ ಪಚ್ಚಥ. ಅಹಂ ಪಚೀಯಾಮಿ ಪಚ್ಚಾಮಿ, ಮಯಂ ಪಚೀಯಾಮ ಪಚ್ಚಾಮ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ ದೇವದತ್ತೇನ ಓದನೋ ಪಚೀಯತೇ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಗಮಿತೋ ಕಮ್ಮೇ ಚ್ಛಙ ಚ ಈಞಆಗಮೇ ಚ ಕತೇ ತೇನ ಗಾಮೋ ಗಚ್ಛೀಯತಿ, ಗಾಮಾ ಗಚ್ಛೀಯನ್ತಿ. ಗಚ್ಛೀಯಸಿ, ಗಚ್ಛೀಯಥ. ಗಚ್ಛೀಯಾಮಿ, ಗಚ್ಛೀಯಾಮ. ಏವಂ ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ. ಗಮೀಯತಿ ಗಮ್ಮತಿ, ಗಮೀಯನ್ತಿ ಗಮ್ಮನ್ತಿ. ಗಮೀಯಸಿ ಗಮ್ಮಸಿ, ಗಮೀಯಥ ಗಮ್ಮಥ, ಗಮೀಯಾಮಿ ಗಮ್ಮಾಮಿ, ಗಮೀಯಾಮ ಗಮ್ಮಾಮ ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇಪಿ ಏವಂ. ತಥಾ ಘಮ್ಮೀಯತಿ, ಘಮ್ಮೀಯನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕತ್ತರಿ ತ್ಯಾದಿ, ಕಮ್ಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಕಮ್ಮಕಾ;

ಭಾವೇ ವಾ+ಕಮ್ಮಕಾ ಕಮ್ಮಾ+ವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಮಞ್ಞತೇ.

ತಥಾ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಕಮ್ಮಾಸ್ಸ ಅವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಸತೋಪಿ ನ ವಿವಕ್ಖಾ+ಸ್ಸ, ಅಸತೋಪಿ ಚ ಸಾ ಭವೇ;

ತಂ ಯಥಾ+ನುದರಾ ಕಞ್ಞಾ, ವಞ್ಝಾವದ್ಧಿತಕೋ ಯಥಾ.

ವಿವಕ್ಖಾ ಲೋಕಿಕಾ ಏಸಾ, ಅಸಕ್ಯ+ಮತಿವತ್ತಿತುಂ;

ಕಥ+ಮೇಸ ವಿಪರಿಯಾಸೋ, ಲೋಕೋ ಏವಾ+ನಯುಜ್ಜತೇ.

(ವತ್ತಮಾನಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೨. ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸ್ಸತಿ ಸ್ಸನ್ತಿ ಸ್ಸತಿ ಸ್ಸಥ ಸ್ಸಾಮಿ ಸ್ಸಾಮ ಸ್ಸತೇ ಸ್ಸನ್ತೇ ಸ್ಸಸೇ ಸ್ಸವ್ಹೇ ಸ್ಸಂ ಸ್ಸಾಮ್ಹೇ

ಭವಿಸ್ಸತಿ=ಅನಾರದ್ಧೇ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಸ್ಸತ್ಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ.

೩೫. ಅ+ಈ+ಸ್ಸಾದೀನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಿಞ

ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಪರೇಸಂ ಅಆದೀನಂ ಈಆದೀನಂ ಸ್ಸಾದೀನಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಿ+ಞ ಹೋತಿ ವಿಭಾಸಾ. ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸಾ+ಯಂ. ಸ್ಸೇತಿ ಸ್ಸಾದೀನಂ ಸ್ಸತಿಆದೀನಞ್ಚಾವಯವೋ ಗಹಿತೋ, ‘‘ಊಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ತ್ಯಾದೀಸು ಏತೇಸಮೇವಾತಿ ನಿಯಮತ್ಥೋ+ಯ+ಮಾರಮ್ಭೋ. ಲಸ್ಸಾಕಾರಲೋಪೇ ಓ+ಅವಾದೇಸೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಭವಿಸ್ಸಥ. ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸಾಮ. ಭವಿಸ್ಸತೇ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತೇ. ಭವಿಸ್ಸಸೇ, ಭವಿಸ್ಸವ್ಹೇ. ಭವಿಸ್ಸಂ, ಭವಿಸ್ಸಾಮ್ಹೇ.

ಕಮ್ಮೇ –

೪೯. ಕ್ಯಸ್ಸ ಸ್ಸೇ

ಕ್ಯಸ್ಸ ವಾ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ಸ್ಸೇ. ಸುಖಂ ತಯಾ ಅನುಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನುಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅನುಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಅನುಭವಿಸ್ಸಥ. ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಭೂಯಿಸ್ಸತಿ, ಅನುಭೂಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಏವಂ ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ. ಭಾವೇ-ಭೂಯಿಸ್ಸತಿ ಭೂಯಿಸ್ಸತೇ.

ಕತ್ತರಿ-ಪಚಿಸ್ಸತಿ, ಪಚಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕಮ್ಮೇ-ಪಚಿಸ್ಸತಿ ಓದನೋ ದೇವದತ್ತೇನ, ಪಚೀಯಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚಿಸ್ಸತಿ. ಪಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ ಓದನಾ ಪಚೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಚೀಯಿಸ್ಸರೇ, ಪಚ್ಚಿಸ್ಸರೇ, ಪಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಗಮಿತೋ ಕತ್ತರಿ-ಸೋ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತೇ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಥ. ಅಹಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ. ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೇ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೇ. ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸೇ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸವ್ಹೇ. ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ್ಹೇ. ಸಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಗಮಿಸ್ಸಥ. ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕಮ್ಮೇ-ಗಚ್ಛಿಯಿಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕ್ಯಲೋಪೇ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ತಥಾ ಘಮ್ಮಿಸ್ಸತಿ ಘಮ್ಮೀಯಿಸ್ಸತಿ, ಘಮ್ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಘಮ್ಮೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೩. ನಾಮೇ ಗರಹಾವಿಮ್ಹಯೇಸು

ನಾಮಸದ್ದೇ ನಿಪಾತೇ ಸತಿ ಗರಹಾಯಂ ವಿಮ್ಹಯೇ ಚ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಸ್ಸತ್ಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಜ್ಯಾದೀಹಿ ಕ್ನಾ’’ತಿ ಕ್ನಾವಿಕರಣೇ ‘‘ಞಾಸ್ಸನೇ ಜಾ’’ತಿ ಜಾದೇಸೋ. ನ ಹಿ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾಣೇಸು ಅನುದ್ದಯಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ ಕುಟಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ವಿಮ್ಹಯೇ-ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ, ಸನ್ತೇನ ವತ ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರನ್ತಿ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸಞ್ಞೀ ಸಮಾನೋ ಜಾಗರೋ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಸಕಟಸತಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ ನೇವ ದಕ್ಖಿತಿ, ನ ಪನ ಸದ್ದಂ ಸೋಸ್ಸತಿ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಅನ್ಧೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತ+ಮಾರೋಹಿಸ್ಸತಿ, ಬಧಿರೋ ನಾಮ ಸದ್ದಂ ಸೋಸ್ಸತಿ. (ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೪. ಭೂತೇ ಈ ಉಂ ಓ ತ್ಥ ಇಂ ಮ್ಹಾ ಆ ಊ ಸೇ ವ್ಹಂ ಅ ಮ್ಹೇ

ಭೂತೇ ಪರಿಸಮತ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಈಆದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಭೂತಾನಜ್ಜತನೇ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಇಮೇ ಈಆದಯೋ ಭೂತಜ್ಜತನೇ. ‘‘ಸುವೋ ಅಹೋಸಿ ಆನನ್ದೋ’’ತಿಆದೀಸು ಭೂತಸಾಮಞ್ಞೇವ ಭವನ್ತಿ.

ಅಹಸ್ಸು+ಭಯತೋ ಅಡ್ಢ-ರತ್ತಂ ವಾ ತದುಪಡ್ಢತಂ;

ಅನ್ತೋಕತ್ವಾನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ಅಹೋ ಅಜ್ಜತನೋ ಇತಿ;

ತದಞ್ಞೋ ಪನ ಯೋ ಕಾಲೋ, ಸೋ+ನಜ್ಜತನಸಞ್ಞಿತೋ.

ಇತಿ ಪಠಮಪುರಿಸೇಕವಚನಂ ಈ,

೧೫. ಆ+ಈ+ಸ್ಸಾದೀಸ್ವ+ಞ ವಾ

ಆಆದೋ ಈಆದೋ ಸ್ಸಾದೋ ಚ ಕ್ರಿಯತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಅಞ ಹೋತೀತಿ ಧಾತುತೋ ಪುಬ್ಬಂ ಅಞ. ‘‘ಕತ್ತರಿ ಲೋ’’ತಿ ಲೋ, ಏಕಾರ+ಅವಾದೇಸಾ ಚ.

೩೮. ಏಯ್ಯಾಥ+ಸ್ಸೇ+ಅ+ಆ+ಈ+ಥಾನಂ ಓ+ಅ+ಅಂ+ತ್ಥ+ತ್ಥೋ+ವ್ಹೋಕ

ಏಯ್ಯಾಥಾದೀನಂ ಓಆದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂತಿ ಈಸ್ಸತ್ಥೋ, ಅಭವಿತ್ಥೋ, ಭವಿತ್ಥೋ, ಅಭವತ್ಥೋ, ಭವತ್ಥೋ. ‘‘ಆ ಈ ಊ ಮ್ಹಾ ಸ್ಸಾ ಸ್ಸಮ್ಹಾನಂ ವಾ’’ತಿ ಈಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ. ಸೋ ಅಭವಿ ಭವಿ, ಅಭವೀ ಭವೀ.

೩೯. ಉಂಸ್ಸಿಂ+ಸ್ವಂ+ಸು

ತಿಉಂಸ್ಸ ಇಂಸು+ಅಂಸು ವಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಭವಿಂಸು ಭವಿಂಸು, ಅಭವಂಸು ಭವಂಸು, ಅಭವುಂ ಭವುಂ.

೪೨. ಓಸ್ಸ ಅ+ಇ+ತ್ಥ+ತ್ಥೋ

ಓಸ್ಸ ಅಆದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಭವ ಭವ, ಅಭವಿ ಭವಿ, ಇಞಾಗಮೇ ಅಭವಿತ್ಥ ಭವಿತ್ಥ, ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ, ಅಭವಿತ್ಥೋ ಭವಿತ್ಥೋ, ಅಭವತ್ಥೋ ಭವತ್ಥೋ.

೪೩. ಸಿ

ಓಸ್ಸ ಸಿ ವಾ ಹೋತಿ. ಅಭವಿಸಿ ಭವಿಸಿ, ಅಭವಸಿ ಭವಸಿ. ಅಭವೋ ಭವೋ.

೪೫. ಮ್ಹಾತ್ಥಾನ+ಮುಞ

ಏಸಂ ಉಞ ವಾ ಹೋತಿ. ಈಆದಿಸಮ್ಬನ್ಧೀನಮೇವ ಗಹಣಂ. ಅಭವುತ್ಥ ಭವುತ್ಥ.

೪೬. ಇಂಸ್ಸ ಚ ಸಿಞ

ಇಂಸ್ಸ ಚ ಸಿಞ ವಾ ಹೋತಿ ಮ್ಹಾತ್ಥಾನಞ್ಚ ಬಹುಲಂ. ಇಕಾರಞ್ಞಕಾರಾ ಉಚ್ಚಾರಣಆದ್ಯಾವಯವತ್ಥಾ. ಅಭವಸಿತ್ಥ ಭವಸಿತ್ಥ, ಅಭವಿತ್ಥ ಭವಿತ್ಥ, ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ, ಅಭವಿಸಿಂ ಭವಿಸಿಂ, ಅಭವಸಿಂ ಭವಸಿಂ, ಅಭವಿಂ ಭವಿಂ. ಉಞಾಗಮೇ ಆಸ್ಸ ರಸ್ಸೋ. ಅಭವುಮ್ಹ ಭವುಮ್ಹ ಅಭವುಮ್ಹಾ ಭವುಮ್ಹಾ. ಸಿಞಾಗಮೇ ಅಭವಸಿಮ್ಹ ಭವಸಿಮ್ಹ ಅಭವಸಿಮ್ಹಾ ಭವಸಿಮ್ಹಾ ಅಭವಿಮ್ಹ ಭವಿಮ್ಹ ಅಭವಿಮ್ಹಾ ಭವಿಮ್ಹಾ ಅಭವಮ್ಹ ಭವಮ್ಹ ಅಭವಮ್ಹಾ ಭವಮ್ಹಾ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ – ‘‘ಏಯ್ಯಾಥಾ’’ದಿನಾ ತ್ಥೇ ಅಭವಿತ್ಥ ಭವಿತ್ಥ ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ. ರಸ್ಸೇ ಅಭವಥ ಭವಥ, ಅಭವಾ ಭವಾ, ಅಭವು ಭವು. ಅಭವಿಸೇ ಭವಿಸೇ, ಅಭವಸೇ ಭವಸೇ, ಅಭವಿವ್ಹಂ ಭವಿವ್ಹಂ ಅಭವವ್ಹಂ ಭವವ್ಹಂ, ಅಸ್ಸ ಅ+ಮಾದೇಸೇ ಅಭವಂ ಭವಂ ಅಭವ ಭವ, ಅಭವಿಮ್ಹೇ ಭವಿಮ್ಹೇ ಅಭವಮ್ಹೇ ಭವಮ್ಹೇ. ಕಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ತಯಾ ಅನುಭೂಯಿತ್ಥೋ ಅನ್ವಭೂಯತ್ಥೋ ಅನುಭೂಯತ್ಥೋ ಅನ್ವಭೂಸಿ ಅನುಭೂಸೀ ಅನ್ವಭೂಯೀ ಅನುಭೂಯೀ, ಅನ್ವಭೂಯಿಂಸು ಅನುಭೂಯಿಂಸು ಅನ್ವಭೂಯಂಸು ಅನುಭೂಯಂಸು ಅನ್ವಭೂಯುಂ ಅನುಭೂಯುಂ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಭಾವೇ-ತೇನ ಅಭೂಯಿತ್ಥೋ ಭೂಯಿತ್ಥೋ ಅಭೂಯತ್ಥೋ ಭೂಯತ್ಥೋ ಅಭೂಯಿ ಭೂಯಿ ಅಭೂಯೀ ಭೂಯೀ. ತೇನ ಅಭೂಯತ್ಥ ಭೂಯತ್ಥ ಅಭೂಯ ಭೂಯ ಅಭೂಯಾ ಭೂಯಾ.

ಸೋ ಅಪಚಿತ್ಥೋ ಪಚಿತ್ಥೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಕತ್ತುಸಮಂ. ಕಮ್ಮೇ-ಅಪಚೀಯಿತ್ಥೋ ಪಚೀಯಿತ್ಥೋ ಅಪಚೀಯತ್ಥೋ ಪಚೀಯತ್ಥೋ. ಚವಗ್ಗಪುಬ್ಬ- ರೂಪೇ ಅಪಚ್ಚಿತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಿತ್ಥೋ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೋ ಪಚ್ಚತ್ಥೋ ಅಪಚೀಯಿ ಪಚೀಯಿ ಅಪಚೀಯೀ ಪಚೀಯೀ ಅಪಚ್ಚಿ ಪಚ್ಚಿ ಅಪಚ್ಚೀ ಪಚ್ಚೀ, ಅಪಚೀಯಿಂಸು ಪಚೀಯಿಂಸು ಅಪಚಿಂಸು ಪಚಿಂಸು ಅಪಚೀಯಂಸು ಪಚೀಯಂಸು ಅಪಚ್ಚಂಸು ಪಚ್ಚಂಸು ಅಪಚೀಯುಂ ಪಚೀಯುಂ ಅಪಚ್ಚುಂ ಪಚ್ಚುಂ ಇಚ್ಚಾದಿ ಕತ್ತುಸಮಂ, ಪುಬ್ಬರೂಪೋವ ವಿಸೇಸೋ.

ಸೋ ಗಾಮಂ ಅಗಚ್ಛಿತ್ಥೋ ಗಚ್ಛಿತ್ಥೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪುರಿಮಸಮಂ.

೩೦. ಡಂಸಸ್ಸ ಚ ಞ್ಛಙ

ಡಂಸಸ್ಸ ಚ ಗಮಿಸ್ಸ ಚ ಞ್ಛಙ ವಾ ಹೋತಿ ಆ+ಈಆದೀಸು. ಅಗಞ್ಛಿತ್ಥೋ ಗಞ್ಛಿತ್ಥೋ ಅಗಞ್ಛತ್ಥೋ ಗಞ್ಛತ್ಥೋ ಅಗಞ್ಛಿ ಗಞ್ಛಿ ಅಗಞ್ಛೀ ಗಞ್ಛೀ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೨೯. ಗಮಿಸ್ಸಾ

ಆಆದೋ ಈಆದೋ ಚ ಗಮಿಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ ವಾ. ಸೋ ಅಗಾ ಅಗಮಿ ಗಮಿ ಅಗಮಿತ್ಥೋ ಗಮಿತ್ಥೋ ಅಗಮತ್ಥೋ ಗಮತ್ಥೋ. ಈಪಚ್ಚಯೇ ಲಸ್ಸಾಕಾರಸ್ಸ ‘‘ಹಿಮಿಮೇಸ್ವ+ಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ದೀಘೇ ‘‘ದೀಘಾ ಈಸ್ಸಾ’’ತಿ ಈಸ್ಸ ಸಿಆದೇಸೋ, ಅಗಮಾಸಿ ಅಗಮಿ ಗಮಿ ಅಗಮೀ ಗಮೀ, ಅಗಮಿಂಸು ಗಮಿಂಸು ಅಗಮಂಸು ಗಮಂಸು ಅಗಮುಂ ಗಮುಂ. ಓಸ್ಸ ಅಆದೇಸೇ ಅಜ್ಝಗುಂ. ತ್ವಂ ಅಜ್ಝಗಾ ಪರಸ್ಸ ಲೋಪೋ. ತುಮ್ಹೇ ಅಜ್ಝಗುತ್ಥ. ಅಹಂ ಅಜ್ಝಗಂ, ಮಯಂ ಅಜ್ಝಗಮ್ಹ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ – ‘‘ಏಯ್ಯಾಥಾ’’ದಿನಾ ತ್ಥೇ ಸೋ ಅಗಚ್ಛಿತ್ಥ ಗಚ್ಛಿತ್ಥ ಅಗಞ್ಛಿತ್ಥ ಗಞ್ಛಿತ್ಥ ಅಗಮಿತ್ಥ ಗಮಿತ್ಥ ಅಗಮ ಗಮ ಅಗಮಾ ಗಮಾ. ತೇ ಅಗಮೂ ಗಮೂ, ಓಸ್ಸ ಆಆದೇಸೇ ಅಜ್ಝಗುಂ. ತ್ವಂ ಅಗಮಿಸೇ ಗಮಿಸೇ. ತುಮ್ಹೇ ಅಗಮಿವ್ಹಂ. ‘‘ಏಯ್ಯಾಥಾ’’ ದಿನಾ ಅ+ಮಾದೇಸೇ ಅಹಂ ಅಗಮಂ ಗಮಂ ಅಜ್ಝಗಂ. ಮಯಂ ಅಗಮಿಮ್ಹೇ ಗಮಿಮ್ಹೇ. ಕಮ್ಮೇಅಗಚ್ಛೀಯಿ ಅಗಮೀಯಿ, ಅಗಚ್ಛಿಯುಂ ಅಗಮಿಯುಂ ಇಚ್ಚಾದಿ. ತಥಾ ಅಘಮ್ಮೀ ಘಮ್ಮೀ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೧೩. ಮಾಯೋಗೇ ಈ+ಆಆದೀ

ಮಾಯೋಗೇ ಸತಿ ಈಆದಯೋ ಆಆದಯೋ ಚ ವಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಕಕಾಲತೋ ಕಾಲನ್ತರೇಪಿ ಪಚ್ಚಯವಿಧಾನತ್ಥೋ+ಯಂ. ಮಾ ಭವಂ ಅಭವಿತ್ಥೋ ಇಚ್ಚಾದಿ. ವಾವಿಧಾನಾಸ್ಸತ್ಯಾದಿ+ಏಯ್ಯಾದಿ+ತ್ವಾದಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಭವಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಾ ಭವಂ ಭವತು ಇಚ್ಚಾದಿ. (ಈಆದಿಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೫. ಅನಜ್ಜತನೇ ಆ ಊಓ ತ್ಥ ಅ ಮ್ಹಾ ತ್ಥ ತ್ಥುಂ ಸೇ ವ್ಹಂ ಇಂ ಮ್ಹಸೇ

ಅವಿಜ್ಜಮಾನಜ್ಜತನೇ ಭೂತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಆಆದಯೋ ಹೋನ್ತಿ ವಾ. ‘‘ಏಯ್ಯಾಥಾ’’ದಿನಾ ತ್ಥೇ ‘‘ಆ ಈ ಊ ಮ್ಹಾ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ರಸ್ಸೇ ಚ ಸೋ ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ ಅಭವ ಭವ ಅಭವಾ ಭವಾ, ತೇ ಅಭವು ಭವು ಅಭವೂ ಭವೂ. ಓ, ‘‘ಓಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಆದಯೋ, ಅಭವ ಭವ ಅಭವಿ ಭವಿ ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ ಅಭವತ್ಥೋ ಭವತ್ಥೋ, ಸಿಆದೇಸೇ ಅಭವಸಿ ಭವಸಿ ಅಭವೋ ಭವೋ. ತುಮ್ಹೇ ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ. ಅಹಂ ಅಭವಂ ಭವಂ ಅಭವ ಭವ, ಮಯಂ ಅಭವಮ್ಹ ಭವಮ್ಹ ಅಭವಮ್ಹಾ ಭವಮ್ಹಾ. ಸೋ ಅಭವತ್ಥ ಭವತ್ಥ. ತೇ ಅಭವತ್ಥುಂ ಭವತ್ಥುಂ. ತ್ವಂ ಅಭವಸೇ ಭವಸೇ. ತುಮ್ಹೇ ಅಭವವ್ಹಂ ಭವವ್ಹಂ. ‘‘ಇಸ್ಸ ಚ ಸಿಞ’’ತಿ ಸಿಂ, ಅಹಂ ಅಭವಸಿಂ ಭವಸಿಂ ಅಭವಿಂ ಭವಿಂ. ಮಯಂ ಅಭವಮ್ಹಸೇ ಭವಮ್ಹಸೇ. ಕಮ್ಮೇ-ತ್ಥೇ ಸುಖಂ ತಯಾ ಅನುಭೂಯಿತ್ಥ, ಇಞಾಗಮಾಭಾವೇ ಅನುಭೂಯತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಭಾವೇ-ಅಭೂಯತ್ಥ ಭೂಯತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಸೋ ಓದನಂ ಅಪಚತ್ಥ ಪಚತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿ ಕತ್ತುಸಮಂ. ಕಮ್ಮೇ-ಅಪಚೀಯತ್ಥ ಪಚೀಯತ್ಥ ಅಪಚ್ಚತ್ಥ ಪಚ್ಚತ್ಥ ಅಪಚೀಯ ಪಚೀಯ ಅಪಚೀಯಾ ಪಚೀಯಾ ಅಪಚ್ಚ ಪಚ್ಚ ಅಪಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚಾ. ಅಪಚೀಯು ಪಚೀಯು ಅಪಚೀಯೂ ಪಚೀಯೂ ಅಪಚ್ಚು ಪಚ್ಚು ಅಪಚ್ಚೂ ಪಚ್ಚೂ ಇಚ್ಚಾದಿ. ‘‘ಮಾಯೋಗೇ ಈ+ಆಆದೀ’’ತಿ ಮಾಯೋಗೇಪಿ ಆಆದಯೋ, ಮಾ ಭವಂ ಅಪಚ್ಚತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ತಥಾ ಅಗಚ್ಛತ್ಥ ಗಚ್ಛತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪುರಿಮಸಮಂ. ತಥಾ ಅಗಮತ್ಥ ಗಮತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿಪಿ ಅಘಮ್ಮತ್ಥ ಘಮ್ಮತ್ಥ ಇಚ್ಚಾದಿಪಿ. (ಅನಜ್ಜತನಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೬. ಪರೋಕ್ಖೇ ಅ ಉ ಏ ತ್ಥ ಅ ಮ್ಹ ತ್ಥ ರೇ ತ್ಥೋ ವ್ಹೋ ಇ ಮ್ಹೇ

ಅಪಚ್ಚಕ್ಖೇ ಭೂತಾನಜ್ಜತನೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಅಆದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಅಕ್ಖಾನಂ=ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಂ ಪರೋಕ್ಖಂ. ತಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಅಪರೋಕ್ಖೇಸೂ’’ತಿ ವಚನಾ ಕ್ಯ+ಲಾದಿವಿಕರಣಾ ನ ಹೋನ್ತಿ.

೫,೭೧. ಪರೋಕ್ಖಾಯಞ್ಚ

ಪರೋಕ್ಖಾಯಂ ಪಠಮ+ಮೇಕಸ್ಸರಂ ಸದ್ದರೂಪಂ ದ್ವೇ ಭವತಿ. ‘‘ಭೂಸ್ಸ ವುಕ’’ ಇತಿಆದೀಸು ವುಕ, ಭೂವ ಭೂವ ಇತಿ ದ್ವಿತ್ತೇ –

೫,೭೫. ಲೋಪೋ+ನಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ

ದ್ವಿತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಆದಿತೋ+ಞ್ಞಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ.

೧೮. ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅ

ಅಆದೀಸು ದ್ವಿತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಭೂಸ್ಸ ಅ ಹೋತಿ.

೫,೭೮. ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾನಂ ತತಿಯಪಠಮಾ

ದ್ವಿತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇಸಂ ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾನಂ ತತಿಯಪಠಮಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂತಿ ಬಕಾರೇ ಸೋ ಬಭೂವ ಕಿರ, ತೇ ಬಭುವು ಕಿರ. ತ್ವಂ ಬಭುವೇ ಕಿರ, ಇಞ ತುಮ್ಹೇ ಬಭುವಿತ್ಥ ಕಿರ. ಅಹಂ ಬಭುವ ಕಿರ, ಮಯಂ ಬಭುವಿಮ್ಹ ಕಿರ. ಸೋ ಬಭುವಿತ್ಥ ಕಿರ, ತೇ ಬಭುವಿರೇ ಕಿರ. ತ್ವಂ ಬಭುವಿತ್ಥೋ ಕಿರ, ತುಮ್ಹೇ ಬಭುವಿವ್ಹೋ ಕಿರ. ಅಹಂ ಬಭುವಿ ಕಿರ, ಮಯಂ ಬಭುವಿಮ್ಹೇ ಕಿರ. ಕಮ್ಮೇ-ಅನುಪಭುವ ಕಿರ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಭಾವೇಬಭುವ ಬಭುವಿತ್ಥ ಕಿರ.

ಪಪಚ, ಪಪಚು. ಪಪಚೇ, ಇಞಾಗಮೇ ಪಪಚಿತ್ಥ. ಅಞ್ಞತ್ರ ‘‘ಸಂಯೋಗಾದಿಲೋಪೋ’’ತಿ ಲೋಪೋ, ಪಪಚಿತ್ಥ. ಪಪಚ, ಪಪಚಿಮ್ಹ. ಪಪಚಿತ್ಥ, ಪಪಚಿರೇ. ಪಪಚಿತ್ಥೋ ಪಪಚಿಥೋ, ಪಪಚಿವ್ಹೋ. ಪಪಚಿ, ಪಪಚಿಮ್ಹೇ. ಏವಂ ಕಮ್ಮೇ.

ಅಆದಿಪಚ್ಚಯೇ ದ್ವಿಭಾವೇ ಅನಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಲೋಪೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ‘‘ಕವಗ್ಗಹಾನಂ ಚವಗ್ಗಜಾ’’ತಿ ಚವಗ್ಗಜಕಾರೇ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೀಘೇ ಚ ಕತೇ ಸೋ ಗಾಮಂ ಜಗಾಮ ಕಿರ, ಜಗಮು. ಜಗಮೇ, ಜಗಮಿತ್ಥ. ಜಗಮ, ಜಗಮಿಮ್ಹ. ಜಗಮಿತ್ಥ, ಜಗಮಿರೇ. ಜಗಮಿತ್ಥೋ, ಜಗಮಿವ್ಹೋ. ಜಗಮಿ, ಜಗಮಿಮ್ಹೇ. ಏವಂ ಕಮ್ಮೇ.

ಮೂಳ್ಹವಿಕ್ಖಿತ್ತಬ್ಯಾಸತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾ ಕತಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಾಲೇ+ನುಪಲದ್ಧಾಸಮಾನಾ ಫಲೇನಾ+ನುಮೀಯಮಾನಾ ಪರೋಕ್ಖಾವ ವತ್ಥುತೋ. ತೇನ ಉತ್ತಮವಿಸಯೇಪಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಭವೋ. (ಪರೋಕ್ಖಾಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೭. ಯ್ಯೋದೋ ವಾ+ತಿಪತ್ತಿಯಂ ಸ್ಸಾ ಸ್ಸಂಸು ಸ್ಸೇ ಸ್ಸಥ ಸ್ಸಂ ಸ್ಸಮ್ಹಾ ಸ್ಸಥ ಸ್ಸಿಂಸುಸ್ಸಸೇಸ್ಸವ್ಹೇಸ್ಸಿಂ ಸ್ಸಾಮ್ಹಸೇ.

ಏಯ್ಯಾದೋ ವಿಸಯೇ ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತಿಯಂ ಸ್ಸಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಧುರಪಚ್ಚಯೋಪನಿಪಾತತೋ ಕಾರಣವೇಕಲ್ಲತೋ ವಾ ಕ್ರಿಯಾತಿಪತನ+ಮನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತಿ. ಏತೇ ಚ ಸ್ಸಾದಯೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಅತೀತಾನಾಗತೇಸ್ವೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ವತ್ತಮಾನೇ, ತತ್ರ ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ಯಸಮ್ಭವಾ. ಇಞಾಗಮೇ ಸ್ಸಾಸ್ಸ ವಾ ರಸ್ಸೇ ಚ ಸಚೇ ಸೋ ಪಠಮವಯೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ, ಅರಹಾ ಅಭವಿಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸ ಅಭವಿಸ್ಸಾ ಭವಿಸ್ಸಾ ವಾ, ತೇ ಚ ತಂ ಅಲಭಿಸ್ಸಂಸು, ಅರಹನ್ತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಂಸು ಭವಿಸ್ಸಂಸು. ‘‘ಏಯ್ಯಾಥಾ’’ದಿನಾ ಸ್ಸೇಸ್ಸ ವಾ ಅಕಾರೇ ತ್ವಂ ಅಭವಿಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸೇ. ತುಮ್ಹೇ ಅಭವಿಸ್ಸಥ. ಅಹಂ ಅಭವಿಸ್ಸಂ. ರಸ್ಸೇ ಮಯಂ ಅಭವಿಸ್ಸಮ್ಹ ಭವಿಸ್ಸಮ್ಹ ಅಭವಿಸ್ಸಮ್ಹಾ ಭವಿಸ್ಸಮ್ಹಾ. ಪರಚ್ಛಕ್ಕೇ-ಸೋ ಅಭವಿಸ್ಸಥ, ಅಭವಿಸ್ಸಿಂಸು. ಅಭವಿಸ್ಸಸೇ, ಅಭವಿಸ್ಸವ್ಹೇ. ಅಭವಿಸ್ಸಿಂ, ಅಭವಿಸ್ಸಾಮ್ಹಸೇ.

ಕಮ್ಮೇ-ತೇನ ಸುಖಂ ಅನ್ವಭವಿಸ್ಸ, ಅನ್ವಭವಿಸ್ಸಂಸು ಕ್ಯಲೋಪೋ. ಅನ್ವಭೂಯಿಸ್ಸ ಅನ್ವಭೂಯಿಸ್ಸಾ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಭಾವೇ-ತೇನ ಅಭೂಯಿಸ್ಸ ಭೂಯಿಸ್ಸ ಅಭೂಯಿಸ್ಸಾ ಭೂಯಿಸ್ಸಾ. ಅಭೂಯಿಸ್ಸಥ ಭೂಯಿಸ್ಸಥ.

ಏವಂ ತಣ್ಡುಲಾದಿಸಾಧನಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ, ಓದನಂ ಅಪಚಿಸ್ಸ ಪಚಿಸ್ಸ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕಮ್ಮೇ-ತೇನ ಓದನೋ ಅಪಚಿಸ್ಸ ಪಚಿಸ್ಸ ಅಪಚಿಸ್ಸಾ ಪಚಿಸ್ಸಾ ಅಪಚೀಯಿಸ್ಸ ಪಚೀಯಿಸ್ಸ ಅಪಚೀಯಿಸ್ಸಾ ಪಚೀಯಿಸ್ಸಾ ಅಪಚ್ಚಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಿಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸಾ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಸೋ ಅಗಚ್ಛಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸ ಅಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಚ್ಛಾದೇಸಾ+ಭಾವೇ ಅಗಮಿಸ್ಸ ಗಮಿಸ್ಸ ಅಗಮಿಸ್ಸಾ ಗಮಿಸ್ಸಾ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಕಮ್ಮೇ-ಅಗಚ್ಛಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸ ಅಗಚ್ಛೀಯಿಸ್ಸ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಗಮಿಸ್ಸ ಗಮಿಸ್ಸ ಅಗಮೀಯಿಸ್ಸ ಇಚ್ಚಾದಿ. ತಥಾ ಅಘಮ್ಮಿಸ್ಸ ಇಚ್ಚಾದಿ. (ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯನಯೋ).

೮. ಹೇತುಫಲೇಸ್ವೇ+ಯ್ಯ ಏಯ್ಯುಂ ಏಯ್ಯಾಸಿ ಏಯ್ಯಾಥ ಏಯ್ಯಾಮಿ ಏಯ್ಯಾಮ ಏಥ ಏರಂ ಏಥೋ ಏಯ್ಯಾವ್ಹೋ ಏಯ್ಯಂ ಏಯ್ಯಾಮ್ಹೇ.

ಹೇತುಭೂತಾಯಂ ಫಲಭೂತಾಯಞ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಯಂ ವತ್ತಮಾನತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಏಯ್ಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ ವಾ. ಲವಿಕರಣವುದ್ಧಿಆದಿ ಪುಬ್ಬಸಮಂ. ಪರಿಕಪ್ಪೇ –